>%L '
-*^*i
X A /
... :*-\
■
S52S.
- -'■ 4
* I
*V' .
M 1
f 7 a U^l*o4'K<.r*- rr» JesUa <<xco\f - '
i
Book *F^
rff. VexrTciyi . nM.
SEXTI POMPEI FESTI
UE TERBORVI»! SlttMIFICATIOtfE QITAE SUPERSUMT
Cimi PAIJLI EPITOME
EMENDATA ET MIOTATil
€£S@£sQ- Q®Q>WmmWQ) MWWMMm®*
VENECUfT IiBPSIAE
IN LIBRARIA WEIDM ANNI AN A.
ANNO MDCCCXXXIX.
f.«
406S
a
GUSTAVO HUGONI
ANTIQIXORUM M1TCIORIJM ET STOPICIORUUI.
IM EYI»LA\A\UO ROJ9IANOR17M IURE CITICI
ALimtfO ET AEMUIiO
lURISPRUBENTIAE DOC TORI QlTItfQITAftEMARIO
CllRAS mascè
IM HOC AUREO SE\TI POMPEI LIBELLO
ROMMAE AJVTIQUITATIS FONTE INEXMAITSTO
POSITAS
DEDICAT
«RATA PIETAS GENERI.
':Xì;.'
PRilEFATIO.
JtXaud vercor, ne in levitatis crimen incurram, cum statim in limine buius operis affirmo, Festi de verborum signi-
ficationc reliquias et Pauli epitomen in corutn libroni in numero esse, quibus recte uti non possiti t, nisi qui eorum genui-
nam formam et criticanti condicioncm diligcnter cognoverint. Neque boc adiicere dubito , inde quod viri docti superiore
sacculo et boc nostro adbuc cam rem parum attenderint, in scriptis grammaticorum, historicorum, iurisconsnltorum tantam
pullulasse errorum scgetem , ut iam multa opus sit vigilantia ac dilìgentia , qua ulterius ca serpere probibeatur. Exempla
sumam a paucis bominibus doctis , neque ut eorum laudibus obtrectem, ncque vanae gloriolae captandae caussa, sed ad
acucnda quodammodo boc stimalo lectorum incorimi studia et iudicia. Ita Aegidius Forcellinus, diligentissimus bomo
et in paucis de Latinis literis mcritus , non solum omnia verba , quae in Festi fragmento Ursinus supplevit, ipsi Fcsto
attribuere solet, velut in vv. parade provinciali!, proiecta sacra, subsola ncac etc: sed etiam eum vocabulorum ordinem, quem
Ant. Augustinus in Fcstum induxit, ab antiquo grammatico institutum eique scripturac formam accommodandam esse putat,
vclut in vv. lapicidinae et pctcsso. Hic autem error ei communis est cum C. L. Scbneidero nostro, qui eam vocabulorum
formam probandam existiniat, cui litcrarum ordo apud Fcstum congruat, scilicct novicius i Ile Automi Augustini, in gram-
matica Latinae linguae P. I. T. II. p. 102. Dirbscnius autem, literatissimus Ictus, in docto et laborioso de XII tabulis
opere ita solet disputare : sic legi in vulgatis Festi codicibus manuscriptis $ aliler in vetere Scaligeri libro $ denique codi-
cem, cnius scriptura apud Dacerium proposito sit, haec habere (v. p. 436. 526.) : quae qui leget, nunquam profecto
suspicabitur , unum tantum ex bominuin memoria innotuisse Festi codicem manuscriptum. Quid quod Niebubrius è
nuW) qui inter acquales nostros acerrime Festi studia ex longo situ et oblivione suscitavit, unicumque illuni Festi codicem
bene novcrat, de glossa municipium in Pauli cxcerptis ea scripsit (v. in boc exemplari p. 127.), quae, puto , non
scripsisset, si codicis fragmcntum et Pomponii Laeti scbedas et Pauli excerpta diligentcr inter se contulisset. Pluribus non
opus est, nec tam sum ambitiosus , ut boc loco etiam mcos quosdam errorcs , olim curn de Etrnscorimi rebus seriberem
commissos , commemorare sustineam.
Eam ob caussam cum iam vebementer optem , ut omnes, qui boc libro uti velint, ea antea cognoscant, quae maxime
scitu opus est, ut cum libro nostro, tum ipso Festo Pauloque recte ulantur : in bac praefatione ea quam poterò pianissime
et simplicissime cxplicabo. Ita autem comparata est critica grammaticorum borimi librorum condicio , ut ncque ab anti-
quissima et genuina eorum forma, neque ab ea, quam iidcm recentioribus temporibus induerint, disputandi initium facere
possimus : sed finn uni et stabile eius disputationis fundamentum strui nequeat, nisi primum ea monimenta, quae fontcs
lcctionis dicuntur, quae et qualia sint, diligentcr perspectum babuerimus. Itaque dicam primum de manu scriptis et Festi
et Pauli libris : deinde ad genuinam eorum librorum formam, quantum Ceri potest, ascendam : bine brevi anfractu revertar
a
II PRAEFATIO.
ad pliilologiae reccntioris studia in iis cmcndaudis et explìcandis collocata : extrema in praefatione , quas rationcs ipsc in
ea re secutus sim, proli tcbor. Quo in ordine disponendarum rerum si quis elegantiam desidcret, is rcputet quaeso, in
universo hoc opere institucndo nulli rei consulcre me voluisse nisi utilitati et commodis pliilologorum.
C A P. I.
DE MANUSCRIPTIS FESTI ET PAULI LIBRIS.
§. 1. Festi de verborum significatone librorum unum tantum , eumquc valde truncatum codicem manuscriptum e
mcdii acvi tencbris emersisse et in lucem pliilologiae esse protractum, certissimum est. Luculentissimuin de eo libro
testimonium est Antonii Augii stini, quod ex 31. Verrii Flacci (/uae extant et Sex. Pompei Festi de V. S. lib. XX.
Venetiis 31 D. LX. excerpo , ubi in Praefatione de 31. Verrii FI. et Sex. Pompei F. libris , postquam de Pauli epitome
dictum est , ita pergitur :
"•Is liber indoctis viris adco placidi, ut prò Festo in omnibus bibliothecis substitueretur. XJnus adhuc ìiber exlabat
totius cladis superstes 5 sed qnalis victis commilitonibus et occisione occisis , miles truncis naribus , altero ocuìo effosso,
mutilo altero braccìno , eruribus fractis repit alicunde. Eius libri advecti ut ferunt ex Ilhjrico , habuit aliquas pagellas
Pomponius Laetus , ut Pius , ut Politianus scripserunt ; maiorem libri partem Manilius Rallus. Ab Iris Angelus Politia-
nus librum accepit, agnovit, et exseripsit , et ex eo in centuria versum Catulli emendare temptavit. Ab eodem Politiani
exemplo Petrus Victorius aliquot locis in variis lectionibus vulgares Festi libros emendare doctissime, ut solet, coepit.
pervenerunt ipsae reliquiae libelli ad Aldum 3Ianutium" 1), et quae secuntur, quibus inferiore loco utemur. Quodsi
ipsius Io. Baptistae Pii et Politiani verba rimamur : Pomponium Laetum, inde colligamus necesse est, non solimi aliquot
codicis pagellas, sed omnes , quotquot ex Hlyrico advectac fuerant, Imbuisse , Manilium Rallum aulem maiorem tantum
carum partem ab eo accepisse z). De Politiani sebedis ex utraque parte exseriptis multa narrat Victorius in Varr. lectt.
XVII, 2., quae operae pretium est ipsius verbis adscribere:
(iCum supra ipse ajffirmarim me librum habere Sex. Pompeii, exscriptum de antiquissimo exemplari, totani rem
accuratius ut fides eius auctoritasque augeaturs commemorare volo. Angelus Politianus in LXXIII. capite 3Iiscellaueo-
rum , narrat se Romae accepisse a 3Ianilio Rullo fragmentum quoddam Sex. Pompeii, sanequam vetustum: nonuullas-
que itidem pagellas eiusdem exemplaris a Pomponio Laeto, quae omnia ut ostendit Mie, cum desci'ipsisset, paucis abitine
1) In margine Ant. Augustinus Lane apposuit annotationem : Ex ait, quae in codice Qu. IX, 7. 8. de Mamertinis , et ex schedis Pom-
Pio in, annoi, post. c«. XVI. Ex Politici, eent. I. cap. LXXIII. Ex ponii, Qu. Vili, 13., de manticulis leguntur.
Pet. Vie. lib. XVII. cap.II. Var. leel. et lib. XVIII. ea. VII. et alibi. Politiani verba, ut potissima tantum excerpam , kace suut :
— De Catulli versu a Politiano Festi suLsidio emendato t. annot. ad Ostendit mihi liomae abhinc ijuadriennium (scripsit ea a. 1489 .J Mani-
t. suppcrnati, p. 305. Qu. XIV, 10, .15. Ki« Rallus Graecus homo, sed Latinis literis udprùne excultus, frag-
2) Io. Bapt. Plus in annoti, postcrioribus e. 16. (in Gruteri mentimi quoddam Sex. Pompei Festi (nani ita erat in titillo) sanequam
Lampade T. I. p.411.) Mediolani narrat se usum esse Pompei Festi vetustum , sed pleraque mutilatimi, praerosumque a muribus. . . ,
codice pervetusto et oh hoc fedelissimo, qui ex Hlyrico Pomponio Laeto Nonnullas quoque ex eodem fragmento Pomponius Laetus , vii- antiqui-
extra ingenti aleam posilo fuerit oblatus. Idem, e. 31. p. 432. et e. 111. tatis et litcrarum bonarum consullissimus, sibi pagellas retinuerat,
p. 512., In integris Pompeii codicibus (sic ait, parum exacte) ea esse quas itidem legendas mihi deseribendasque dedit.
PRAEFATIO. HI
annis ego incidi in adversaria quaedam ipsius in taberna libraria , qiùbus continebantur etiam hae réliquiae Pesti , atqite
emi , manti Polìtiani cognita, tanta tamen ille celeritate in scribendo usus fuerat, literisque adeo minutis , ac saepe
etiam per notas totis vocibus indicatisi quod sunm propriumqne hominis erat, cnm huiuscemodi ali quid, quod ipsius
tantum usibus servirei, in commentariis adnotaret , ut vix intelligi possint. illic igitur ita ut o stendi , legitur" x). Ex
altero loco, quo Victorìus cadem Politiani excerpta memorata Var. lectt. XVIII, 7., intelligi tur omnia in iis
oin issa frisse, quae in extcriore pagellarum parte, igne iam tum consumpta, lcgebantur$ narrai enim statini post scraptas
niulìcres (v. p. 333. Qu. XV, 5, 29.) glossam de sexagcnariis sic in iis schedis fuisse lectam : Sexagenarios
per Jlumen ac mare in patriam remitteretur. Sunt qui dicant etc. Itaque omnia deerant,
quae in his nostris cxemplaribus in pp. 333. 334. exterioribus leguntur, praeter extrema verba, quae Politianus recepii,
quod ca ad sexagenarios spedare intellexit 2). Comperior, etiam mine Monaci inter Victoriauas copiàs cxemplar esse
Festi ab Aldo excusi , a Victorio ad codicis excmplum correctum : ncc tamen codicela ipsum Victorio praesto fuisse , sed
àlias tantum Politiani sebedas , et ex Victorii ipsius testimonio prolato colligo et inde , quod correctioncs docti Itali cum
libro manuscrìpto non cxacte congruunt : vclut ca quae Leon hard. Spenge 1. in C. Caecilii Statii fragmentis p. 14. ap-
posuit, confcrenda cum Festo nostro p. 281. Qu. XIII, 17, 30. v. reluere.
Politiani schedarmn , eorumque quae Victorius inde excerpsit, magnimi sane esset prctium, si Manila Halli codex
non amplius extaret: nunc fere nullum est, cum et Antonius Augustinus codiccin manuscriptuin describendum curaverit,
et Ursinus eundem yersibus et pagcllis inter se respondentibus exprcsserit, et, quod maximum est, idem in bibliotheca
Farncsiana ctiamnum extet. Ant. Augustinus unde cum librimi acceperit , ita indicat : iiHabuimus autem hoc monumen-
tum antiquitatis , ex locupletissima bibliotheca amplissimi viri Rainutii Farnesii Cardinalis , cui propter singularem bona-*
rum literarum amo rem , ingeniumque praeclarum , atque in utraque lingua maximos progressus , et non vulgarem erudi-
tionem , a Michaele Silvio Cardinali ex testamento relictum esf" 3). Ad hunc autem Michaelem Silvium qua via codex a
Manilio Hallo pervencrit, nec liquet, nec quaerere iuvat. Ursinus codiccm, quem describendum curavit, vetustissimum
exemplar bibliothecae Farnesianae appellat. Quo autem tempore ea bibliotheca Parma Neapolim translata est, anno 1736.,
etiam Festi codex co migravit. Nec raro ibi a peregrinantibus viris doctis memorabatur: excussuin autem esse et dili-
genter colla tuia a quoquam post Ursinum , non accepi , donec vir non solimi iuris consultissimus , sed totius Romanae
antiquitatis apprime gnarus , Eduardus Boccking Trevir (qui cum Festi denuo recensendi consilium cepisset , mihi
postea auctor fuit, ut in co munere vices suas sustincrem), doctissimum iuvenem , nunc in Rhenana Academia collegam
suina, Ludovicum Arndts, permovit, ut hicme excuntis anni MDCCCXXXHI. codicern eum cum Romano Ursini
cxemplari conferret. Quod illc tanta cura et diligcntia perfecit, ut lectionem variautem ab ilio cnotatam maximum operae
nieae in Festo collatae subsidium fuisse, libentissimo animo agnoscam.
1) Spectat interprctationem voc. Piscatori! ludi (p. 238. Qu. XII, Append. p. 398. : Eandem bìbliothecam (Farnesianam) multis Graceis et
S, 23.), ubi in libris tum excusis pisciculorum maiorum legebatur; Latinis item codicibus manuscriptis auxit Raynutius , eiusdem Pauli
sed in Politiani sebedis pisc. vivorum , ut legitur in ipso codice manu- nepos et S. JR. E. Cardinalis sancti Angeli nuncupatus , et JFesto Pom-
scripto. -0 tam celebri dec'oravit ; ìios autem libros Michael Silvius et S. JR.
2) Easdem Politiani sebedas Victorius memorai in Varr. lectt. etiam E. Cardinalis Viseus et ex testamento relic/uit. De eadem re accurate,
I, 11. V, 21. XXII, 21. XXV, 9. qui eius lnos est, dixit Blumius in Itin. Ital. T. IV. p. 14.
3) De cadem re baec scripsit Angelus Roccba , Bibliotb. Apostol.
IV P R \ E F A T I O.
Rcpelìviinus liìstoricam huiiis libri manuscripti memoriam , quam poteramus longìssime, eoqne eam dcduximus , ut
Iam optimo auctore , Arndtsìo , in forma et condicione codicis describendis liti possimus. Liber vetcre quodam numero,
Farncsianae ut videtur bibliotbecae , 84. insignitus est. Idem in catalogo Latinorum bibliotliecae Neapolitanae codicnni,
quem Cataldus lancili, bibliotbecae praefectus, confecit, reccnsetur p. 2. n. 3. addita armari! et loculi, quo repositus
est, nota IV. A. 3. Cataldus lancili baec de eo codice scripsit : liLiber haberi potest deseriptus saeculo XI. vel XII.
lnest pars operis Sexti Pompeii Festi de verborum signifìcatione . . . Codex iste Me ipse est Farnesinus celeberrimus,
quem Fulvius Ursinus exseripsit et Bomae edidit anno 1581., utaue hactenus arguere potuimus , magna tum jide tum.
industria" Cui laudi, in universum non iìiimeritae, non poterimus tamen quin nonnulla subducamus (Cap. III. §.2. ).
Arndtsius observavit, librimi compositum esse ex XLI foliis membranae formac maioris , quorum unumquodque in ntra-
que pagina duos contineat scripturac ordines (quas columnas dicimus) : ita confieri columnas CLXIV. Omnium autem
exleriorum columnarum , quae marginem foliorum attingebant. plusquam dimidiam partem esse combustam , ita ut in
plcrisque foliis ìgnis adirne vestigia offuscato margine demoustrentur. Aliquot tamen in foliis ambustam hanc folii partem
cultro esse resectam, ac folii nonidecimi exteriorem columnam piane esse abscisam (V. in hoc esemplari p. 265. 266. Qu.
XIII, 2. 3.). Qua in condicione libri cuna fieri nequeat, quin margo ambustus usu facile deteratur, Arndtsius arbitratur,
Ursini tempore non paucas bic illic litcras superfuisse, quae post evanuerint, idem tamen fatetur, interdum Ursinnm negli-
gentia ita peccasse videri, ut plures litcras poneret, quam in codice conspexisset : idque saepius factum esse quam illud, infra
ostendemus (Cap. III. §. 2.). Praeter ea mala, quae diximus, prima octo folia (i. e. p. 153 . . . 182. Qu. IX, 1 . . . 32.),
accepi , propria laborare miseria, scriptura ita obliterata, ut saepc vix legi possit : omnium miserrime babitum esse folii
primi rectum latus. Praeterea membranam non raro parvis rimulis sive foraminibus esse maculatam , qualibus maxime in
quaternionibus XIV et XV. video literas quasdam intcrceptas esse, quae Ursini tempore nominili defecerant x).
Quod attinet ad scribendi genus , scriptura inde a folio nono (Qu. XI, 1.) satis nitida et luculcnta est. Compendia
autem scribendi habet non panca , quorum praecipua ex variante lectione e codice enotata apponam :
i JU- nms.3 t.H) _ . , . .- .
lue. tifai - eu cum- prim? prunus. it iter.
eli - cimnu$ — ,
(ffixit) - 7r_- tgent tergentur. coeper2 coeperunt.
m~ffi — cw — _ ,_^ .
Tr" _ auftUn. fcflJT * es*' *d *" es*- n n011, ^' *" duntaxat. 'mm meminit.
Z/[' uuI-'ìTm. 4. qui. & quod. q> que. £ per. p prae. ^ prò.
ds deus. gra gratia. g~fa gloria. nros nostros.
De literamm forma monendum videtur, ae scriptum esse e, , sed saepe etiam ductum illuni omissum, ac maxime prò Graeci
saepissime greci scriptum esse, quod annotare supervacaneum babui. Hinc etiam fit, ut conpssa inveniatur prò compressa,
quoniam p legebatur pre. Litera autem e non raro aut formam babet literae i similliniani, aut cum ea commutata est,
velut Qu. XI, 4,28. reciptù is que, striti scriptum est. Contra i saepe vix distingi potest ab /, maxime in exitn voca-
bulorum cius formac ut Opilius.
Distinguendis sentcnliac membris duo tantum signa inservire accepi, et utrumque plcrumque incommodc posi-
tum esse, nisi in fine articulorum. Ubi singulac literae prò compendio scripturae sunt, solcnt eae circumdalae esse
1) Arndtsius plurifcus locis indieat, S literam initio positam esse crosam et cum ea etiam literas in eadem pagella apposita.
PRAEFATIO. V
punctis in liunc modani : '&, i. e. Gaius, et 'L', i. e. liJjcr, quod in antiquissimis codicibus manuscriptis observari con-
* m • , „ ...... ..'
stat. Maiuscularum literarum nullus usus est, nisi in initio glossarum ((juas etiani articulos diccre licebit), quod librarius
non semper iusto loco posuit: vclut cum vocabulum Solla p. 298. Qu. XIV, 4, 24. magna et coloribns distincta litera S
insignivit. Vcrsuum in singulis pagellis nunierus pallini est XXXIII. partiti! XXXIV. (Qu. XII, 1. usque ad XIII, 12.
XIII, 21. usque ad XIV, 12. XIV, 21 - XV, 32.) ; rcperiuntur etiain aliquot in pagellis XXXV. (Qu. XIV, 13 - 19.)*
Scripturae genus non ubiquc idem , scd consimile : inde a Qu. XIV, 5. accepi rudiores inciperc ductus , sicut ea parte
etiam versus laxioribus multo literis scriptos esse apparet.
Aliquot locis etiam prima et secunda manus in codice distiuguitur , velul Qu. XII, 20, 5. XIV, 11, 33. 13, 35.:
quibus omnibus secunda correctoris est, non admodum periti. V. etiam XIV, 4, 1. Alioquin bic liber ab omni inlerpo-
lationis labe quam maxime immunis esse vidctur. De iis rebus, quae potius ortbograpbiae tribui solent , comraodius
dicam cap. IV.
Iam boc Farnesiano codice ita utcndum erit , ut non solimi singultirmi) rerum , quas Festus tradidit, sed etiam uni-
versi operis, quod reliquie, certissima inde bauriatur notitia. Et bacc quidem res ita administrari potest, ut, quot in co
codice folia excidcrint , computetur ex ambitu earum epitomes a Paulo coufectae partium , quibus nibil in Festi rcliquiis
respondeat. Equidcm bac via raziocinando et computando quo usque poteram progrcssus inveneram, comparatis maxime
Pomponii Laeti sebedis, constare boc fragmcntuni ex sex quaternionibus, ita ut inter primum et sccuudum uuus exciderit :
praeterea sccundi quatcrnionis deesse sex folia, ultimi unum. Non detinebo autem lectorem ratiocinationibus meis enucleate
exponcndis. Etcnim cum non dubitarem, quin ex codicis ipsius forma certissima eius rei documenta peti possent : rogavi
amicos in Italia versantes, ut eius rei certain mibi procurarent cognitionem. Ac Rudolpbi Lepsii comitati ac diligen-
tiae debeo, quod mine codicis quatcrnioncs, quorum etiam numeri in fine cuiusque, ut fieri solct, annotati sunt, summa
fide numerare et disponere possum. Dabo bic lectori couspectum quaternionum, quotquot iu codice Farnesiano supersunt,
cum Ursini exemplariuni pagellis comparatormn. Quaterniones autem dico in ea re qualernas membranas ita complicatas,
ut octona folia, senas denas pagellas et, cum in qua vis binac sint scripturae columnae, binas et tricenas columnas contineant.
Qu. IX. coutinct Festi ab Ursino editi p. 1 - 32.
X. decst.
XI. continet duo tantum folia p. 33 - 30. 37 - 40.
exciderunt sex media.
XII. — — — — ' — _ p. 41 - 72.
XIII. — — — — _ — p. 73 - 104.
XIV. — — — — _ — p. 105 - 136.
XV. continet septem folia — — p. 137 - 164.
excidit tertium follimi inter p. 144. 145. Ursini.
Quae omnia quam concorditer congruant cum Pauli excerptis : ex nostris cxcmplaribus , quibus Festum et Paulum ila
disposuimusj ut alter alterimi continuo comitetur, perspici poterit quam facillimc.
-i. Sic via munita etiam scbedaruiu Laeti certiorem nobis parare potcrimus cognitionem , quae criticae artis in boc
scriptorc exercendac difficillima est provincia. Pomponiuni Laetum primum illas membranas ex Illyrico advectas omnes
VI P R A E F A T I O.
habnisse x) , deinde, cuoi maiorem partem Manilio Rallo dedisset, aliquot retinuisse pagellas, supra Io. Baptista Pio et
Politiano auctoribns ostendimus. Non aliac sunt, qnae apud Ursinum post Farnesiani codicis fragmentum leguntnr:
"Schedae, quae Pesti fragmento tletractae apud Pomponium Laetum extabant." Idemque in fronte notarum Iiaec de iis
tradii: iiAb eo (fragmento) separavimus schedas illas , quas a Manilio Imbuisse dicitur Pomponius Laetus , quod earum
archetypum exemplar non extet, et pars altera paginarum, guae margini proximior ab igne mutilata fuit, neglecta ab iis,
qui tane fragmentum descripsei'unt , in praesentia desideretur. Quas autem nos edidimus, sunt Ulne quidem e doctissimi
viri exscriptae chirographo, aliis editionibus- non modo emendatiores , veruni etiam aliquot locis auctiores ; ut si qua
praeter haec in vulgatis sint, ea piane non esse Festi credendum sit , sed e Pauli epitoma, aut aliunde petita." In liis
quod Ursinus eas schedas ab eodera codice detractas dicit, cuius fragmentum superest, de co nulla esse potest dubitatio.
Scbedae enim ita comparatae sunt, ut fragmentum partim praecedant, partim maximam eius lacunam quae est inter p. 32
et 33. Ursini expleant , partim id continuent. Etiam boc tantum non recte Ursinus, quod eam foliorum partem, quae
igne Tastata crat, negleetam ab iis esse dicit, qui schedas descripserunt. Quod ita ferme se habere, cum et ipse compa-
randis sebedis cum Paulo intellexissem , facile crat singulos Lacti schedarum articulos in iis paginarum colmimi» dispo-
nere, in quas computato lacunarum ambila inciderent. Qua computatione didici, odavi quaternionis Laetum Imbuisse sex
folia, amissis iam duobus primis, sed et illa admodum lacera vel maculata, ita ut in plerisque pagellis dimidia tantum
pars legi et describi potuerit. Decimi autem quaternionis omnia superfuisse folia, ncque haec male habita, ita ut interior
collimila ubique fere integra legi potuerit. Scxti decimi denique quaternionis piumini , sccundum , sextum et septimum
folium in Laeli manibus fuisse, eaque sic comparata, ut interiores scripturae columnae fere inlegrae extarent et in extc-
rioribus quoque multa possent legi. Unum in ca re miror illud, quod ca, quae Ursinus p. 196, 5 - 32. habet, in exterio-
rem columnam (Qu. XVI, 27.^ incidimi, et interior, quae integrior alias esse solct, vacua relinquitur. Veruni tameu ea,
quae in Qu. XVI, 27. posuimus, bine facile removeri nequeunt , partim propter Pauli cpitomen , partim propter crebras
lacunas, quales in exterioribus columnis esse solent. Quo adducor, ut credam, interiorem huius extremae pagcllac par-
tem, quae igne vastari non poterat, alio casu ila foedatam esse, ut a Pomponii Laclo legi ncquiret. Ultra sextum deci-
muni quaternionem codex, cum integer esset, non videtur fuisse productus. Itaque tabula, qua modo fragmenti Farnesiani
condicionem illustrare studuimus , sic poterit assumptis schedis expleri.
Uns.
Qu.
Vili,
col.
9-32.
Scbedae Laeti
p. 167 - 172.
IX,
—
1 -32.
Fragro. Farn.
1 -32.
x,
—
1-32.
Scbedae Laeti
172 - 187.
XI,
—
1-4.
28 - 32.
Fragm. Farn.
33 - 40.
XII,
—
1-32.
— —
41 - 72.
XIII,
—
1-32.
— —
73 - 104.
XIV,
—
1-32.
— —
105 - 136.
XV,
—
1-8.
13 - 32.
— —
137 - 164.
XVI,
—
1-8.
21 - 28.
Scbedae Laeti
187 - 196.
1) Pomponius Laclus , (juera constat eundem esse, cuius, sub velato capite sacrificabatur, Pentium voeabaiur sacri/tutu*, sic a..
nomine Iulii Pomponii Sabini, piodierunt commentarli in Virgilium, in Pompeius. Sumpsit baec , sed paulo incuriosius , e Fcsto Qu. XIV, 38,
bis ad Acn. Ili, 405. p. 340. ed. Bas. 1544. sciipsil : Apud lìomanos
P R A E F A T I O. VII
Scheilas Laeti, quas Ursinus continuatas plerumque, ac parvis, non ubique ubi opus crat, lacunis distinctas edititi,
quod ego in meis excmplaribus discerpere iisque codicis columnis assignare ausus sum , in quibus olim cas fuisse inibì
persuaseram : boc ne quis vanum et inutile artificium putet, reputet, sic non solimi operis totius formam illustrar!, sed
ctiain singuloruin articulorum fìilein vel confirmari vel attenuari. Velut quod locus iste de ninnilo , qui apud Ursinum est
p. 169, 17-22, in exteriorem columnam (Vili, 23.) incidit, eo fidein eius, vel sententiae biatibus et erroribus immixtis
valde attritam, ctiain uiagis immillili apparet. Hic et ubicanque ille , qui Pomponii Laeti sebedas descvipsit, paululum
in exteriorem columnam evagatus est, ex iis , quae supcrerant , vocabulis scntentiam magìs aucupatus esse videtur, quam
ipsa verba et syllabas religiose reddidisse. Caeterum non curavi, ut in bac sebedarum disposinone singuloruin versuum
quam putarem fuisse in codice coudicionem , ubique ad amussim exprimcrem : quod si Tacere voluissem , longius mibi ab
Aldo et Ursino discedendum fuisset, quam insti tu ti mei ratio fcrebat.
Una est Ursini scntcntia, ilio quein commentamur loco exposita, quae vereor ne probari possit : quod dicit, si quae
praeter sebedas a se editas in vulgatis sint, ea non esse posse ex sebedis. Nani neque Ursinus , ncque alius eius actatis
V. D. ipsas membranas , quas Laetus bulinerai , vidit : sed cbirograpbum tantum , ut ait , babuit a doctìssimo viro (igno-
ratur autein, a quo) exscriptum. Poterant autem eae sebedac, quae in multorum manibus fuisse videutur2), ctiam ab aliis
describi, qui iu exterioribus maxime columnis plura sibi legere posse vidercntur, quam Ursiniani apograpbi auctor : sicut
et bic aliquot locis plura reppcrit, quam qui eum in eo negotio praecesserunt. Significavimus in literis T et V. XII.
glossas : l'ammodo, Taliam, Taepocon , Tartarino , Tarn e , Taurium , Termentum, Tensam, Tertium , Tutum, F'eredis,
Veliere^), quas Antonius Augustinus partirli ab Aldo Manutio , partirli ab Acbille Mafeo , et ab boc quidem plerasquc,
sumpsit, Ursinus autem ignorat: oinncs ita comparatas, ut Festo non indignac videantur, dummodo memincris, omnia
quae ab exlcriore pagellarum parte su in pia sunt, interpolationis labe inagis minusve esse affecta. Ncque aliud iudicium
fcrendum videtur de glossa Terelinatibus , p. 363. Qu. XVI, 6, 4., quam Ant. Augustinus aliquot verbis pleniorem babet,
quam Ursinus, ex ipso codice, ut puto, sed panini diligentcr et religiose cxseriptis.
Supersederemus ancipiti bac quacstionc , si ipsac Pomponii Laeti sebedac extafent:- sed bas nemo post illius aevuin
vidit. Suspicor tainen , eas Romac alicubi dclitcscerc : ex quibus latcbris si quis eas in, luccni protraxerit, is egregie de
Latinis literis mcrebitur.
Postbac vix verendum , ne quem C li aronda e ille codex decipiat, ctiam nostra aetatc a viro iurisconsultissimo ali-
quoties commeinoratus 4J. Hic cnim liber, quem Cbarondas in Vetcrum Romanorum legibus restituii», quas in publicuin
edidit Parisiis 1567., multo integriorem esse gloriatur , quam Auguslini exemplaria 5) , si nulli fraudis culpae obnoxius
2) Polydorus Virgilius in Adagiis , 242. fol. 40. ed. 1521., hacc 3) V. p. 359. 3G0. 363. 364. 372. Qu. XVI. 2. 3. 6. 7. 23. Glossa
scvipsit: Legere est in codice Festi Pompei vetusto, ex quo cpiiomae Tutum cur in Corollariuin Glossarum p. 381. reiecta sit , eo loco
quod passim leyitur circumscripium fuil, Munitivi consccrasse Dianae dietimi est.
Arieinae lueum Aricinum , quem Suetonius in Iulio Caesurc Nemoren- ^ y ^^ y^^ .w Kr{tìk und Au$L der QuMen des j}, R,
sem vomt (haec ipse addidit e Suct. Cacs. 46.), a quo MIanii multi p m ^ Zwólf. Tafel. Fra(Jmente p. 362.
et clari orti sunt, et per multos annos fuerunl. Unde proverbium vul-
galum: Multi Manii Ariciae , quae est civitas Jiomae propinqua. Re- 5) Habeo enim , ait Charondas , mstum Festi librnm multo inte-
spicit locum in schedis Qu. Vili, 25, 17.-. sed plcnius euro ab ilio ffriorem ilio, qui ab Angustino editus est, et sine Pauli epitome: cpae
ecluin esse , non aitìrmavci'iin. leguntur in quarto folio verso.
Vili PRAEFATIO.
essct : existimareni , schedas quasdam e codice apud Laelum cxscriptas casu ad eum pervenisse , auctas fortasse aliquot
aliornm graminaticorum glossis. Sed quac ipse ex eo codice affert 6) , nimium quantum a Famesiano libro abhorrentj et
in liominc, qui etiain Ulpiani titulorum unum duosve codices se habere testatur praeter eum, qui unicus superest7), pro-
clivius est suspicari , etiam hoc Festi libro manuscripto Tel ipsum Charondam deceptum esse , vel alios decipere voluisse.
Acccdit , quod eadem verba Cbarondas se in libro suo repperissc dicit 8) , quae ipse , cum anno 1555. Catalogum Legum
XII tabularum conficeret, prava quadam coniectura ductus (nam nibil ibi de codice), addere voluerat 9). Omnia denique,
quae Cbarondas ex suo, quem dicit, codice proferì, futilia et fictitia esse, non est quod demonstremus : ac bene factum
bercle, quod Cbarondas Festum non ad hanc formam typis exscribi iussit, quod, si lector requireret, se facturum esse in
calce libri sui pollicetur.
3. Hactenus de Festi codice ex Illyrico, ut ainnt , advecto, cuius partes et fragmentum Farnesianum et Laeti sebe-
dae fuerunt. Cum hoc autem propinquo nexu etiam eum coniunctum fuisse affirmo, ex quo Paulus suam epilomen
effecit, tam propinquo, inquam, ut Farnesianum ex ilio descriptum fuisse, nibil sit quod nos credere prohibeat. Hinc
factum , ut Paulus pcrmulta scripturae vitia reddiderit , quorum non Festo , neque antiquis scribis culpam tribuere liceat,
sed iis librariis , quorum manibus Farnesiani codicis archetypum confectum est. Pauca ponam e plurimis , sed maxima
illustria. Qu. IX, 3, 1. quantitas in Festi codice ut in qualitas rautetur , senlentia postulata sed etiam Paulus scripsit
quantitas, p. 152 (102). Q 11. IX, 4, 27.28. cetera in Festi codice sensum pervertit, sed Pauli meliores codices id stimma
fide reddunt, p. 155 (103j. Qu. IX, 29, 16. v. occentassint, quia illam in Festi codice scriptum est prò querellam ; Paulus
id p. 180 (111) verbis iisdem sensu piane cassis reddidit. Qu. X, 9, 25. Laeti sebedae habent Obstitum prò Obstipum,
errore inveterato 5 non secus Pauli codices p. 192 (114). Qu. XI, 1, 26. v. persicus , in Festo et Paulo p. 216 (118)
eadem est corruptela Persicus. Qu. XI, 4, 19. v. porcae, limi, quod in Festi codice aperte falsum est, non eir.cn da ti u s
legitur in Paulo p. 219 (119). Qu. XII, 32, 18. v. rutilium, crror in Rutilium et rutilias in Paulum totus transiit. Qu.
XIII, 9, 21. v. reus , definitio rei promittendo , ut in codice non oinisso obscurata est, sic a Paulo redditur. Qu. XIV,
i, 4. et de eo, quo sensus corrumpitur, a bonis Pauli codd. redditur, ut in codice Festi legitur. Qu. XV, 3, 18. v. spara,
corruptum murices , quod in Festi codice est, religiose servatur a Paulo. Accesscrunt quidem in describendo Famesiano
codice non pauca vitia, quibus Paulus immunis est, ita ut hic et in corrigendis levioribus mendis et in explendis lacunis
quibusdam haud contemnendum afferat auxilium. Ita quae in Festo Qu. IX, 25, 31. v. ningulus, Qu. XII, 4, 17. v. pri-
manus, ac Qu. XIV, 25, 28. v. sagmina , desidcrantur , Paulum apparet in suo codice integra legisse. Sed graviora
tamen vitia atque interiores labes haec codicum stirps iam ante undeciinum duodecìmumve saeculum contraxerat : ac valido
ilio et exoptato praesidio, quod in critica arte factitanda alterius cuiusdam familiae codices aflerunt, in ipso Festo emen-
dando aegre caremus. Quid quod Paulus , ut haec ipsa graviora vitia evitarci , saepe nccessarias sentenliae partes omittere
quam ignorantiam suam profitcri maluit. Ita cum in v. Querquetulanae, Qu. XII, 29, 17, viiae non posset extricare e
6) Velut, quae in Festo suo v. nec , plorare, portum , sanates, nancitor, Qu. IX, 16, 25.) font in XII tabulis , finn in Foedere Latino
Tagulato , vindiciae legi scripsit. repetuntur.
t\ \r rr •fi. i-j i- x • nfi 9) Hic scripsit: Vide an Jioc caput (pecuniani quis nancitor) non
I) V. Hugo in literaria ìuns civihs lustoria p. 21)7. l r vr i
magis sit foederis Latini, (jiunn XII tabularum. Ecjo enim affirmarc
S) His vcrliis : In meo libro haec verba (si pecuniali! . . . quis non audeo. (In Tractatu universi iuris T. I. fol. 271.)
• PRAEFATIO. IX
corrupto ut re, id piane omisit p. 260 (133). Item p. 239 (128) v. porcas, in ayris scripsit, quia inter duos suleos in
codice Fesli (Qu. XII, 8, 8.) expedire non poterat. Cf. Qu. IX, 5, 8. et p. 156 (104).
Haec cum codicis, quo Paulus usus est, condicio fuerit : inde iam eorum librorum manuscriptorum , qui Pauli ex-
cerpta continent, dignitatein aestimare licebit. Nam omnino in esaminanda eorum codicum fide non ita incedendum est,
ut ab iis partibus egrediaris , quartini solimi Paulum auctorem liabcmus : sed primum cura Festi fragmento Pauli codicum
comparatio instituenda est, ac iudicio , quod inde deduci potcst certissimum , utendum in constituenda priori epitomae
parte. Hac comparatone facta intclligitur , duo esse Pauli librorum codicum genera , alterum , quod ipsam Pauli manum
reddat, passim propriis librariorum erroribus etiam magis inquinatam, sed nusquam correctam, scriptum a monacbis Pau-
lum ipsum stupore superantibus : alterum, quod Paulum vel emendatimi vel interpolatum exbibeat, confectum a librariis
pkilologis, Paulo vel doctioribus vel qui certe se doctiorcs putarent. Prius genus , praestantissimum illud, complectitur
Monacensem et Guclfcrby lamini , quem Lindemannus secondimi dicit: qui coniuncti ipsum Paulum ita repraesentant , ut
peiiaro utriusque (idem spcrnere necesse sit , sin singulos contulcris , Monacensem etiam maiore religione omnia a Paulo
bene male scripta, quae intelligi possent, non possent, reddidisse invenies. Alterius generis codices, qui et ipsi nonnullis
viris doctis non displicuisse videnlur, sunt Lipsiensis et Berolinensis. Sed opus est, ut de singulis pauca bic ponam.
Monacensis codex, qui olim S. Emmerani ad Ratisbonam fuit 2) , . membranaceus est, formae quadratae minoris,
initio, ut putant, saeculi XI scriptus. Contulit eum A. G. Cramcrus, celeberrimus Ictus, et variantem inde lectionem
ad Lindemannum transmisit, stimma, ut ait , fidelità le enotatam 2). Qua autem fide bic codex Paulum et cum Paulo
Festi codicis , quo illc usus est , bona et mala reddat , sexcentis demonstrari potest cxcmplis. Pauca ex diversis Festi
partibus apponain , non dilcctu facto, ut callide codici patrocincr, sed primis quibusque obviis casu apprebensis. Unus
Monacensis cum Festi codice (Qu. IX, 10, 8.) conspirat in v. modo quodam p. 160 (105) , caeteri omnes propius vel
longius discedunt, etiam Guelferbytanus , qui verba : a modo fa, omittit. Qu. IX, 17, 19. codex Festi babet vitiose :
Nassa est piscatoria vasis genus, non aliter in Paulo p. 168 (108) Monacensis et Guelferbytanus uterque : caeteri pisca-
torii, e correctione. Qu. XII, 25, 34. ex eo, quod in codice est, Quietaliis Monacensis effecit Quietalus, caeteri Quietalis.
Qu. XIII, 26, 23. v. rica , solus Monacensis servavit antiquam scripturam Festi sucida, p. 288 (139), sieut Qu. XIV, 7. 8.
ficosque et colos, quae Guelferbytanus obliteravit, p. 303 (142). Maximam laudem meretur Monacensis, quod p.331 (147) unus
voce. : ut ait Santra, servavit, quae novissimus editor cum caeteris libris respuit, cum aperte ex Festo Qu. XV, 5, 2. ducta
essent. Cf. etiam p. 228 (125) cum Qu. XI, 29, 6. Intcrdum tamen etiam Guelferbytanus Monacensem religiosa illa fide
in vitiis conscrvandis vincit, ut corruptum paceo , Qu. XII, 20, 25. v. pacionem , ab ilio, non ab hoc servatum est. Qn.
XII, 25, 14. v. quisquiliae etiam vera lectio , quae absurda esse videbatur, quidquidcadiae , a Guelferbytano solo servata
est, p. 256 (132). Qu. IX, 7, 24. in codice Festi corrupte utrumque legitur qui quod: alterum adscivit Monacensis,
alterum Guelferbytanus.
Guelferbytanus bic codex, quem Lindemannus secundum dicit, membraneus est, forma quadruplicata, saeculi
decimi vel antiquior, ut putant, olim Ludovici Carrionis. Inscriptionem habet : Excerpta ex libris Pompei Festi de signi-
1) Id testatur A. G. Cramcrus in annoi, ad Scholia Iuvcnalis Sat. nus ea suppressit. Ita Spengelius in Caecilii Stati! fragmentis p. 11.
XIV, 180. p. 612., ubi saeculi decimi' membranam dicit. in Paulo v. summussi , p. 299 (141), Monacensem codicem babere testa-
2) V. Crameii litcrae ad Lindemannum, in Festi ab hoc editi T. II. tur: occul tate geti cemus , ubi Lindemannus nullam variantem lectio-
p. XI. Videtur tamen leviora quaedam omisisse, nisi forte Lindeman- nem indicat.
b
X PRAEFATIO.
Jìcationibus verborum.- Il un e Lindcmannus suac editioni ita fondamento subiecit, ut plurima ex eo uno in coutextum
introduceret , maxime in verborum collocatone , cuius quidem novandae librarium illum cupidiorem fuisse puto.
Idem a Ilei' uni adltibuit Gu elf erby ta num, chartaccum, saeculi quinti decimi, qui nulla fere babet propria sibi
bona, sed multa peculiaria vitia. Eidem lume stirpi attribuenduin esse, ex qua prima typis expressa Pauli exemplaria
fluxerunt , inde colligitur, quod eam partem literae I. piane omittit, quae exemplaribus illis in calce addita est, inde a
voc. Incomitiare usque ad libri fìnem 1). Quae autem ex litera M. in vetustissimorum exemplarium calce addita reperiun-
tur inde ab initio usque ad voc. Me castor: baec a Guelferbytano non absunt quidem piane, sed multi» glossis gingillis-
ene verbis omissis truncata sunt 2).
Berolinensis codex, membraneus, octonis foliis complicatus, saeculi, ut traditur, tertii decimi, et a Lindemanno
ipso inspectus est, et a Nicbubrio cum Veneto Pauli excmplari collatus, cuius notatis Lindemannus usus est. Hic, si
aetas eius recte traditur, medii quidem aevi est, sed comparatus cum Monacensi et Guelferbytano novitius et correctus.
Ubivis enim ostendit, id certe studuisse librarium, ut verba scriberet, quae possint intelligi. Saepe etiam viam monstrat,
qua interpolati© in Paulo longius progressa est: velut in art. Buìimam p. 32 ("27) mariscam Jìcum , quod in bonis codi-
cibus est , in eo libro , unde editto princeps expressa est , transiit in mare scaiificum ; bine Berolinensis codex effecit
mare scansicum, Guelferbytanus ebartaceus mare santansicum : donec exortus est Lipsicnsis, qui pari acuminc et doctrina
inde mare Sicanium procudit. Bcrolinensem codicem a librario scriptum esse, qui Gel li uni novisset, p. 222 (121) ad v.
pelliccili conieci : idemque confirmal glossa Municipium ex Bcrolinensi codice ab Lindemanno p. 93. apposita ; tota enim
exseripta est e Gellii N. A. XVI, 13. 3).
Lipsiensis codex idem est, qui Varronis reliquias una continct, ebartaceus , forinae maximae, recentissimae
aetatis. E bono atque antiquo libro eum descriptum esse, quae est opiuio Lìndcmanni p. XIII., non praefracte negaverim :
sine dubitatone autem affirmo, eum rcnasccntis pbilologiae tempore viri docti expertum esse strenuam diuoy.evì]v. Quo
factum est, ut non raro cum cmendationibus, quas A. Augustinus in margine apposuit, conspiret +). Qui eum scripsit,
Plauti in lectione satis erat versatus, ut versui, p. 113 (84) v. inlex laudato, fabulae nomen Asinariae adiicere posset,
ab ipso Paulo omissum, et omnino baud exiguam prodit antiquarum litcrarum et rerum cognitionem. Saepe in refingeudis
Pauli scriptis tain libere grassatus est, ut sententiam magis quam verba redderet, ut in v. Naenia p. 1G3 (105), vel
diversa piane verba poneret, quam quae in antiquioribus libris invenerat, ut p. 26 (22) v. antiquum. Dcnique multa ad-
1) V. Lindemann. P. I. p. 79. In Guelferbytano etiam pars Ut. O. Diligentius haec persequerer, si inde fructum aliquem in crisi exercenda
recentiori manu addita est (v. Lindcm. p. 110.): sed Lacc in principe capi posse sperarem.
editione non desideratur. 3) y propter eandem rem annot ad p 222 (I21) T peiliccs. In
2) Easdem glossas paene omnes omittit Lipsiensis codex. Coniicio eodem codLce p. 113 (84) y inlex c plauto rectior scr,ptura lecius re-
in codice Luius familiae progenitore in litera I. defuisse quattuor fella, poslta esse videtur. Idcm p. 341 (150) y. sepUmontium , cum Lipsiensi
in Ut. M. autem duo ita fuisse lacera vel maculata, ut ab aliis aegre Caelium montem ex propria scribae doctrina additum babet, atque
describerentur, ab aliis piane omitterentur. Nain quae in lit. M. desunt, ctlam ìmmodestius eam doctrinam vendita! p. 164 (106) y. nectar, quod
dimidium eorum efficiunt, quae in lit. I. desidcrantur. Et quod in ab negatione ct xrUv(l) ducit.
editionibus antiquissimis pars articuli In insula Aesculapi adhaesit arti-
culo Imparenterà (ita certe in edit. Io. de Colonia factum est) : id inde 4) ut p. 26 (22) Apor ab utroque in Apot mutatur. Cf. annot.
puto factum esse, quod hacc vocabula in binis foliis sibi opposita cssent. p. 93. ad v. Flaminia.
PRAEFATIO. XI
miscet nova, vel integras glossas , ductas e commcntariis in Virgilium , Plinio, Gelilo, aliis glossariis *), vel canini,
quas Paulus e Fcsto excerpserat , augmenta 2).
Practer hos quinque codices, quorum variante lectione composita Lindemannus de Paulo egregie mcrni t, permulti in
bibliothecis Helvetiae, Galliae, Britanniae, Italiac asservantur. Ac Caspar Barthius quidem suos codices tantis mactat
laudibus , ut vehementcr mirer, lectiones ex iis ab eodem excerptas et in Adversariis passim expositas recentioribus criticis
non movisse appetitimi illorum codicum cognoscendorum. Duobus autem Casp. Bartbius usus est libris, altero membraneo, quem
eaepe cascum et vetustissimum dicit, et quem ipse suo redemptum aere se possiderc testatur, altero in bibliotbeca Academiac
Basilecnsis asscrvato, ebartaceo, quo rarius utitur, quanquain et boc, ut ait, non spernendo 3) , saepe etiam cum ilio con-
spirantc. Sed utriusque pretium, quod tam cxtollit Bartbius, perexiguum deprehenditur, si ad uormam bonoruin libro-
rum exigitur. Lectiones maxime notabiles passim in annotationibus posili:; hic quaedam ex litera A ponam4), quae ostcn-
dant, iain ante pbilologorum actatem intcrpolatorum studium in Paulo multa novasse. P. 14 (13) prò Avillas, 'agnns
recentis partus babet : Agnellus, agnns recentis partus. P. 16 (14) v. ambitus : Ex quo etiam, honoris atnhitus dici coeptus
est ipsa actio a circumeundo supplicandole , in quibus voce, ipsa actio translata sunt e sequentibus. P. 17 (15) v. angi-
portus , legitur: angustus portus, hoc est aditu importunus a sciolo factum ex aditus in portum. Glossa Atbanuvium
p. 18 (16) ita scripla est: Acacinium est poculi Jìctilis genus , quo in sacrificiis utebantur sacerdotes Potiani (quod in
Bcrolincnsi aliisque deterioribus codicibus est) 5) , unde Barthius se effecisse gaudet veram legitimamque scripturam
Aquatinium. Eadem in pagina v. atroces Basilecnsis codex babet : Tgé/tiia enim Graece dicitur timeo, tgè/nstv timere,
inutili loquacitatc. P. 20 (17): Arillator, codio, qui etiam cocio appellatur , dictus videtur a voce graeca, quae offi-
cium ipsius significai, quia sequitur merces , ex quibus quid capiens lucrili possit dollerare, inficeta et monastico stupore
digita interpolatio. Sunt etiam, quas proprias addat hic codex, glossae, sed eas fere omnes ex Solino sumpsit, ut de
aconitis (Barth. XL, 14.) e Polyhist. 45, 43. , de Caucaseo monte (XLI, 8.) ex eodem 49, 6. Cf. annot. ad p. 32 (27)
de Bucephalo. Etiam Agclii , i. e. Gellii , sententiae quaedam ci codici in margine adscriptae a Barthio memorali tur,
XXXVIII, 11. Caeterum plcraque, in quibus Barthii codex variat, vulgaria sunt menda et vitia , qualia in quovis dete-
riore libro rcperiunlur ; nec mirabile, e coniecturis , quas Barthius illis superstruxit sat multas , vix unam aliquid ad
emendandum Paulum contulisse , pluriinas autem esse infelieissimas 6).
1) ut Ebcnus , Electrum, Ebulus , Fugere , Indemortui , Indignus, suit referentibus sujfetìs. Barthii codex inscriptus erat: Festi Pompei
Paph'us , Supernum mare, Sinus (e Suetonio ilio), Sabei , Simus , S Latinae linguae censoria acutissimi, de origine ac proprietate voeabulo-
litera etc. Cf. Corollarium glossarum p. 380. rum liber foelieiter incipit* V. XXXVIII, 11.
2) Ita p. 164(107) articulo: Nefasti dies N litera notantnr, addit 4) Lit. A. Pauli tractat C. Bartb. Advers. XXXVII, 21. et maxime
tace : Fasti vero F. cum dies sitnt nec fasti nec nefasti notantur (ex- XL, 11. 14.
cidisse apparct notam N. P. vel ENDOT.). Item p. 104 (77) glossae 5) Cum Berolinensi codice etiam alias propinqua est Basileensi libro
luges addit: iuges aquas perpetuo fluenles dixerunt , et ad euudem aflinilas, velut p. 54 (42) v. cercolopis hic Catholipis habet, ubi Berol.
modum non pauca alia. Cartolipis , p. 57 (44) v. colluviaris colluvie hyeme , ubi Berol. colti
3) Perspicue de utroque codice loquitur maxime XXXIX, 5. coli. hyeme.
XXXVIII, 11. XL, 1. (ubi dicit se Basileensi codice paucis diebus uti 6) Velut cum egregiam illam glossam p. 26 (22) Ambaxio etc, in
potuisse) et 11. Nuper Basileensem codicem commemoravit Henr. Meyer. qUa Basilecnsis liber Ambrasio vel Ambraxio habet, ita corrigit :
Oratt. Boman. fragni, p. 200. , qui in eo v. Sufes p. 308 (143) ita legi Amaxibii populi eircumeuntes catervatim. Intelligit autem eifiaio^iovg
scribi t : Sufes consul lingua Pocnorum. Caccilius inquit Scnalus ceti- Scythas.
b*
XII PRAEFATIO.
/
Unum est , quoti de bis libris scriptis aildere opcrae pretium esse videtur. Bartbiu9 In Advers. XXXIX, 5. ex mem-
Lranis suis et Basilccnsì codice duas affert glossas, quarum in vulgatis libris, ut ait, nec vola nec vestigium est, Vinàicta
et f'indìcìus. Posuimus eas in bis exemplaribus p. 381. Iisdem glossis A. E. Egger, in Festi fragmento boc anno
Parisiis edito p. 291. , auctiorem esse significat eximium, quem dicit, codicem Parisinum n. 7662., quem editorum nemo
consuluisse videatur. Eximium non recte diceret V. D. , si aut ipse Bartbii hic codex esset, aut eiusdem farinae alius :
sed de bac re iudicium differam, donec eius libri condicio accuratius descripta erit. Monacensi autem et Guelferbytano,
maxime si utrumque recte coniunxeris , vix melior esse potcst.
Dacerius, qui interdum Pauli librum a se consultimi memorat , nescio bunc an alium Parisinum (nam plures in
bibliotbeca Regia asservantur) adbibuerit 1). Nec scio, codex vetus, qui Danielis, post Iosiae Merceri fuit, et a
Salmasio laudatur 2) , in eandem bibliothecam venerit, an alibi delitescat.
In Anglia Pauli libros manuscriptos esse testatur C. Barili., qui non Pompei, sed Pomponii Festi nomen prae
se ferant 3).
Ne a poli tres sunt manuscripti Pauli codices, unus roembraneus, duo chartacei, qnorum notitiam V. CI. Arndtsii
diligentiae debeo, Membraneo sub epistola Pauli ad Carolum Regem inscriptum est : A. Ianus Parrhasius emit sibi et amìcis
in urbe Roma aureolo, et in margine penultimae pagellae : Antonii Seripandi ex Iani Parrhasii testamento4'). Desunt
in boc codice eadem vocabula , quae in antiquissimis exemplaribus typis excusis in litt. I et M. desiderantur 5 eademque
in octo ebartis ad membranarum calcem annexis codem ordine, quo in libris excusis, adiecta reperiuntur. Quam ob rem
liuius codicis lectionem non multuni ab editionc principe differre auguror.
Cbartaceorum alteruter forsitan non differt ab co libro manuscripto, quo Fulvius Ursinus in emendanda Pauli
epitome saepe se usum esse profitetur , p. 51 sqq. : unde quaedam inesse egregia et quae desiderium moveant plenioris
lectionis apparet. Etiam Antonius Angustimi s veterem librum ad Paulum adbibuisse videtur, sed rarissime cuni
commemorat, velut in notis ad v. fastis diebus p. 93 (70), insuasum p. Ili (83), Peligni p. 222 (121), in margine adicctis.
In quibus libris conquirendis maius stuellimi ut poncretur, suadcrem , nisi iam Monacensi et Guelferbytano ilio libro
collato Pauli lectio solidissimo fondamento superstructa esset.
C A P. II.
DE GENUINA VERRII ET FESTI OPERUM FORMA.
i. Iam ad quaestionem in nostra disputatione gravissimam pervenimus , quae olim fuerit forma Ycrriani operis, et
quibus modis Festus e Verrio et Paulus e Festo novum opus condiderit. M. Vcrrium Flaccum, acccpimus,
Augusti temporibus ita inclaruisse dicendi genere, ut ab ipso Principe nepotibus eius , Gaio et Lucio, praeceptor
electus cum tota scbola in Palatium transirct , ca tamen lege , ne quem amplius posthac discipulum reciperct. Ila
1) In v. cingulos, p. 43 (34), eandem lectionem e Ms. profert 3) Barth. Advers. II, 3.
Dacerius, quae est in Berolinensi codice: ubi cingi solent. 4) De codicibus slc inscr;ptìs diligenter egit Frid. Blumius lt. Ibi.
2) Exerc. Plin. p. 263, 1 f., ubi Scrautum , unice Teram lectionem - IV -n 20
in Paulo p. 332 (148), inde affert.
PRAEFATIO. XIII
Sueton. de illustr. gramm. 17. cf. e. 18. Haec credibile est, eo tempore facta esse, quo C. et L. Caesares pucri decem
septemvc aimorum erant , i. e. circa annulli ab u. e. 744. a. Chr. IO. Atque Augustus quidem tanto in bonore babuit
Verrium , ut eius diccndi genus, quippe emendatissimum et piane Latinum, Annii Cimbri obscurae et barbarae fere elocu-
tioni (de qua Imm. Huscbkius dixit in docta commeutationc) oppoueret : si quidem in Suctonii Octavian. e. 86. prò Veranio
Fiacco Verrius ab Ernestio aliisque recte restitutus est.
Deccssit, ut ait Sueton. de illustr. gramm. 17., aetatis exactae, sub Tiberio. Statuam babuit Praeneste, in superiore
fori parte , contra bemicyclium : in quo fastos a se ordiuatos et marmori perite incisos publicarat (sic in plerisque
libris manuscriptis legitur). Constat, boc bemicyclium a. 1770. Praeneste esse e ruderibus effossum et circa illuni in-
ventam esse marmorearum tabularum partem, a Francisco Fogginio egregio studio compositarn et in publicum editam.
Continentur iis tabulis , quae etiamnum supersunt, Ianuarius, Martius, Aprilis, December cum notatione dierum fastorum,
nefastorum , intercisorumque , omniumque sacrorum et publicorum et domui Augustae domesticorum , addita caussarum,
cur singuli dies cclebrentur , explicatione. Qua in re eadem piane proditur doctrina incomparabilis , quae in opere de
verborum significatione eluect , ita ut altero in altero interpretando et (cum utrumque monimentum similem aetatis labem
pasfuin sit) eìiaiii restituendo maxime usus sit. V. annot. in Paulum v. Agonia p. 10 (9) , et supplementum annotationis
in Fcstum v. Rcgifugium p. 278. Qu. XIII, 15, 6. Hos fastos, certis documcntis colligitur, Tiberio iam regnante
vcl coufectos vel additamentis auctos esse 1).
His occupatis ut de cetcris Verrii operibus breviter dicamus , sed ita ut nibil eorum desideretur, quae in Festi
cxemplaribus proponi soie ut : Verrius scripsit rerum memoria di gii a rum libros plures, ex quorum primo Gellius
N. A. IV, 5. bistoriam de Etruscis baruspicibus propter inalum consiliurn punitis profert. Iisdcm libris usum esse Pli-
niurn , probabile est, in condendo de naturali bistoria opere, cuius in elencbo Verrium Flaccum inter auctores nuncupat
1. III. VII. Vili. XIV. XV. XVIII. XXVIII. XXIX. XXXIII. XXXIV. XXXV. , eundemque nomine citato , sed libro
tamen non indicato , tcstem advocat VII, 53, 54. §. 180. de mortibus repentinis ; Vili, 6, 6. §. 17. de clepbantis Romae
in circo ostcnsis; IX, 23,39. §.77. de praetextatis anguillarum tergore verberatis$ XVIII, 7, 11. §.62. de farre antiquo
P. R. vichi; XXVIII, 2, 4. §.18. de dcorum evocatone ; XXXIII, 3, 19. §.63. de aurea Tarquinii Prisci triumpbantis
tunica; XXXIII, 7, 36. §. 111. de Iovis facie minio illita. Etruscae antiquitatis ut pcritissimum se ostendit Verrius in
excerptis librorum de verborum significati!: ita Flaccus, ex cuius Etruscarum rerum panca, sed doctissime scripta,
nupcr ex interpretibus Virgilii ab Angelo Maio editis emerserunt , recte idem ac Verrius baberi videtur. Legitur ad Aen.
X, 183. : Urbis Agyllinae sedes. \Ferrius\ Flaccus primo Etruscarum: Agylla, incjuit, ab Etruscis .... \videli\cet
nominata est Cisra, quod esset Tiberis Etruscis primus agris subiectus. Omnem enim p. . . . \conp\lexa oppidum est
Caere vocitatum. Et ad X, 198.: [Flacc]us Etruscarum I: In Appenninum, inquit, transgressus Archon (Tarchon) Man-
tuam condidit. De rebus sacris pluribus libris scripsisse Verrium inde collegerim, quod singularetn libellum inscripsit
Saturni nomine, ex quo bacc protulit Macrob. Sat. I, 4.: Saturnaliorum dies apud Graecos quoque festi habentur,
et: Dilucide me de constitutione Saturnaliorum scripsisse arbitro)'. Quae idem I, 8.: Cur autem Saturnus ipse in com-
1) Quod Fogginius p. IX. et 87. ex iisdcm sumptum dicit, Iunonium sed ad proprios Praenestinorum fastos, qui in erudltorum notitiam non
prò Iunio dictum in faslis Praencstinis sccundum auctoritateni Ovidii ali ter pervenerant, «juam Aricinorum, Tiburtium, Tusculanorum aliarum-
•r. > I, 62. et Macrobii Sat. I, 1%., id non rcttulcrim ad Verrianum opus, <jue Latii civitatum fasti.
XIV PRAEFATIO.
pedibus visatur, Verrius Flaccus se ignorare dixit , ex codem opere ducta esse apparet : quae vero idem I, 6. de Circensi
pompa a puero e coenaculo despecta, et I, 10. de Angeronae nomine, et I, 12. de Veneris sacro a matronis facto x)5
Saturno non maiori iure tribuuntur , quam alii cuidam et incognito de rebus sacris libro. In eundem censnm veniunt,
quae Lactantius Verrio auctore de Faula Herculis scorto memorai, Insttt. 1, 20. Adde baec ex Servio, Tel rectius anti-
quis Virgilii interpretibus, qui cum Servio commixti sunt, in Aen. Vili, 203.: Solus Verrius Flaccus dicit, Garanum
finisse pastorem magnarum virium, qui Cacum adflixit^ omnes autem magnarum virium apud veteres Hercules dictos.
Cf. Festus Qu. XII, 4. v. Romani. Item in Aen. XI, 143. : Alii sicut Varrò et Verrius Flaccus dicunt: Si filius fami-
lias extra Urbem decessiti liberti amicique obviam procedunt, et sub noctem in urbem infertili' cum cereis facibus praelu-
centibus, ad cuius exsequias nemo rogabatur. Cf. Paulus p. 368 (158) v. vespae et vespillones.
Caeterum baec omnia etiam ex nobilissimo de verborum significatione opere ducta esse posse, ipsa Festi
excerpta ostendunt, disputalionum de sacris rebus quam pienissima. Ex scriptoribus , qui praeter Festum supersunt,
unus A. Gellius bos Verrii libros cum inscriptione eorum memorai, V, 17, 1. bis verbis : Verrius Flaccus in quarto de
verborum significatu dies, qui sunt postridie Ixalendas, Nonas, ldus , quos vulgus imperite nefastos dixit, propter liane
causam dictos habitosque atros esse scribit: Urbe, inquit , a Gallis Senonibus recuperata, et quae secuntur, quae o*uia
bic apponere opus non esse videtur. In excerptis, quae babemus, nulla supersunt disputationis vestigia, quanquam, quae
Qu. IX, 27, 6. leguntur , ut mihi restituenda visa sunt , optime cum illis concinunt. Idem Gellius V, 18, 2. , postquam
exposuit, bistoriam earum tantum rerum esse, quibus interfuerit is qui narret, ita pergit : Eamque esse opinionem tjuo-
rundam , Verrius Flaccus refert in libro de significatu verborum quarto ; ac se quidem dubitare super ea re dicit: posse
autem videri, putat, nonnihìl esse rationis in ea opinione, quod historia Graece significet rerum cognitionem praesentium.
De numero libri a Gellio tradito inferius dicam.
Quae a grammaticis passim referuntur Verrii sententiae de vocabulorum formis et significatu , ex iis nonnullae
videntur ex bis libris sumptac esse , non omnes tamen , cum et alia eiusdem fuerint grammatica opera. Libris cius d e
orthographia rescripsit, ut ait Sueton. de illustr. gramm. 19., Scribonius Apbrodisius , non sine insectatione studio-
rum morumque Verrii. Ex bis putaverim haec ducta esse, apud Cbarisiuin I. p. 75. P. : Alicam sine aspiratione dictam
Verrius traditj et apud eundem I. p. 43. : Camara dicuntur , ut Verrius Flaccus adfirmat, non camera per E.; item
p. 75. : Manibias per duo I. dicendum, quia sunt a manibus , ut putat Verrius, dictae (sed in Festo Qu. MI1, 16.
legitur manubiae); item p. 82. : Nomenclator sine V.dicitur, ut Verrius ait, velut nominis calator ; item p. 75. : Po-
lenta dici debet per O., cuius rei Verrius Flaccus rationem reddit, quod usu omnium poliatur. Praeterca baec ex Dio-
mede I. p. 361 sq. P.: Inchoo inchoavi; sic dicendum putat Iulius Modestus Sed Verrius et Flaccus in postrema
syllaba adspirandum probaverunt. Cohum enim apud veteres mundum significati ubi, nisi Diomedes graviter erravit,
Flaccus alius intclligitur grammaticus, Granius puto. Etiam Vclii Longi de ortbogr. baec ad eosdem libros revocavcriui,
1) Quae ibi Macrobius : Non tamen negat Verrius Flaccus, hoc PARTE. CORPO . . UTIQYE. VIRI. NUDANTUR. QVA. FEMINA-
die poslea constitutum, ut malronae Veneri sacrum facerent: cuius rei RUM. GRATIA. DESIDERATUR. At haec omnia ad Fortunam Viri-
causam, quia huic loco non conventi, praetereundum est: Fogginius p. 40. lem tantum spectant, ut discitur etiam ex Ovidio F. IV, liò.: nec,
traxit ad Praenestinos fastos , in quibus ad Kalend. Apriles legitur: si cum Fogginio Veneris nomcn inferseris, docuit Verrius, cut niatro-
FREQUENTER. MULIERES. SUPPLICANT . . . FORTUNAE. VIRILI. nac eo die Veneri sacrum facerent.
HUMILIORES. ETIAM ... IN. BALIISTIS. QVOD. IN. US. EA.
PRAEFATIO. XV
p. 2238. P. : Nonnulli synaloephas quoque observandas circa talem scripiionem existimaverant , sicut Verrius Flaccus,
ut ubicunque prima vox M. littera fniretur , sequens a vocali inciperet, M. non tota, sed pars illius prior tantum,
scriberetur, ut appareat exprimi non debere. Dubitantius codoni refero ex Velio p. 2215. : Verrio Fiacco videtur, eandem
esse apud nos V. litteram , quae apud Graecos T.: namque his exemplis argumentatur : quod UH dicunt xvfiivov, nos
cuminum$ quam UH zvnaQiooov, nos cupressum , UH xv (3 EQvriTqv , nos gubernatorem $ nec non ex eiusmodi Theseus,
Menoeceus, Peleus , et similibus adfirmat. Et ex eodem p. 2216. de llteris X. et W. : Verrio Fiacco placet mutas esse:
quoniam a mutis incipiant, una a C, altera a P. : quod si aliquos movet, quod in semivocalem desinant, scianti inquit,
2j. litteram sic scribi ab iis , qui putant illam ex 2. et 4. constare, ut sine muta Jiniaturi
Aliae Verri! sententiae ad genera no ni in uni pertinenti, in qua re auctoritatcm eius Arnob. adv. gent. I, 59.
laudai: de qua quo potissimum libro scripscrit, ignoratili": quae de verborum significatone supersunt, pauca de ea re, ex
prisca Latinitate repetita, continent. Priscianus VI. p. 686. T. I. p. 233. ed. Krebl. : alee foeminino genere . . . Caper
ostetidil de dubiis generibus Verrium Flaecum posuisse , alecem liane. Charisius I. p. 78.: Clunes . . . Verrius Flaccus
masculino genere dici probat , quoniam in IS syllaba terminata anima carentia nominativo singulari masculina sunt,
ut panis, cinis, crinis et similia. Idem p.84. : Cum: quid hoc est hominis? quaeritur, inquit (Varrò), de alicuius quaero
hominis qualitate, qui necesse sit: hic masculine dicendus est, ut Verrius ait,, quoniam neutra in I et in VS non exeunt.
Idem p. 82. de voc. sai: quod genus (neutrum) Verrio etiam placuit. Alia ad declinatiunem nominum spectant, ut baec
ex Cliarisio I. p. 69. et 114. : Verrius panum sine I. p. 95. : Helenius Acron . . . Verrium dicit errare, qui putat hos
ambo dici deberc. p. 79. : Lacte sine vitio dicimus. nani et Cato sic dixit .... Sed et Valgius et Verrius et Trogus.
p. 101.: Verrius Flaccus, inquit Plinius , eorum nominum, quae NS Jiniuntur casu nominativo, ablativus in E dirigen-
dus est. Idem II. p. 164.: JSonnulli etiam ex participììs putaverunt talia Jìgurari, ut Verrius Flaccus, qui ab eo,
quod est audens , audenter.
Aliis distinguuntur synonyina, quod interdum etiam fit in Festi fragmentis. Cbarisius I. p". 65. : gibber , ut Ver-
rius ait, ipsum vitium dicitur, ut tuber: gibberosus habens vitium, ut tuberosus. Diomedes 1. p. 372. : DUfert fatigatus
a fesso , ut Verrius ait, quod fatigatus dicitur, cutn quis per alium laborare compellitur , ut lassatus : fessus vero, cum
quis laborare defeit, ut lassus. Cbarisius I. p. 79. : Verrius Flaccus sic distinxit : tnodica esse labra , labia immodica,
et inde labiones dici. Aliis etyma vocabulorum explicantur : quod quidem omnium etiam in bis excerptis creberrime fit.
Gellius XVI, 14, 3.: Verrius Flaccus: Festinat , inquit, a fando dicitur: quoniam isti ignaviores , qui nihil perfeere
possunt, plus verborum quam operae habent. Hacc quanquain in Festi Paulive excerptis mine non leguntur: leguntur
tamen Catonis verba ex oratione de suis virtutibus , quae Verrium impulcre , ut in significatimi voce, festino et propero
inquireret , p. 234. Qu. XII, 4, 18. v. properare : ridiculum autem illud etymon , etiam a Gelilo iure repudiatimi,
Festus tacitus removisse videtur. Illa autem, quae Isidor. Origg. XIV, 8, 33.: Amoena loca Varrò dieta ait, eo quod
solum amorem praestent, et ad se amanda alliciant. Verrius Flaccus, quod sine munere sint, nec quidquam his ofjìciat:
quasi amunia, hoc est sine fructu, unde nullus fructus exsolvitur$ inde etiam nihil praestantes immunes vocantur,
videtur Paulus p. 3. ita contraxisse, ut Varronis tantum scntentiam , a Verrio repudiatam, redderet. Isidorum enim in
componendis Originimi libris Verrii Festive opus in inanibus Stabilisse, multorum locorum similitudo persuadet. Non
disconveniunt, quae interpres Virgilii cum Servio coniuuctus apposuit ad Bucol. VII, 53. : Verrius Flaccus iuniperum
XVI PRAEFATIO.
iuvenem pirum dicit. Aliena autem ab bis de V. S. libris existimo, quae Gellius N. A. XVIII, 7. ex libro sibi a Favo-
rino ni isso excerpsit, quem Verrii Flacci fuisse opinatili" (quodsi de verborum significata e libris fuisset, non dubitasse t
opinor) : Sellatimi dici et prò loco , et prò hominibus : civitatem et prò loco , et oppido , et prò iure quoque hominum,
et prò honihium moltitudine : tribus quoque et decurias dici et prò loco, et prò iure, et prò hominibus: concionem autem
tria significare, locum , et verba, suggestumque unde verba fierent; item significare coetum populi adsistentis ; item
orationem ipsain , quae ad populum diceretur. Simillimus tanica de foro locus est in Pauli excerptis p. 84.
Quae omnia quo et quali ex opere desumpta videantur, eo inutilins est quaerere, quod Verrius quavis occasione
oblata grammaticas quaestioncs agitare solebat. Ita in epistolis, Servius narrat in Virg. Aen. Vili, 423., Verrium
exemplis , auetoritate, ratione probasse, antiquos in adverbiis prò V. O. plerumque ponere consuetos (ut prò bue dice-
rent boc) x).
Sed unum reposui quasi et reservavi Verrii opus, ut de eo separatim dicerein, quod hinc spes est, fore ut epitomes,
quam in manibus babemus , e Verriano opere a Pompeio Festo factae, forma et origo clarius perspiciatur. Etiam
buius operis mcntioiicm uni debemus Gellio , qui N. A. XVII, 6, 2. 3. baec scripsit: Quaerebatur , servus recepticius
quid esset. Libri statini quaesili allatique sunt Verrii Flacci de obscuris Catonis. In libro secundo scriptum inventimi
est, recepticium servum dici nequam et nulli pretii, qui cum venuvi esset datus , redhibitus ob aliquod vitium receptusque
sit. Propter ea, inquit, servus eiusmodi sectari maritum et Jlagitare pecuniam iubebatur, ut eo ipso dolor maior et
contumelia gruvior viro Jìeret, quod eum servus nihili petendae pecuniae causa compellaret. Haec quaeso comparcs cum
illis, quae apud Festum Qu. XIII, 20,24. leguntur : Recepticium servum, Cato in suasione legis Voconiae cum ait,
significai, qui ob vitium redhibitus sit: uubi irata facta est, servum recepticium sectari atque Jlagitare virum iubef,:
ac facile intelliges, non solimi eadem Catonis verba, sed etiam eodem piane modo ca explicari : ut, nisi Verrius in diversis
libris eadem posucrit, Festum baec e libro de obscuris Catonis sumpsisse necesse sit.
2. Quo cum pervenimus, graduili ut referamus opus est ad id ipsum Verrii opus, cuius epitome et epitomae
epitome etiamnum supersunt, et ex bis epitomis, quale fuerit integrum opus, dispiccre coueniur. Qua in disputatone ne
propter nimiam cautionem obscurus fiam, ponam statim, quae ex ipso ordine, quo titilli et in Festo et in Paulo se deinceps
excipiunt , effecisse mihi videar , disputationis meae capita :
I. Uniuscuiusque literae duae sunt partes, altera, in qua praeter primam literam in vocabulis
disponendis etiam secunda, saepe etiam tertia et plures observantur: altera, in qua nulla piane
literarum praeter primam babetur ratio2), sed rerum in articulis coniunctis quaedam conspicitur
af finitas.
II. In priori et altera parte persaepe idem vocabulum recurrit, ita ut bis explicetur, et ita
quidem interdum, ut auctor diversas de eadem re prodat sententias. Singulae autem partes cum
1) Quae ex ipso Verrio antique dieta proferuntur, ut abomina- quaedam vocabula deinceps posila inveniri , quae secundan» literam
retur passive positum a Prisciano Vili. p. 791 (368 Krehl) , non inter communem habeant. Id enim non nisi casu in frequentissimo quo-
eius sententias recenseri debent. Etiam poetam fuisse Verrium , idem que literarum nexu reperitur. Omnino , nisi quis prima saltem pro-
refert Priscianus Vili. p. 792 (370), cum versum apponiti Blanditus- babilitatis calculi , quem dicunt, dementa tenuerit , nunquam , quae
que labor molli curabitur arte. in bis rebus casui , quaevc Consilio debeantur , inter se dignoscerc
2) Ne quis autem bis opponat , interdum tainen etiam in bac parte potcrit.
PRAEFATIO.
XVII
per se cxaminantur : prlor nulla offert ciusdem vocabuli bis positi exempla: altera non pauca,
sed quae ad diversa rerum capita spectent.
III. In altera parte insunt per omnes fere literas Catonianae glossae deinceps positae, quas
ex libro de obscuris Catonis sumptas esse apparet; insunt glossae Plautinae; insunt de augurali
iure collectanea certo loco disposita.
IV. Priori parti in quibusdam literis glossae q u a e d a m praemissae sunt, pie r acque fa usti
ominis caussa vel propter singularem rerum dignitatem in fronte positae.
Quae sententiae cum ad grammaticorum borum librorum bistoi'iam describendam aliquantum conferre videantur: tura
etiam in genuina singulorum articulorum forma rcstituenda non raro magnimi babent momentum. Quocirca operae pretium
me facturum esse puto , cum et Festi et Paul! excerptorum tabulam quandam proponarn, in qua totius operis forma sub
uno conspectu ponatur. Quae banc turbare videantur, sive ea expedire poterò, sive non poterò, inferiori margine appo-
nam. Caeterum quod in Paulo literaruin ordo et propter excerptorum tenuitatem et plures locorum mutationcs factas minus
conspicuus est quam in Festo , eo vix metuo ne quis o (Tenda tur.
A.
Pracmissi articuli IX., quorum primus est Augustus, cui additi sunt Angui- et Auspicium : sciliect
in honorem Augusti principis et boni ominis caussa 1).
Aq. art. IV.
— IH. 2)
— IH.
— IV.
— X. 3)
— XXL, in quibus nusquam est Alb. 4)
— VII. , plerique A n t. 5)
1.
2.
3.
3.
P. I.
4. 5.
5-8.
8.
8. 9.
9.
10.
Ax.
Arm.
Alb.
Amb.
Al.
An.
Au.
Ac.
— IV.
— HI.6)
— V.7)
1) Non alia ratione , quam cum in vectigalibus locandis Lucrinus
lacus et in dilectu Valerius quidam vel alius fausto nomine primus
nuncupabatur. V. Paulus p. 121 (90) v. lacus Lucrinus, Cicero de
divin. 1, 45. , Scbol. Ambros. in Cic. prò Scauro §. 30.
2) Intcrpositus est art. Alites , et additi Ador et Adoriam.
3) Omisi in eo computo art. Am , quod apud Vcrrium cum toc.
Ambactus coniunctus fucrit : Ambemito scriptum fuisse prò Abemito vix
dubitaverim. Quod cum eodem scnsu quo Graecum TiiQiuiQiZodai. dictum
esset, facili errore poterat in Abemito mutari.
4) Sed in bis plura turbata. Adolcscit Verrius sub *Aldi}OM> po-
nere poterat; sed quo casn Astu, Ast, Anus , Amussim , Adgretus,
Agnus, Aegrum (fortasse sub 'Aviygòv positum) , Annus invecta sint,
non exputo.
5) Unum baec turbat Axare , sed boc iam ostendi ab aliis lectum
esse Anaxare. Maxime placeret, si Antaxare restitui posset.
6) Acus . . Acupedius . . Acieris. Sed baec affirmare vix audeo
cornimela fuisse, cum interposita sint: Assiduus, Andruare et Anlroare
. . Adrumavit . . Aplustria.
7) Sccuntur sine ordine: Albogalerus , Apluda , Aridum , Aptus,
Area.
XVII!
PRAEFATIO.
p. il.
Ang. et
A ne.
art.
V-D
12.
Att.
—
VI.2)
—
Ad.
—
V.3)
i3.
Aed.
—
IH. ♦)
13. 14.
Av.
—
HI. 5)
14.
Adsc.
—
III.
—
Anc t.
—
II.
14. 15.
Ar.
—
XIV., omnes Arb. Are. Arg. 6)
16.
Ass.
—
II.
16. 17.
Amb. An
it. Anj
or. — .
XI. 7)
19. 20.
Auc.
IV.
20.
A e.
IV., plerique Aen. 8)
—
A e.
II.
20. 21.
Ar.
IX.
21.
Ani.
—
vi.9;
21. 22.
Ad.
V.
22.
Aqn.
IV. 10)
22. 23.
AP.
VII. u)
23.
Ab.
II. 12)
—
Au. Av.
IV.
23. 24.
A e.
Vili.
24. P. IL
incipit inde
a voc.
Alucinatio , in qua haec possunt a reliquis discenti :
25. 26.
Ae . . . Amosio ,
art. XI. , oinnes e poetis monimentisve valde antiquis ducta
26. 27.
Attinge . .
. Aerib
usj XIV. glossae Catonianae 13).
1) Nam voc. Aduncantur apparet sub Angulo explicatum esse , ut
unum tantum voc. ordinem impediat Ailhics. Secuntur autem sine omni
lege : Arferia , Ada tini , Amenta.
2) Video enim nunc , melius cum Lindemanno scribi Attcgrarc,
Attritum , Attibernalis.
3) Haec ita computo, ut Abrogare putem propter voc. Adrogare a
Verrio una esse explicatum ; Apud autem et At propter dilfercntiam
sensus et scripturae coniuncta fuissc cum Ad.
4) Unum additum est Atrium.
5) Videlicet Abavus, Atavus , Avunculus et Amita coniuncta crant
cum Avo; Agnus autem cum A villa, agno recentis partus.
6) Sed interposita sunt Amici num . . Amicitiae , Adpromissor.
7) Secuntur XX. voce, in quibus pertenuis rationis cuiusdam spe-
cies vel umbra apparet: Actus, Auxiliares , Ausoniani, Alumento,
Accensi, Acerra, Apex, Athanuvium, Atroces, Auguraculuiu,
Arseverse , Aborigines, Ab oloes, Aventinus , Adorare, Armilu-
strium , Adeo , Argea , Asparagus , Assidelae.
8) Unum additum est Audacia.
9) Immixtum est Ablegmina, quod si quis olim Amblcgmina fuissc
opinetur , non renitar equidem.
10) Sed interposita sunt IV aliena: Anquirerc , Andron , Apud,
Anxur , quorum tria ad An referenda erant.
11) Turbat ordinem aliquomodo Abditivi, non turbat Abs , cui
Verrium "Ay praeposuisse puto, Graecum vocabuluni, unde Abs ab ipso
ducebatur.
12) Sed interpositum est Agere et Acetare prò agitare , quibuscum
coniungendum etiain Agedum post Autumnum.
13) Attinge, cur e Catone sumptum existimeui , disi in a imo ta-
llone. In seqq. Catonis nomen ter a Paulo servatum est, et in reliquis
nibil est, quod a Catone alienimi esse vidcalur.
PRAEFATIO.
XIX
p. 28. Arabice olet . . . Aegyptinos , X. glossae Plautine 1).
Vocabula bis posita in Festo Paulus pleraque sustulit (v. annot. ad Paulina p. 199 (115)): quapropter io secunda
parte solimi voc. altaria ex priori recurrit (p. 5. et 29.). Ambitus in priori bis deprebenditur , p. 5. 16. j Arcere propter
diversos significatns bis in eadem p. 15. explicatur.
p. 30.
P. I.
30. 31.
31.
32.
32. 33.
33. 34.
34.
34.
35. 36.
P. II.
B.
Bo. art. V.
Ba. — V.
Bo. — II.
Ba. — VII. z)
Br. — VII.
Bu. — Vili.
Be. — VI. 3)
Bi. — VII.
B 1. — III. *)
inde a v. Bardus, in qua dignoscere licet
Boiae .
37 - 42. P. I.
42. 43.
43-48.
48-51.
51. 52.
52.
52. 53.
C.
Co.
Ci.
Ca.
Cn.
cy-
Cb.
Cr.
Bellule , VI. Plautina vocabula 5).
art. LXV. , in quibus VI continui per Conc, IH per Coni., IV per Comp.,
IV per Cons. incipiunt 6).
— XVI. 7)
— LXXV.8), in quibus Cai. XI, Cas. IX, Cap. in fine VIII contiuuis articulis redit.
— XXXIII. 9), in quibus continua sunt XIV Cur. 10).
— Vili.")
— VIII. 12)
— XIII.
1) In his Plautus semel a Paulo appellatili-, sed septem alia
voce, ex eodem poeta «lucia esse, demonstratum est in annot. Itaque
idem in duobus , quae media interposita sunt , admodum probabile est.
%) Unum i n t cip oni tur Burrum.
3) Sed in te riunì pun t horum ordinem Bariuin et Brundisium , tan-
uuani postliminio ex superioribus Ba. et Br. repetita.
4) Nam Balatrones apparet positum fuisse sub titulo Blateae. Bilbit
autem et Bibliotbccae paulo inferiori loco posita sunt «juam debebant.
Accensui ea VII articulis Bi.
5) Nam bis Plautus a Paulo nominatur; duo prac torca voce. Plau-
tina esse annotatum est : bine de duobus mediis iudicanduin est.
6) Unum legi obnititur Cerrones p. 40. Sed huic allietilo Conger-
rones fuìsse titulum , eo probabilius , quod Congruere et Cognomines
praecedunt.
7) Cbiloni praepositum fuisse Ciloncm , annotatum est.
8) Sivc LXXVI. : si statuimus , Caprunculum a Paulo post Cuppcs
positum esse , cum in Verrio ante Cuppes fuisset.
9) Quorum ordinem unum interrumpit Clunaclum. Coctiones enim
habuisse Cuctio in fronte , in annot. monui. Cnéphosum cur in fine
p. 51. additum sit , ignoro.
10) Nam de Centurionis p. 49. dictum erat sub titulo Curioni.
11) Unum cur interpositum sit Calasis , caussam non expedio.
1?) In fine Cybium repetitum est et Cnasones additum.
«'*
XX
PRAEFATIO.
p. 53-55.
55. 56.
56.
59.
60 - 62.
64.
Ce. art. XX. i)
CI. — XVI. 2)
P. II. inde a v. Cercopa. In his haec discernere licet :
Copiam . . Citeria , Vili. Catoniana verba 3).
Curionem . . Caecultent, XXIV. Plautina4).
Corniscarum . . Clivia auspicia, IV. glossae de iure auspiciorum.
— Contrarium aes . . Circumluvium, HI. de iure civili.
Qui gemini reperiuntur loci, eorum plerique in utramque partem incidunt , ut Calpar p. 46. 65., Centumviralia iudi-
cia 54. 64., Codeta 38. 58., Contio 38. 66., Condere 41. 57., Culigna 51. 65., Cyparissiae s. Cyparissae 51. 64. In
quibus plura sunt, quae in eodein opere bis scribi potuisse iure negaveris. Consiptum in sccundae partis diversis capiti-
bus explicatur p. 62. 64. Capital bis positum cur in bunc censum non venia t, non opus est diccre.
p. 66. 67.
68. 69.
69.
69-75.
P. I.
P. IL
D.
Du.
Da.
Do.
art. XIV.5)
— X.
— VI.
Di. et De. inter se commista, art. XCIV. 6)
piane deest, puto quod Paulus nibil ex ca excerpere dignatus est.
Dium propter diversum significa tum et ncxum ter explicatur.
E.
p. 75-77. P. 1. E cum liquidis, El, Eni,
77-78. Eg. E e. art. IV.8)
78. Eu.
78-81. Ex.
81. Equ.
81. 82. Ex.
E n. art. XXIII. ?).
III. 9)
XLV. 10)
VI.
Vili., quos apud Verrium ante Equ. fuisse probabile est.
1) In his numeravi Cena et Cenacula , ut Verrium scripsisse puto ;
etiam Columnae , quod huius nominis explicationcm verbo Ccllerc snb-
iunctain esse arbitror.
2) His praepositum est Crcpidines et interposi limi Crustumina, quae
ex superioribus repetita esse videntur.
3) Catonein Paulus nomine addito appellat in primo et tribus
extremis articulis.
4) Plautum in bis quindecies Paulus memorat; tria alia voce.
Plautina esse, in annot. monitum est; sex reliqua cidem poetae tri-
buenda sunt.
5) Nihil in bis turbatur: sed adiiciuntur extra ordinem Domus,
Dracones, Dici mos erat etc.
6) In hac literarum De. et Di. confusione saepe tcrtia lilera or-
dinem voeabulorum mngis videtur definivisse quam scennda: velut enm
Dirus, Derogare, Dirigere, Derunciunt coniungunlur , item Decolrs,
Dictynna , Dice , Decermina , porro Dispcscerc , Despretus , et alia ad
cundem iiioduin.
7) In fine bornm ante Eni prò cum interpositum est L'uni prò corum.
S) Haec fateor ita esse cum aliis commixta , ut codem fere iure
Es poncre poluerim. Immixta cnim sunt haec : Escariae, Escit. Eripse,
Evelatum , . . Eiuratio , Everriator , .... Eaimis.
9) Etiam bis alicnus interpositus est : Epolonos.
10) In computum assumpsi Effata , cum Verrius anti.mum E\fata
praeposuisse videatur. In fine additum est Ettari.
PRAEFATIO.
XXI
p. 82.
Ep.
art. VI.
—
Ed.
— II.
82. 83.
Er.
— VI.1)
P. II.
nulla est,
ut in lit. D.
Gemini loci nulli deprehenduntur 5 nani Eni p. 67. et 77. diversa sunt vocabula, et Experrectus p. 79. 80. propter
etymon et synonymum Expergitus bis advocatur.
83 - 85.
85. 86.
8G-88.
88. 89.
89.
89. 90.
90. 91.
91.
92.
P. I.
F.
Fo.
Fé.
Fa.
Fu.
FI.
Fi.
Fr.
art. XVII. 2) , quorum quattuor primi incipiunt litcris For.
— XIV. 3)
— XXXI. +)
— V.
— IX. 5)
— V.
— XII.6)
inde a voc. Fcstram , in qua Catonianorum certe vocabulorum locus dare cmicat :
Ferocit . . . Fclices , art. IV. 7)
— Fulguritum . . . Fulccre, art. IV. ad auspicia spedante».
Quac vocabula bis explicantur, omnia inter priorem et alterala partem divisa sunt: Fcnus p. 80. 93. , Fercntarii 85.93.,
Fornacalia 83. 93. , Furvum M. 93.
P. II.
94. 95.
95.
95. 9G.
9G-98.
98.
P. I.
G.
Gè.
Gi.
Gn.
Gr.
GÌ.
art. XI.
— IH. «)
— VII., misti cum Ga. art. VII. 9)
— XIV. 10)
— VIII.
1) Accensui Lis VI Erctum citum leviter loco suo molimi , cum
ante utrumque Ed positum inveniatur. In fine Eilafilatum additum est.
2) Unum non congruit Furvum , nisi et hoc a Vcrrio Forvum
scriptum est.
3) Sumpsi, a Verrio scriptum fuissc Ferctum, cuius rei argumcnta
protuli in annotatione.
■4) Fovii scriptum fuissc sub ti luto Favi (Fabii) , in annotatione
monili. De flamine ani cui Diali dicebatur pluribus sub v. fabam.
5) Etiam in bis disponendis litcrac quartac consonanti saepc maius
momcntum assignatum esse video, quam tertiae vocali. Ita couiungun-
tur: l'iemina, Flaminius , Fluincntana , Flammeo.
C) Unum ordincin turbat voc. Forago , quod nisi audaciori con-
iectura removeri ncquit. Possis autem seriem vocabulorum Fr ctiam
longius continuare , si quaedam ut insiticia removeris : sed illud tutius
visum.
7) Paulus primo , Icilio , quarto Catonis nomen addidit.
8) His additus est art. Genialis, quem facile crediderim a superiori
de Genio avulsum et paulo inferius additum esse a Paulo.
9) Ordo ab ipso Vcrrio institutus bic fuissc videtur, ut post Gè.
et Gi. sequercntur articuli incipicntcs a Ga., deinde transiretur ad liqui-
das cum G connexas. Sed baec vel Paulus vel Fcstus ita turbavit, ut
bos articulos Inter se misceret, addito etiam ex Gc. articulo Geslit.
10) In bis Gramiae , Groma , Grumus ad cundem modum compo-
nuntur, quem saepius iam obscrvavimus.
XXII
PRAEFATIO.
p. 98. Gn. art. II.
— P. IL inde a voc. Gaudium , VII tantum articulos continens.
Gemini articuli propter brevitatem alterius partis nulli insunt.
H.
99. 101.
He.
art. XXII.1)
101.
Hi.
— XI.
101. 102.
Ha.
— VI.2)
102. 103.
Ho.
— XII. 3)
103.
Hy.
Hu.
— IH.*)
— P. IL Huius Paulus nonnisi II articulos reliquit.
Nulluni vocabulum in bac litera bis cxplicatur.
I.
p. 103. Praemissi sunt extra ordincm art. IL: Im et Ianeus.
103. 104. P.
I. Iu. art. XVII.
104.
II. — IL
104. 105.
la. — IH. 5)
105. 106.
Ir. Io. Ign. Ip. Ib. It. misti, art. XVIII
106.
Ind. art. VII.
106 - 108.
Ine (Inqu.) — XXII. 7)
108. 109.
Imp. Imb. — XXX. 8)
109. 110.
In cum Yocalibus , Inb. Inno. art. XIV. °)
110. 111.
Int. art. Vili.
111.
Ins. — XIV.
111. 112.
Imm. — IL 10)
112. 113.
Inf. Inv. — X.
113.
Ini. — VI.
1) Unus alicnus bis se immlscuit : Harviga. Scd addidl cornili
numero e tiam art. Herceus , licet post primuin Hi collocatimi.
2) His interpositum est Hostiliis Laribus.
3) Ab bis segregavi unum Hamotrabones.
4) Y et U non solent distingui , quod eadem litera Verrio esse
videbatur. V. in bac Pbaef. II, 1. p. XV.
5) Interpositum est Idulis ; adiectum Igitur. Omnino in bac lite-
rae I parte vix ordo certus apparet.
6) Non numeravi in his Insipere , quod inferius locum suuni nie-
lius tueretur.
7) Perfectae horuni congruentiae unus nocet articulus Ita Gate:
sed hic cum a bonis codd. absit , veliero cum simpliciter ciccissem ex
ordine, et corollario glossarum reservassem.
8) Omisi in numerando art. In , qui apud Vcrrium alii cuidani
subiunctus fuisse videtur. In procinctu autem et In muudo pronuncia-
tione certe a reliquis non discrepabant.
9) Art. In praepositio , eiusdem generis est atque is , de quo
proxima annotatione diximus. Impctum et quae seqq. interpolata MC
ab editoribus , certuui est.
10) His interposita sunt Imago et Ingluvìes.
PRAEFATIO. XXIII
p. 113. P. II. inciperc videtur a voc. In convention e , in quibus dignoscere licet:
— In conventione . . . Infra classem , art. III. ad vitam civilem,
— Infibulati . . . Ininges, art. IV. ad res sacras spectantes.
Qoae bis explicantur vocabula, ea in priorem et alterala partem incidila t: Immusulus p. 112. 113., Increpitare 107.
114. , Inlicium et Illiciuia p. 113. 114.
L.
p. 114. Pracmissus articulus unus : Lucctium Iovem.
115. P. I. Le. art. XII.1)
115. 116. LÌ. — xix.2;
117-119. La. — XXV.
119. Lo. — III. 3)
119. 120. Lu. Ly. — XXVI.4)
121. P. II. inciperc vuletur a voc. Loebcsuiu. Pertenue incst Glossarum Catonianarum indicami in
voc. Latitavcrunt.
Geni ina e aullac suut ciusdem voc. interpretationes , nisi voc. Lacit p. 116. 117.: sed priori loco videtur Verrius Licit
scripsissc.
M.
Pracmissi art. III. : Magaos lados , Mcltoni , Matreui Matatain.
p. 122. 123. P. I. Mi. art. XX., qui ita dispositi fuissc vidcatur: Min. Mil. Mir. Mis.
123-125. Me. — XXXIV., plerique sic dispositi: Met. Mcd. Mcr. Mei. Men.
125-138. Ma. — LX1. «)
138-141. Mo. — XIV.
141 - 146. Mu. My. — XXVII. *)
146. P. II. incipit a voc. Minutia porta (Qu. VIII, 27.). In bac Consilio certo baec composita esse
existimo :
148. Mulis . . Minuscalae Quinqo. , art. III. de feriis.
153. Metaplioram . . Mctonyiaia, art. IV. vcl V., de figuris rbetoricis et graaunaticis.
— Multifacerc . . Mediocriculo , art. IX. , Catoois obscura 7).
1) Unus alienns est: Lapidem siliccm. Quem Verrius forsitan con- Murricidum , p. 131. Municeps, memorabile exemplum articuli a Paulo
festìm post Lucctium Iovem collocaverit. loco suo moti et longe abducli, et p. 135. Mollestras , de quo voc. v.
2) Unus ab borum artt. norma discedit Lacit: nisi Verrius alia annot. Mocsoncni l'uisse Maesonem , ibidem annotatum est.
forma Licit scripsit. In bis III. deinceps sccuntur art. Lim., Ili Lib. G) Turbat hunc ordyicm unum Mampbula in sebedis Laeti p. 142.
3) His se immiscuit semel La. in Larvati. ^uod Pluribus circumdatum est vocabulis a Mun. incipientibus : nam
Maximam multam , Manius (Pauli Maniae) , Moene et Moenia ei non
•4) Horum ordinem interrumpit unum Loneitrorsus. «• * j* • t, ..• -u
r « olhcerc , ostendi in annotatiombus.
j) In bis praeter Pauli excerpta numeravi etiam eos articulos, qui 7) Pautus in bis Catonem sexies memorat: sed in codice ctiam
in solis Pomponii Laeti sebedis extant. Scmovcndi crant tantum p. 125. Catonis noincn in titillo Mibipte et Mansucs apparet.
XXIV
PRAEFATIO.
154 - 157.
Mulini TUini . . Mos , art. V. , de rebus sacris 1).
Ea de quibus bis dictum, iu utramque partem distributa sunt , ut Moenia Qu. Vili, 25. 31. et de Mutis literis dieta
Vili, 24. IX, 1, 1., qùae Lindemannus p. 170. ann. 1. non recte putat olim cobaesisse. Manias Paulus tantum bis p. 123.
144. eo nomine praescripto explicuit, non Festus.
N.
p. 161. Pracpositi articuli HI.
1G2 - 165.
165-170.
170-173.
173. 174.
174-177.
177.
: Naenia , Naeniae deae , Navali corona.
Qu. IX, 11-14., art. XXXVI. 2), plerique sic dispositi:
Nex. Neg. Neb. Neu. Nef. Nep. Nes. 5).
P. I. Ne,
Na. , Qu. IX, 14-19. , art. XIX. *)
Nu., Qu. IX, 19-22., — XIX. 5)
N o. , Qu. IX, 22 - 24. , — XV. 6)
Ni., Qu. IX, 24. 25., — VI.
P. II. inde a voc. Nanum, Qu. IX, 26, 5. In bis dignoscuntur
Nem. Ne e. Ncqu.
Nequinates
Numidae , art. IV. , e Catone desumpti 7).
Bis explicatur voc. Navus, et in priori parte Qu. IX, 16, 32.,
paene verbis.
o.
Praemissus es
p. 178-181. P. I.
181 - 185.
185-193.
193.
et in altera IX, 26, 16., et utroque quidem loco iisdem
rticulus I. :
Ob.
Oc,
Qu. IX, 27 - 30. , art. XIV. 8)
Or.,
Qu. IX, 30 -X, 1., art. XVII
Ob. Op.,
Qu. IX, 1 - 10. , art. LVII. , i
praevaleat 9).
01.,
Qu. X, 10., art. III.
Off.,
Qu. X, 10. , — IV. ™)
Oc,
Qu. X, 11., — II. ")
Ov. Ou.,
Qu. X, 11., _ V. 12)
ita ut Op. in prioribus, Ob. in postcrioribus
194.
1) Uno interposito titulo : Matronae. Sed in Lac litcra tota fere
P. II. ad sacra et religiones pertinet.
2) Unus ordineni interrumpit Non pridem, Qu. IX, 13, 10.: sed
dubitar! nequit, quin apud Vermini alius titulus praefixus fuerit, t'orlasse
Nenu pridem , ex antiquiori scriptore.
3) In bis multa dissona reperiuntur, quac recenscre non opus est,
cum universam dispositionem non turbent. A Verrio tainen crediderim
Nexum est et Nexum aes Qu. IX, 13, 20 et 27 '. cohiuncta, nec Nervuiu
interpositum esse.
■4) In bis disponendis vocalis tertio loco posita saepe ncgleeta est,
ut Nautea et Natio , Naccac et Naucum componcrentur.
o) His tamen bis No intcrcurrit, praercplum quasi ex iis quac
sccuntur: Non omnibus dorano, Qu. IX, 21, 5., et Nonas ib. v. 26.
0) In bis quater conlìmiatur Nor (restituii* Xoveiu Iribunis Qu.
IX, 23, 22.).
7) Quanquam medi! duo, quibus nulla inest aut Calonis meutio
aut similitudo cum Calonianis locis , aliundc imceli esse possunt.
8) Non congruunt Odefacil et Ogygù.
9) Coniunxi ea . no numerum l'vccplorum nimis aii^orom . quac
nunc nulla relieta sunt. Nam Ci qui opthua propter optima liic po>ilum
est. Obferumenta a Verrio scriptum esse, anuotalum est. Omuicntaus
sub obmanere positum fuisse yidetar.
10) His additum est ()\imc.
11) His Omen adiectuin.
12) In his est Obvaricalor, quod propter tettila liler.im (fu sccunda
in pronunciando oppressa essa fìdetnr) in Lune loeiun receptum e>t.
PRAEFATIO. XXV
p. 194-Ì97. Os., Qa. X, 12 - 14. , art. IX.
197. P. II. incipit a voc. Ollic, Qu. X, 14. Dignoscuntur in ea parte:
198-201. Obsidionem . . Ob , Qu. X, 16. 17., art. IV., Ennii versus explicati.
201. Ostentimi . . Osi simt, Qu. X, 17., art. III. e C. Gracchi orationibus.
— Ostende . . Obsonitaverc, Qu. X, 17., art. IV.1), Catoniana.
205. Offendices , Olvatum , Qu. X, 21. , ex Veranio et Antistio Labeone de iure sacro.
Ea vocali ula , quae diversis locis Festus bis interprctatur, omnia in priorem et secundam partem incidere apparet. Sunt
haec: Ob Qu. IX, 27. X, 17.; Oppidum X, 2. 20. ; Opsci sive Osci X, 5. 16. 2) ; Ostentimi X, 12. 17. 3 Obsidium et
Obsidionem X, 9, 20. et X, 16, 19. : quo in toc. ipse seenni pugnat grammaticus.
P.
p. 205. Praemissi articoli XVI., Qu. X, 21., omnes fere ex antiquissimis linguae Latinae monimcntis 3).
205-217. P. I. Pi. et Pe., Qu. X, 21 - XI, 2., ita mixta, ut tertia litera praevaleat 4) , et hic in univer-
sum observetur ordo : P. 1. , P. e. et P. t. , P. n. , P. s. et P. d. mixta, P. r.,
art. LXXXV.
217. 218. Pu., Qu. XI, 2. 3., art. VII. 5)
218-220. Po., Qu. XI, 3., art. VI. 6)
220-222. Pa. , .... — XL.7), quorum in universum haec est collocatio : Pai., Pap.,
Pan., Pat., Pag., Par., Pas.
223-229. Pr Qu. XI, 30. , art. LXXXV. 8), sic dispositi, ut Pra e. in universum
ante Pro. poncrctur, sed interdum tamen tertia consouans litera praevaleret 9).
230. PI., Qu. XI, 31. 32., art. XIII.
— P. II. incipit a voc. Pcdulla , Qu. XI, 32. Inter se propter rerum affinitatem coniuncta reperiun-
tur maxime haec :
1) Primo voc. Ostende Catonis nomen additimi non est, sed com- Qu. X, 29. cum Pigerc coniunctum esse a Verrio, annotavimus. Caete-
paratis iis , quae in annot. ad Attinge p. 26. composuimus , dubitar! rum inter P.s. et P.r. varia sinc certo ordine congesta sunt.
ncqui t, quin Line excerpta e Catonis obscuris incipiant. 5) In fine Pcgasum equum posui cum Urs. : sed cum raritatem
2) Quod Ncukirch de fabula togata p. 129. putat, priori loco ordinis in hac litera ne6lectì considero, adducor iam ut scribam :
Obscum sive Opscum in Festo ferri non posse , quia altero id solo Pullum - alatum,
Ennio teste firmetur: Lane quidem difficultatem iam sublatam videbis. Pcgasum dicit ... : euius uyu-lam etc.
6) Initio cum Paulo scripsi Praccidanca porca: sed in Verrio crat:
3) Saliare Carmen statini in fronte libri laudatur. Ab hoc plera- „ . ,
" Porca praecidanea.
que, quae secuntur, minime absona sunt, ut illud, quod restituii Prae ». v .. e ., , . „ ,,. .. ,
. . » » 1 7^ Lxccptiones omnes facile solvuntur. Pelliccs positum erat sub
tet tremonti 1. e. practremunt te. Unum Praepetes aves hoc loco me .-, „,, . . „ n r • v • • <•■ i„ »
«. ,. r Gracco JIu/./.uxì), ut multa. Pehgni a Verno ci ululo non est prae-
fixum , sed Pacini. In fine additimi est Pbascola p. 223.
4) Ita statim post Pilare et similia sequitur Pellicator, post Pesti- 8) Unum, quod ordinem turbare videtur , l'unicum, sub titulo
fiumi Pisalitem et sic multa. Pennas, deductum a ntTtjvu-, positum Probum positum fuisse monuimus.
est sub P.t. , Qu. X, 25, 7. In Pietate etiam tertia litera negligitur 9) Vocabula cum prò composita sic fere se excipiunt Pron.,
propter quartam : similiter ut in Pierides Musae. De Impetum Qu. X, Prora., Proc, Pros., Prol., Prov. (coniunctum cum Pru.), Prot.,
25, 25. diclum est in annotatione; positum est sub P.t. Pangere Prop., Prob., Prod., Prof.
d
XXVI PRAEFATIO.
p. 230-233. Propius sobrino . . . Posticam lineam, Qu.XI, 32. XII,!., art. VII. ad ins civile spectantes.
233. Pomptina tribus . . . Patram commune , Qu. XII, 2. , art. VI. ad ius publicnm 1).
234-237. Portisculus . . . Pilates , Qu. XII, 4.5., art. VII. e Catonis obscuris 2).
242. Petreia, Qu. XI, 11., e C. Gracchi oratione.
— Pelliculationem . . . Pavimenta, Qu. XII, 11. 12., art. XIV. 3), iterum e Catonis orationibus.
245. 246. Palatualis . . . Publici augures , Qu. XII, 13 - 15. , art. XXIII. , de rebus sacris , maxime
de auspiciis 4).
246. 249. Pro censu . . . Praerogativae , Qu. XII, 16. 17. , art. III. de comitiis.
249 - 253. Qu. XII, 18 - 22. In bis plurima insunt, parimi quidem continuata , ex Antistii Labeonìs
et Veranii de iure pontificio et augurali libris.
Qui gemini in hac litera reperiuntur loci, Pedum Qu. X, 28. XII, 17. , Peremptalia fulgura X, 32. XII, 13., Pestifera
X, 28. XII, 13., Praepetes X, 21. XII, 14., Procare Paulus p. 224. 248., Procincta Paulus p. 225. Festus Qu. XII,
18., Prodit XI, 29. XII, 14., Profanum XI, 30. XII, 21., Pubes XI, 2. XII, 20., ii omncs nostrls ratiouibus inter
duas literae P. partes distribuuntur. Praebia in sccunda parte bis explicatur, XII, 3. et 8., quod Festus altero loco
diserte memorai: Praebia rursus Verrius voeari ait. Pro, quod bis explicatur Qu. XI, 30, 4. et 11., a Verrio aiiis
vocabulis interpretandis ita subiunctum fuit, ut alia supra aliata.
In illis autem geminis locis plura sunt, ut quae de fulguribus leguntur, quae in uno opere non poterant bis scribi,
nisi ab bomine ignavissimo.
Q.
Qu. XII, 23-26., art. XXIII., quorum primi ii sunt, qui a Quir incipiunt.
Qu. XII, 26. , art. I.
Qu. XII, 27 - 29. , art. XV.
P. II. incipere videtur a voc. Querquetulanae virae, Qu. XII, 29.
Qu. XII, 30 - XIII, 1., art. XVI. *)
Qu. XIII, 2 - 7. , art. X.
Qu. XIII, 7. , art. V. «)
Qu. XIII, 7. 8. , art. IU.
1) Quattuor tribus in bis recensente continnae. 5) Qu. XIII, 1, 4. non Rodus, sed Rudus in fronte tituli scriptum
2) Festus in omnibus bis articulis continuis Catonis nomen ser- crat. Sed Resparsum -vinuni , et Romani ludi, et Romanam portam
vavit: Paulus semel tantum. Hoc propterea dictura volo, ut fides Qu. XII, 31. 32. ab eo loco, qucm occuparunt, tam aliena sunt, ut
concilietur nonnullis , quae ad lit. A et C coniectavi. aliquìd ibi turbatum esse confidentcr affirmem. In fine adiectum est
3) In his XIV. unus tantum est art. Proaedificatum , cui Festus JR prò S.
Catonis mentionem non adiecisse videatur. 6) Scilicet in supcrioribus articulis , qui a Ru. incipiunt, nullum
4) Pullus Iovis, Qu. XII, 13., propter fulmina accessit. Prodit, fuit Rum., quod Verrius boc, mira illa in literis disponendis in-
Qu. XII, 14., in auspiciis eo significata, quo Festus ait, dictum fuisse, constantia, quam saepius iam notavimus, cnm Rom. coniungere
non dubito. maluit.
Q.
p. 254-257.
P.
I.
Qui.,
257.
Que.,
258 - 261.
Qua.,
261.
P.
II.
inciper
R.
p. 261 - 265.
P.
I.
Ru.
265 - 270.
Ro.
270.
Rum.
Rh.
PRAEFATIO.
XXIIV
p. 270 - 273.
273. 274.
274 - 282.
282.
Re. cum paucis Ri., Qu. XIII, 8-10., art. XIII.
Ra., Qu. XUI, 10-12., art. XIU. *).
Re. cum paucis Ri., Qu. XIII, 12-19., art. XLI. : quibus superior articuloruin scries,
quae Ra. antecessit, cxcipitur et continuatili-2).
P. II. incipit a voc. Ravam , Qu. XIII, 19. Facile in ea discreveris :
— Rctricibus . . Rogat, Qu. XIII, 20., III. Catonianas glossas.
286. Resp. Qu. XIII, 24. e C. Gracchi oratione.
— Recto fronte . . . Rarissima, Qu. XIII, 24., art. V. i toni ni e Catone.
286-289. Regillis . . . Rapi solet fax, Qu. XIII, 24. 25., art. III. de nuptiis.
289. Ritus . . . Rcligiosum, Qu. XIII, 25., art. Vili, de rebus sacris et auspiciis.
290. Rcmisso exercitu , Qu. XIII, 26. , ex Antistio Labeone.
Quae insunt ciusdem vocabuli dupliccs explicatioucs, pleracque inter priorem et posteriori-m partem distribuuntur,
Reus Qu. XIU, 9. XIII, 26., Ritus, XUI, 10. 25. j Rustica Vinalia XUI, 1. 26.: una glossa reperita Respicere avein
Qu. XUI, 25. 26. sccundae parti propria est. Romana porta bis quidem in priori parte est, Qu. XII, 32. XIII, 6.,
sed alteri loco autiquius nomcn, Romula ut creditur, praescriptum fuisse arbitror.
s.
p. 290-310. P. I. Su. (Sy.) So.3), Qu. XIII, 27 - XIV, 16., art. LXXXIX. , in quibus disponendis se-
cnndae consonantis litcrac rationem babitam esse apparct.
Qu. XIV, 16-22., art. XXVIII.4), in universum sic dispositi: Str., SU.,
310-317.
317-329.
329 - 334.
334 - 343.
343.
343. 344.
St.,
Sa. ,
Sti
Sta., Stu., St
e.
P. II.
Qu. XIV, 22 -XV, 2., art. XLH. , plerique sic collocati Sac. , Sag. , San.,
Sar., Sat., Sas., Sap., Sab., Sani., Sai.5).
Se, Squ. , Scb. et Sp. mixta, Qu. XV, 2-7., art. XXXI.
Se., Si., Qu. XV, 7-17., art. XXXVII.6)
incipere videtur a voc. Sultis, Qu. XV, 17. In bac argumentorum affinitas hacc observatur:
Scaptia . . . Sabatina, Qu. XV, 18., IH. art. de tribubus.
Sontica . . . Serra, Qu. XV, 18. 19., IX. art.7) Catonis e libris.
1) R. duobus in bis computavi, «juod significat Rationum rela-
tarum.
2) Nam cum supcrius Red., Reu. (Riv.), Rct. (Rit.) collocata
sint, lue secuntur Ree, Rem., Reg. (Rig.J, Rei., Rep., Res.,
quibus pauca alia intermiscentur.
3) His tamen i mini \ li non pauci alii articuli : Sine sacris ber.,
Sempronia , Statua, Servilius lacus , Sacrarti viani, Scita plebei, Semis,
Srrufcrtarios , Silicernium , Satur , Scurrae , Secus , Stipem , Saltum :
sed inde a Qu. XIV, 8, 30. usque ad XIV, 16, 25. omnia literis Su
continentur. Observatu dignum , quattuor continuos ex illis articulis
ad Romae Urbis loca pertinere , ut ii ex uno opere excerpti esse vi-
deantur.
4) Refragantur regulae tantum Satura, Suber et Seplasia.
5) Excipiendi sunt articuli Sol (sed cf. Suppl. Ann. ad Qu. XIV,
23, 4.), Seclusa, Scaevam, Spondere. lis, quae Qu.XIV, 31,26. legun-
tur, pracGxum fuisse titulum •. Salva res est, annotatum est. Item
XIV, 24, 16. Sacena inscriptum fuit.
6) Discrepant tantum Scensas et Saticula. Supparum cum Sipario
a Verrio uno comprebensum est articulo.
7) In uno Sollemnia Catonis nomen non appositum est.
d*
XXVIII PRAEFATIO.
p. 347-351. Struppi . . . Sinistram, Qu. XV, 22-25., artlculi plcrique de iure sacro et augurali , ex
Antìstio Labeonc, Veranio , Ateio Capitone, Messala ducti a).
Gemini loci plcrique in utramque partem incidunt, ut Sanates Qu. XIV, 26. XV, 24., Saturno Qu. XIV, 29. XV
18., Septimontium Qu. XV, 15. 24. , Scstertius Qu. XV, 8. et 22. , Spondcre Qu. XV, 1. 17., Sonticus Qu. XIII, 28
XV, 19., Sultis Qu. XIII, 32. XV, 17.: quidam in altcram solam, ut Silcntio surgere Qu. XV, 23. 25. : sed sunt etiam
qui priori parte contineantur , ut Seplasia Qu. XIV, 22. XV, 15., Subcr Qu. XIII, 31. XIV, 22., Supparus Qu. XIV
15. XV, 15. , Subura Qu. XIV, 7. 13. : in quibus cum duo sint propter ordinem turbatum notabilia : adducimur ad suspi
candum , Fcstum in bac litera vocabula e fontibus alterius partis ducta immiscuisse priori.
T.
p. 352. Articuli praemlssi, Qu. XV, 27.28., VIII.
352-356. P. I. To., Tu. (Ty.), Qu. XV, 28-32., art. XXXIII. *) , in quibus Tor. et Tur. et alia
ad cundcm modum coniuncta sunt.
356-363. Ta., Qu. XV, 32 - XVI, 5., art. XXXII. 3)
363-266. Te., Ti., Qu. XVI, 5 . . . Pauli exc. p. J56., art. XXX.4), plerique secundum conso-
nantcm alteram dispositi.
366. 367. Tr., Pauli exc. p. 156. 157., art. XV. 5)
367. P. II. incipere videtur a voc. Templum , apud Paulum p. 157. G)
V.
-p. 368-373. P. I. Ve., Vi., Pauli exc. p. 157-160. . . Qu. XVI, 24., art. XXXIV. 7), quorum magna
pars sic disposila est: V. s., V.I., V. t., V. b., V. e, Via., V. r.
372-375. _ Va., Qu. XVI, 24. 25., art. X. 8)
375. Ur. coniunctum cum Ver., Qu. XVI, 25., art. III.9)
375. 376. Un. coniunctum cum Ven., Via., Qu. XVI, 26. 27., art. X. I0)
P. II. incipere videtur a voc. Vallescit, Pauli exc. p. 161. Disccrnuntur etiam in bac :
376.
1) In literae fine grammaticae quaedam res , -vocabulorum trium 4) Tricntcm tcrtium apud Verrium erat Tcrtium trientem. Ordi-
etyma artificiosius quacsita, adiiciuntur : Satis, Stipatores , Sollicitare, nem turbat Tripudium. Tl.iasitas supcrius annotatis convenir.
quae secundum literas non fuisse compositas, etiam bine arguitur, quod 5) Titivillitium a Paulo post quaedam voce, interposta repctilum
Festus Qu. XV, 25, 29. ipse testatur , post Satis prosane secutum esse esse videtur.
Scabrum, a se omissum. Idem piane rerum ordo observatur in fine 6) Unum alicnum incst Thocum : nisi Lane partem ultra Templum
Ut. M. , ut post ea yocabula, quae ex Antistio Labeone et Messala longlus producere malumus.
sumpta sunt, etymologicae quaedam sequantur arputiae. 7\ r ■,- . «rivi \„-
* j o i i a.jjuiiic. 7^ lrrcpscrunt praeterea A rbanas . A olae , t olones , > oisgran».
2) Alienum bis intervenit Tesca (nisi forte Verrlus tuesca scriben- 8) Non dubito, quin Yerrius non solum Vm V.ctis , sed etiam
dum pntavit, ut Varrò de L. L. VII. §. 11.). In vocabulis Tbomices Vaegrande scripserit.
et Thymbraeum b ncglectum est. 9) Cum Lis coniunctura cst Vicre.
3) Etiam in bis Tbaleae nomen immixtum est. 10) Inscrtum etiam est Viminalis et Ynalus. Sequitur Umbra.
PRAEFATIO. XXIX
p. 378. 379. Vecticularia . . . Uls, art. XI. e Catone1).
379. In fine Mcssalae nomea cum augurìorum mentione coniunctum agnoscìtur.
Haec tabula ut sterili labore confecta et multis exceptionibus turbata esse videatur : bine tamen omnis apparet et Verrii
librorum forma et Fcsti in excerpendo consilium aut, ut rectius dicaia, temeritas. Vcrrium, apparet, libros de verborum
sigailicatu, quos Fcstus Qu. X, 25, 12. v. pictor, itcaiquc Qu. XI, 3, 31. v. porriciam , ut videtur (cf. ctiam Qu. XVI,
4, 34.), disertis vcrbis laudat, omnes secundum litcras disposuisse, ncque in ea re primas tantum, scd ctiam secundas
tertiasque litcras respexisse, sed ita, ut saepe litcras intcr se affincs, vclut E et I , O et V, uao capite comprebenderet,
et consonantibus maius pondus tribucret quam vocalibus , dcnique ut singulorum capitimi , ut ita dicaia , ordiuem ad arbi-
trami magis quam ex alphabeti lcge constitueret. Iccirco pittai crini , Vcrrium , quac ex variis scriptoribus de verborum
significatione cxccrpsissct vcl ipse cxcogitassct , in siugulas cbartas coniccissc , casque deinde , non certo ordine digcstas,
librariis tradidisse dcscribcndas. Nam 1 esima non ipsum Vcrrianas copias ad caia regalata disposuisse , scd eas ita
digeslas invenisse, iutcUigitur et inde, quoti saepe Cina ordinem sinc necessitate turbavit, et maxime inde, quod librorum
divisione, quam ipse iustituit, capita illa quac dixi saepe media miro modo dissecuit.
Quac autem Pompeius Fcstus ex bis de verborum significati! libris excerpsit, iis multa addidit , interdilla etiam
immiscuit (quod in l'itera S factum esse arbitramur) ex aliis Verrii libris de obscuris Catonis, de Plauti vocabulis , de iure
sacro et augurali, etiam de grammaticis relais, derivata, non pari tamen in omnibus litcris constantia et diligentia.
Horum librorum quanquam Fcstus inscriptioncs nusquam posuit, quippc qui ctiam de verborum significala libros non
pluries quam bis exprcsse appellai : alias tamen fuisse eas inscriptioncs , Gcllii de obscuris Catonis tcstimonium ostendit.
Si quis forte contcndat , Vcrrium ipsum bos libros illis de verborum sigailicatu scriptis tanquam corollarium addidissc : is
tamen explicarc non potcrit , cur Vcrrius corum glossas in ordiuem illius opcris , cuius quidem condicio anilina ciusmodi
additamcnluia aspemabatur, non reccperit 2). Acccdit , quod scriptorum quorundam frequens aieatio in altera parte,
nulla in priori reperitili- , Antistanti dico Labconcm et Veranium, quorum bic in extremis litcris M. O. P. R. , ille in
extremis 31. O. P. R. S. (et saepissime quidem) testis advocatur, alias nusquam. An listi ma auleta, Verrii aequalein
(quando et bic Augusto snperstes vixit), credibile est, libros de pontificio iure non antea condidisse , quam Vcrrius de
V. S. opus absoIvLssct. Id quo tempore factum sit, nort subtilius definire amico, quam eo quod id post Octaviam porticina
ab Augusto refectam3), id est anilina 730.4), et Virgili! Acncidcm publice editam, i. e. animili 735. 5), factum esse video.
Quod cnim in care gravissiunmi baberi possit lestiiiiontiini, quod Verrius, Varrouis gnavus cultor, ut ipse aVarroue colebatur6),
1) Paulus tamen primo tantum, sccundo et quinto et tribus extre- refecit Augustus , circa a. 730., quantum ex ordine coniici potest, quo
mis Catonis nomcn apposuit. Auguslus aedificia a se strucla in Ancyrano monimento recenset. Octa-
2) Fcstus quidem A'errium, Qu. X, 23, 10., carpii, quod locutionem : viae porticus quot annis ante a. 743. structa sit, non constare videtur.
Piclor risii mortuus , in hoc de V. S. opere explicuerit: sed poterat ,, ,,. .... . ... ,. ., ,
. i ... i . ■*) » irffila omnia carmina, etiam Aeneidis alteram partem, Verrius
eandem reprcbensioncm multis aliis glossis eodem iure adbibcre. , , ...
laudat: Horatium nunquam.
3) Fcstus Qu. IX, 28, 2. duas in e in orai Octaviae porticus, de qui- .. .
bus consuluissc iuvabit Nardinum Roma ant. T. IH. p. 10. 43. ed. Nibby 5> Ita M-icrob. Sat. I, 15.: Sed Verriun^Flaceum , iuris pontificii ^^'fZ/A
et Rad. Rocbcttium Peintures ant. p. 308. Alteram, quam Octaviam fé- peritisnmu'm, dicere solitum refert Varrò, quia ferii* tergere veteres fos- F ,
cissc dicit, Mctellus iam struxerat a. 604., sed instauraverat et splen- *** tieefet, novas fncere ius non esset: ideo magis viduis quam vinjini-
didius ornaverat Octavia. Alteram, ad tbeatrum Pompcii , condilam a bus idoneas esse ferias ad nubendum.
Cn. Octavio (Velici. Fat. II, 1, 3. Plin. N. H. XXXIV, 3, 7. §. 13.) 6) Varronis de L. L. libros a Verri o non esse lectos, quovis pignole
XXX
PRAEFA.TIO.
doctissimi honiinis libros de lingua Latina nunquam memorat et niliil ex iis cxcerpsit : id quam habnerit caussam,
neminein facile fugere potest, postquam eorum librorum condicionem et fortunam descripsimus. Nimirum Varronis ii libri
iam dudum quidem scripti , scd auctoris e manibus erepti , vel delitcscebant etiamtum , vel non ea auctoritate in publicum
editi crant, ut Verrius Varronis nomini pracfixo satis confiderei.
In Verrii de V. S. opere cum inultac possint quacstiones doctae et subtilcs exerceri, tum una canini et ad operis
eius cognitionem utilissima, et cum nostra opella ita coniuncta est, ut praeteriri vix possit : eam dico, quae in librorum
de V. S. numero definiendo versatur. Ac inultos fuisse libros, ipse Festus Qu. XI, 4, 3. v. porriciam significat, ubi dicit
se propositum habere, ex tanto Verrii librorum numero intermortua et sepulta verba praetcrire , et rcliqua quam brevis-
sime redigere in libros admodum paucos. Atqui Festi libros Paulus testatur fuisse XX. : Verrii non poterant non esse
multo plures. Iam audiamus Festum Qu. XIV, 32, 2. v. Salva res est (sive Thyiuelici) , cuius disputationis baec est summa.
Verrius "in l. V. , quorum prima est P. litera", in voc. Parasitus cxplicando C. Pomponium mimum a. u. e. 542., cum
ludi tumultu interrumperentur, non desiisse ad tibicinem saltare narraverat : ncc tamen co loco, quid boc ad parasi torma
nonien explicandum faceret, explicuerat. In alio libro, id est in co, quo proverbium Salva res est etc. interprctabatur,
Sinnio Capitone auctore aliud tradidit ludorum tempus , aliud mimi nomen : ac quod illic ncglcxerat, lue rcpetit caus-
samque reddit1), unde certum mimorum genus parasiti Apolliuis dicti sint. Iam quod Festus dicit: in libro V. , auorum
■prima est P. litera : aliter intelligi ncquit, nisi ita ut eorum vocabulorum , quorum P. prima crat litera, quinque plurcsve
libri fuerint, et de parasitis diclina sit in quinto. Nani si unus libcr V omnem literam P comprcbcndissct : nihil opus
erat baec verba: auorum prima est P. litera, adiiccre : ut alia omittam argumcnta, quae entrò sponte succurrunt 2). Ita-
que quod Gellius N. A. V, 17, 1. dicit, ea, quae supra de atris diebus protulimus , fuisse in IV de V. S. libro, ila in-
tclligemus, ut quartus eorum vocabulorum libcr, quorum prima erat A. litera, contincrct articulum Atcr dics : cidemque
libro tribuemus, quae Gellius V, 18, 2. ex libro IV de hisloriae et annalium diflerenlia apposuit, ita ut Annalium nomen
iis praefixum fuerit. Quod autem Scriverius et Iacobus Gronovius hunc numerimi IV in VIII mutari iubent, sciliect ut
octava litera H, quae de II istoria dieta comprebenderit , signiGcctur, quoniani singulos Verrii libros s'iuguli» literis rc-
spondisse putabant : hi videnlur grande illud Verrii opus ad modulimi Pauli cpitomac dimcnsi esse. Me quidcui ab liiiius
sententiae assectatione id maxime deterruit, quod sic ex tribus locis duo corrigendi csscnt , nani apud Festum Qu. XIV,
32. I. V mutandum esset in l, XIV. Nec facile adducar ut credaui, ab borimi temporum scriptoribus libros, qui non
contenda™. Non id tam me movet , quod Ili libri nunquam nominatila
in Festi reliquiis appellanti^ , cum Antiquitatum libri saepius memo-
rentuv: sed maius momentum babet, quod Verrii et Varronis, qui
uterque ab Aelii Stilonis potissimuin grammatica doctrina profecerunt,
permultae sunt sententiae communcs vel consimiles (quod quaevis fere
annotationis pagella ostendit) , in quibus Varronis nulla in Pesto mcntio
fit. Notabile etiam est, quod Festus v. porcas (Qu. XH, 8, 8.) buius
vocis id etymon , quod Varrò de R. R. proposuit , non illud, quod de
L. L. legitur, in Verrii libris invenit. Caetcrum cf. annot. ad Qu. XV,
29, 6. 30, 17. Non tanti esse puto , quod nuper Car. Lacbmann. sen-
tentiae meae opposuit (in Rbenano pbilol. Museo T. VI. p. 107.), Var-
ronis de L. L. libros a Vitruvio lectos esse videii , cum ipse V. D.
fateatur, Vitruvii verba ctiam de aliis doctissimi grammatici scriptis
dici potuissc.
1) Falsaui quidem aperte, quanquam non banc Festus ridiculam
dicit, sed inconstantiam Verrii. ISobis autem dubitatione omni exemptum
videtur, in ipsa Sicilia, miinorum omnium, eliam scenicorum, patria,
mimos fuisse parasitos Apollinis, cum Apollo eliam apud alios (ìracciae
populos parasitis uterelur, ncque alii ipsi dco iucundiores covrine
esse possent.
2) Artieulus Porriciam, Qu. XI, 3, 30., ita restitutus est, ut eodera
libro bic et alius de prol'analione coinprehcnsus esse vidcalur , cuius
particula relieta esse videtur XI, 30, 10.: ncque toc t.uiuu ab iis
discrcpat , quae superios dixi.
PRAEFATIO.
nomine tantum, sed etiam re libri erant, i. e. singula membranae papyrive volumina, tam inaequales factos esse, ut
literarum diversa condicione requiritur. Accedit, quod Festus Qu. XIV, 13, 6. Suburam ait a Verrio alio libro a
pago Succusano appellatam dici: hoc autcm a succurrcndo Exquilis : duxerat autem Verrius Suburanam tribuni a Succu-
sano pago in cado ni litera , v. Suburanam , qui locus in Festi codice est Qu. XIV, 7, 20. Itaque ne vocabula quidcm,
quorum primae litcrae eraut Su, omnia uno libro contenta erant 1).
3. Quantum fuerit Verrii opus , quam vastuin mulliplicis doctrinae promptuarium, ex iis , quae disputavimus , satis
intelligitur. Nec Pompei us Festus, cum eius epitoinen faceret, in ea non potcrat plurima rclinquere rarissimae
cruditionis documenta, quanquam ipse v. porriciam id sibi propositum esse ait, ut vocabula intermortua iam et sepulta
praetcrirct. Obscuriora autcm, de quibus a Verrio dissentirci, se dicit in iis libris posuisse , quos inscripserit : Prisco-
rum verborum cum exemplis 2). Bene autcm factum est, quod in ilio Consilio exequendo Festus parum sibi constitit :
nam priscorum verborum libri perditi sunt , et in antiquitate a nullo scriptore commemorantur : cum de verborum signifi-
cationc epitome et a IMacrobio Sat. Ili, 3. 5. 3. et a Diomede Cbarisio II. p. 196 P. commemoretur 3) , ac Verri! ipsius
librorum uiolcm magis magisque e grammaticorum scriniis exturbasse videatur. Quam Festus in excerpendis Verrii libris
rationem secutus sit , paucis indicabo. Facillimam quidcm, ut videtur, cum plcrumque ipsa Verrii verba apponcret, et
reciderei tantum, quae ipsi minus scitu utilia videbantur. Sed talcm, quae ex disputa tionis bene compositac et ad certuni
lincia perductae corpore saepe lacera crebrisque vulneribus biantia membra efficeret 4), Non diflìteor Festum in exagitando
Verrio satis strenuum non paucos eius crrorcs notasse, praccipuc in interprctandis poctis , sed multo plures ipse negli-
genza sua intulisse videtur. Cactcrum ex suo doctrinae pcnu patitissima addidit 5).
Quae autcm Festus e Verrio excerpscrat, in libros redegit, ut ipse ait, multo pauciores quam Verrii fucrant.
Eorum librorum in codicis Farncsiani fragmento et sebedis Lacti bac supersuut notationcs : Qu. Vili, 29. ante v. mulus :
L. XIII. incipit. Qu. IX, ^7. ante v. ob, in pagina adusta, [incip]it feliciter [l. XIV.]. Qu. XII, 23. ante v. Quirinus :
[ìncipit l. XVII felici]ter. Qu. XIII, 20. ante v. ridco : liber XVII. (quae nota est in fine libri adiecti, ut fieri solct)
Sexti Pompei Festi liber XVIII. Qu. XV, 4. ante v. scriptum : Sex. Pompei Festi de V. S. lib. XVIII. incipit lib.
XVIIII. In bis quanquam plura resti tuta sunt, pattini aliter atque ab Ursino, illa tamen mutua rclatione earum notatio-
num satis firmantur : ac cum , quibus in pagellis codicis Farncsiani scripta siut et quot autecesserint et interposita fue-
1) Quod Festus Qu. XV, 1, 23. v. spondere, Verrium oblitum, quod
«pontiere a sponte dcrivaverit , inferiore capite sponsura ex Gracco
duxisse ait: id spectat ad arliculum deperditum ; nam quae Qu. XV,
17. de voc. spondere posiiit , ea ncque e libris de V. S. suuipta sunt,
ncque Graccum illud ctynion continent.
2) Hos libros dislingucndos esse ab bis de V. S. libris rectissimc
docuit Sealiger in annoi, ad v. profanimi.
3) Hic ita: Porphyrio ex Verrio et Pesto, in Augurulibus, iiujuit,
libris est sane sarcteque. Ncmpe Festum legerat ; Verrii nomine rei
maius pondus addit. Respicit Qu. XIV, 27, 17. v. sarte. Macrobius
rcspicit Festi glossam a Paulo excerptam p. 5. v. ambarvalis , et Qu.
XIII, 25, 15. v. religiosi, denique Qu. IX, 5, 15. v. mos, ubi cf. annotata.
4) Excmpli caussa afferò glossam Municcps, Qu. Vili, 24, 6., cum
annolatione, Numero, Qu. IX, 19, 18., et Toppcr , Qu. XV, 28, 4.,
cum supplemento annotalionis. Fortasse etiam illud, quod non pauci
versus laudantur, qui verborum structurain et scntentiam non integram
contincant (velut Lucretii versus Qu. X, 24, 7., Terentii Qu. XIII,
21, 5., aliique), non Verrio, sed Festo culpae dandum est.
5) Semel memoratur Martialis in Pauli excerptis p. 369 (158) v.
vespae. (Hinc definitur aliquatcnus Pompei Festi aetas, cuius alia nulla
certa indicia extant). Practerca Qu. Vili, 20, 24. v. monstrum, quod
inonslro, prodigio, portento quartum addidcrit ostcntum, ipse se laudat
Festus.
XXXH PRAEFÀTIO.
rlnt folla, satls liqueat: facile est taLellam componere, qua librorum divisio quomodo codicis quaternionibns respondeat,
declaretur. In qua qui inerunt errores , certe omnes angustis finihus continebuntur :
Qu. I - Vili, 29 continebat XII libros , unumquemque in 21 columnis.
Vili, 29 - IX, 27
—
1. XIIL , in
30
columnis
IX, 27 - X, 27
— >
1. XIV. —
32
—
X, 27 - XI, 25
■ —
1. XV. —
30
—
XI, 25 - XII, 23
—
1. XVI. —
30
—
XII, 23 - XIII, 20
—
1. XVII. —
29
—
XIII, 20 - XV, 4
—
1. XVIII. —
48
—
XV, 4 - XVI, 2
—
1. XIX. —
30
—
XVI, 2 - XVI, 32
—
1. XX. —
30
—
Qua in tabula ne quis miretur, octavum decimum librimi tam immodico esse ambita : bic contìnct quartum decimimi
quaternionem laxioribus multo litcris scriptum, quam cacteri scripti sunt, ncc dubito, quin primi octo quatcrniones ctiam
spissiore literarum duetti latioribusve pagellis scripti fuerint, quam omnes qui sccunlur. Iuitium libri XV, quod in codice
excidit, poteram etiam commodius Qu. X, 26. ponere, cuni et baec columua vacua cssct , et sic duorum librorum XIV
et XV. pagcllarum numero exacquarentur. Nam in universum Festus id maxime spectavit, ut omnibus libris parem red-
deret ambitimi: quo factum, ut rarius ab initio literae novum librum ineboaret, ut fccit in litcris O et Q, saepius medias
litcras literarumque complexus librorum divisionibus discerperet.
4. Iam veniendum ad Paulum, qui cius culpac , quam Festus in Vcrrio mutilando mcruerat, ampia» ab co repe-
tiit poenas. Qui ille homo fuerit, non quaerimus : nisi quod id certuni et testatimi habemus , fnisse cimi Cbristianac
ecclesiae sacerdotem non infimi gradus , nam in epistola ad Carolimi Rcgein pontificcin se dt<»it, Caroloquc Magno fai<»c
aequalem. Hic Paulus quod dicit non solum superflua se practergrcssum esse, sed ctiam pcnitus abstrusa stilo proprio
enucleasse, in eo vanus deprchenditur nugator, cum diflìciliorìbus expediendis ita cssct impar, ut ctiam vitia librariorum
pleraque aut ìmprovidus describeret, aut male callidus omiltcndis verbis evitarct 1). Quod attieni in iis artieulis . quos
recipcre non dedignatus est, plcrumquc ipsa Festi verba in brevius redacta reddidit, ci siucero affectu plaudimus. Paucis-
sima addidit, ut semel Pauli apostoli mentionem2), et in universum antiqui grammatici scntcntias non alitcr suis tempo-
ribus accommodavit, nisi ut pracscntis temporis significati^ in praetcrita convcrterct, ac de multis rebus dicebatuv poncret
prò dicitur 5). lntegros articulos nunquam addidisse videtur : quac enim vocabuloruui interprctatioues in eius libris repe-
riuntur, quibus locus in Festo deest : eae aliunde videntur esse trausvectac. Aam quanquam in universtini Paulus cundem
1) Cui Lominis stupor nominili satis cognitus est, legat quae invectus esse videtur. Quacilam verba addidit p. 296 ( 1 i 0 ) t. sccus,
scripsit p.203 (115) v. orcus , p. 204 (115) v. offendices , p. 303 (142) p. 319 (145) ▼. sacrima de praemetio, i>. MI 1 1 19) ì . àguit. P. 1648
v. sciscito, cuius erroris originem depreliendcre licet in Festo Qu. IX, (130) v. posimcriuni male Pontifico iutulit. Pauca verba adiccit ctiam
25. v. niquis scivit, p. 228 (125) v. profecturi. Cf. p. 183 (111) v. orba. p. 239 (128) v. porcas.
Interdum intcr excerpendum ne structuram quidem verborum ita atten-
dit, quin eam foedissime perturbaret, velut p. 156 (103. 104) v. mun- 3) Ubi pracscnti tempore ulitur Paulus. puta»it, opiuor, rem non-
dum. Haec vulnera sanare, esset ipsi Paulo succurrcre , non librariis. duiu ex consuetudine abiissc , velut p. ISO ^ 1 1 1 > r. oeeup.nlieius ager :
2) p. 3,6 (29) v. barbari. Etiam Ovidius p.327 (147) a Paulo male sed v. ctiam p. 113 (Si) v. infra classem, et multa eiusmodi.
PRAEFA.TIO. XXXffl
quem Fcstus vcrborum onllnem sequitur, intonili in tamcn cam legem violavit, ita maxime, ut vocabula, quae in cxccr-
pcndo iam praetcrierat, mutato Consilio ex superiori!) >is repcteret ]).
Non invidebimus lectoribus Carmen egregium , ut Casp. Barthius ait Adv. XXXIX, 5., qui id in manuscripto Paulì
libro reppererat, Paulì ipsius ut videtur ar tifici uni :
Multa legit paucis , qui librum praedicat istum ,
Hoc servus fecit Carole rege tuus
Sic una ex multis nunc fiat Eclesia templìs.
Dat David vires scilicet ipse Deus.
Cuius vitia grammatica aut metrica tollere non conabimur: intcllcctum iuvaremus restituto Davidi, nisi ctiam David dativns
esse possct. Davidem autem dici Carolum principcm , recte monuit Barlhius.
5. Festi autem fragmento et Pauli excerptis non omnis continetur fon li um, ex quibus Fcsti Vcrriique doctrina
nostris temporibus bauriri possit, copia: est etiam alia materia, qua ci, qui illud antiquae grammaticae aedifìcium resti-
tucrc studeat, diligcnter u tendimi sit. Dico Lexica sive Glossa ria labentc antiqui sermonis peritia confecta , Placi-
dum, Glossarla Gracco - Latina, quae Labbaeus congessit, alia. At in borimi originem inquirere ac pretium glossis, quae
iis conlincntur, constilucrc, multi est laboris : hoc loco pauca quae observaverim, cimi lectoribus communicare satis babebo.
Piaci dura iain Ursinus ad emcndandimi vcl rcsarcicndum Festum interdum adhibuerat; nunc, cimi ab Angelo Maio,
de nostris litcris multiplicitcr merito, e Ronianis codicibus editus sit 2) : omnibus eius cum Fcsto comparando copia facta
est. Ccrtior autem factus cram a viris egregiis Rad. Rocli e tt io et Fr. Orioli, Parisiis turn degente, boc Placidi
glossariiim eliam plcnius, quam ab A. Maio editum crat, restituì posse ex magno lexico episcopi Gotboruni, Ansilcubi,
cuius vetusta cxcmplaria scripta et Parisiis (duo nisi fallor) et Turoni extare, ex Placido, Isidori originibus et quae
cidem tribuuntur glossis , Appulcio de ortliograpbia scriptorc , Paulo (sed ex boc ipso panca smunta sunt) aliisque copiis
ita composito, ut nomina cornili grammaticorum in margine siiigularum glossarum adscripta sint. Mox impetravi Frid.
Ducb neri studio et bencvolcntia cas Placidi glossas lit. A. incipientes , quae in codice Regio 7644. vel novae acceduti t
vcl alitcr scriptac exbibcntur, quam apud Mainai3). Quibus cum Paulo comparatis persuasi mihi, plures quidem ex Fcsto
glossas vix reperiti ni iri in Parisiensi Placido quam in Romano, sed easdem non raro emendatiorcs , ut cmolumeiitum
aliquod inde Pauli Festiquc lectioni facile accedere possit 4).
Sed ut ad primariam in ea re quacstionem pcrveniamus : opcrae pretium est cognoscere , utrum Placidus e Paulo an
ex Festo cas glossas sumpscrit, quas ex altcrutro grammatico sumptas esse apparct 5). Ac multo quidem facilius esset
1) Ita factum in v. sororium %illum translata a p. 29G (140. Qu. 2) Classicorum auctorum e Vatlcanis codicibus editorum T. III.
XIV, 1.) in p. 307 (143. Qu. XIV, 11.), in v. petisscrc p. 212 (117) 427- 503. Rcpctitus est a R. Klotzio in Ialinii et Seebodii Novis An-
translata a p. 207 (Qu. X, 24; , in v. sex Vestac p. 349 (151) translala nal. Supplcm. T. II. p. 439. et 485., nonnullis vitiis sublatis.
a p. 345. (Qu. XV, 20). Ita nibili p. 175 (109) e supcriore loco p. 75. 3) Idem Ducbnerus in Rlienano Pbilol. Museo T. III. p. 472 sqq.
v. bilum transvectum esse videtur, non alitcr ac sciscito p. 303 (142) e e Parisicnsibus codicibus, in quibus Placidus inest, quaedam iain proinpsit.
titnlo (Qu. IX, 25) ni quis scivit suinpsit. Cf. ctiam p. 242. Qu. XII, 4) Confirmavi hacc iis, quae ex Placido Parisiensi in Supplemento
12. v. pronubac. P. 2Ì3. 24 i (128) vocabuloruin ordinem saepius mu- Annotationum p. 383. attuli.
tavit. Hacproptcr ctiam nequam p. 176 (109) a Paulo non additura, 5) Non paucas cas esse, ex annotatione mea appareLit : solent autem
sed aliunde translatum existimo. cae in Placido Romano fere coniuuctae aut non longc inter se discrclae
XXXIV PRAEFATIO.
eam decernere, nisi Placidus ille eadem animi segnitie, quae etiam in Glossariis Graeco - Latinis observatur, quo lon-
gius in lexico suo condendo provectus est, eo rarius antiquos illos vetcris Latinitatis thesauros excussisset. Quo factum,
ut Placidus multo rarius cum Festi fragmento, quam cum Paulo, ubi solus servatus est, comparari possit. JNibilominus
etiam ex bis dcmonstrari potcst, Placidum ipso Festo , non Paulo, auctore usimi esse: ut quae v. ommentat et obstrudu-
lenta babct, in solo Festo Qu. X, 8, 14. et 9, 16. reperiuntur, non in Paulo 1). Quantum ea re Placidi prctium et
auctoritas in iis literis, in quibus Festus nos deficit, augcatur, facile est aestimare2).
Glossarla Graeco - Latina Labbaeus in unum corpus cocgit: rectius autem de iis iudicari poterit, si quando
erciscendi actione unumquodque ex iis suam portionem rcceperit. Etiam baec in prioribus literis multa continerc non ex
Paulo , sed ex Festo sumpta , ostendunt maxime nomina antiquiorum scriptorum glossis nonnullis apposita , quae Paulus,
«uni easdem vel simillimas glossas babeal, omisit. Vide quae in annotationc ad Paulum p. 11 (10) v. anclabris , et p. 20
(17) v. arnae caput, et p. 383. in Supplemento annotationura ad v. antras observavi.
Non aliud tulerim de Glossis Isidori, quae genuino ordine dispositac Pitboeanae audiunt, iudicium : antiquiores
esse, quam quae ex Paulo derivatae esse possint, ac multa continerc eas , quae ex Festo bausta et a Paulo omissa esse
videantur3). Suctonii quod dicitur de maris et fluminuin nominibus excerplum cum totuin fere e Vcrrio ductum esse
vidcatur, ei in vacua pagella 382. locum concessimus. Id quo iure Suetonii Tranquilli dicatur, longum est quacrcrc :
ccrtum autem babemus , grammaticum cum Verrii scripta diligenter tractassc. V. annot ad Paulum p. 1 (2) v. augustus.
Postbac non dubito, quin diligentiori glossariorum ultimis antiqui (a tis primisve medii aevi temporibus confcctorum
studio, cum post longam oblivioncm demum resuscita (uni crit, baud exigua pars eius doctrinac, quam Festus e ^ crrio
bauserat, redintegrari possit. Quem in fincin multa glossaria, quae in bibliotbccis ctiamnunc delilcscunt, in luccin pro-
trabenda crunt, velut Palatinae illae glossae , quibus Salmasius usus est, in quibus nonnulla insunt baud dubic ex
Festo sumpta. V. annot. ad Fcstum Qu. IX, 23, 8. v. noctilugam. Cramcrus antera quae ex codice Vindoboncnsi,
quem Fcstum continerc dicit, sed ita truncatum, ut voc. inarculum p. 113 (81) postrcmuin sit, cxseripsit et in Chronicis
domest. p. 197. apposuit, ea fere omnia a Festo tam aliena et tara novitia sunt, ut ad illuni rcstitucudum uibil conferrc
videantur. Ac certe illud glossarium, si in voc. adrumavit, p. 9. , non plura babct, quam: adrumavit, rumorem obtulit,
ne Pauli quidem nomine digiuna est, nedum Festi.
positae esse (velut p. 432 - 436.; 447-451.; 4G0. 461.; 463. 464 etc.), 3) Non iniuria ad Verrium rcvocabiraus vocabula multa pcranli-jua.
ut appareat, Placidum certis locis Festum Paulumvc ante oculos Labuisse. quae in bis glossis reperiuntur, ut illud: belues , egestas auae solet
1) Etiam baec Placidi p. 475.: In fliistris , in porta (scribe in contingere per vastitatem. In bis belues scriptum puto prò velues i. e.
portu), apparet, non e Paulo p. 89 (67) ducta esse, sed e Festo, qui vc-lucs, dictum ut Ycio>is. Hine i:im intorprelari audco anliqui^imi
Naevii versum explicabat, in annotationc appositum. Arvalium frMruin canUci initium : Enas Lascs invale: ne i < luervcm etc,
2) In eo Glossario, cuius specimen Osannus e codice Parisicnsi ubi adbuc distinguebatur: neva lucrvem. Quod iudicium tuli in annot.
7651. in publicum edidit , in Progr. Ludovicianae Acadcmiac Sept. a. ad r. runa, p. 263 (133), id nescio an rcvocandum et proeliata Paulo
1826., pleraeque inesse videntur glossae antiquorum scriptorum nomini- reddendum sit.
bus insignitae.
PRAEFATIO. XXXV
C A P. III.
DE FÉ STI PAULIQUE LIBRORUM ED1TIONIBUS.
1. De opera Festo et Paulo ab editoribus et criticis adirne pracstita panca et necessaria maxime afferam.
Princeps Pauli editio, quam e codice Guelferbytani ebartacei simili expressam supra diximus , ea babetur, cui
inscriptum est: Sext. Pompeius Festus de verhorum significatione. Mediol. 3. Non. Aug. 1471. Variantem eius lectio-
nem Lindcmannus dedit integram. Mibi ad manus crat exemplar paulo recentius , quod in fine literae V. baec liabcl
notata : Festi Pompei liber peroptime emendatus expletus est : ac impensa lohannis de Colonia nec non lohannis Manthen
de Gherrezen qui una fìdeliter degunt impressioni dedilus Anno a natali christiano 1474 die 24 decembris. Hi typo-
grapbi aperte Paulum ex Medfolaucnsi exemplari exprcsserunt: quac propria babent, praeter typograpbica sphalmata , aut
perpauca aut nulla sunt. Ncque alia ratioue a pluribus typographis Paulus versus exitum quinti decimi saeculi multis
cxcmplaribus propagatus est: saepe ctiam cum Nonio Marcello et Varrone uno volumine coniuuctus , ut in excmplaribus
impressis Parmae 1480 tertio Idus Decembris.
Novam rem ausus est Conagus quidam, qui, cum ipsi praeter Paulum Festi fragmentum et schedae Laeti innotuis-
scnt , primus ex bis copiis iuconditum illud corpus consarcinavit, quod exteriori quadam utìlitatis specie tanta criticac arti
in Paulo Fcstoquc exercciidae impedimcnta ohiecit J). Ac comprehendunt quidem ea exemplaria, impressa, ut in fine legi-
tur, Mcdiolani per Magistrum Léonard imi Pachel anno domini 1510., Nonium, Festum cum Paulo, Varroncm : sed qui
toti operi praefatus est, Io. Bapt. Più s, solum Nonium in typotbetarum manus tradidit; Pompeii Festi autcìu post
finem Conagus quidam2), Pii ut videtur discipulus , quemadmodum Pii vices sustinucrit, bis verbis enarrat :
Lector. Si frammenta Sesti Pompei Festi rjuae omnia reperta Ine apposita sunt ab M. lilera incipiendo usque ad
calcem non sequestrata posila sunt: sed contunda aliis. id industria factum est: ne replicando legentes taedio afficiantur:
et quia quaedam addita sunt quae non erant in exemplari: Pii nostri: sed in alio eiusmodi: qnae adeo dura sunt ut
omnino recte constare non iiideantur: tamen ob temeritatem uitandam : et ne quid ipsorum Jragmentorum ommiteretur:
insta exemplar impressa sunt : quae si Pius ipse : qui propter sui absentiam : ea castigare neqjuiuit : Sed nec ipsius
exemplar reuidere: dum imprimcretur : affuisset correctiora haberentur. Itaque ne ipsi Pio attribuas: eas additiones
que sunt incorreptiores : ab alieno exemplari sumptas inferius annotate sunt5).
1) Dcbco primam cius libri notitiam Parisiensi Festi editori A. E. 3) Significat deinde, additamenta ea esse in glossis Satis et Top-
Egger: sed postea eundem in biblioteca nostra Regia miti monstravit per, quae apud Conagum corruptissimae quidein , sed tamen leguntur,
vir literatissimus, Dr. Scbwcigcr. ut e Farnesiano codice eas fluxisse appareat. Alitcr autem comparatimi
2) Nomen bominis oxtat in cannine adiecto : est fragmentum, quod ex alieno exemplari sumptum esse dicit per
Ad festum allietati qua te ratioue: conagus. totum , et li» quodam exemplari coniunctum esse adiicit cum scnonas
Lector adìnuenft: consilium ipse probes. ijallos , post voc. transalpina (Qu. XV, 14, 1.): Triumviri. M. Valerius
Frammenta appositi t: quae Jiunc supvraddila cernes eoruum unius sceua. p. fuluius longus ex Se. co. idibus lanuarits. p.
Cauit: et ut coheant. ordine queque suo. papirio cursore C. lunio. n. cons. Quod fragmentum quale et unde
Si qua: latina parum fuerint : seti dura: fatetur sumptum sit , ignoro: nec quidquam in eo video, nisi quod legendum,
A'e deprauarct : se uariasse nihil. est : M. V. Corvus , . . lunius Scaeva.
a*
XXXVI PRAEFATIO.
Haec perspicue ostendunt, Io. Bapt. Pium , quem constat, Mediolani coiti essct, Pomponii LaetI codice usum esse
(v. p. II. ann. 1.), consilium lum ccpisse Festi cum Paulo coniuncti post Nonium in publicum edendi , sed id negotium
non ipsum absolvisse. Scbedac autem Pii cum Politiani excerptis, quac supra descripsiinus , in co congruehaut , quod
oinnes versus, qnos ignis vastaverat, in iis conscribendis oniissi ciani, neque in iis certe partibus, quae in codice etiamnuin
leguntur , ullum critico afferre videntur emolumcntum.
Haec Pii vel Conagi editio et a Parisicnsibus trium illorum grammaticorum coniunctorum editoribus a. 1511. et 1519.
rcpetita est, et ab Aldo Manutio illata in Cornucopiac Perotti, editura primum Vcnetiis 1513., repetitum et ab codem
saepius et ab aliis transalpinis typograpbis l). Non recte enim A. Augustinus Alduni Mann tinnì narrai cenatimi esse Festi
rcliquias cum Pauli epitome coniungere et unum corpus ex duplicibus mciubris conGccrc. Reclc autem idem multa in
boc coniuncto corpore exprobrat oinissa, multa aliter edita atque in codice manuscripto extabant 2).
2. Antonius Augustinus quibus rebus meruerit de boc grammaticac doctrinac tbesauro, ipse bis indicai verbis:
jVos hoc amplius fecimus , quod itti neglexerunt $ ut lectores admoneremus , quae Festi, quaeque Pauli esseut. Omnia
quoque frac/menta Festi describi curavimus $ ne quid desideravi posset. in quibus interpretandis quam operavi posuerimus,
ex Iris, quae in commentariis adscripsimus , indicare lec.tor possit. Huius editionis , quac primum prodiit Veaetua apud
Carolum Sigonium a. 1559. 2), multac sunt et pracclarac dotcs , quas reccntiores saepc ani ignorasse aut consulto innni-
nuisse videntur. Farncsiani codicis singuli articuli , ctiam truncati et laceri ouincs , magna tìde redduutiir *). Quac vero
in boc codice non reppercrat, nimirum quod Pomponius Lactus ca ab boc libro sciunxcrat , sumpsit A. Aogtutinua ex
Aldi et Mafei, ut ait, libro. Aldum iam diximus e Conago copias suas deprompsisse : alterimi auteui liltrimi . A u^u-ti-
nus narrat, extare apud Acbillcm Mafeum Bernardini Cardinalis fratrem, manuscripluin opinor : ccrlc impressi nullum
usquam quacrenti mibi apparuit vcsligium. llunc autem Mafei librum cum A. Augu-tiniis Aldino locuplctiorem dicat:
intelligitur ex boc sumptas esse illas in litcris T. et V. glossas, quas supra p. VII. indica* imus , incognitas Fri-ino oaanes,
et plerasque etiarn Aldo. In margine A. Augustinus Pauli addidit varianti lcctionem ex aliis libris excerptam , quae in
universum exigui est pretii 5 in Festo autem Farncsiani codicis, ubi vulgata lcclio ab co discesscrat, lcctionem saepc ac
plerumquc rectissime annotavit 4) j in utroque vero, et Paulo et Festo, tot villosa verba coiiicctura ductiis sanagli, ut
dubitein, au nullus alius unus utrique grammatico tot locis profuerit quam A. Augustinus5). Deniquc aunotatio, quan-
1) In editionc a. 1527. curata nonnullas Mici». Bentlni incsse an- omisit, quac adfuissc et adeue illi ain-ton- conìuncli dcmnn«lrant.
notationcs, docuit ine A. E. Egger: ipse cani oculis non usurpavi, sed Quapropter A. Angustiai lcctionem, quam vulgatam divi, quia per plura
quae ex Aldina alitili , sumpsi ex cxemplari excuso apud Savcticr. saccula variis rxcmplaribus prepara.. < ~t, maxime in trtiucalis arliculis
Par. 1528. et 1529. ibi annotavi, ubi in snpplendil lesti m nl< nln> utlrmleuda esse \\dr-
2) Milli ex Regia nostrae Acadciniae bibliotbccn pracsto crai repe- balur. Cf. ctiam Supplementi» annolalionis ad Qu. 1\ 383.
tita editio ex ollìcina Stellae Iordani Zillcti. Venetiis 1560, Espressa 4) Itane in me» a.,.,o(alio„c raro comm.-,„..r.iv i . ,„,., fa editi*
etiam est in A. Angusti™ operum Voi. VII. p. 525. Lucac 1772. lcctionc optimi auctoriiau- eoaataicfti ice soepios Paoli lectiaoeai u-
3) Ursino suo laus manct, quod codicis formali] ci insinui titolo- riantem ex Augustino annotavi, cum eo .Mou.u i n-is et tmclfcrbj Uni
rum ordine hi restituit: ned si quacsivcris , cui in singnlis truneatorum codd. praestanlia longe siipcrrtur.
articulorum syllabis litcrulisquc maior lides sit, dubius hacrco inlcr 5) A. Augustinus ipse in .\olarnm rroleoetinor duit. M «rmieirculo
Lune et A. Augustinum. Sacpe credideram, Ursinum plura Icgissc, in margine significasse, ex docti alicuius viri conieetnra ita BOOM
quam mine in codice extare tcstatur Arndtsius: cum vidi, A. Augusti- emendali. Ibi vero non certior facrus eram , «liura V. O. correctionis
num exacte tot literas reddere quam mine extaut; saepc ctiam Ursinus alicuius esse aucloreni. non polriam cani non ipsi AafJOOtÙM a-sigaar*.
PRAEFATIO. XXXVII
quam a viro gravissimis ncgotiis occupato festinantìus scripta , eam prodit Romanarum rerum cognitioncm , quac etiam-
n u ne nobis siispicienda ac deosculanda sit. Unum tamen est, in quo A. Angustili us Fcsto magis nocuit quam profuit,
quod glossas oinncs , quas Conagus quidem et Aldus magis ad codicis cxcmplum disposucrant , quam severissime ad
literarum ordinem adstrinxit : quo potissimum factum est, ut genuini ordiuis, quem ipse Yerrius institucrat, prctium et
utilitas in restituendo et explicando Festo adhuc omnes criticos latuerit.
Hac Antonii Angustini edilione tota nititur opera a Ioscplio Scaligero in Festo posita. Hic neque codicem,
ncque lilla alia sussidia adbibuil, sed ex solo A. Angustini excmplari felicissima ingcnii acie dispecto Festum magis auxit,
quam alius quisquam triticus ex opulentissimo apparati! : imprimis co quod carlini Festi glossarmi! , quae igne vastatae
sunt, non singula verba sed universum tenorem ita demonstravit , ut in plerisquc dubitationi nulluin locum reliquerit.
Ubi in ardua liac et ancipiti via titubasse videatur, satis dietimi in annotationc : bic magni viri admirationem non pos-
sum fortioribus verbis prodcre , quam Lipsii , qui: ISihil posse divinius, proclamavit.
Scaligeri Fcstus primum prodiit ex officina Pctri Santandrcani 15G5. Contincnt baec cxemplaria ea omnia, quae in
Vcnctis sunt: Vcrrii Flaeci fraguicnta colicela, Pauluin et Festoni codem ordine dispositum, A. Augustini annotationes,
sed bis antepositas Scaligeri iu Pauluin et Festum eastigationes. Haec rerum congerics cum saepius sub titillo ab A.
Angustino praefixo: SI. Verrii Flaeci (jttae extunt. Sex. Pompei Festi de V. S. libri XX., repctita sit", tum maxime
utilis visa est cdilio Parisiis ab Arnoldo Siltart bibliopola a. 1534. curala, et repctita a Pctro Sanlandrcano 1593., ut
quac Ursini supplcmcnta ipsis Festi reliquiis interposita babet, ita tamen ut alpbabeti ordinem non tollat, et in ealce
libri post A. Augustini, Ios. Scaligeri, Ursini obscrvaliones collcetioncm eoiitinet annotalionum sumptam ab bis criticis :
A. Turnebo, A. Pulitiano, B. Brissonio, G. Cantero, II. 1 unio, I. Kaevardo, I. Brodaco, I. Scaligero (e Conicctancis
in Varroncni), I. Lipsio , L. Carrione, L. Fruterio , O. Gifanio, P. Pitlioco, Pb. Bcroaldo , S. Bosio , non ea quidem
diligcntia confeetam , ut ipsis criticorum opcribus perserutondis supcrscdcrc possis , sed ita tamen utilem, ut inirer eain
uupcr piane esse ncgleetani.
Fulvius Ursinus ut nobili Farncsiorum domui deditissimus idemque acceptissimus erat , ita plenam babebat
copiam Farnesiani codjeis inspieieudi et pertraetandi. Simili cum vidcrct, certo et firmo gradii neque in emendandis
ncque supplendis Festi reliquiis proecdi posse, nisi ipsius codicis forma diligenter obscrvata, codiecni ita exseripsit et typis
cxcudcndiim curavit, ut singulis codicis eolumnis singulae paginac responderent , exceptis Pomponii Laeti sebedis, (j uà ni ni
genuina forma iguorabatur, ae supplemento in illa Festi parte ita instiluit, ut singulorum versuiini vacua spatia explereut 1).
Quac supplcmcnta quod Ursinus dieit, magnani parlcui ex Parisiensi editione se esse mutuatimi, sed multa de suo addi-
disse : id singulis glo>sis diligenter comparatis ita se baberc cxpcrlus suni , ut Ursinus in universum Scaligeri inventa
spaliis tantum codicis , quac il le et parimi noverai nec salis attcndit, diligentius accommodaverit , quanquam ctiam iu bac
re notis eompeiidiisvc seriplurae saepc ninnimi abusus in unum versum plura, quam eo contineri possuut, infersit : sed
rcs et sententias a se ipso repertas pancia tantum locis invexit. Reccutiores autein , quoniam Ursini supplcnientoruin
multo faeilior usus est, quam Scaligeri castigationum , saepc lauream buie delractam illi iuniicrilo iniposuerunt.
1) Ipsius Ursini auto(;rapliuin ctiamnunc supcrcssc acccpi in biblio- ncc recte dispositum , ncque in omnibus apicibus cum codice et Roiua-
tbeca Ilenia IVcapolilaua , sub numero IV. A. i., sed neque inleftrum, ni» cxemplaribus piane conscntiens.
XXXVIII PRAEFA.TIO.
Ursini liber, cuius titulus est : Sex. Pompei Festi de verborum significatione fragmentum ex vetustissimo exemplari
bibliothecae Farnesianae descriptum , impressum Romae apud Georgium Ferrarium 158i. , prinium yulgatus est ibidem
apud Vincentium Accoltum 1582. Adiectas liabet post fragmentum et scbedas Notas in Festnm et epitomam, breves, sed
plerasque doctas et utiics. Idem repetitus est Parisiis apud Petrum Santandreanum , 1583. , paucis viliis , quae typotbeta-
rum incuria in Romana exemplaria irrepserant, purga bis, sed multo pluribus et gravioribus inquinatus 1). Dionysius
Gothofredus Ictus in corpus smini Auctorum Latinae Linguae et Festi fragmentum cum schcdis, ea forma qua ab
Ursino editum erat, et Festum cum Paulo sic coniunctum , ut ab A. Augustino factum crat, recepii, et annotationcm
addidit, in qua praeter locos ex fontibus iuris civilis appositos nunc vix quicquam utile reperies.
3. Andreas Dacerius Sex. Pompei Flacci et Mar. Verrii Flacci de V. S. lib. XX. — baec enim absurda est
libri inscriptio — notis et emendationibus , ut ait, illustravit in usum Delphini, Par. 1681., quae editio rcpetita et
integris Augustini, Scaligeri, Ursini notis aucta est Amstelodami 1700. Dacerius, qui in praefatione modeste de sui»
meritis dicere videtur, immodeste lanieri dicit , si illorum tenuitatem cum promissorum magnitudine comparcs : ut talis in
ea re bominis modestia arguatur, qua mediocritas sempcr usa est, ut rebus baud dubìe magnis miscllas suas reculas
acquiparet. Cui si detraxeris omnes peunas, quas praeter Augustinum , Ursinum et Scaligcrum maxime, Salmasio et
Meursio sublegit, quorum auctoritatem saepissime nominibus non laudatis scctatur, istum Cullimi, crede mihi , glabriorem
reddideris , tjuam volsus ludiu'st. Sed nolo commorari in castiganda Daccrii levitale, qui quanquam Ursini fragmentum
et scbedas diligenter pervestigasse se iactat, ne eo quidem pervenit, ut supplementa Ursini agnosceret, quae inulti? locis
ea- schedis , nt ait, tanquam ipsam Festi man uni proferì2). Quo et illud spectat, quod in Praefatione Ursinum praeter
codicem aliis usum esse dicit auxiliis , quae divinare non possumus.
Cum ad nostra tempora et nostratem hominem, Fridericum Lindcmannum, venio , qui Pauluin et Fcslum in
secundo Corporis Grammaticorum Latinorum Tomo edidit : laetus libens agnosco egregii viri magnuin mcrilum, quod
Paulo, cuius lectio adbuc piane incerta, interpolata et cum Fcsto commixta coque ipso turbata ferebatur, solidum ampltim-
que substravit fundamentum librorum et meliorum et detcriorum diligenter collatorum 3) : quorum sulisitlio , si critieac
artis regulas paulo severiores adbibucris , iam eo perveniri potcst, ut ipsc ille Paulus quid scripserit, uhiqiie fere liquido
appareat. Nec minus mihi profili t, quod et Pauli excerpta suo ordini restituii et Festum piane ab ilio segregavit : quo
facto viam ad compagcm et gcnuinam formam Festi ipsiusque Verrii operimi invenicndam stabilivit. Cacterum si in omni-
1) Lindcmannum Lane Santandreanam expriniendam curasse, cogno- 2) Quoniam ipsc Dacerius, quibus pracsidiis critica ars in bis
scitur ex mendorum parilitate. Sic quod in Santandr. p. 48, 31. est fragmentis exerecatur, non perspeiit, cliam voeabula . quibus ulitur,
monstrum lectionis Quentinum, redit apud Lindcmannum; sic p. 93, non raro obscura et ambigua sunt , vclut boc ipsum voc. scheiiae, quo
29. servavit Santandr. distribuentur, quanquam Paerynonem in Phryno- Ursini esemplar cum snpplementu ciusdem significare solet. Sed in v.
nem refinsit : ac permulta eiusmodi vitia , maxime in inferiori libri schedami, quas dicit scbedas, non congruunt cac cum Ursino.
parte, reddidit: quo fit ut annotationcs criticae et Ursini emendationcs
in margine appositae contcxtae evalioni saepe non satis congrucre \i- 3) Yarietalcm Pauli lectionis digessit Frid. Guil. Otto, MÌ
deantur. Adde quod Santandreanus inclinatis sive cursivis quorundam ipse Lindcmnnnus se omnia excusaisM et ceneróse protilcliir. ut iudi-
compendiorum formis caruit et rectas prò iis litcras posuit: bine eia de lecitone interposita in annolalionc omnia ad Liudciuannuui refe-
factum, ut Lindemannus p. 186, 11. quod per codici, non Ursino at- renda duxerim.
tribucrct, cui ca verba deb en tur, et multa ad eundem mudimi.
PRAEFATIO. XXXIX
bus rebus institutum magni eius operis probarem , ipse novae edltìonis consilium non suscepisscm. Sed aliud est Gram-
maticorum Latinorum corpus condere : aliud soli Festo per aliquot annos studium impenderc singulare 1).
Quae novissime prodierunt Parisiis apud Bourgeois - Maze bibliopoli 31. Verrii Flacci frammenta post editìonem
Augustinianam denno collecta ataue digesta, Sexti Pompei JFesti fragmentum ad Jidem Ursitiiani exemplaris recensitimi,
edidit A. E. Egger, in collegio Caroli Magni professor : iis quanquam editor paucissima nova et sibi propria adiccit :
insunt tanica in praefationc et in notulis adiectis quucdani , ad criticam borimi libroni ni bistoriam enucleandam bene
obscrvata , quorum in bis Prolcgomcnis scribendis utilitatcm expertus sino.
C A P. IV.
DE HAC NOVISSIMA EDITIONE.
1. Hoc de meo Consilio caput brevissimum crit. Ut Festo post Varroncm operaia iinpenderem , sollicitavit me
Boecbingii benevolenza : quod aliis noniiullis negotiis ac studiis praepedilus id munus onusve non detrectavi, excusabit
me Italica e antiquitalis ingeneratus quasi amor et, quae inde fluxit, Fesli quaedam revercntia et de co bene merendi
cupido. Iam cum magni operis cerlos lincs circumspicercm , consilium omnc co converti, ut lume grammaticae doctrinae
tbesaurum Iectoribus ita proponerem iisque munirem pracsidiis, ut quae sit cius natura et condicio, qui rectus eius usus et
fruclus, facillime possit intclligi. Itaquc Farncsiani fragmenti formam baetcnus imitar! constitui, ut columnarum integrarum
et adustarum ratio etiam clarius apparcrct, quam apud Ursinum , et Pomponii Lacti sebedac insto loco interscri posscnt.
Pauluin autein cum ncque cum Festo misccrc licerci, sicut Conagi scctatores fccerunt, et piane seiungere tam critico quam
lectori incommodum cssct: Festo eum ita in opposilis pagellis adiunxi , ut epitome cum plcniori disputatione uno sub
obtutu Iiabcrcutur: ac spatium, quo epitome brevior est Festi libris, aunotationi relinqucrctur. Qua re duram mibi im-
posui ncccssitatcm , cum anuotatio prò spalio concesso modo extcndeuda modo contrabenda csset, quasi per lectum Pro-
crustis, vel Procrusteo etiam saeviorem , quando bic quidem in proceris et brevibus bominibus eandem scrvabat longitudi-
n cui , ille autein ibi plerumquc maxime contrabcbalur , ubi maxima crat annolandi copia. Scd cxanllavi fideli tjpotbeta-
rum opera adiutus bunc laborem diiTicultateniquc omucm co vici, quod, ubi spatii angustiis premebar, necessariam maxime
anuotalionem contexto sermoni subicci , rcliquam in s upp le inent u m annotationis seposui : ac libentcr omnc
buius negotii taedium devoravero , si gnavi et acqui lectorcs me suis commodis consuluissc iiitclligcnt.
2. Hacc de esteriori operis specie, cuius novitas quos oll'ciidcril , cos spero placatimi iri usus facilitate. Quas
autem leges criticas sccutus sim , parliin ex supcrioribus capitibus apparet, parlim bic brevi dicelur. In Festi orationem
rclìngcndam niliil mibi iuris indulsi, scd in iis quatcrnionibus , qui Neapoli ctiamnum extant, ipsam codicis reddidi
scripturam : nisi quod, ne nimius evaderci legendi labor, minimorum quorundam viliorum sordes et stribligiues, quas Ursi-
nus iam tacilus suslulerat, in lcclioncm scriptoris rcduccrc non sustinui. Scd ne bas quidem non monito lectore removi.
1) Qui in Pauli contextum a Lindcmanno conslitutum irrepserunt esemplari Ioannis de Colonia comparalo, adhiliilis etiam Aldo et Augu-
errorcs, quibus vel typothctac vel ipse editor pruni cavit, cos tjuan- stiuo , a me deprchensos esse.
quam codicibus denuo collatis convincere non licuit, spero lanicn oiuncs
XL PRA.EFA.TIO.
Compendia scripturae, quae in Farnesiano codice sunt, cura Ursinus reddere sibi non proposuerit, ut Arndtsio codex
deseribendus fuisset , si omnem in compendiis difFerentiam indicare voluisset , in plenam vocabulorum formam solvi *).
Gaudebo tamen ipse, si quis etiam bis accurate descriptis plenam codicis imaginem, quod fac simile dicunt, lectoribus
proposuerit: nec subsistet, opinor, critica ars in eo cursu, qucm nane tenct, donec ad eum finem pervenerit. IVihilo-
minus in bac Festi parte de codicis scriptura, qui unicus est lectionis fons , raro dubitari potest : quocirca raro alios
adhibui testcs practer Ursinum et Arndtsium, qui quae e codice enotavit literis cod. indicavi. Excipio tamen margine»
ambustas, in quibus quae agnosci possent, ab Ursiuo summa fide et religione esse observata, supra negavi (III, 2.) : quam-
obrem bic A. Augustinum consului, et ubi res poscere videretur, maxime ubi codex ab Arndtsio collatus ab Ursino
discrepare!, illius scripturam vel in annotatione vel in supplemento indicavi.
Aliter paulo critici provincia in sebedis Pomponii Lacti administranda erat. Eae cum nunc non extent, sed varia
olim inde confecta sint apograpba, ex quibus Conagi Aldique, Augustini , Ursini lectio fluxit: omnes ii intcr se confe-
rendi, et scripturae ex iis notabilior differentia indicanda erat. Contextam tamen orationem fere sumpsi ex Ursini exem-
plari Romano, nisi ubi id vel mcndis typograpbicis laborare videbatur, vel quaedam a Conago et Augustino ex apograpliis
Pii et Achillis Mafei plenius posita erant. Ex coniectura tamen etiam bas sebedas nusquam rcfinxi, sed quae corrigenda
vidercntur, praefixo titulo emendatele lectionis inferiori margini supposui.
Pauli epitomen iam dixi me corum maxime codicum subsidio emendasse, qui ipsius excerptoris manum fidclissime
repraesentarent. Quamobrem ubi alter corum codicum , Monaccnsis Guclferbytanusve, addicerct, plcrumquc nilwl anno-
tandum videbatur: ubi illi quos dixi boni codices refragarcntur , lectorem monui, unde mclior scriptura provenisse!. Ita
puto neque Lindcmanni copias a me contra ius et fas cxpilatas, ncque incanì lectionem pracsidiis, quibus firmanda cssct,
esse orbatam. Ac certis quibusdam notis criticis et cam scripturam notavi, quam contra bonoriiin codicum tcstinionium
correxi, et eam, quam corruptam in contexto reliqui. Cacterum in bis siglis poncndis et in ipsa Pauli orationc refingcnda
saepe ob cam caussam incertus baesi, quod, librariine peccasscut an ipsc Paulus, diibitabain : quo factum, ut in ca parte,
quam Paulo soli acceptam dcbcinus, interdimi correxerim, quae in altera parte, ubi Festi codex vitiorum ongincm saepe
altius repetendam esse ostcndit, intacta rcliquissem.
3. Ortbograpbicas rationes, quas in Farnesiano codice bonisque Pauli libris obscrvatas viderem. diligcntcr custodivi,
etiam ubi inter se parum concinere videbantur, cum propter universum operi» mei Consilio» tum quod pleraque , quae
offendere possent, a Paulo e Festo, a Festo ex ipso Vcrrio sumpta esse inibì persuasissem. Verrium, docet Cbarisius
p. 75., manibias probasse, non manubias , sccundum eius sacculi consuctudiucin , qua tcnuior litera I. saepenumero
vastiori U. praeferebatur : bine fluxit etiam quadripedibus apud Fcstum Qu. XII, 30, 23., et Paulum p. 90 (07) et
(juadriplatores apud Paulum p. 259 (132). Ilio tempore cum concursus literarum IX et 11 vel in dicendo vel in seribendo
(ne banc diflicilem quaestionem bic moveam) scdulo vitaretur, Verrius ex antiqua consuetudine rctinuit vivos Qu. IX, -t». /.,
coì-vos X, i3, 10-, servos XI, 4, 24., parvola XIV, 8, 2., etiam Facuius puto et coicere et similia. Xequc aliunde
quam e Verrio ductum puto colos Qu. XIV, 8, 12., et grandis globos IX, 29, 20., mandatas purtis X, 16, 20., KWI
1) Paucis tantum locis nimius literarum in singulis rersibus nu- iacillima intcllectn. Sunt Lacc : t) 'jui , 9" quae, <j<l quoU , u um,
mcrus me coejjit, ut quaedam adscisccrcm compendia seripturae , sed f> prac , dr dicilur.
PRAEFATIO. XLI
pugnas XII, 12, 9., et saltuis (v. annot. ad Qn. XIV, 8, 27.), et reccidat XIII, 14, 24. Sed in bis similibusve servandis
a Fcsto Panloquc constali tiam nemo facile expectabit 1). Etiara Alliesis , Arimineses , Lucereses, Messanesibus , Subura-
neses , quae ex parte a Paulo adscita sunt, velut p. 7 (6), 119 (89), 367(156), robiginem antiquitatis retinuerunt, non
magis taincn quam quod contrarìurn illis esse videtur vicensumos. Nec calciamenta p. 56 (43) et hordiarium p. 102 (76)
a genuina antiquitatc discrepare puto j cf. de illis Priscian. IX. p. 864. P. Graeca verba in Fcsti codice melioribusque
Pauli libris Latinis interdum literis expressa sunt, quas servavi, ubi nullum apparebat Graccarum literarum vcstigiuni.
In supplcndis versibus igne adustis cani milii legera scripsi, ut, ubi ex relictis verbis vcrborunive fragminìbus sen-
tcntia cluceiTt, liane vel Scaligeri Ursinique vel meis iuventis explerem, Pauli excerptis ad eum finein etiam diligentius
comparatis quarti ab illis factum erat. Haec ubi prò vcris snpplernenlis accipi non poterunt , interpretationis tamen vicem
sustincbunt: quam in ipsani scriptoris orationcra illatara esse qui forte aegrc tulcrit (ncque ipse profecto intulisscin , si
alia patuissct expeditior via), bic si rubra linea codicis litcras ab insiticiis illis, quae inclinala scriplura distinxi , sciungi
curaverit, fallaccm omnem spcciein expulsani sentici. Ubi antera acutissimi il li boniincs ingenio niiniura indulgentcs
mera sorania intulissc vidercntur, ca resecai et campimi aliis couiecturis apertura rcliqu'15 omnia aulera supplcmcnta ab
Ursmo recepta, quae vel expuli vel rcfinxi , practer miniinas quasdani niutationcs, in annotatione et supplemento appositi.
Annotationi criticae interposui ctiam nonnulla, quae intcrprclationcin spcctarcnt, quibus id quidem ciEci non
poterat, ut Festi diclis suus locus iustumque prclium in cognitionc linguae , literarum, sacrorum , publicac privataeque
vitae Romanoruin assignaretur : quae res infiniti opcris fuisset: quaniobrcni in co plerumquc substiti , ut quae ad Fcsti
sententiam cognoscendani et cura aliis grammatica comparandaui facercnt, breviter aniiotarera. Qua in re rariora tan-
tum et magis cxquisita cornili interprctuni nom ini bus insignivi, qui ca primi protulcrint: omnia aulcni, quae attilli, dcniio
esse excussa et esaminata, lector facile intclligcl 2).
Supcrest iucundissinia provinciae meac pars, ut eorum nomina laudi-m, qui me in boc satis molesto opere subleva-
rint. Ac Bocci; in gii Arndtsiique merita, quae maxima sunt, supra iam praedicavi : sed ad bos proxirae accessit
Euiiardiis H 11 sebi; e, vetus amicus, cuius cgrcgiuni acunien nunquam non suspiciam. Hic cura in editis libris pcr-
raultos Fcsti Pauliquc locos traelasset, in sclicdulis ad me inissis de aliis non paucis sententiam suam mecum communi-
cavit, qua in intcllcctu scriptoris saepe ine confirmatum, saepe etiam proinotiini videbam. Apposui aulcni ex illis sebedis
ca tantum, de quibus vel asscntirera, vel ultcrius quacrcndum existiinarcm. Etiam Fridericus Osann, vetcris sodalitii
Beroliucnsis memoria red integrata , quas sibi cnolavcrat pbilologoruin de Fcsto disputationcs , carum indicera ad me trans-
misit, gratissimiim et ulilitissimum donum. Quod loscpbi II ubino et Rudolpbi li la usen senlcntias quasdani e
libris nondum editis proponcrc potui, debeo ipsorum vii-orum doctorum beneficio. Grotefendi Oscae linguae rudimcnta,
dolco, non ante in mainis meas pervenisse, quam annotationis supplcmcnta typis impressa csscnt : ac vero nolui supplc-
mcnta adderc supplcincntis. De Parisicnsibus amicis supra dixi , in nostra aulcni urbe quanquam multa animimi menni
buie operi intentimi turbare polerant, supcrcrant taracn , qui me et in pbilologicis literis et vero maxime in iuris civilis
1) Quom rarissime logitur in Festo , Qu. X, 10, 27.: t/uum in adhibui. Quam in Ennii annalibns saepe appellavi Merulac collectio-
Taulum Lindcmanmis invexisse videtur. neni , eam intelligo , quam post Mcrulam curavit Ern. Spaiigenberg,
2) In 6Criptorum fragiiiciilis indicandis vulgalas maxime syllogas Ictus Ccllcnsis.
f
XLH PRA.EFATIO.
L'istoria consillis et doctrlna amlce et benevole adiavarent ; supererant bibliotbecae nostrae tbesauri, ingens studiorum
nostroruni praesidium, idque ad nsus meos ea facilitate accommodatum . quam nunquam non grato animo agnoscam.
Dcnique Albertus Lìon et indices yerborum et scriptorum eonfecit et corrigendarum plagularum difEcilem labo-
rem meeum magna cum diligentia partitus est : qua in re quod nonnulla nos fugerunt, ipsa operis partitio et rei difficultas
in culpa sunt. Sed ne quem ea menda quae relieta sunt fallant, post conspectum eompendiorum, quibus usus sum,
illorum indicem continuo subiungendum , et graviora , quae legentem facile impedire possent, sphalmata ab reliquis
distinguenda curavi.
NOTAE ET SCRIPTURAE COMPE>~DIA.
glossae initium.
7 scriptura corrupta.
* scriptura honorum librorum praesidio desti tuta.
cod. Fesli codicis scriptura ab Arndtsio relata.
M. Pauli codex Monacensis.
Gu. Pauli codex Guelferbytanus (Gu. II. Lindemanni).
ioni eodd. M. et Gc.
vg. vulgata lectio , i. e. ea quae ab A. Angustino inde a plerisqne ediloribns propagata est.
A. Acc. A. Augustinus. ) A. Augustini scripturae adiectum eam coniectura esse emendatala significat.
Scal. Iosephus Scaliger.
Ubs. Fulvius Ursinus.
Goth. Dionysius Gothofredus.
Dac. Dacerius.
Lim>. Lindemannas.
Paulus ubi in annotatione adiecto paginae numero memoratur, intclligitur pa-ina Lindemanni. in nicis exemplaribos margini
apposita.
MENDA TYPOGRAPHICA.
LXIU
p-
rr-
rr-
V. context. v. 19. lege
VII. annot. col. 1. — ult. —
22. — — 2. — 5. -
26. — — 2. — 14. —
29. context. — 7. —
30. annot. col. 1. — penult. —
37. — — 2. — 11. —
40. — — 2. — 9. —
47. — — 2. — penult. —
48. context. — 15. —
(quanquam hoc altero loco Li>d.
48. annot. col. 1. v. 4. dele
50. — — 1. — 9. lege
57. — — 1. — 1. _
CO. — _ 2. — 20. —
81. — — 1. _ 7. —
90. context. — 2. —
99. annot. col. 1. — 9. dele
115. context. numeri in margine 10.
120. annot. col. 1. v. 4. lege
132. contesi, in niarg. — 1. dcle
133. — _ 23. lege
134. ciucnd. lect. — 1. adde
144. annot. col. 1. — 13. lege
150. in titulo suprascripto —
154. context. coi. 2. v. 12. —
155. — — 11. —
(et cf. annot. ad Festum Qu
— annot. col. 1. v. 3. lege
150. — — 2. — 25. —
163. - — 1. — 25. —
169. context. — 2.-3. —
179. annot. — 1. — ult. —
181. in titulo suprascripto —
186. context. col. 1. v. 5. —
187. annot. — 2. — 9. —
189. context. — 1. — 20. —
200. annot. — 1. — 2. —
Ricardi Lepsii
rrp-
205.
cmend. lect. v. 1
lege 17. Ploisuma. Prue tet
lectum
211.
annot. col. 1. — 8.
— II, 3.
penna
—
213.
context. — 1. — 13.
— || Pectuscum
fuisse
—
217.
et 218. iu titulo suprascripto — L. XV.
dieta*.
—
223.
annot. col. 2. v. 15.
— praecid. porca
i. q.
—
231.
— — 2. — 7.
— pareri
XOJ&OtVOC,
—
237.
context. — 2. — 25.
— g-IMHH
Coniptum
—
254.
_ _ 1. _ 12.
— lla-
Casinar
25.
- LQui-
Cuppedia
—
202.
— — 2. — 20.
— Vestae
duplex pp non indicarli.)
—
264.
annot. — 2. — 14.
— Varges
e
—
205.
context. — 1. — 4.
— rediinicula."
Subinorum
—
266.
in titulo suprascripto
— Qu. XIII, 4.
ovis
—
270.
context. col. 2. v. 25.
— lust."
pyrrhichio
—
276.
annot. — 1. — 4.
adde: caesulae M. , ut videtur.
Antiq. lect.
—
277.
coutext. — 1. — 3.
et 20. dele *
verant
—
—
_ _ 2. _ 15.
lege \,Jtima-
Daniella
—
—
cmend. lect. — 2.
— Emancipato.
15. paulo alliu.-> poneiidi muiI.
—
280.
annot. col. 2. — 22.
— ins - islebat
ductuni
—
281.
context. — 2. — 14.
~ Il*-
(98.)
—
301.
_ _ 2. — 15.
— servatoreui
aggreditur.
—
303.
— — — 4.
dele *post kylon.
19. Mmtoii
—
310.
— — 1. — 23.
lege sum."
I, 2.
L. XIII.
rr-
313.
emend. lect. — 2.
context. col. 1. — 2.
— memineris.
— quoque. M.
et (non et)
—
314.
_ _ 1. _ 12.
— silvani" : et
caeteri *
—
325.
— — 2. — 10.
— a<i7i(>ol.
. IX, 4, 27. 28.)
—
326.
_ _ 1. _ 33.
— || "Salva
matur numero
—
331.
annot. — 1. — 8.
— v. sera ut uni.
III, 24.
—
343.
context. — 1. — 10.
— quof
Stuerenburg
—
—
emend. lect. — 1.
adde 10. quorum
fS'avius
—
352.
context. col. 2. — 7.
lege C.-J- Naevius: "Capcsset-J-
II, 2.
—
—
emend. lect. — 2.
adde 7. Cn. Cap e ss et top pei
L. XIV.
—
355.
context. col. 1. — 15.
lege torreto."
Obbrutuit
—
—
_ _ 2. — 31.
— potest."
inferendis
—
362.
annot. — 2. — 28.
— Terelinum
to."
—
388.
suppl. ann. col. 1. v.
26. lege Antonius . . . Artorius
Qu. X, 8.
XLIV
EMENDATIONUM VARRONIANARUM MANTISA.
Certior factus a typographo , paginae spalimi! hic vacuum rclictum esse: usus sum hoc loco commode mihi oblato, quibus aliquot Varronis
sentenlias breviter aunotarem , quas in meis exemplaribus minus emendate lcgi aut alii nionuissent aut ipse vidissem. Apposui aulcm eas tantum,
de quarum emendatiori forma liqucre visum esset.
V, 10. §.74. Praestarc nunc arbitror lectionera Vediovi Saturnoque, ut legitur in titulo Bovillensi VEDIOVEI PATREI , ap. Orellium 1287.
Idemque placnit, nisi memoria me fallit, Grotefendio. Sic confiunt XII arae, si sumpseris voce, ilemque coniungere priores sei cum posteriori-
bus: 1. Opi, 2. Florae , 5. Vediovi Saturnoque , 4. Soli, o. Lunae , 6. Folcano et Summano , 7. ilemque Larundae , 8. Termino, 9. Qui-
rino, 10. Vortumno , 11. Laribus , 12. Dianae Lucinaequc consecratae.
V, 10. §. 76. Scribendum esse yigyiga-, monui in annot. ad Paulum p. 97 (73) v. greges.
V, 20. §. 100. Servanda esse in fine enunciationis verba , ut in plcrisqua codd. leguntur : et muliercula Pantheris et Lenenti, nisi quod
mulierculae scribendum, et significari Pantberidem et Leacnam merctrices, monuit Rossignol. Journal des Satani 1834. p. 561.
V, 36. §. 182. Recte , puto , Gronovius de pcc. vet. I, 6. p. 27.: asses libras pondo erant.
VI, 7. §. 57. Scrvandum est: inter se concinant aliud alii, i. e. alia pars alii.
VI, 7. §. 64. Adserere manum recte scriptum esse in codd., observavi in annot. ad Paulum p. 25 (21) v. asserere.
VI, 7. §. 79. Sic verba distinguenda esse, monuit Vargcs in Rbcnano Pbilol. Museo T. IH. p. 56.: Lueilius scribit de Cretea . cum ad
se cubitum venerit sua voluntate :
"Sponle ipsam suapte adductam , ut (unicam et cetera reiceret."
Divcrsum est iudicium Lacbinanni in codem Museo pronunciatum T. VI. p. 117. Disputationcm de locis ab co traeteti*, de pecore V. §.95. et
sponsionc VI. §. 69-74., cum ad universam Varroniani operis formam pcrtiucat , nunc omitto , ila tamrn ut confìtear toc certissime ab co edectum
esse , ut in Plauti versibus VI. §. 73. adsecuc adverbium esse appareat.
VI, 8. §. 81. Scribc : /ime crincs , capilli descripti quod videtur discrimen. V. annot. ad Paulum p. 53 (il) t. crinis.
VII, 3. §.47. amian scribendum esse, monui in annot. ad Paulum p. 21 (18).
VIII, 1. §.2. De huiuscemodi multiplici natura rectissime scripsit Spcngel. in Sccbodii et Ialiuii Annal. philol. a. l">3i. T. XI. p. 11.
Vili, 1. §. 10. perperam dicatur in perp. declinatili- mulandum esse, concedo monitus a Spcngclio ib. p. 10.
Vili, 31. §. 43. sed ut videantur, quae sunt quoiusmodi sint , intelligo nunc scribendum esse, quam minima litcraruni in codd. scrijitarura
mutationc. Cf. Spengel. p. 11.
IX, 40. §.67. vimini quod Chio , aliud quod Lesbo, sic ex retjionibus aliis: q tiare ipsa dicunlur nunc melitts unguenta, probabilitcr
Spengel. p. 13.
IX, 45. §. 74. Llcm ab huiuscemodi dissimilitudinibiis coni. Spengel. p. 11. Quae idem v'ir doelus molitus est, ut Varronis sententias
Vili. §. 1. 2. 9. IX, 62. ad severiorem normam diccndi revocarct, de iis disputare longum et ab bac subitaria optila alienimi o>t.
X, 3. §. 46. septumos dks qui observant, quarto die ideo etc. : ita baec distinguenda esse, monuit Hcrui. Scbmidt Doctr. temp. ei
bislor. P. II. p. 19.
EXCERPTA EX 1,1 me IS POUPEfl FESTE DE
SIGNIFICATONE VEKBOftUM.
p-.(i)
LinJ.
EPISTOLA Pira poa'tificts a» ti»oiei kecejti.
Uivinae largitatis muncre sapientia potentiaque pracfulgido Domino Regi Carolo reguni sublimissimo Paulus ultimus
servulus. 5
Cupicns aliquid vestris bibliotbccis adderò, quia ex proprio pcrparum valeo, necessario ex alieno mutuavi. Scxtus
denique Pompcius Romanis studiis alla lini cruditus , tam sermonum abditorum , quam ctiam quarundam causarum origincs
apcriens , opus smini ad viginti usque prolixa volumina extcndit. Ex qua ego prolixitate superflua quaeque et minus
necessaria practergredicus et quaedam abstrusa penitus stilo proprio cnucleans , nonnulla ita, ut crant posila, relinquens,
bacc vestrae celsitudini legcnduni compendium obtuli. In cuius serie, si tanien lcctum ire non dedignabimini, quaedam 10
secuudum artem, quaedam iuxta ctymologiain non inconvenienter posila invenictis, et praccipue civitatis vestrae Romuleae,
viarum, portarum, montium, locorum trihuumque vocabula diserta repcrictis; ritus practerca gentilium et consuetudincs,
varias dictioncs quoque poetis et bistoringraphis familiare» , quas in suis opusculis frequentius posuerc. Quod exiguitatis
meac munusculiini si sagax et subtilissimum vestrum ingenium non usqucquaquc rcpulerit, tenuitatem meam vita comite
ad potiora excitabit. Vale.
LIBER I.
Augustus locus sanctus ab avium gestu , id est quia ab avibus significatus est, sic dictus; sive ab avium gustatu,
quia aves pastac id rallini feccrunt.
15
(2)
1. 2. Excerjita , . . verborum] Haec est libri inscriptio in bonis
codd. , id est in Monacello (M.) et Guelferbytano Recando (Gu.). 10.
haec] hoc Lindcmannus ex uno deteriorò notai- codice. At lutee sunt
enucleata illa et Klicta, ut crant pigila. 11. non inconvenienter
posila] posila non inconvenienter Luto, ex uno Gì. 13. poetisi
poemalis M. 13. Vale] om. Gu.
17. Augustus] Snetonina Octav. 7.: Poslea Cacsaris et deinde Au-
gusti cognomen assumpsil: allcrum , testamento muioris avuncnli ; allc-
rum Munatii Piatici senlentia : quum , quibusdam censentibus, Ho mu litui
appellari oporterc , quasi et ipsuin condilorem Urbis, ptaevaluisset, ut
Augusto* potius vocaretur, tion tantum novo, sed eliam ampliare cogno-
nunc , quod loca quoque religiosa, et in quibus augurato
quid consecratur, augusta dicati tur, ab auctu, vel ab
avium gestu, gustuve, sicut eliam Ennius docct, scribens:
Augusto augurio postquam inclyta condita Roma est.
Ycrba inde a quod loca usque ad Roma est suspccta visa sunt Canne-
gietero , Oudcndorpio, Erncslio, ac Fr. A. Wolf. assuta ca pronunciavi!
ex Paulo, Fesli cpitomatorc. At saltem , cimi, quae Suetonius affert,
Pauli excerplis pleniora sint, ea vel ex Fcsto , ut censet Lindcmannus,
vel ex ipso Vcrrio ab interpolatore desumpta esse , statui debebat.
Nescio tanien, an ipse Suetonius haec e Vcrrii libris apposuerit, gram-
maticus bomo et qui etiam in aliis opcribus Verrium secutus est. Dio-
medes I. p. 3G2 P. : Inchoavi ab inchoo. . . . At Verrius et Flaecus
in postrema syllaba adspirandum probaverunt. . . . Tranquillus quoque
his assentiens, libello suo pienissime aedem itieohatam ita dissentii. Cf.
Casaub. annot. ad Sucton. Caesar. 46. Alia excmpla Vcrrii a Suetonio
iisdem verbis cxseripti altulimus in Pbaef. cp. II. §. 1. Cur Verrius to-
cabulum Augustus ex omnibus primo loco posucrit, quacsitum est in
cadem Pkaef. cp.II. §.2. quia] qui M. 18. ratum feccrunt]
2
PAULI DIAC. EXCERPTA EX MB. POMP. FESTI
(*)
Augur ab avibus gerendoque dictus , quia per eum avium gestns edicitnr 5 sive ab avium garritu , unde et auguri nm.
Au spi cium ab ave spicienda. Nam quod nos cum praepositione dicìmus aspicio, apud veteres sine praepositionc
s p i e i 0 dicebatur.
Affectare est pronum animum ad faciendum Labere.
5 Ann illuni vas vinarium in sacris dietimi, quod arino, id est bumero , deportetur.
Aerarli tribuni a tribuendo aere sunt appellati. A e rari uni sane populus Romanus in aede Saturni babuit.
Apricum locuni a sole apertum>ar Gracco vocabulo (pQiy.t]!', appellauius *, quasi èctpQixys, id est sine borrore , videlicet
frigoris , unde ctiam putatur et Africa appcllari.
(3) Ainoena dieta sunt loca, quae ad se amauda alliciant , id est trabant.
10 Affecta feniina vel in bonam partem dicitur, velut bonorata, vel in malam, quasi ad extremum periculum adducta.
Aquagium quasi aquae agi uni , id est aquaeductus appellatili'.
Aquaclicium dicitur , quuiu aqua pluvialis remediis quibusdam elicitur, ut quondam, si creditur, manali lapide in
urbem ducto.
Aqua dicitur, a qua iuvamur.
15 Aqua et igni tam interdici solet damnatis, quam accipiuntur* nuptac, videlicet quia bae duac rcs bunianam vitam maxime
augurale esse verbum, ostcndit Gotbofredus, comparato Cicerone de dlv.
I, 39. II, 38. , etiam Suctonio Calig. 58.
1. ab avibus gerendoque] idem vcriloquium proponi tur a Servio in
Virgil. Acn. V, 523. 2. sine praepositione] M. et sic Liivd. sine
a praepositione vg. , id est ante Lindemannum. 3. spicio] boni
codd. spedo deteriores. spedo babet Varrò de L. L. VI. §. 82. : caque
forma baud dubie antiquior : degeneravit (amen inni apud anliquos
scriptores in spicio , vocali litera non in composito tantum, sed etiam in
simplici verbo violata, cuius formae multa cxcmpla profert Festus Qu.XV,
4. p. 140, 29. Urs. v. spiclt, et Qu. XV, 19. p. 151, 29. v. spiciunt.
5. Armilium] plura de boc urceoli genere Nonius p. 74, 13. et 547, 15.
ed. Merccr. Glossaria Labbaci (in Tbesauro II. Stepbani Londin. T.VIII.
p.201.): Armilium, oxivog: corrige Armillunt. Placidus in Glossis apud
Ang. Mahmi, in Classic. Auct. e Vatt. codd. editorum T. III. p. 432.:
Armilium vas vinarium : unde anus ad armilium, ex ipso Fcsto, ut appa-
ret. Isidor. Gloss. ap. Golbofred. p.4. : Armilium water, vas vinarium.
De boc proverbio: Anus ad armilium docte egit Scal. armo id
est 7u(»iero] cf. Paulus p. 3. ed. Lindem. v. arma, p.4. v. armila,
p. 21. v. armillas. 6. Aerarii tribuni] cf. Varrò de L. L. V.
§. 181. Aerarium] cf. idem V. §. 183. Conjunxi banc notitiam
cum aerariorum interprctatione , cum voc. sane, quo utramque Paulus
colligat, dare ostcndat, Festum baec fere scripsisse : Aerarii tribuni a
tribuendo aere s. a. Nani stipendium olim aes militare dicebatur, quod
P. R. antiquo tempore aere latitum utebatur. Aerarium sane ctc. 7.
<pqUì]] scripsi. ynt'x^j vg. Lind. fricis boni codd., quod per Itacismum e
yùixiìC,, non e qni/.òq orlum est. Sed genitivns ferri neqnit. appella-
mus] Li>d. appellatur boni eodd. et vg., ita ut post voc. apcrtum inter-
pungatur; seti bac interpunctionc strurtura parum expedi tur. :s.r ,-]
Scripsi. africis boni eodd. àq>QÌ*ijc, alter Guclfcrbytanus babet, ut tj.
scribebatur. uvrv vqixijc, Livd. , ut est in Tclt. edd. Sed additimi quasi
ostcndit, novum vocabulum Graccum fingi. Quanquam apud Scrvium in
"N'irgil. Acn. V, 128. lcgilur: apricus tittv ifgix^;, sine [rigore: inde et
Africa, quod est calidior. S. et] cum vg. omillalur, e bonis codd.
rcsliluit Li>d. , sed parum apio explicat vernaeulis verbi> : auch sogar.
Convcnicntius crit Pauli sermoni, ctiam ad totum membrum relat'num,
et ad solum voc. Africa trabere. 9. Amocna] hoc , quod Paulus
babet, vcriloquium Isidorus Origg. XIV, 8, 33. Vaironi tribuit . % errio
autem piane aliud, quod sine munere sint . . qua amunia. Facile in-
telligitur, ipsum Verrium et Festum utrnmque ctymon poMiisse, sed Pau-
lum prius tantum, quod ipsi probabilius Milerctur. c\> A errium
sequitur, non laudato nomine, Serv. in \ irgil. Aen. \l, Ò3S. 10.
Affetta] Luto, e bonis codd. affectata deteriores, quod Scaj.. probavit,
propler Plautinum versum, in Rudente II, 4, 5. Sed buius et lectio et
senteutia nimis incerta, ncc Festi interpretatio Plauti verbi* convenire
videtur. 11. Aquagium] vocabulo utitur Pomponio in Digest. ^ III,
3, 15. XLIII, 20, 3. 12. remediis quibusdam] id est caeremoniis
Etruscis, de quibus dixi Rcr. Etnsc IV, B, 2. T. II. p%40. munali
lapide] cf. Paulus p. 95. v. manalcm. ti creditur Cbristianum epitoma-
torem arguit. 14. aqua] de buiui voc. etymo paulo minus inepte
Aarro de L. L. V. §. i. 1"'. nrri'/>ii<»iti«r] corr. I rsinus , com-
parato Scaevola in L. Scja. D. de donat. intcr vivos (Digest. \.\H . 1,
(3)
DE SIGND7ICATI0NE VERB0RUM. UBER I.
continenti. Itaqne fnnus prosecuti redeuntes ignem supergradiebantnr aqna aspersi; quod purgationis gcnus voca-
bant suffitionem.
Axitiosi factiosi dicebantur, qiinm plures una quid agerent facercntquè. Axit autem antiquos dixissc prò egerit, ma-
nifestum est; unde axitcs mulieres sivc viri* dicebantur una agentes.
Alites volatu auspicia facientcs istae putabantur: buteo , sanqualis , iinniusnlns , aquila, vnlturins. e.
Axamenta dicebantur carmina Saliaria, quae a Saliis sacerdotibus canebantur, in universos bomines-f composita. Nam.
in deos singulos versus facti a nominibus corina appellabantur , ut Ianuli , lunouii , Minervii.
Axis, quem Gracci ìllova dicunt, plures habet signifìcationes. Nani et pars codi septentrionalis , et stipes ter'es, circa
quem rota vcrtitur, et tabula sectilis axis appellatili'.
Ador farris gcnus , edor quondam appcllatum ab edendo, vel quod ailuratur ., ut fiat tostimi, unde in sacrificio mola \Q
salsa efficitur.
Adoriam laudem sive gloriam dicebant, quia gloriosum eum putabant esse, qui farris copia abundaret.
Arma proprie dicuntur ab armis , id est bumeris , dependentia, ut sentina, gladius , pugio, sica: ut ca , quibns procul
procliamur, tela.
-
66.): J'irijini . . . die nuptiarum, priusquam ad eum transiret , et
priusquam aqutt et ir/ni tteciperetur , id est nitptiae rdcbrcnlur, oplulil
decem aureos dono, accipiunt codd. Lnu. : nullo seusu. De ritu ilio
nuptiarum cf. A arro de L. L. V. §.61. et quae ibi annotavi, praeterea
Ovid. 9. IV, 791. Statius in Silv. I, 2, 4-6. Paulus infra p. 66. v. faceni.
Plularcb. Qu. Pioni. 1. videlieet quia Ime dune res . .] Varia in
symbolica bac doctrina piane convenit eum Vairone , qui 1. 1. ; Iijitur
duplex causa nttsccndi ignis et aqua; ideo ca nuptiis in limine adhi-
bentur quod coniungit.
1. supergradiebantnr] M. et Limd. ' supergredicbiintvr vg. 2.
suffitionem] et, Paulus p.87. t. laureali. '.!. Axitiosi] e f. Varrò de
L.L. VII. §.66., cuius libroriim lectio varians, quamvis corrupta, illam
toc. formam vcram esse eoiitirinat. antiquos dixissc] dixissc anti-
quos Li>d. e (ir. i. axites] corr. Scal. comparata' glossa I.abb. :
Axilas (quod inutat in Axites) (IjtOTlXlOftaTutaì. axtes Gì. axies vg. axiles
e libris all'eri (ioni. viri] corr. Scal. dii codd. 5. Alites] cf.
Festus Qu. X, 13. p. 178, 15. v. oseincs. sanqualis] cf. Festus Qu.
XV, 19. p. 151, 2. v. sanqualis porta. immusulus] Gu. Li.\d. m-
musulus INI. De boc cf. Paulus p. 83. 8ì. w. immusulus et immussulus.
vulturius] Gc. vulturus M. vollurius Lind. e deteriori cod., conila Pauli
morem. V. p. 161. v. Vulturnalia. 6. Axamenta] cf. Paulus p. 8.
v. anaxare (vg. axare), et glossarium Cyrilli apud Labbacum : axamenta
ori/ot ini OvonZv 'Hni'.x/.iovc, quae post Turnebura Advers. XXII, 2't.
Scai. in bunc Pauli locuin ampio commentario instruxit. caneban-
tur] corr. Daccrius , ut Gutberlcth de Saliis p. 114. cantabanlur Li*d.
componebantur codd. homines] non dubito Festum scripsisse deos,
ut universi dii singulis opponercntur. Illud tamen omnes codd. et edd.
universa numina coni. Graucrt in Anal. I. p. 60 sqq. 7. fatti]
M. , ut vg. fidi Li>d. eum Gc. et aliis codd. lanuti] boni codd.,
quod relincre maini, quani lanualii leclionem vulgalam , quam nulla
analogia defeudit, in contexto retinerc. Nam Latinae linguae ratio aut
lanualcs aut lanuarii poscit. 8. pars codi septentrionalis] cf.
Varrò de L. L. VII. §.74. stipes] cf. Festus Qu. XIV, 19. p.123,
8. v. stipes. 10. Ador] cf. Nonius p. 52, 20. M. edor . . .
ab edendo] confirmasse banc scntentiam Verrium puto illis , quae apud
Plinium N. H. XVIII, 7, 11. §. 62. leguntur : Populum Romanum farre
tantum ex frumento CCC annis usum, ferrius tradit. mola salsa]
cf. Festus Qu. Vili, 21. p. 109, 13. v. mola. 12. Adoriam] boni
codd., quod rctinui, non quod de ratione a Liisd. proposila mibi persua-
sum esset , sed ne quid vetusti obliteraretur. adoream vg. cf. Non.
p. 59, 11. M. Scai.. e Glossario, quod postea Labbaeus edidit, haec
aflcrt • Adoriosus hóo%oe Aonoimrftoc uó'oQvtxT/ag Titfinioq, quae acute sic
refingit- Adoriosus ì'vòolos, cu? IIofiTti'/ioc. Ador, vtxrj , <i)<; Ilo /tilt) toc.
Apparet, glossarli auoforem ipsum Festum tractasse. Placidus in Glossis,
editis ab Ang. Maio in Classic. Auctor. e Vatic. codd. editorum T. III.
p. 429. : Adorea, laus de adore, id est laus bellica. Et idem p. 432. :
Adoria, qloria vcl bona fama. 13. Arma] conscntiunt Servius in
Virgil. Aen. IV, 495. Isidor. Origg. XVIII, 5, 2. Eadcm fere infra in
Fest. Qu. XVI, 8. p. 192, 11. leguntur. armis, id est humeris] cf.
Paulus p. 2. v. armillum. ut] boni codd., ut Aldina, et Lind. ex
uno cod. malae notac , interpunctionc ante boc voc. sublata. Ita non
• video, quae esse possit grammatici sentenlia. Vg. scribebatur: cf ea
quibus prope pr odia tur : sicut tela, quibus procul, quae corruptissima
sunt et codd. fide reprobata. 14. tela] nam tela Verrius putavit
proprie sola missilia dici. V. infra Qu. XVI, 8. p. 192, 8.
A*
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(4) Armita dicebatur virgo sacrificans, cui lacinia togae in liumerum erat reiecta. Legibus etiam Lanrcntum sanctam est,
ne ponium ex alieno legatur in armimi , id est, quod numeri onus sit.
Armentum id genus pecoris appellatur, quod est idoneum ad opus armoram. Invenies tamen femmine armentas
apud Ennium positura.
5 Album, quod nos dicimus, a Graeco , quod est àlqòv, est appellatimi. Sabini tamen alpnm dixerunt. Unde credi
potcst , nomea Alpium a candore nivium vocitatum.
Albesia sciita dicebantur, quibus Albenses, qui sunt Marsi generis, usi sunt. Haec cadem decumana vocabantur, quod
essent amplissima , ut decumani fluctus.
Albiona ager trans Tiberini dicitur a luco Albionarum, quo loco bos alba sacrificabatur.
10 Albula Tiberis fluvius dictus ab albo aquac colore ; Tiberis autem a Tiberino Silvio, rege Albanorum, quod is in eo
exstinctus est.
Ambo ex Graeco ductuni videtur, quod illi a/tigxa dicunt.
Ambactus apud Ennium lingua Gallica servus appella tur.
Ani praepositio loquelaris significai circum, unde supra servus ambactus, id est circumactus dicitur.
15 Ambe st ita tertiae personae verbum est, ut nullam aliam babeat declinationem.
(5) Ambegni bos et verbix appellabantur , quum ad eorum utraque latera agni in sacrificium ducebantur.
Ambidens sive bidens ovis appcllabatur , quae superioribus et infcrioribus est dentibus.
Ab e mito significat demito vcl auferto. E mere enim antiqui dicebant prò accipcre.
1. frinita] Likd. c bonis codd. armata vg. In talibus rebus fidem
codd. sequi maini, quam analogiam niinis incertam. virgo] intelli-
gitur a Scal. Maxima virgo Vcstalis. in, hnmerum erat reiecta]
conferenda sunt, quae de cinctu Gabino Scrv. in Virgil. Aen. VII, 612.
2. ne pomum ex alieno legatur in armum] In Germanorum moribus si-
millima observari (interdicitur : in den busen, in die erme, in den schoss
sniden) , monct Iacobus Grimmius nostcr in Anliqq. iuris Gcrman.
p. 554. Quae autem e Graecis legibus ail'eruntur : ìx rov uXXotqìov /ca-
giov v.aqnov uvàga/O-ij /mj ìtimpoqtìoutù), ea Scal. finxit, ut Laurentum
legem Graeca interpretatione dilucidaret. 3. Armentum] mclius
Varrò de L. L. V. §.96. Utramque etymologiam , ab armis et arando,
coniungit Isidor. Origg. XV, 1, 8. armentas apud Ennium] versum
affert Non. p. 190, 20. M. 5. «Ayuv] scripsi. alphon Gu. alfon
M. uX</jov vg. àXg>òg Lind. e deteriori cod. est] om. Lind. cuiu Gu.
6. Alpium a candore nivium] aliter Isidor. Origg. XIV, 8, 18. 7.
Albesia] i. e. Albensia. Alia buius scribendi rationis exempla v. apud
Paulum p.6. v. Alliesis et p. 15. v. amneses. Cf. Praef. IV, 3. Al-
benses] y. Vano de L. L. Vili. §. 35. et p. XLVII. e Cbarisio p. SI P.
decumana] cf. Paulus p. 54. y. decumana ova. 9. Albiona] boc
solo teste nota. 10. Albula] cf. imprimis Varrò de L. L. V. §. 30.
dictus] dictus est Lind. e Gu. Tiberis] cadem Paulus etiam infra
p. 155. Tiberino] vg. Tiberio boni codd. : sed illud Varrò et Pau-
lus inferiore loco habent. Cf. Liv. I, 3. Dionys. I, 71. Auct. de orig.
G. R. 17. 13. Ambactus apud Ennium] Glossarium Labbaei : Am-
bactus óovXoc fita&oiTÒg, o'iq "frno?. lingua Gallica] conscntit Cae-
sar B. G. VI, 15., quanquam non disertis verbis tcstatur , ambactos eo
nomine dici a Gallis. De Germanica eius %ocabuli (andbahls) origine
V. Iac. Grimmius in Granimat. Gcrman. T. II. p. 211. et in Antiqq.
iuris Gcrman. p. 304. Errorcs , in quos nunc non facile quis inciderit,
notare supersedeo. Vcrrius ipso praetcr Gallicani voc. originem exposuit
veriloquium Latinum , quod si veruni essct , ambactus non VLMUft,
libcrtum significarci. Ex co Paulus singnlarcm fecit tilulum. 14.
Am] cf. Paulus p. 15. w. amnis et amtermini , p. 1"\ >. amsegetes.
praepositio loquelaris] i. e. quae per se non BubsistH . si-d cum loqm lis.
ut interprctatur Sc.it. 1"'. AmbtSt] i. e. ambedit. >'onium v. comest
p.Sl, 9. M. contulit Gom. 16. Ambegni] Li>d. e boni* codd. m-
bigni vg. ambiegna bos est apud Varron. de L. L. A li. §.->!.. «bi Tur-
nebus ambegna ponebat , quae forma analogiae sane convonientior HK,
Diversa piane et nova de ambegnis ovibus Fulgcntius. qui dicitur. p
6. ed. Mcrcer. verftùr] M. verbex Gu. veri ex vg. Limi. Autiqnum
esse illuni scribendi ino, liuti, satis constat. Etiam berbex in bonis codd.
scriptorum reperitur. Cf. aniiot. ad p. 36. v. cantlicnus. 1 . . Ambi-
dens sive bidens] amplius liuius voc. et originem et usum tractal Gellius
N.A. XVI, 6. Cf. Macrob. Sat. VI, ». Sor. in Virgil. Aen. [¥,57. VI
et Paulus ipsc infcrius p. 27. v. bident.il. p. 188. \ . bidenti •>. p. '-". v. bovcm
bidentem. 18. Abemito] propter ordinem litcrarum adducor fere ut
statuam Ambemito in Festo fuisse. De alio rariori composito suremit
Paulus p. 140.
(»)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER I.
5
Ambarvales liosliae diccbantur, quae prò aryis a daobus fratribus sacrificabantur.
Amburbialcs bostiae appcllabantur , quae circnm terminos urbis Romac ducebantur.
Ambii stus circumustus.
Ambitus proprie dicitur circuitus aedificiorum patens in latitudincm pcdes duos et semissem , in longitudinem idem
quod aedificium : sed et codem vocabulo crimen avaritiae vel affectati bonoris appellatili'. 5
Adolcscit a Graeco «Adjyoxw*, id est accresco, venit. Unde fiunt adultus, adulescens 5 altare, eo , quod in ilio ignis
exerescitj et exolctus, qui execssit olesccndi , id est crescendi, niodiim} et inolevit, id est crevit.
Aitar ia sunt, in quibus igni adolctur.
1. ambarvales . . . sacrifìcalantur] oro. M. Vg. addebantur post-
haeC: Ambarvalis hostia est, quae rei divinae causa circuiti arva ducitnr
ab iis, qui prò frugibus facilini. Haec sumpta sunt ex Macrobio Saturn.
Ili, 5.: Ambarvalis hostia est, ut ait Pompeius Fcstus, quae et
quae seqq. iìsdem verbis concepta. Posthacc Festum exposuisse necesse
est, qui ii sacerdotcs fuerint, qui prò frugibus faciebant. Haec autem
cum illis Paulus iu unam enunciationem coiiiuii-s.it. a duobus fra-
tribus] a duodecim fratribus coni. Ant. Augustiuus, quanquam idem etiam
aliam proponit coniccturaiu : et frutjibus , propter Macrobii locum , de
quo dietum est. Duodecim fratres intclligit Arvales, quos duodecim
i'uisse, multi teslantur. At nolui , testimonio corredo de quacstione de-
cidere , quae quam difiìcilis et anceps sit , e Marinio Atti de frat. lar-
vali Proociu. p. XXIX. cognosci pò test, collato ctiam Vossio in Virgil.
G. I, 345. IVempe publicos illos sacerdotcs, qui fratrrs Arvales dicun-
tur, unquam Ambarvale sacrimi feeisse, ncc scriptor quisquam, nec quae
supersunt Acta corum ostendunt, ut iam vcrisimilius sit, rari in singola
pagis id sacrum a patribusfamilias ita factum esse, ut aliquod par fra-
trum ad hostias mactaudas eligerent. Quod sacrum Strabo V. p. 230.
ponlifices (Uf)Ofivi]ftova.$) faccre dicit in vcluslis termiiiis agri Romani,
id non esse ambarvale, sed aniburbiale apparct , ita ut prò iftfiagovtàp
scribendum sit «fifievgfikiv , nisi ipse Strabo nominimi corum similitu-
dine deceptus est. Io. A. Hartung, de religionibus Roman. T. II. p, 145.,
cum apud Paulum prò duobus scribi iubet duodecim, non attcndit ad
ea, quae Augnatisi coniecturac obstanl. 2. Amburbialcs] Ambarva-
les M. , aperto errore. Servio* in Virgil. Bucol. Ili, 77. postquam de
ambarvali saciiueio dixit, pergit: Sicut amburbale (corrigitur amburbiale)
vel amburbium dicitur sacri/icium , quod urbem circuii et ambit vidima.
Cf. Paulus inferius p. 15. v. amtermini. ducebantur] vg. diccbantur
boni eodd., nisi quod in M. u supra i positum est. 4. Ambitus]
Varrò de L. L. V. §. 22. : ambitus circuitus, ab coque XII tabularum.
interpretes ambitus parictis circuitus esse describunt. Quae Isidorus Origg.
A.V, 16, 12.: Ambitus intcr vicinorum aedi/icia locus duorum pedum et
semipedis ad circumeundi facullatcm relietus , et ab ambulando diclus,
ea omnia ex Festo fluxissc apparet, sed ex inferiori loco p. 14. De ipsa
re cf. Cuiacii Obscrvv. 1,4. XIX, 21. et quae Gotn. bic affert. pedes
duos et semissem] ad candem rem pertinere baec Volusii Maeciani de
asse et cius partibus (in Gracvii Thesauro Ant. Rom. T. XI. p. 1708.) :
Lex etiam XII tabb. argumento est, in qua duo pedes et semis sestertius
pes vocatur , vidit A. Auc. V. Dirkscn de XII tabb. p. 466. tu
longitudinem] post boc voc. Lind. lacunac signum apposuit, quod modus
longitudinis exciderit, nisi forte (ut ait) putes bunc esse verborum
iifeiii quod aedificium scnsum : ut longitudinem cadem est mcnsura, qua
aidijicium. Ac sane aliter baec verba intelligi ncqueunt , nani ambitus,
quo insulae inter se dislinebantur, nulla esse poterat longitudo nisi aedi-
ficiorum , sicut ctiam Paulus p. 14. v. ambitus solani latitudincm , non
longitudinem cius definit. Sed idem accusativo casu positum est, ut sit
prò : eandem mensuram , totidem pedes. 6. ukór/oxo)] conicctura
scripsi. oaliso M. ttliso Gu. , ex quo Lind. fccit «kifo, literis conve-
nicuter, modo etiam signilìcatui verbi accresco conveniret. uòoteax<i> v£'>
quod ridiculo errore ex ilio dXói'/ay.i» natum esse videtur. àlórjaxo) etiam
Dac. in inentem venit. adulescens] boni eodd. adolcscens vg. Lind.
altare] aliud buius voc. vcriloquium Paulus postea posuit, melius infra
p. 2i. v. altaria. Singularem altare Paulus vel Festus intulit, Verrium
eo usum esse, non credibile. 7. inolevit] cf. Fcstus Qu. XIV, 13.
p. 117, 19. v. subolcs. Nonius p. 58, 21. et 247, 27. v. adolere. Cae-
tcrum Lind. Lui uni verborum ctyma longius arccsscrc videtur, neque
persuadet, verborum adoleo, id est odorem facio, ab radice Od, et ado-
lesco , abolco , dclco (i. e. de - oleo) , inolco , subolcs , quorum radix
OL cum Gracco AAd proxime cognata est, candem esse slirpem et ori-
ginem. Probavcrim potius iudicium Docdcrlin. Synon. T. IV. p. 253.
8. Altaria . . adoletur] significatur summa arac pars , in qua tura cre-
mantur: de qua significationc diligentcr egit G. Freund. in Lex. L. L. I.
p. 226. Cf. quae in eodem opere p. XLVII sq. a Grotefendio exposita
sunt. Glossarla Labb. : Altarium , ìni^Wflh, po>/uoxu<Ji,ov. OvaMOrtjQiov.
igni] scripsi. igne Limd. e Gu. ignis M., ut vg. Sane apud poetas
llaiumis arae vel tura adolentur, non flammae in aris.
PACLI DIAC. EXCERPTA EX EIE. P0MP. PESTI
(»)
Aliuta antiqui dicebant prò aliter , ex Graeco ià àXXolmg .transferentes. Hinc est illud in legibus Nnmae Pompili: Si
quisquam aliuta faxit , ipsos Iovi sacer esto.
Astu apud poetas astuliam significai, cuius origo ex Graeco, ab oppido, ccazv, deducitur, in quo qui conversali assidue
sint, cauti atque acuti esse videantur.
(fi) 5 Aigeo ex Graeco àlyó) ducitur, id est dolco, ut sit frigus dolor quidam membrorum rigore collectus*.
Ast significat at, sed, vel autem.
Anus dieta est ab annorum multitudinc , quoniam antiqui non geminabant consonantes; vel quod iam sit sine sensu,
quod Graece dicitur uvovg.
Anni s si m regulariter, tractum a regula , ad quam aliquid exaequatur, quae amussis dicitur. Quidam amussim esse
10 dicunt non tacite, quod muttire interdum dicitur loqui.
Adgretus, apud Ennium "adgretus fari", prò co, quod est adgressus, ponitur, quod verbum venit a Gracco ... surgo.
Agnus ex Graeco à/iivóg deducitur, quod nomea apud maiores communis crat generis, sicut et lupus, quod veuit ex
Graeco XvKòg*
A e gru in ex Graeco àviyqov appcllatur; a quibusdain putatur a voce doloris appellar!, quod est uh
15 Ann us ex Graeco venit, quein illi Hvvov dicunt, et quod nos trimum, illi dicunt tqiìvvov.
Alterum Sinnius ait idem significare, quod apud Graecos ì'teqoV' Quidam vero ex utroque esse compositum aì.Xog et ixeoog.
1. id dlloliag] Lind. e Guelfcrbytano altero, atlalius M. ad allios,
a sec. maini a allios , Gu. Pompili] Gu. Pompila vg. cf. Praef.
IV, 3. 2. quisquam] Lim>. e Lonis codd. auis vg. ipsos] M.
ut vg. ipsus Gu. Illud temporibus priscis convenire constat. Iovi
sacer] vg. Iovis aeer boni codd. Jovis sacer Lind. c deteriori. Consue-
tudo in hac formula dativum casum postulat. Cf. leges regias infra a
Fcsto positas Qu. XI, 8. p.40, 10. v. plorare. 3. itàrv] vg. astu M.
asti Gu. 4. cauti at(/ue acuti] Fcstus fortassc scripsit cali atque
astuti, ut comici caUts et callidus coniungunt. 5. friqus] recto
defendit Lind. ab emendandi conatu , quo Bonaventura Vulcanius algor,
Doederlin. Synon. T. III. p. 90. algor, frigus proposuit. Non ver-
bum , sed scnsum explicat , propter quem frigus a dolore dici possit.
collectus] corr. Vulcanius, Scal. in mg., Lind. coniectus codd. vg.
concretus babet Gesner. in Thesaur. Latin. T. I. p. 246. 6. vel]
M. ut vg. om. Lind., ut videtur , cubi Gu. 7. non geminabant
tonsonantes] hac re grammaticus noster saepc in expedicndis vocabuloruiu
©riginibus utitur. V. Paulus p. 16. v. ab oloes. p. 20. v. aulas. Festus
Qu. IX, 7. p. 7, 6. v. Mutas, et Qu. XIII, 29. p. 101, 29. v. solitauri-
lia , qui quod Fnnium boc mutasse narrat , id tituli confirmant , in qui-
bus geminatio liquidarum et sibilanlis literac post medium sextum sae-
culum usurpar! coepta est, sed ita ut ctiam simpliccs prò geminatis ad
septimnm usque saeculum medium non raro poncrentur, ut in lege
Scrvilia adese , iouserit. 8. quod] Lind. e bonis codd. qui vg.
ùvovq] Lind. nus Gu. (de M. nihil traditur). rovc vg. 9. Amus-
sim] cf. infra p. 60. v. cxaniusshn. Non. p. 9. 6. v. examussim. Quac
Placidus in Glossis apud Maium p. 436.: Amussis, regulae vel tabulae,
quibus uluntur artifices ad saxa : linde adverbium diximus examussim,
ex ipso Fcsto ducla sunt. 11. Adgretus] boni codd. adgrettus
(non adgretus) vg., et sic Lind. e deteriori cod. Lipsicnsi. Sed > . D.
non recte a lide libroruin descivissc , intclligitur statini collato Paulo
p. 58. v. egrctus. Ac dubitaverim rqnidcm oninino , an nunquam T in
participio apud Romanos geminatala sit. Nam mutai- (itene multo diffi-
cilius gcminabantur , quam liquidac et >•. adgretus furi iu Knnii
Annalibus I, 138. apud Mcrulam (ex ed. E. S.). a Gracco . . .
surgo] a Graeco surgo boni codd. n Gracco a/Ofi vg. a Graeco tytioai
surgo Lind. e cod. Bcrolineiisi, quod certe. ■;;._ \ut m1 .; -.«i:ì e>se de-
bebat. Infra p. 58. cgrelus et adgretus ex Graeco sunt ducta , u sur-
gendo et profìcisccndo. Intclligunlur Gracca > erba .:; pfO&ai et tlyiqia&ai.
12. communis erat generis] Scil. e Numac legibus comparati agnum
marem cacdilo , et agnum feminam, apud Feslum Qu. X. o. p. 13 i. •*■
v. opima spolia, et Paulina p. 121. v. pelliees. Ilio tamen mcliores
libri agnam fvminam liabent. sicut et lupus] de lupo feuiina Pestai
Qu. VIII, 32. p. 172. 1*. v. malo cruec et p. W, 16. >. recto fronte.
13. kvxoc.] j} h'xoi; corr. Scal., sine necessitate. 14. . M. ut
vg. anigron Gv. Illud nomen constat ab Oppiano aliisque poetis prò
arinoci; dici. al] Lind. e bouis codd. ai ai vg. 15. m>o>j boni
codd. fior deterior. I tramque formam agnoscunt grammatiei tiracci.
"Eroe vetus, praeleritum significat , ut irò.: Latinum vetus est. lUquc
annus a Graecis certe a diuturnità te dictus est. 16. u/.Àoj et «
mclius Doricuin crrrpo; comparasset.
(6)
DE SIGPflFICATIONE VERBORUM. LIBER I.
Alter et prò non bono ponitur, ut in augnrlìs altera quum appellatur avis, quae utiqne prospera non est: sic alter
nonnunquam prò adverso (licitar et malo.
Alliesis dics dicebatur apud Romanos ohscoen issimi ominis , ab Allia fluvio scilicet, ubi Romanus fusus a Gallis
exercitus est.
Alle e ti* dicebantur apud Romanos, qui propter inopiam ex equestri ordine in senatorum sunt numero adsumpti. Nani 5
patres dicuiitur, qui sunt patricii generis 3 conscripli, qui in scnatu sunt scriptis annotati.
Alterca ti o iurgatìo.
Alter natio per vices sucecssio.
Alma sancta sive pulcbra, vel alcns , ab alendo scilicet.
Altellus Roiinil us dicebatur, quasi altus in tellure, vel quod tellurem suam alerct 5 sive quod aleretiir telis 5 vel quod 10
a Tatio Sabinorum rege postulatus sit in colloquio paeis, et alternis vicibus audierit locutusque fuerit. Sicut enim
fit diminutive a macro maccllus , a vafro vafellus , ita ab alterno altellus.
Altus ab alendo dietus, alias ab altitudine altus.
Altcrpliccm duplicem.
A Iter tra alterutra. 15
Alce do dicebatur ab antiquis prò aleyone, ut prò Ganymcdc Catamitus, prò Nilo Melo.
Alica (licitar quod alit corpus.
Alicariae mcretrices dicebantur in Campania solitae ante pistrina alicariorum versari quaestus gratia , sicut bae , quae
ante stabula sedebant, dicebantur prostibula.
Al mi tic s babitus almarum rerum. 20
Ali us pollcx scandens proximuni digitimi, quod velai insiluisse in alium vidcatur, quod Gracce dicitur aXXeo&ai,
(7)
1. Alter et prò non bono] Ex Latina lingua evanuit Lic usus , sed
Graecis satis frequente! osurpantur talia, ut o i'ztQoq duifiuiv. alter]
M. , ut vg. alitar Lnn>. e cett. codd. , ncscio quo Bensa. 2. non-
nunquam] vg. interdum Lui», non indicato fonte lectìonu. 3. Allie-
sis] lioni codd. Lino. Allicnsis vg. CI'. Festus Qu. XIII, 16. p. 88, 14.
T. rcligiosus. Accurate de hoc die commentatus est Fr. Lachmaiin. de
die Allicnsi. Gott. 1822. a. Allccti] Adlecti codd. et edd., ut vi-
detur, omnes. Sed illud posui propter lilcrarum ordinem, de quo dicluin
est in Praef. II, 2. Aliceli iidem appellati esse videnlur qui conscripli,
nam ut Festus infra Qu. XII, 2ì. p. 04, 25., Los_ P. Valerius Consul ex
plebe adlegil. Livium autcni , II, 2., cadem voce uli , Scal. non vere
narrai. adsumpti] Gu. assumpti rcliqui codd. 6. conscripli]
cf. Paulus p.32. v. conscripli, et Festus Qu. XII, 24. p. 64, 22. v. qui
patres. 7. 8. Allcrcalio . . Alternatio] apparct Laec propter synony-
miam composila et distincta esse. 9. sancta sive pulchra, vel alcns]
eandem dubitationem tcstalur glossarium Labb. v. alma. 10. Al-
tellus] Romuli cognomen boc solo teste notum , a Naevio , puto , vel
Ennio niemoratum. sive quod aleretur telis] om. Li>d. non monito
lectorc, manifesto errore, nam in edd. antiquis omnibus extant. lì.
Alterplicem] Isidori Glossarium, quale in Gothofredi Auctor. L. L. editum
est, non habet, quae Scal. inde afl'ert : Alterplicem, duplicem, dolosum.
Sed in Excerptis Pithoeanisj ibidem adieclis, est p.53. Actiplicem, dupli-
cem , dolosum. aliis alterplicem i. e. simplicem. Simili errore id voc.
corruptum est in Placidi Glossis , quas Maius editlit p. 435. : Altipli-
ccm, dolosum, duplicem. 15. Altertra] notabilis syncope. 16.
Alcedo] cf. Varrò de L. L. VII. §. 88. Catamitus] v. Paulus
p. 34. v. catamitus. Melo] v. infra p. 93. v. Melo. Partirà cadem,
partim alia excmpla prlscae buius Romanorum inclegantiae in imitandis
Graccorum nominibus , quae vastitate quadam oris deformabant , leguntur
apud Paulum p. 16. v. Alumento. Cf. etiam v. aplustria p. 9. v. Aperta
p. 19. 17. Alica] id voc. sine aspiratione dictum tradit Vcrrius
ap. Cbarisium I. p. 75. P. , quocirca boc etymon exposucrat. 18.
Alicariae] v. Plautus in Poenul. 1, 2, 54. dicebantur] M. appcl-
labantur rcliqui. in Campania] ubi optima fiebat alica teste Phn.
N. H. XVIII, 11, 29. 19. prostibula] cf. Paulus p. 124. v. prose-
dae. 20. Almities] Cbarisius I. p. 25 P. : Almilies tvnqìksia.
Glossarium Labb. a Scai.. laudatum : Almities uv^ijOiS uQXìjl'i tv7iQÌ7iua.
21. Allus] eadem fere iisdem verbis leguntur apud Paulum p. /6. v.
hallus. Glossae Isidori et Pithoeanae : Allex pollex pedis. scandens
proximum diijitum] incertum , qua in re, puto in ludo quodam , nani
8
PAULI DIAC. EXCERETA EX LIB. POMP. FESTI
P)
Alveoluni tabula aleatoria.
Alvus venter feniinae ab alendo dieta. Est enim feminini generis.
(8) Angor est animi vel corporis cruciatus, proprie a Graeco àyyòvv} , id est strangulatione, dictus$ unde et faaciam dolor
angina vocatur. Plautus : "Vellem me in anginam verti, quo buie aniculae fauces praeoccuparem."
5 Antigerio antiqui prò valde dixerunt.
Antebac* Terentius prò antea ponit.
Anteurbana praedia urbi propinqua.
Anta ri unì belluni, quod ante urbem geritur.
Axare *J* nominare.
10 Antipagmenta valvarum ornamenta, quae antis appinguntur , id est amguntar.
Antefixa, quae ex opere figulino tectis affiguntur sub^* stillicidio.
Aureax auriga, Aurea s enim dicebant* frenum , quod ad aures equorum religabatur$ orias, qno ora coercebantur.
Auritus a magnis auribus dicitur, ut sunt asinorum et lepornm, alias ab audiendi facultate.
Aurum dietimi, quia praecipue custoditur. Graece enim wqùv custodire dicitur, unde et tbesaurum. Hippocrates mc-
pollex versus in ampliitheatro , et pollex crectus, digito primore in cum
residente , in adoratione aliam speciem offerunt. dicitur aU.iaChui]
vg. dicitur allesthe M. et inverso ordine, quem recepit Lind., Gu.
1. Alveolum] ncutrum genus Pauli ignorantia invectum esse puto,
qui etiani p. 108. v. naustibulum alveum nominativo casu suo pcriculo
scripsit. Nani in Festo legitur: vas alvei simile. Masculina ita in
neutra conversa saepius in Paulo observabimus , velut p. 9. v. Agonium
ludum scripsit prò ludus , p. 13. pediculutn prò pediculus, item p. 33.
v. cilium folliculum, p. 36. cassiculum, p. 37. dirti lacum. 2. Al-
vus] cf. Non. p. 193, 23. M. Notum alvum interdum prò utero dici;
Lune igitur significatum Verrius primarium vocabuli putavit. est
enim feminini generis] M. et Gu., nisi quod Ine generis feminini. Haec e
codd. et edd. vett. Lind. addidit, nani vg. absunt. 3. est] M. ut vg.
id est Lind. ex Gu. ùyx°vrf\ coni. Scal., quem sequitur Lind. ovvuy/nvg,
anchedellen M. anchedellin Gu., quae lectiones quid celcnt, non divino.
Scal. putat, ày/ijvilXuv quod mg. Aug. appositum babet, ortum esse
ex uy^Hv-, ìXlav. 4. Plautus . . praeoccuparem] om. M. Versus
est e Mostellaria I, 3, 60. 5. Antigerio] memoratur a Quinctiliano
Vili, 3. et in glossariis, quae Scal. et Urs. afferunt. v. Placidus ap.
Maium p. 432. Ordincm explicationum Lind. ex Gu. constituit; in aliis
Angor, Anteliae et Antigerio post voc. Antefixa explicautur. 6.
Antehaé] coni. Lind. Anacreon boni libri , quod Lind. ex compendio
scripturae anac ortum putat. antidea coni. Urs. ante vg. anlehac a
Terentio , sed ctiam a Cicerone et aliis usurpari constat. ponit]
vg. , ut in edd. vett. posuit Lind. non indicato fonte lectionis. 7.
Anteurbana] voc. nullo alio auctorc notimi. 8. Antarium belliim]
agnoscunt etiam Scrvius in Virgil. Acn. XI, 156. et glossa a Scal. aliata,
quam apud Labbaeum non reperio. 9. Axare] Gloss. Labb. :
anaxant , òvoaù^ovoiv. Hoc anaxant ut etiam apud Paul uni reponatur,
litcrarum ordo posccre videtur. Libri tamen Axare tuentur, sed IL
totum articidum omittit. Cf. p. 3. v. axamenta. 10. Antipagmenta]
antiquius , ut videtur, quam anlepagmenta , quanquam lex Putcolana,
satis antiqua Illa, apud Grutcrum p. '2(17. , pluries anlepagmenta baLet.
antis] vg. antcis M. antehis Go. cf. Paulus p. li. v. antea. ap-
pinguntur] boni codd. Lind. aiìpanguntur vg. Temere Forcelliniani
Lesici editor in Germania sententi» dodi Itali, posse verbum appingo
ctiam deduci a pangendo , ut compingo et impingo, adscrip-.it: Minime;
quid enim prohibet? 11. Ante/Lem] cf. Liv. XXVI, 23. XXXIV, 4.
sub] super corrigendum divi Intruse. Iler. IV, 3, '2. T. II. p. 247. ann.
15., cum quae tedi ornamenta sub stillicidio , id est infra siinaiu,
esse potuerint, inlclligi ncqueat. 12. aureax auriga] ctiam solita-
riuni cquum , sive xi/.ipa, co nomine dictum esse, demonstrat Scal. e
glossariis. dicebant] corr. I i;s. dicebatur codd., ctiam Li>d. Eadcm
itcrat Paulus p. 22. v. aureas , et Fe^tus Qu, IX, 32. p. 32, 23. v. orcac.
orias] codd. lectionem servavi cum Lind., quanquam inferiore loco orcac
dicuntur. Sed ctiam Placidus apud Maium p. 249.: orie freni (id est
orine, freni) habenac ab ore dicuntur. Nulliuu fuisse aurenrum et orea-
rum discrimen , vix opus est ut moneatur. 13. alias ab audiendi
facultate] ut apud Plaulum. li. eJgéìv] vg. orin boni codd. the-
saurum] omnes codd. , ut videtur. sicut vg. thesaurus corr. Li>d. Sed
thesaurum ctiam Petrou. fragro. Trag. 46. extr. ed. Burmann. babet.
Hippocrates medieus] bunc alienum esse ab bac re, et legendum llgpsi-
crates, probabiliter statuunt Scal. et Urs. Ilio . Gelila teste V A. \"\ I .
12, 6. scripsit super iis, quae a Graecis accepta sunt, et laudatur ctiam
(8)
DE SIGMFICATIONE VERBORUM. LEBER I.
dlctis^ de nomine inTcntorìs id dictum putat, quem vocitatam ait Aurion. Quidam ad similitudinem aurorae colovis
nomcn traxisse existimant $ nonnulli , quia mentcs hominum avertat 5 alii a Sabinis translatum putant , quod illi
ausimi dicebant.
Auricbalcum vel orichalcum quidam putant compositum ex aere et auro, sivc quod colorem babeat aureum. Oricbal-
cum sane dicitur, quia in montuosis locis invenitur. Mons etcnim Gracce ijQog appcllatur.
Acus dicitur, qua sarcinatrix vcl ctiam ornatrix utitur. Paleae ctiam quaedam de frumento acus dicuntur; exercitus
quoque instructio , quod ca pars militum vebementissima est ad bostem Tiilncranduin acuminc tclorum. Totum
autem ex Gracco sermone trabitur, quoniam sarcirc apud illos àzaoao&cu dicitur.
Assiduus dicitur, qui in ca re, quam frequenter agit, quasi consedisse vidcatur. Alii assiduum locuplctem, quasi
multorum assumi, dictum putarunt. Alii cimi, qui sumptu proprio militabat , ab asse dando yocatum existimarunt.
Andr uare id est recurrerc a Gracco verbo clvctógu/isìv venitj bine et drua vocata est.
Antroare gratias referre. Truant moventur. Truam quoque vocant, quo permovent coquentes exta.
Ac u pedi us dicebatur, cui praccipuum crat in curi-curio acumen pedum.
Adrumavit rumorem fccit, sive commurmuratus est, quod verbum quidam a rumine, id est parte gutturis, putant deduci.
(9)
(5Uf<
i ow
1. aurion] Li>d. e bonis codd. , ut A. Are. in mg. sfurimi vg.
ad sìmililudinem] Lijtd. c codd., ut videtur, omnibus, et cdd.vctt. a si-
militudine vg. 2. avertat] auruncet coni. Scal. , quod dictum esse
Tult prò averruncet. 3. ausimi] ita Sabini Aurclios dicebant Ause-
lios , leste Paulo p. 20. 4. orichalcum] ita Paulus etiam intra
p. 36. v. Cadmca. De oricbalco suUiciet Bcckmannum in Aristol. mirali,
auscult. 50. et G3. consultare. ex aere et miro] idem vcriloquium,
profert Scrv. in Yirgil. Aen. XII, 87. 5. etenim] honorum liliro-
Tum lectio , quam recte defendit Limd. 0. ornatrix] xoonnrota et
y.b)nn<jnt>M, de qua multa Scal. Paleae] cf. Paulus p. 17. v. acc-
ratum. Ilas prò accrc acus dixit etiam Columclla II, 10. exercitus . . .
instructio] boc omnes clamant falsum esse ac de acie, non acu dicendum
fuisse. At (-uni incredibile sii, in tantum errorem incidisse vel Panlum
Tel Festum, quin slatuimus, singularc gcnus acici, in cuspidem porrectac,
dictum esse acuin? 8. quoniam] Limi, e libris , ut videtur. ' «ini
vg. quod coni. Turneb. Advcrs. XIV, 12. quia Lns. esse testata* in
manuscripto. Ila saepius variatur. it/.iouoOtu] vg. acesasthe boni
libri. A. Aie. buie glossae aliam praeponit de acere , e Yarronc de II.
R. sumptam , quos libros Fcstus Paulusque alias non cominemorant. V.
Corollar. glossarum in calce libri liuius adiectum. 9. Assiduus] cf.
Varrò de L. L. VII. §. 99. Charisius I. p. 58. P. , quocum maxime con-
cinunt, quac Glossarium apud Cramerum llaus-Chronik p.198. babet. V.
Praef. II, 3. assiduum locuplctem] in XII tabb. v. Geli. XVI, 10.
Cicero Top. 2. Nonius p. 67, 18. M. v. proletarii. 10. militabat]
assiduum militem etiam Placidus in Glossis p. 43 i. Mai. explicat, sed
aliter. 11. sfndruare] cf. Paulus in proximo v. antroare et Fcstus
Qu. XIII, 8. p. 80, 32. v. redantruare. Apparet, non solum amptruare
et animare dictum esse , sicut templare et tentare , sed etiam , litera T
cmollita , andruare. id est] om. Lind. propter Gu. tlvuòqu-
fitìv] scribendum esse vidcrunt Turneb. Advers. XIV, 12. et Scal. «h-
dramin Gu. (unde iam alter Guelferbytanus mictòoafitZv fecit) anthramin
M. dvuò(ìàv vg. drua] voc. ignotum , nam quac addii cod. Lipsi-
ensis: tcxlricis instrumentum, ea e coniectura Iluxisse videnlur. Potius
dma prò trita dictum esse videtur. 12. ^nfroflre] cf. supcrins an-
notata. In Glossariis Labb. p. 199. in Slcpbano Londinensi, ubi est
animare OJltlevoe, legendum esse conicceris : oaXevout. moventur}
boni codd. et cdd. vett. movent vg. Limi. Sed cf. andruare. Truam]
cf. imprimis Varrò de L. L. V. §. 118. Sed Paulus non cani truam
dicere videtur, quam Varrò, sed trullam. De eadem Titinius apud No-
nium p. 19, 18. M. v. truam: Cocus magnimi aeneum , quando fcrvit,
limila confutai Ima. 13. sfeupedius] acripedius coni. Vulcanius.
At ctiam Glossarium Labb. apud Stcpban. p. 200. habet: aquipcdiiun
oìvnoóiu, ubi non opus est acupedius corrìgere , quanquam cliam boc
ibidem p. 191. repcrilur, quoniam syllaba qui ex cu et vocali i ad com-
poncnda vocabula intericcta coaluit. Ita aquifolium ab acubus , stcr-
quilinium a voc. stercus dieta sunt. Quod apud Festum Qu. X, 28.
p. 185, 27. v. pedarius e Lucilio legitur: aijipes, in acipes mutabimus;
ut ex arquitcs facti sunt arcites (v. annot. ad Paulum p. 18.) , ex aqui-
penscrc acipcnser (v. p. 19.) et alia multa. Apud Placidum quod legitur
p. 435. Mai.: Acu pedum, velocitate pedum, mutarem in acupedium,
velocitale pedum insiijnem, nisi ipsum excerptorem baec peccasse putarem.
li. Adrumavit] v. Festus Qu. XIII, 7. p. 79, 19. v. rumitant, Nonius
p. 1G6, 33. v. rumitare, glossae Isidori p. 1., Pithoeanae p. 53. et quae
lcgunlur apud Cramerum Ifaus - Chronik p. 202. a rumine] V.
Fcstus Qu. XIII, 7. p. 79, 28. v. rumen, Qu. XIV, 12. p. 116, 32. v.
subrumari, Nonius p. 18, 13. M. v. rumen, Isidor. Origg. XI, 1. §. 59.
B
10
PA.ULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(9)
Acieris securis acrea, qua in sacrificiis utebantur sacerdotes.
Aplustria navium ornamenta, qaae quia erant amplius, quam essent necessaria usu , ctiam ani più stria dicebantur.
Agina est, quo inseritur scapus trutinae, id est, in quo foramine trutina se vertit, unde aginatores dicuntur,
qui parvo lucro moventur.
5 Àgonium dies appellabatur , quo rex bostiam immolabatj bostiam enim antiqui agoniam vocabant. Agonium etiam
putabant dcum dici pracsidcntcm rebus ageudis $ Agonalia eius festivitatein. Sive quia agones dicebant montes,
Agonia sacrificia , quae fiebant in monte 5 bine Romae mons Quirinalis Agonus et Collina porta Agoncnsis.
Agoniuin id est ludum, ob boc dietimi, quia locus, in quo ludi initio facti sunt, fuerit sine angulo; cuius festa Ago-
nalia dicebantur.
10 Agea via in navi dieta, quod in ea maxime quaeque res agi solet.
(10) Agonias bostias putant ab agendo dictas.
Albogalerus a galea nominatus. Est enim pileum capitis , quo Diales flamincs, id est sacerdotes Iovis , utebantur.
Fiebat enim ex bostia alba Iovi caesa , cui affigebatur apex virgula oleagina.
A più da est genus minutissimae paleae frumenti sive panici, de qua Nacvius : "non bercle apluda est bodie, quam
1. Acieris] Quac glossariuin Pbiloxeni : Acieris ù%lvtj Ugoipàvrov , w?
IHavToq-, ca ne dubitcs, quin vel ex Verrio integTO, vel salimi ex Festo
ducta sint. Apud LaLbaeum legitur Acceres. Etiam Isidori et Pitboca-
nae glossae acieres babent. 2. dplustria] Glossar. Labb. : Aplustra
Tiriqòv nloiov-, «s "Evvioq. Etiam baec e plenioribus bis libris ducta sunt.
Voc. aplustre sive aplustrum sive amplustrum (nani in talibus lingua in-
certo gradu vagatur) iisdem temporibus, quibus Catamitus e Ganymede,
e voc. uyXuoTov ortum est. V. supra annot. ad p.7. v. alcedo. ani-
plustria] v. interpp. Silii Ital. X, 325. 3. Agina] voc, quo Tertul-
liano utitur. Placidus in Glossis p.434. Mai. : Aginam, scapimi trutinae,
quod eo mensura ponderis agatur, quae ex Festo negligenter excerpta esse
videntur. quo] id est non quo in loco, ut Lind. explicat, sed quem
in locutn. aginatores] Glossae Isidori et Pitboeanae babent : acinari
(scr. aginari) tricari, in parvo morari , et agginantes, explicantes.
IUud e pleniori Festo baustum esse existimo. 5. Agonium dies]
Varrò de L. L. VI. §.12.14. Agonales dies agi dicit sub initium anni,
qui in Calend. Maff. Praen. a. d. V. Id. Ian. notantur, Agonia autem
eundem diem , quo Liberalia celcbrabantur , id est XVI. Kal. Apriles,
qui AGON. notatur in Calendario Vaticano. In Calendariis etiam a.
d. XII. Kal. Iunias, et a. d. III. Id. Deccmbres AGON. vel AG. notatum
reperimus, et bunc quidem Decembris diem Festus Qu. XV, 15. p. 147,
8. Agonalia appellat, illuni Maii Ovidius F. V, 721. Agonia. Verrius
autem, in Calend. Praenest. ad d. V. Id. Ian., Agonia dicit, quae
Varrò Agonalia, et banc ob caussara etiam Paulus Agonia et Agonalia
non distinguit; ncque Ovidius, ut apparct collatis F.I, 317 sqq. V, 721.
rex] in regia, cf. Festus Qu. XIII, 15. p. 87, 23. Hacc Varrò in Ago -
nalibus facta navrat. 5. 6. Agonium . . deum] de hoc nibil alii,
et apparct, inventum eum esse studio ctyniologico. Agonalia eius
feslivilatem] bacc verba Se ai., proscripsit, et eorum loco reposuit, quae
post voc. {infililo leguntur: cuius festa Agonalia dicebantur. Sed nulla
est caussa buius iudicii satis efficax, et boni codd. contradicunt. 6. 7.
sive . . monte] bacc, quae Li>d. punclo interposito discerpsit, in unam
scntcntiam conjunxi. Agonus] Sui. in mg. et Li>d. cum Gr.
Egonis M. Aegonis vg. Mirimi , quod ctiam infra apud Festum Qu.
XII, 24. p. 64, 9. Quirinalis Collis olim egonus appcllatus esse dicitur.
Collina] de hac Festus Qu. XII, 23. p. 63, 15. Agoncnsis'' M. Lixd.
Aegonensis cctt. 8. Agonium] M. vg. Agonum Li>d. cum Gc.
Imi uni] Paulus in excerpendo Festo strnoturaui turbavit. Si ludicrnm,
ut A. Ai'G. alt, prò ludo lcgcremus, minus laboraremus. Sed in Festo
ludum fuissc videtur accusativo casu positum. locus] intelligitar,
nisi fallor, is, quo Circus Agonalis extructus est, in nona Irbis regione.
10. Agea] Glossarium Labb., in quo est: Agear, rtatntftirar • xal n«p-
oóos Tikoiov , a Se \i.. ita acutissime corrigitur: Agea, xccpo 'Errìtu, ìitifio-
do? nkoiov , collato Ennio ap. Isidor. Origg. XIX, 1. Annal. A II. 51. apud
Mcrulam. 11. Agonias hostias] Glossae Isidori: Agonci, victimae,
et Agonia, hostia. Placidus p. 430. .Mai. : Agoniac victimae vel hostiae.
Quac idem de voc. bostia addit, perlinent ad p.76. filossarium Labb.:
Aglonia UqìZov. Agonia correxit Scvl. ab agendo] i. e. a cae-
dendo , ut apud Festum Qu. XV, 23. p. 157, 10. Hinc illud Agone?
et hoc age, de quibus formulis Ovid. F. I, 317. et alii. 12. Albo-
galerus] cf. imprimis Varrò ap. Geli. N. A. X, 15. et Sucton. ap. Scrv.
in Virgil. Aen. II, 683. 14. Apluda] cf. Non. p. 69, 31. M. Hic
cum Gelilo furfurem, Plinius cum nostro paleae genus dicit : sed furfur
ex paleis maxime nascitur. Placidus in eadem p. 433. superius babet :
Abludam, paleam, infcrius: Apluda, fur furino , alii panici: quasi duetam
a potu lOffrj dietimi, corruptissinie. non] boni codd. ut vg. ne in
(10)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER I.
11
tu, nequior." Sunt, qui apludam sorbitionis liquidissimum putcnt gcnus , quod flalu dciciatur et quasi
adplodatur.
Aridum proprie est, quod rcaturalem bumorem amisit. Dicitur autcm per contrariam significationern , quod irrigar!
dcsicrit. Nani àgSeveiv Graece irrigare est.
Aptus quum propria significatione intclligatur , poni tamen solet prò adepto, sicut et apisci prò adipisci. 5
Area proprie dicitur locus vacuus, quasi exaruerit et non possit quicquam generare.
Angulus a Gracco àyxvXov venit, sive ab co, quod est iyyvg , id est propc.
Aduncantur, quae ex diverso coacta faciunt .iuguli formam.
Affines in agris vicini, sive consanguinitate coniuncti.
Anelare baurire a Graeco desccndit. Livius : "Florem anclabant Liberi ex carebesiis." 10
Anclabris mensa ministeriis divini» aptata. Vasa quoque in ea, quibus sacerdotes utuntur, a n eia b ria appellantur.
Ancunulentae feminae mcnstruo tempore appellantur: nnde trabitur inquinamentum.
Antras^ convalles vel arborum intervalla.
Arferia aqua , quae inferis libabatur, dieta a ferendo; sive vas vini, quod sacris adbibcbatur.
Affatim dictum a copia fatendi, sive abundantcr. Livius: "Affatim edi, bibi, lusi." Terentius affatim dixit prò eo, 15 ,
quod est ad lassitudinem. ■ '
deterioribus , unde Lind. fccit nec. Est senarlus ex incerta Naevii fa-
bula, v. Botbe Poet. Scen. Lat. Vol.V. P.II. p. 22.
1] deiciatur] Gu. deiiciatur cett. 2. adplodatur] Gu. applo-
datur Lind. adplaudatur vg. 3. Aridum] cf. Nonius p.245, 2. M.
5. Aptus] aut adivi verbi apere , aut deponenti» apisci participium
est. De ilio v. infra p. 16. v. apex et p. 19. v. ape; de hoc depo-
ncntis participio cf. Non. p. 234, 22-27. M. v. aptam. sicut et]
Lind. e Gu. et om. cett. 0. Area] idem quidem etymon , sed in
alium sensum conversum, babet Varrò de L. L. V. §.38. 7. venit]
M. om. Gu. vg. Lind. 8. Aduncantur] scripsit Lind. et baec ila
distinxit, ut proprium facercnt articulum. adducantur boni codd. , ita
ut baec cum supcrioribus coniungantur. quod adtincatur vg. Vossius
baec: quoti aduncatur , post ùyy.vlov transposuit. Verbi aduncare baec
sola est auctoritas. 9. consanguinitate] vix putaverim Verrium
ipsum affines dixisse consanguincos. 10. Anelare] cf. IVonius p. 107,
25. ubi exanclare perpeti , et p. 292, 3., ubi idem verhum cxhaurire
interpretatur, et Paulus p. 60. v. exanclare. Optime autem Paulus p. 17.
▼. ancillae ancillare prò ministrare dictum esse refert, cnm ex hoc signi-
ficatu uterque usus deduci possit, nani vinum qui ministrant cxanclant
e cratere in poetila : ut tandem Graccum «vtAw piane ab hac quaestione
semovendum sit. Cf. Priscian. VI, 3, 17. p.230. cum lini, Ili annot.,
a Lind. advocatus. a Graeco] «VrAtJ , quod codd. non habent ,
additur vg. et a Lind. Dubium autcm non est, de hoc Graeco vocabulo
cogitasse Festum. Livius] v. Bothe P. Se. L. V, I. p. 14. florem
anclabant] florem unculabant corr. Scal. , probabiliter , nisi prima syl-
laba scnarii versus excidit. floremque antlabant voluit Dac 11.
Anclabris mensa] cf. Paulus p. 58. v. escariae. Quae in Glossariis Labb.
leguntur: Augia , oytg, TQuTtt^ai, rgiyoìvoi., cJ; Néfiiog , sic reformarc
audeo: Anclabrcs (ANGLAOrES) , tq. tq., wg Nulptoq. Ex hoc
antiqui poètae nomine satis intelligitur , ca ex pieno Festi libro sumpta
esse. divinis aptata] M. aptata divinis Gu. Lind. divinis apta vg.
in ea] sic boni codd. aenea vg. Illud multo aptius. Ita etiam Varrò
de L. L. V. §. 118 sqq. , postquam mensas descripsit, escariam, Yinariam
rotundam , cartibulum , urnarium , singulis slatim vasa adiicit , quae in
illis crant. 12. Ancunulentae] vg. anculunentae boni codd. Cf.
Paulus p. 39. v. cunirc. 13. Antras] Glossarla Labb., quae ex
Pesto profecerc , unente vel angrac habent, quod llyxia, avMvéq expli-
cant , ac Placidus ap. Maium p. 432 : Anerae intervalla arborum (cf.
p. 434. , ubi ancres codem modo explicatur) : quorum consensu efficitur,
ut etiam in Pesto Ancras fuisse credamus. Ad eandem formam revocan-
dum erit, quod habent Glossae Isidori: Angrac, intervalla arborum vel
convalles. In Pithoeanis Angue legitur. 14. Arferia] Philoxeni
Glossae ap. Labbacum : Adf'erial vdo)Q rò ini roìg vexQoZg onevdófitvov.
sive vas vini etc] idem quod inferium vinum, ut videtur, de quo Paulus
p. 83. 15. Livius] in Odyssea, ut vidit Scal., comparalis illis:
twv ò' ìtpayòv r ì'xiuv rs y.ul aló'oloiotv IVJWh, Hom. Od. XV, 372. Satur-
nios numero» Hcrmannus , Elcm. doctr. metr. p. 625., quem sequitur
Lind., eo rcstitucre conalur, quod post edi priorem versum Claudi statuit.
Terenrius] quo loco P. Terentius Afer , si hic intelligitur, co verbo
usus sit, non repperi. Caeterum baec sine dubio primaria significalo
voc. f'atis fuit.
B*
12
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX IJB. POMP. FESTI
(11)
Amen la, quibus, ut mitti possint, vinciuntur iacula, sive solearum lora; ex Graeco, qnod est u/t/iaza, sic appellata,
vel quia aptantes ea ad mentina trabant.
Adtegrarc est vinum in sacrifìciis augere. Iutegrare cnìm et adtegrare minus factum est in statum redigere.
Ad tri timi et tritum ex Graeco descendit, quia illi vestem tritam rgl^oivag appcllant.
5 Attestata dicebaatur fulgura, quae iterato fiebant, videlicet significationem priorum attestantia.
Adtiberaalis habitator continuae tabernae, qnod genus domicilii antiquissimum Romanis fuissc testimonio snnt exterac
gentes, quae adbuc tabulatis babitant aedificiis $ unde ctiam tecta caslrensia, rjuamvis pellibus contegantur, taberna-
cula tamen dicuntur.
Attae appellantur, qui propter vitium crurum aut pedum plantis insistunt et attingunt magis tcrram , quani ambulant,
10 quod cognomen Quinctio poetae adbaesit.
Attam prò revcrentia seni cuilibet dicimus, quasi eum avi nomine appellcmus.
Adagia ad agendina apta.
A da sia ovis vetula recentis partus.
Abrogare infirmare.
15 Ad aut proprie personam significat, ut: eo ad Pompeium 5 aut Iocum, ut: abiit ad tbcatrnm.
Apud mutuati) loci et personae coniunctionem demonstrat, ut quum dicimus: cocno apud atnicum.
1. Amento] In Glossis Labb. amentum kòigov, o%avov, et ammentum
ufiftu ^oy/V'' explicatur. Scd respondet Graeco dyxvXrj ; ac xà uyxv3i<arù
Qiaaalóìv OToxuo/tara (Eurip. Baccb. 1205) , Romanoruni pilis simillima
fuisse videntur. Glossarium Virgilianum (apud l'orlili uni Advcrsar. XXXVII,
5.): Amentum est lorum , quo hasta manui alligalur , quod . . . ius
amientum ait. 3. Adlcrrarc] Atterrare Lind. ex uno Gu. vinum
. . augere] Scal. coir, vino sacrificium augere , Dac. etiaro plura verba
mutat additve : uterque nimia corrigendi licentia et libidine. Quid cnim
probibet , quominus Romani in sacrificio vinum adtegrare dixerint , cum
vini copiam in patera poculove libationc deminutam infundendo augerent
et resti tucrent. minus factum] post baec voce. Lind. interpungit.
Scd pendent ea a verbo redigere. 4. Adtritum] Attritum Lind. ex
uno Gu. rgiptovag] scripsi. tribonas boni codd. rgipióviov vg., scd
TQÌf3ù)vag in mg. TQlfìwva Lind. de coniectura. Scd quod e codd. posuimus,
optime concinit cum singulari numero vestem. Hic enim in prosa
oratione collectivum . scnsum babet , pluralis autem , quantum video , a
poetis tantum usurpatus est. Sic Cicero vestem cum supcllcctili coniun-
git, sic iuiisconsulti : si quis vestem legaveril; non alio denique scnsu
servi a veste dicuntur. Ac v. ipsum Pauluin vv. vestis et vcstiiucntum
p. 158. 5. Attestata] cf. Festus v. pcremptalia Qu. XII, 13. p. 53,
22. et Qu. X, 32. p. 187, 19. et v. rcnovativum Qu. XIII, 25. p. 97, 18.
fulgura] vg. fulgora boni codd. 6. Adtibcrnalis] boni codd., nisi
quod in Gu. est adttjbcrnalis. adtubernalis vg. attibernalis Lind. Sic
etiam in Isidori Glossis legitur. Cf. Paulus p. 30. contubemalcs , ubi
u constanter servatur, et Festus Qu. XV, 32. p. 164, 24. v. tabernacnla.
continuae] Goto, legendum putat continuus , nisi quis malil Lane voccm
ut supcriluam atquc oliosam dispuir/re. Non vi Jit i^itur ilio continuant
tabernam , in qua babilalur, ab ci uì-tin;;ui , quae prò tempore, vclut
mcrcatus caussa, erigitur. 9. Attae] Glossarium Labb.: Attat (cor-
rectum est Atta) ò loìg xoolv cln/óunog WjMimnft». Aliud e cod. Sangcr-
ìnancnsi in castigalionibus memoraluiii (p. 356. in Stepb. Londiu), me-
li us : ò ilxoott; ToVq óu/.n Àoi; ÌTiifìam (corrigitur i^i-ìuirui). Glossae
Isidori: Atta, qui primis pianti* ambulai. 10. Quinctio] poetae
togatarum fabularum. Ad eius cognomen alludere put:il .s. kl eum Cru-
quio Horatiuin Epp. II, 1,79., nimia frìgida ioeo. Non duplice! tamen
bic doctissimo Weichcrlo, Poet. Lai. reliq. p. T- 11. Attam] Tg.
sttlin boni codd. "Arra nt'ain Homerus, e Thessaloruni dialeeto , ut
grammatici leslanlur. V. Bastato, in II. I, 603. Cf. Paulus p. 12» t.
alavus. 12. Admqia] Adagio corr. Die. e Vairone de L. L. VII.
§.31. Sed adagium Collii usu -alis ronuruialum est. Adagione, pro-
verbio, Placidus p. i33. 13. Adasia] [notava in Glosais: .1 dasia,
ovis maior nalu. Becentis partus tittctal significare reeentem a parla,
lì. Abrogare] cf. Paulus p. 53. r.deMgMC » l p. i '-. V. obrogare cum annot.
Glossae quod: abrogo tùioxl/OM, tlaTTW, cxplicant. infirmare non recte in
ìXaTxai converterunt. 15. proprie] prope corr. Li>o. in commenta-
riis , e cod. Lipsiensi. Id non probaverim. Puto Pestali aut \ crrium
de latiori significatu disputasse, quo ad cum personis construitur. et
opposuisse videtur buie usui mutuam loci et personae coniunctionem, quae
obtinct in usu praep. apud. abiit] vg. nò Ut M. abit Gì. Li>».
16. demonstrat] Gu. Li>d. signi/icat cett.
(il)
DE SIGNIFTCÀTIONE VERRORUM. LIBER I.
15
At dìfFcrcntìam rerum significat, ut cum dicinnis : Scipio est bcllator, at Marcus Cato orator.
Ad die ere est proprie idem dicere et approbare dicendo; alias addicere damnare est.
Acdis domicilili in in edito positum simplex atque uuius aditus. Sive ideo aedis dicitur, quod in ca acvnm degatur, (12)
quod Graece amv vocatnr. Itaque aedifìcare quum sit proprie aedem facere, ponitur tamen y.ciTa%Qi]Ovtttwg in omni
genere constructionis. 5
A e di tu us aedis sacrae tuitor , id est curam agens. Acditimus aedis intimus.
Aedilis initio dietns est magistratus , qui aedium non tantum sa crani in , sed ctiam privatarum curam gerebat. Postea
hoc noiiicii et ad magistratus ^ translatum est. Dictus est autem aedilis , quod facilis ad eum plebi aditus esset.
Sed et acdilatus dicebatur cailcni dignitas , sicut poiitilicatus , magistratus.
Ali-m 111 proprie est gcnus aedilicii ante aedem contincns mediam arcam, in quam collecta ex omni tecto pluvia desccndit. 10
Dietimi autem atrium vel quia id gcnus aedilicii Atriae primum in Hctruria sit institutura, vcl quod a terra oriatur,
quasi aterrium.
Avus, patris matrisque pater, dictus a Gracco vocabulo, quod est apud eos nunnos, mutatis quibusdam litteris. Alii
volunt, quod ex ea voce appclletur, quod apud eosdem Graccos avg* appellatur, significatquc magnum , quoniam
veluti magnus pater sit avus. Alii putant avum dictum esse, quia ad duos altiiicat, quasi adduum , vcl quia ad 15
patrem sit additus.
Abavus dicitur, quia abest ab avo et est avus avi.
Atavus, quia atta est avi, id est pater, ut pucri usurpare solent.
2. 'addicere damnare] haec distinctius puto exposuissc Fcstum. 3.
in. edito] in aditu coir. Scal., propter Varroncm de L. L. V. §. 161.:
Aedis ah aditu, quod plano pede adibant. At in edito omnia sunt,
quac supra terram extant, ut omnes aedes. 4. tdo,y] vg. enion Gu.
idu'wov M. ut videtur. 6. Aediluus . . . Acditimus] hacc coniunxi
suL uno titulo, cum credibile non sit, Vcrrium aut Fcstum acdituuin
ab acdilimo distinxisse. Sed dupliccm tantum propter dupliccm formam
ctymologiam attulcrunt. Cf. Varrò de L. L. VII. §. 12. Vili. §. 61.
tuitor] Gì. 2. , ut vg. et Liìyd. tutor M. Acditimus] boni codd.,
ut vg. Aeditumus Li>d. e deteriori cod. Acditumum sive acdilimuiu
priscum et vere Latinum fuissc voeabulum, aediluum , quod composiliim
simulai, novitia consuetudine introductum, ostendit "Narro ap. Geli. XII,
1U. et de R. R. I, 2. Iam A. Aug. recle de ca re iudicaverat. Verrina
in fautoribus reccntis tum inventi fuisse videtur, ut Lucretius, cum aedi-
tuentes dicit. 7. magistratus] hoc voc. , quod in omnibus codd.
extat , damnavit Scal. , ea mente , ut acdilcs initio omnes aedium saera-
rum et privatarum custodes curatoresve dicti cssent. At aedilem un-
quam prò aeditirao dictum esse, nullum Labcmus documentum , quam
Varronis verba ex Fumenidibus ap. Nonium p. 119, 5. M. v. gallare,
ìdquc valde obscurum et inccrtum. Atque ipsam Pauli delinitioncm ad
publicos aedilcs spedare, demonstrat Varrò de L. L. V. §.S1. : Aedilis,
qui aedes sacras et privatas procurarci. Itaque corruptela, quam Pauli
verb
hoc 91.
W messe non nego, inferiori loco quacrenda est.
8. hoc] et
magistratus] excidissc videtur: curulcs , nam curules aedi-
Ics ex imltatione plcbeiorum aedilium institutos esse constat. Dictus
est autetn] Paulus prò negligenza sua diversas Fcsti opiniones non di-
slinxit. 9. acdilatus] voc. hoc solo teste notimi. eadem digni-
tas, sicut pontificatiti, magistratus] sicut pontificatus, magistratus, eadem
dignitas verba disposuit Li?;d., iiiinus bono ordine, uni Gu. obtcmperans.
10. Atrium] cf. Varrò de L. L. V. §. 161., quem non alitcr de atrio
statuere , quam Fcstum , persuasum habeo : quanquam nuper contrariam
sentcntiam defendit "W. A. Bckkcr. in Gallo I. p.81 sqq. ante aedem]
Lindcmanniani typothctac incuria omiserunt. Error, qui in bis Ycrbis
deprehenditur, Pauli, non Festi est, quem de anteriore acdiuin parte
dixissc facile intelligitur. mediam aream] intclligit impluvium.
14. ai??] aijos M. anoc Gu. rara vg. uìxvc coni. Lind. Quod posui,
ni tilur Hcsyrhiano Tavq /*f'yac> TioXvg, unde practer alia vocabula ab
Hesyéhia prolata Taygctum montem dictum esse constat. Tai'aiop autem
vcl rìjvoiov , quod niniium , immodicum , temerarium significat, apud
Dorienscs cum mutatum sit in uvoiov (v. Etyinol. M. p. 171, 7. Ibyci fragin.
19. p. 15 ì. ed. Schneidewin.) : non rr/vniov, ut spero, inventum illud uv?
habebitur. Certe si uve, apud Dorienscs quosdam in usu crat, grammatico
alieni ctyma doctius rimanti facile in mcntein vcnii-e poterat , ut inde
toc. avus deducerct. 17. quia ahest] quia iam abest corr. Dvc, ut
eadem sit, quae Isidori sententi»: ahavus , proavi pater, iam longe ab
avo. Sed baec ipso verbo abest significatur. 18. Atavus] Altavus M .
atta] ita boni codd., ut A. Acc. in mg. tata vg. cf. p. 11. v. attam.
abavi] mg. A. Aie. avi codd. , sed atavum nemo prò proavo dixil.
14
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(13)
Avunculus, ma tris meae frater, traxit appellationem ab eo, quod aeque tertius a me, ut avus, est, sed non eiusdem
ìurls : ideoque vocabuli facta diminutio est. Sive avunculus appellatur, quod avi locum obtineat et proximitate
tueatur sororis filiam.
Amita patris mei soror, quia similiter tertia a me sit atque avia, videri potest dieta ex eo , quod ab antìquioribus avita
5 sit yocitata. Sive amita dieta est, quia a patre meo amata est. Nam plus sorores a fratribus, quam fralres diligi
(13) solent, videlicet propter dissimilitudinem personarum, quae ideo minus babent dissensionis, quo miuus aemulationis.
Avillas agnus recentis partus.
Agnus dicitur a Graeco craò iov dyvov , quod significat castum, eo quod sit hostia pura et immolationi apta.
Avere nibil aliud est, quam cupere. Argumento est avidum et avidifatem, ex quibus praccipua cupiditas intellegitur,
10 quum significet et gaudere.
Adscripti dicebantur, qui in colonias nomina dedissent, ut essent coloni.
Adsciscere est adiungere vel assumere.
Adscripticii veluti quidam scripti dicebantur, qui supplendis legionibus adscribebautur. Hos et accensos dicebant,
quod ad legionum censum essent adscripti. Quidam velatos, quia vestiti incrmes sequercntur esercitimi. Non-
15 nulli ferentarios, quod fundis lapidibusque proeliaturi ea modo fcrrent , quae in bostes iacerent. Alii r ora-
ri os, quod id gcnus bominum , antequam acies coircnt , in modum rorantis tempcstatis dimicaret.
Auctarium dicebant antiqui, quod super mensuram vel pondus iustum adiciebatur, ut cumulus vocatur in modio.
Auctum vocabatur spacium circi, quod super definitum modum victoriae adiungitur.
Argennon argentum percandidum.
2. Sive avunculus . . quod avi locum obtineat] cf. Tacit. de mori-
bus Gennan. e. 20. 3. filiam] Lind. e bonis codd. et cdd. vett.
filium vg. 4. avia] post hoc voc. Lino, in commentariis dislinguit
semicolo; nos ita, ut sententia caussalis: quia . . avia subiungalur pri-
mariae: videri potest dieta etc. 7. avillas] obscurissimum vocabu-
lum. Lind. id ab Indica vocabuli ovis forma awis deducit. At me iudicc
in arte etymologica non licct systemata vocalium , quae in diversis lin-
guis obtinent, inter se miscere. agnus] boni codd. Lind. agnas
vg. 8. Aqnus] v. veriora supra p. 6. v. agnus. duo voli dyvov]
Lind. e bonis codd., qui apotu aqnu babent. dyvòg vg. 9. est] esse
coni. Lind. , ut baec pendeant a verbis : argumento est. At baec etiam
soluta non displicent. avidum] de codoni voc. minus recte staluilur
infra p. 20. aviditatem] aviditas corr. in annot. Lind. intelle-
gitur] Lind. e Gr. intelligitur cett. 11. Adscripti] de civibus in
coloniam adscriptis Livius saepc. 13. Adscripticii] adscriptivi sunt
apud Plautum in Menaecbm. I, 3, 2., quem explicat Varrò de L. L. VII.
§. 56. aecensos] cf. Paulus p. 16. v. accensi. Sacpe Varrò de bis,
de L. L. VII. §. 58. Rcr. Human. 1. XX. apud Nonium p. 59, 1. M. v.
accensi, et de Vita P. R. apud eundem p. 520, 8. v. decuviones. Verrius
Varronem secutus esse videtur. 14. velatos] "Fortasse", ait Lind.,
"vcram lectionein praestat Lipsicnsis codex. Velites, quod nomen Gram-
maticus male a velando dictum esse putabat." At nullus scriptor velites
incrmes esercitimi sccutos esse tradidit; nec velites et velatos usquam
inter se permisccri memini. V. Paulus p. 158. v. velati et cf. p. 2 4. v.
advclitatio. De acccnsis vclatis, qui sunt accensi et velati, omnia nota.
V. imprimis Scal. in b. 1. et Niebuhr. H. R. T. I. p. 405. ed. sec. Horum
co (>ì is nuper accessit memorabile Valieanorum fragmenlorum iuris cnilis
testimonium §. 138. p. 121. ed. Bucbboltz : li, qui in centuria accenso-
rum (ita Blumius nostcr; in cod. est eensorum) velatorum sunt, habent
immunitatem a tutelis et curis. 15. ferentarios] v. A arro de L. L.
VII. §. 57. Paulus v. ferentarii p. 64. et 70. ISouius p. 554, "26. v. fercn-
tarii. rorarios] etiam de bis 'Narro de L. L. A II. §. 58. et de Aita
P. R. apud Nonium p. 553, 5. .AI. v. rorarii, exposuit. Cf. Paulus p. 134.
v. rorarios. Livius AHI, 8. rorarios ab accensis disccmit. Appart-t.
quacstioncs de adscriptivis , acccnsis, fcrcntariis , rorariis a grammaticis
Romanis tum omnes coniunctas eS9b 17. Auctarium] cxplicare
videtur Plautum Mcrcat. II, 4, 22. jii/icr] supra M. adicie-
batur] Gir. adiiciebalur colt. 18. Auctum] hoc spatium circi non
victoriae , ut ait Paulus , sed cursibus , quibus de Victoria cerlabatur ab
cquis et aurigis, additimi esse existimo. De ^^og&ìjxjj tf^o/ior apud Gr»e-
cos Aescbylus Chocphor. 785., si poetam recte intellexi. NegaTÌI qui-
dem God. Hcrmannus , sed ipse poctae obseura verba non expliouit,
19. argentum] argentana corr. Scax. , cui Li*», accedit. At vix addurar
ut credam , ipsum adicctivura Graecuin u\>j»>òi apud Romanos in con-
(13)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER I.
15
Arb iter dlcltur iudex, quod totius rei babcat arbitrium et facilitateci.
Amie in um utris pcdiculum, ex quo vimini de firn ili tur.
Arb os cui prò arbore antiqui dicebant et robosem prò robore.
Arbitri um dicitur sententia, quae ab arbitro s tatui tur.
A rb i tra ri uni , quum adbuc res apud arbitrum geritili*. 5
Amicitiae vocabulum ab amore deducitur, quamvis interdum vituperandus sit amor. Ab antiquis autem ameci et
amecae per E litteram efferebantur.
Adproinissor est, qui, quod suo nomine promisit, idem prò altero quoque promittit.
Are ere est contincre. Undc et areus in aedificiis dictus est, quia se ipse continet. Alii dicunt arcum dictum esse (1*)
ab opere arrigendo in altitudincm. 10
Arcirma gcnus plaustri est modici, quo bomo gestari possit.
Argeos vocabant scirpeas effigies , quae per virgines Vestalcs annis singulis iaciebantur in Tiberim.
Are ere probibere est. Similiter abarcet, probibet. P ore et quoque dictum ab antiquis, quasi porro arcet , et prò
suetudinera venisse, quae sane nimia fuisset graecissandi liccntia. Sed
argenti quandam spccicm , purissimam et ob eain caussani candidissi-
mam , Graeco vocabulo argennon dictam esse , niliil probibet quominus
credamus.
1. ijuod totùts rei habeat arbitrium] i. e. quod nullis legum et
forinularum vinculis adstrictus sit. Nomea eius, e praepositione ar , id
est ad, et betcndo , id est eundo , composituin , comparari potcst cum
laroQt, et Ió'iuoj Graccorum. Ci'. Festus Qu. XIII, 9. p. 81, 26. v. rcus,
et Qu. XVI, 27. p. 19G, 31. v. vindiciac. 2. Amicinum] ùaxov ozó/uu
explicant Glossarla Labb. , de quibus bene Scal. pediculum] dicit
Graccorum -xodiuivu. De neutro genere v. annot. ad p. 7. v. alveolum.
dvf'unditur] M. diffunditur Gc. vg. Lind. Yinum sane diffunditur
e doliis in ampboras et similia vasa (qua de re non ubique diligcnler
referri video), sed defunditur potius ex utribus in subiecta vasa, quod
in mcrcatu vini fiebat. Solebant enim utres in vcbiculo , vel oninino
altius, collocata, ex eo quo crant loco, in ampboras exinaniri. Hinc
explica Plinii verba, N. H. VII, 20, 19. §.82. de Vinnio Valente, vchicula
cum culeis onusta, dative c.viiianircnttir, sustinere solilo. Rem totani ad-
umbralam babes in pictura Pompeiana apud Gellium, Pompei, nova tb. 81.
3. Arbosem] ad boc gravissimum bistoriae Latini sermonis caput digitum
inlendit Festus in bisce excerptis , p. 8. v. aurum , p. 20. v. Aurcliam,
p. 52. v. dasi , p. 90. v. loebesum , et p. 134. II. prò S. , et in articulo non
excerpto, sed male mutilato, Qu.XII, 11. p. 51, 24. v. Papisios, ut videtur,
imprimisque Qu. X, 29. p.186, 9. v. pignosa. Cetcrorum grammaticorum
de ea re dispulationcs sunt Varronis de L. L. VII. §.26. 27. et apud Ma-
crobium Sat. Ili, 2., Serv. in Aen. IV, 219. et Vclium Longum de ortbo-
grapbia p. 2230. P. , item Tcrentii Scauri p. 2252. 2258. P. Cf. Cicero
ad fondi. IX, 21. Quinctilian. Inst. I, 4, 13. Pomponius in Digcstis 1,
~, 2. §.26. Placidus in Glossis, ab Urs. adbibilus : Hasenam antiqui
dicebant, ut asas, quas nos aras , et Lases , quos Lares dicimus. Quae
apud Maium p. 469. minus recte leguntur. 4. Arbitrium] cf. Pau-
lus paulo superius v. arbitcr. 5. Arbitrarium] sic explicatur usus
eius voc. , quo incertuin significai, ut apud Plautum Ampb. I, 1, 221.
Pocnul. Ili, 5, 42. 6. ameci] nempe prò antiquiori dipbtbongo ei
quinto sexlove saeculo non raro e pronunciabatur , ut in ploirume in
sepulcris Scipionum, compromesise in SC. de Baccan. Etiam die quinte
et crastine (v. Geli. N. A. X, 24.) bine expedienda sunt. 8. Ad-
promissor . . . promittit] apparet, Paulum , quae in Festo legerat, voca-
bulis quibusdain transpositis aut male coniunctis corrupisse. Adpromis-
sor est, qui, quod alter promisit, idem pio co suo nomine quoque pro-
millil. Hacc Festi debebat esse sententia: nam suo nomine, constat,
ctiain adproinissorein promittcre. Quod Dac. solum voc. alter post pro-
misit addii, et Brissonius (de V. S. p. 37. ed. Hcineccius) quis ante
suo nomine inculcat, co locus non salis emendatur. promittit] pro-
misit Likd. e solo Gu. 9. Areere est contincre] cf. Festus v. no-
verca Qu. I, 23. p.23, 11. et Paulus paulo inferius. Placidus in Glossis
p. 435. Mai: Arcent tenent , custodiunt: unde cohereere. De ea verbi
arcerc significatione dixit Graevius in Cic. somn. Scip. 4. p. 606. Vi-
dentur in boc uno Latinae linguac verbo Graccae radices duae coniluxisse
APK et AAK. 11. Arcirma] boni codd. Arcuma vg. et Lind.
codici malae nolae obsccutus. Illud testantur etiam Glossarla Labb.,
in quibus est arcirma vel arcirna àfia&c. Arcirma ab arcera dieta esse
videtur, quanquam forma vocabuli habet, quae offendant. 12. Ar-
geos] de scirpeis simulacris, quae ita appellabantur , v. Varrò de L. L.
VII. §.44. Dionys. Hai. I, 38. Ovid. F. V, 621. Plutarcb Qu. Rom. 32.
Festus Qu. XV, 7. p. 143, 23. v. sexagenarios. Cf. Paulus p. 17. v.
Argea. 13. abarcet] cf. Paulus infra p. 22. v. aberect. porcet]
cf. Nonius p. 159, 33. M.
iG
PAULI DIÀC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(14)
co, quod est conlinct, ponitur; unde et coercerc continere dicimus. Traliitar autem hoc verbum a Graecorum
magistrata , qucm illi aQyjjv vocant , in cuius potestate est vel cogere , vel prohibere.
Arcani scrmonis significatio traLitur sive ab arce, quae tutissima pars est urbis 5 sive a genere sacrifica, quod in arce
fit ab auguribus, adeo reniotum a notitia vulgari, ut ne litteris quidem mandetur, sed per memoriam successorum
5 celebretur; sive ab arca, in qua quae clausa sunt, tuta manent, cuius ipsius origo ab arccndo pendei.
Arcui uni appcllabant circulum , qucm capiti imponebant ad sustinenda commodius vasa, quae ad sacra publica capite
portabantur.
Are ul us putabatur etiam deus, qui tutclam gereret arcarum.
Are u lata dicebantur circuii, qui ex farina in sacrificiis fiebant.
10 Arcula dicebatur avis , quae in auspiciis vetabat aliquid fieri.
Asscres dicti , quod assideant paridi trabibusque.
Assaratum apud antiquos dicebatur gcnus quoddam potionis ex vino et sanguine tempcratum , "quod Latini prisci san-
guineni a s s i r vocarent.
Ambriccs regulae, quae transversae asseribus et tegulis interponuntur.
15 Antes sunt extremi ordines vinearum. Unde etiain nomen trabunt antac, quae sunt latera ostiorum.
Ambitus proprie dicilur inter vicinorum aedificia locus duorum pedum et scniipcdis ad circumeundi facultatem relictus.
Ex quo etiam honoris ambitus dici coeptus est a circumeundo supplicandoque. Ambitio est ipsa actio ambientis.
(15) Amnis proprie dicitur a circumnando , quod am* ex Graeca praepositionc sumptum , quae est à,u(fi, significat circum,
et nare fluere.
2. ùgxìjt'] Lind. cum Guclfcrl>ytano altero, archen boni codd. ag-
■/ovra vg. vel] ante voc. coijere add. Lind. , e codd. nt videtur.
JNam edd. vett. om., ut vg. 3. pars est urbis] M. vg. pars urhis
est Lind. cum Gc. sacri/idi, quod in arce fit ab auguribus] hoc
sacrum, ni fallor, antecedebat inaugurationem , de qua Varrò scribit,
de L. L. V. §. 47. 5. ab arca] cf. Varrò de L. L. V. §. 128.
6. appellabant] appcllant M. , contea Festi morem. De codem circulo
Paulus p. 35. v. cesticillus. Graeci dicunt rvlrjv et omXgav , ut docent
Casaubon. in Atbenaeura Vili, 13. p. 620 sq. et Heynius in Apollodo-
rum II, 5, 11. §. 14. in annot. crit. 8. etiam] M. ut vg. esse
Lind. e Gc. et aliis. De Arculo deo nibil praetcrea legitur. arca-
rum] arearum in vg. , quod criticos tcnuit , merum typothctae spbalma
fuisse videtur. 9. Arculata] Aliud est inarculum , de quo Paulus
p. 84. Sed omnia baec voce, ab arcuatione, id est incurvatione , ducta
sunt. Spbaera Isidori Origg. XX, 2, 31. et spaerita Catonis de R. R.
82. similia sunt placentarum genera, sed quae ad rem sacram non pcr-
tineant. 10. Arcula] librìl Arciva coni. Scal. , qui provocat ad
Glossas , quae apud Labbaeum extant : Arcivus tlgxrmói;, ^xwkvTcxóq. De
boe auguriorum genere cf. Paulus p. 49. v. cliviac , p. 57. v. enubro.
p.81. t. inebrae. Festus Qu. XIII, li. p.86, 13. r. remores. 12.
Assaratum] codd. lectionem servavi, quanquam, quod Scai. scribendum
coni. , assiratum melius cum forma voc. assir concinit. In Glossariis
Labb. est: asser utfia, sed apud Catonem de R. R. 132. rectius daps
assorta pecunia, quam daps assir a pecu legitur. Idem esse vocabuluni
Lobecl;. in Paralipomenis Gramm. Graecae p. /0. pronunciavi! , quod
Hesycbius habet : daovg xgarrjg vtiÒ <l>oivixtav : neque alitcr , nisi accenta
mutato, legitur in Etymol. Magno p. 155, 34. Sed quod V. D. ille
autumat, cam cretcrram fuisse sanguinis , concitlit , si Gcsenius in Scri-
pturae linguacque Pboeniciac monumm. I. p. 386. recte annotavit, idem
vocabulum in Syroruni lingua superesse et scypbum significare. Contra
Lind. Latinum voc. oriundum esse statuit ab Indico asridsch (in quo
dsch prò (j est): neque rcnitor cquidem. 14. Ambriccs] asscrculi
intclligendi sunt, qui inter asscres , a quibus tegulac suspensae sunt, ad
libcllam positi sunt, qui bene regulae appellantur. Apud Plautum tamen,
Mil. glor. II, 6, 24., noli imbrices, qui cum tegulis optime coniungun-
tur (ut xuhi^Tìjgii; et xiguftiàiq), mutare in ambrices. 15. Antes] cf.
Serv. et Philargyr. in Virgil. G. II, 417. Glossarla Labb. : antes axi/ot.
ufi7ié).u)v et similitcr, sed etiam nugaaràrai (p. 198. in Stepbano Londin.).
latera ostiorutn] ita Paulus etiam p. 8. v. antipagmenta antas interpre-
tatus crat. Sed rectius, puto , Glossaria: antae , rraoaffracTf?. Quadras
eohunnas dicit Nonius p. 30, 6. M. 16. Ambitus] cf. Paulus p. 5.
in eadem v. , et quae ibi annotavimus. 17. honoris ambihts] cf.
Nonius p.242, 10. M. v. ambire. 18. Amnis] cf. Varrò de L. L.
V. §. 28. quod am] scripsi. quoniam boni codd. Lind. quoniam
am vg. cf. p. 4. v. am.
(13)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER I.
17
Ambiguum est, quod in ambas agi partcs animo potcst. Huiusmodi apud Graecos àfuplfioXu dicuntur.
Ambi* on es fucriin t gens quaedam Gallica, qui subita inundationc maris quinti amisissent sedes suas, rapinis et praeda-
tionibus se suosque alere coeperunt. Eos et Cimbros Teutonosque C. Marius delevit. Ex quo trachini est, ut
turpis vitae bomines allibro ncs diccrentur.
Antiae muliebres capilli demissi in frontem appellati ex Graeco videntur; quod cnim nos contra, illi àvxlov dicunt. 5
Anni e se s appollaii tur urbes sitae prope anincni, ut a mari maritimae. linde Interamnac et Antcmnac dictae sunt, quod
inter amnes sint positae, yel ante se babeant amnes.
Amterraini, qui circa terminos proviuciae manent. Unde amiciri, amburbium, ambarvalia, amplexus
dieta sunt.
Angiportus est iter compendiarium in oppido , eo quod sit angustus portus , id est adìtus in portum. 10
Angeronae deae sacra a Romanis instituta sunt, quum angina omne genus animalium consumerò tur., cuius festa An-
ge ron a li a dìcebantur.
Actus modo significant in comoediis et tragoediis certa spacia canticorum $ modo iter inter vicinos quatuor pedum latum;
modo in geometrica minorem partem iugeri, id est ccutum vigiliti pedum 5 modo motuin corporis , ut bistrionum et
saltatorum , qui etiam ex boc ipso actuosi dicuntur. *. *■**
Auxiliares dicuntur in bello socii Romanorum extcrarum nationum, dicti ex Graeco vocabulo av^aiS) quod nos dici-
nius rerum crcscentium auctionem.
1. àfiyipoka dicuntur] Liìnd. e Gu. dftipLfìoXov dicitar M., ut vide-
tur, ut vg. 2. subita inundatione mari*] nota fabula , de qua ex-
posuit Io. Mueller in bello Cambrico e. 3. §. 1. 3. Teutonosque]
vg. Teotonosque boni codd., quae lectio nescio an non reprobanda sit.
4. turpis vitae homines] sic etiam Isidori Glossarium de Ambronibus,
piane ut Graeci de TQt,(3uVj>iq. Placidus p. 436. Mai.: Ambronem per-
ditae improbitatis : a gente Gallorum , qui cum Cimbris Teutonisque
grassantes periere. 5. Antiae] de eodem voc. dialisi us p. 20. P.
Glossaria Labb'. (apud Stepbanum p.199.): untine 7i(>oxó,uiov , et: antide
(correctum in antiae a Scajl.), xóftui ótd tùv xooTtigio>v x^f/tùfifvut yvvui-
xttui, et p. 197. : Anciae xó/.iat. nZv xqoTuymv. Placidus apud Maiuin
p. 433. : Antis (i. e. Antiis) , capillis muliebribus , ante id est a fronte
pendentibus. Utuntur eo voc. Appuleius et Tertullianus. Capronac, de
quibus Paulus p. 37., ab Appulcio Florid. 3. p. 114. Bip. ab antiis disccr-
nuntur. uvriov] dvii.ov Li.xd. ex altero Guelferbytano. antron boni
codd. uvei vg. 6. Amneses] boni codd. Lind. Amncnses vg. Cf.
annot. ad p. 4. v. Albesia. Glossaria Labb.: Amnenses, nfoiTiorùfuoi.
Interamnac et Antemnaè] maiuscula litcra designavi, ut nomina propria.
Lind. prò appellativis babuit, sed adiectivo antemnus quenquam usuili
esse, non reperio. Interamnae autem pluraliter dicuntur, quia plurcs
erant, Intcramnates Nartcs , Lirinates , alii. Cf. Varrò de L. L. V.
§• 28. 8. Amtermini] nullo alio teste noti: nisi quod Glossarium
Labb. :| amterminui: ót,%ó&iv oQog, quae explicatio contra analogiam
ofiendit. Quod autem Scax. Catoncm antcrminum coniunclim genitivo
casu dicere iubet, non disiunctim un terminum, id pugnat cum diserto
Macrobii Sat. I, 14. testimonio , cui aliquantum tribuerim. pro-
vinciae] P. Ilo. viciniae corr. Scai.., acute: sed fieri potuit, ut Paulus
voc. provincia prò alio aptiori ponerct. Unde] intellige : a prue-
positione ani, quae verba addere volebat Dac. amburbium] de boc
lustrationis genere y. Vopisc. Aurei. 20. ambarvalia] v. supra p. 5.
v. ambarvales. 10. Angiportus] cf. Varrò de L. L. V. §. 145. VI.
8.41. Ulpian. in Digestis de verb. signif. 59. Vcrior explicatio ex ipso
Festo Qu. XII, 1. p. 41, 27.. v. portum, peti potest. est] M.
om. Gu. vg. Lind. 11. Angeronae] aliis praesul silentii, quo etiam
Glossarium Labb. : Angeronia sy &iòt; t>J? povlijs xal xuiqóiv spcctat.
Sed baec nibil nisi umbrae etymologorum. Angeronalia] de bis
Varrò de L. L. VI. §. 2?. 13. spacia canticorum] id est spatia
inter cantica. Spatia fabularum dicit Vilruv. V. Praef. iter inter
vicinos] de boc actu Varrò de L. L. V. §. 22. 34. Ex Festo , puto,
Placidus p.433. apud Maium: Actum iter vicinale quatuor pedes latum,
quo iumenta agi possunt. 14. minorem partem iugeri] maiorem par-
tem iugeri coni. Dac, quod significare vult eam divisionem , quae ma-
ximas efficit partes, id est dimidias. Pracstat , talia Pauli inscitiae at-
tribuere. mofum corporis] cf. Paulus p. 19. v. agere. 16.
Auxiliares] cf. Varrò de L. L. V. §. 90. »%<**?] VS- «??».»»
Lind., sed dubilans, an melius sit vg. uvtyotg. auxesim boni codd.
avlrj coni. Scai. quod] a quo coni. Scal. * 17. rerum crescen-
tium] rerum cresccntiam vel crescentiam, omisso voc. rerum, coni. Scai.
Non opus est tanto molimine. auctionem] vg. actionem boni codd.
18
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. P03IP. FESTI
(lo)
A us ohi ani appellarli Auson , Ulixis et Calypsns lìlius, eam primuni partenti Italiac, in qna sunt urbes Beneventani et
Calcs; deinde paulatim tota quoque Italia, quae Apennino finitur, dieta est Ausonia ab codem duce, a quo conditam
fuisse Aurnncam* uvbcin ctiam ferunt.
(16) Alumcnto prò Laumcdontc a veteribus Romanis needum assuctis Graecae linguae dictura est. Sic Melo prò ZN ilo,
5 Catainìtus prò Ganymedc , Alpbius prò Alpbeo dicebatur.
Accensi dicebantur, qui in locura mortuorum militimi subito subrogabantur, elicti ita, quia ad ccnsum adiciebantur.
Acerra ara, quae ante mortuuin poni solebat, in qua odorcs incendebant. Alii dicunt arculam esse tburariam, sciliect
ubi tbus reponebant.
Apex, qui est sacerdolum insigne, dictus est ab co, quod comprebenderc antiqui rinculo apcrc dicebant. Lnde aptus
10 is , qui convenienter alieni iuuctus est.
Atbanuvium est poculi fictilis gcnus, quo in sacrificiis utebantnr sacerdote» Romani.
Atroces appcllantur ex Gracco, quia illi v.tqm.'ca* appcllant, quae cruda sunt 5 sivc atrox dicitur ab co, quod niliil
timeat$ tQtaui cniin Gracci dicunt timcrc.
Augura culum appcllabant antiqui, quam nos arcem dicimus, quod ibi augurcs publice au«picaicntur.
15 Arseverse averte ignem significat. Tuscoriim ciiim liugua arse averte, verse igneni con-tat appellali. I. mie Afrani ns
alt : "Inscribat aliquis in ostio arseverse."
1. Ausoniam] de hac diligcnter et aculc Niebulir. II. Pi. T. I. p. 65
sqq. ed. sec. Ulixis] Ulyxis M. primum] Litro, e Gu. pri-
mam M., ut videtur, ut vg. 2. Apennino] Appennino M. fini tur]
finditur mg; A. Ano. , non inepte. 3. fuisse] M. ut vg. om. Li>n.*
cum celi. codd. Aurnncam] Coir. A. Alg. in Big. aruncam codd.
edam] delendum jiutat Lind. Vg. Iranslatuin Icgilur ante toc. conditam.
A. A lu mento] boni codd. Alumeto Limi, ex dnobus codd. deteriori* notae,
Guelferbytano altero et Lipsiensi. Laumenlo Se al. pula vii Liiium seripsissc,
sed Fcstum in depravato» cotld. ineidissc. Sed quae sopra in annot. ad
v. alcedo p. 7. contuliinus , magnani partem non niinus a Graeea forma
deflexerunt, quam Alumenlus a Lauinedontc. Laumedonte] ita Ro-
mani, et vetustiores et recentiores, saepius Graccum no reddiderunt. Exem-
plis a Scal. congeslis , quae sunt Lancon. apud Petroiiiuin , Laudiccni
apud Plinium in Epistolis, Luti titilline in vulgata consuetudine (v. Aarro
de L. L. V. §.152.), addo, nomcn Laudice eliam apud luslinum XV, 4,
3. in codd. Bongars. extare. Alia praetcreo aliala a AVciclieito Poct.
Lat. reliq. p. 76. Manavit auteni ea consuctudo e crassiori Acolismo
et Dorismo. Ita Arcades 'Anokloìiió'av (v. Corp. Inser. (ìraec. n. 1513.),
Boeoli Suv/iukoi; et inulta ad cundem Inni (v. Boccali, in Corp. Inser.
T. I. p. 724.), Lacedaemonii Attvity/jTu (Coip. Inser. n. 1466.) proiiun-
ciarunt. 5. Alphius prò Alphco] cxcmplum panini aptuin. li.
Accensi] v. Paulus p. 13. v. adscripticii. subito] om. Li>n. , ncgli-
gentia puto : nam est in ed. vet. Aid. vg. adiciebantur] boni codd.
adiiciebantur Limi, cum cett. 7. Acerra ara] nusquam alias prò
ara babetur. ante mortuum] ita ex lego XII tabi»., ut Cicero sigill-
iteli , de legg. II,
9. Apex] et'. ìmprimis Serv. in A 'irgli. Acn.
li, 683. X, 270. Glossar, apud SlepLanum p. 100.: apex . . rò *.i» Tot'
TtALoV n«iii<oi,//o>-. à£[ di . ut vg-. om. M. opere] sic ctiam
SerTÌtU 1. 1. Cf. annoi, ad p. 10. T. a] 11. A tluinuriinn] boni
codd., quantum inlelligo. .i limiti ittm >;;. Limi., quod a I
i. g-. Tijytcrov deduvit Die. Al ?/;a»or non e>t poculum, ri pneetat con-
l'iteri, priorem vocaliuli pallini tibm urani vidcri. l llim.ir >i li.iliae
dein sunt quae in tot. Miiipmium. nlius vasis pontifìi ali- ii.»ini n .- . <
saiiimi apud Labbaemni Atnanulut , uyio* Irrite, ox/'o;, uunrjJUor , ul«i
Alhanuvium corrigendiini. Alnnuriuf vnluil S> il. lu 6tNM Nidori lr-
gilur: Attiniilmii (IMI >tt>i~. il: .-tttanmbo. ijenus vati* ■ ; in l'ithoeaais :
Alauulum, OOUU rasi,, alaimitrt'um. utrbantur sacerdote* Httmaui
LtITB. e <■! . i-I AI. , nhi i|ii.i.l Ine eoe. . ut » idi-tur. m«c. Uomini pm-
ponil. Itomani utebunlttr sacerdote* Pntitii \;. Neinpc Potitii orioni
esse ex corruplo Itomani. iute liigitur e le«tione del ..1.1. : ule-
ìiantur sacerdoles Patinili. 12. Sc*i. I »s. atroci»
boni Codd., <j u.iTi ( il in natavi! Limi. Orlimi id ex atrorta, quod >eri;
erat jiro t:i vir/.i a , ut multa sìiuilitcr. 1 t atrocta in libro ni»p: I
te-tatur etiain Ir.-. * t .mlf>rli> lanus allcr in mg. et bine
Limi. , Mu-aluilo non b< "NI i r imi Sin. errori ni non pi
praelcrire , qui Violimi apud Vinioni p. "ò. i. Al. *tracia erta putat
dixisse eluda. Sunt profitto dira, hoi-renda. 13. i Lisa.
frese boni codd. I i. areni' non lain arri ni . quam in arrv fa
arbitror auguraciiliim , loeiun illuni . quo trnipluni inau;;ni are volrbant
iis vci-bis, quae Aarro rervavit de L. L. Ali. •;. x il'. I .;>. '
cero de ollie. Ili, 16, M. ptibi. uUiti. A . KeOl. <^a.
XII, 15. p. 55, 3. ^. publici augu * •«
(16)
DE SIGÌMFICATIOIVE VERBORUM. UBER I.
19
Aborigincs appellali sunt, quod errantes convenerìnt in agnini, qui mine est popnli Romani. Fuit enim gens anli-
quissima Italiae.
Ab oloes dicebant prò ab illis; antiqui enim lìtteram non geminabant.
Avcntinus mons intra urbem dictus est, qliod ibi rex Albanonim Aventinus bello fucrit cxstinctus atque sepultus.
Adorare apnd antiquos significabat agere ; linde et legati oratores dicuntiir, quia mandata popnli agunt.
Armilustrium festum erat apud Romanos , quo res divinas armati facìebant , ac , dum sacriCcarent, tubis canebant.
Adeo duas babet significationes. Nani quiini prima acuta cUci'tiir , idem significat, quod accedo , ut quuiii dicimus :
adeo praetorem. Quum autem secunda, idem quod usane co, non quidem sccundum rationem, quia ad
praepositìo accusalivis accommodata est , sed vetusta quadam loquendi consuetudine.
Argca loca Romae appcllantnr, quod in bis scpulti csscnt quidam Argivorum illustrcs viri.
Asparagus berba dieta, quod in aspero virgulto nascatur.
Assidelae mensac vocantur, ad quas sedentes flamincs sacra faciunt.
Anceps significare Aidctur id, quod ex utraque parte caput babeat, ut sccures bipennes; sed magis a capicndo, quod
• ex utraque parte aeque captatili', appellatimi est.
Ancus appellatili-, qui aduncum bracbium babet, et exporrigi non potcst.
An e Illa e dictac ab Anco Martio rege , quod is bello magnimi feminarum numcniui cepcrit. Sivc ideo sic appcllantnr,
10
15
(Jlossis apud Maium p. 43 i. niliil nisi : Arse verse (Ars everse Maius),
proverbimi». Sed multo illustrius documentimi eius formnlae est titulus
Corloncnsis, qnim quominus genuinum habeamns uiliil vetat, 'Insci lin-
gua conceptus : Arses vurres sethlanl tephraì ape termnu pxsest eslu.
V. Collcllini sopra un' ara etnisca. Roma 1790. Ordii n. 1384.
Apanitis] in Incerta rabula. l'olla- P. Se. !.. A', II. p. l'J7. 10.
tn ostio arse verse'] arse vorsc in ostia corr. Scu.., ut senarius cuuialur.
Hoc si respuas, in delcndum erit.
1. Aborigines . . . quod errantes] Aborigines proprie Aberrigines
dici, narrant Dionys. HaL I, 10. Anetor de origine <;. R. i. Cf. Fe-
stus Ou. XIV, ISi p. 12'.», 18. v. Sacrali!. 3. Ab oloes] >;;. Ab-
oloes Limi., nescio an propter fidem codd. Fst prò ab òTloes, memora-
bile cxeniplum dlpbtbongì o e in aiiliquissiiua srcuiidae dcclinationis
forma. Cf Feslus Ou. \, M. p. 182, 22. v. pilumnoe poplin'. Quod
Sclineidcrus in Granàri. I.at. T. II. p. 07. e SC. de Baccan. apposuit :
foideratoi , ncque iin-st , neque inesse potcst, sed foideratei. De furmis
ollus et olle Paulus p. 11 j. v. ollic , et Festus Qu. XII, 23. p. G3, 34.
v. Quirites, et Qu. XI, 8. p. 40, 15. v. plorare, lìtteram non
geminabant] ci', annot. ad Paulum p. 0. v. anus. 4. Aventinus]
cadem fere Festus Qu. IX, 23. p.23, 15., sieut Varrò de L. L.V. §.43.
Liv. I, 3. Servius in Virj;il. Aen. VII, 057. Sed niai;is rncmoraliilia,
quae apud Servium Varrò in Gente popnli Romani: Saliinos a Rnniulo
susceptos istuiu accepissc montein , cjucni ab Avente Iluvio provinciar
bune appcll.-perunt Aventinum. 5. aijere] i. e. causami agere. V.
Festus Qu.IX, 12. p. 12, 19. v. ncc. oratores] cf. Fcstus Qu. IX, 31.
p. 31, 29. v. oratores. 6. Armilustrium] Glossarium Labb. : armi-
lustrium òxioxa&uQOiov. Plura Varrò de L. L. VI. §. 22. , idemque de
loco armilustiio V. §. 153. Cclebrabatur a. d. XIV. Kal. Novembres.
7. ut] oni. M. 8. idem quod] Lisi», e Gu., ut videtur. id est quo
M. id est quod v(j. 9. quadam] RI. ut vg\ quidem cett. codd.
Hacc vetusta loqucudi consuetudo non alia est atque iu praetcrca,
propterea , haepropter, quoad et adquo,' de quo N'onius p. 76, 7. M.
10. Argen] v. l'aulus p. li. v. Argeos. . Hacc sunt sacrarla, quorum
dìspositioucin per Urbcm mouiincula a Varronc de L. L. V. §. 45 - 54.
aliata designant. De iisdem Masurius Sal)inus apud Gcllium N. A. X,
15, 30.: atque etiam cum (Flaminica) it ad Argeos, quod ncque comit
caput, ncc capillum depcctit. Ilein Liv. 1,21. Ovid. F. Ili, 791. Glos-
sarium Labb.: Argiurra (Argci ara corr. Scal. , mihi rra e XXVII
urinili esse videtur) (/.(fidiiv/ittra. 11. Asparagus] similiter uomcn
esplicai Varrò de L. L. V. §. 10 ì. 12. Assidelae] voc. alias inali-
ditimi. 13. securcs bipennes] securis , bipennis vg\ Illud e bonis
codd. Li.n». , a quo in bac una re disecssi , quod comma interpositura
sastuli. INam quae ancipites sunt securcs apud Plautum Mcnaecbm. V,
2, 105.: caedem proprio vocabulo secures bipennes dicuntur , velut a
Varronc apud Nonium p. 79, 19-. : Ferens fcrream humero bipennem se-
curem. 15. Ancus] Glossarium LaliI». : Ancus, mancus , xvlkòe,
Xootiótj. et . . . potcst] boni codd. Lind. ut . . . possit vg\ Sed
haett ad omnem staturam hominis, non ad brachia tantum spedare, com-
parato Glossario Lalili. inlellig-itur.
e*
20
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LBB. POMP. FESTI
(17)
quod antiqui ancillare dicehant prò ministrare, ex quo dii quoque ac deac feruntur coli, quibus nomina sunt
Anculi et Anculae.
Ancaesa dieta sunt ab antiquis vasa, quae caclata appcllamus , quod circumeaedendo talia finn t. Ipsnm quoque cae-
lare verbum ab eadem causa est dietimi, D littera cimi L permutata*
5 Aerosam appellavcrunt antiqui insulam Cyprum, quod in ca plurimum aeris nascatur.
A e ne si dicti sunt comites Aeneae.
Aencatorcs cornicincs dicuntur, id est cornu canentes.
Aenariam appellavcre locum , ubi Aeneas classem a Troia veniens appulit.
Audacia ab avide, id est cupide, agendo dieta est.
10 A ceratimi lutimi cuin paleis mixtum.
Aclassis tunica ab humeris non consuta.
Arillator coctio, qui ctiam cocio appcllatur , dictus videtur a voce Graeca , quae est uJge, tolle, quia sequitur merce»
ex quibus quid cadens Incolli possit tollere. Luccllum diminutivuui est a lucro.
Artitus bonis instruetns artibus.
15 Arnae caput, agni caput.
Arsincum ornamentum capitis muliebris.
(18) Artus ex Graeco appcllantur, quos illi ao&Qct dicunt: sive artus dicti, quod membra nicmbris artentur.
Arquites arcu proeliantes , qui nunc dicuntur sagittaria
Ar bilia avvina, id est pinguedo corporis.
1. ancillare . . prò ministrare] v. annotata ad p. 10. v. anelare.
ac] M. ut vg. vel Lind. ex uno Gu. 2. inculi] Quod in Placidi
Glossis p. 435. ed. Mai. legitur : Amui , servi, ita emendo: .inculi,
servi. 3. Ancaesa] antiqua rooiv/tÙTow apud Romanos appcllatio,
postea ita obliterata , ut hoc solo teste innolucrit. 5. Aerosam]
Isidor. Origg. XVI, 20, 2. : Cyprium aes in Cypro insula prius inven-
timi, unde et vocalum , factum ex lapide eroso (ila scribilur , cliara a
Liind. , sed apparct legenduin esse aeroso , comparalo maxime Plinio N.
H. XXXIV, 1, 2.), quem Cadmi a m vocant. Hinc cupruin dicium esse
constai. G. Aenesi] id est Aenesii , ut codex Lipsicnsis Label:
sed Paulus eadem scribendi praccepta sccutus est, quae Fcstus observa-
vcrat. V. Praef. IV, 3. 7. Aeneatores] Gu., ut videtur. Acnato-
res M., ut vg. Liind. 1 11 ii «1 non practulisscm , nisi in Suctonio Cacsar.
32. sic legeretur. 8. Aenariam"] Pitbecusae insulac nomcn, quod
ab eadem re ctiain Plinius N. H. Ili, 6, 12. §.82. ductum ut. 10.
Aceratum lutum] ntjXòq 7J/VQ0>ftlvo<; , de cuius usu disi in Coinmcnt.
de inunim. Atbcn. p. 47. Cf. Paulus p. 112. v. obaccrare. Glossarla
Labb. : Acero, dy.vQÓta , corr. iIxvqÓo). 11. Aclassis] Aclasis M.
Glossai'ium Labb.: Aclassi Xw/autu , quae explicatio panini cura Paulo
concinit. Calasis apud Paulum p. 39. vercor , ne male ad candem ori-
gincin referatur. 12. Arillator] boni codd. arilator vg. Liind. Sed
illud restitucrc suasit ctiam Glossnrium Labb. p. 201.: Arillator bphjic,,
/9w/'o?o(io?, nQayftaxttnijt, (inufoloc: quanquam in eodem ctiam arillator
repcrilur. Apud Placidura in Glossis p. 4113. .Mai., ubi lcjilur: .trilla
coaclione , panniculario , suadco ut lega tur : Arillatore, coctijnr.
panniculario. Lliam in Gelili N. A. \A I, 7. 12. mclioruin coJd. Idea
postulat, ut arillatorcm lcratnr. Apud IsiJorum in QaaaÙ male ariola-
tor, in Pilbocanis arilator legitur. Arrilator corr. S<:»l. et Vulcaniti;
quod ab arra ductum sit. coctio] rotilui e boaù codd.. ir. omii-
sum et conlcmptum etiam a Lina., quo iure, colligitur ex iis , quae a
Paulo p. 3lJ. v. coctio scripta, ibique annotata sunl. .} vg.
arca boni codd., ex quo uatu fecisscm, nisi tolle velarci, quod in omni-
bus libris esse videtur. 13. Luerllum] enim addii Li->». e dcle-
rioribus libris; boni codd. cam parliciilam . Eie incplam , imu baimi!,
lì. ArtitHS] Glossarla Laidi.: Artitus ^ùrn/tos , dtudaiafc Placidus in
Glossis p. 435. .Mai.: ArtitUt, artilus cdoctus. 13. Arnae' Arni M.
Fx codem Festi arlieulo , a Paulo misere truncato . din lum illud apud
Labbacum : Ama n>, >>,{,> v •<"',",» emendai Sc*l.) xulu tiu^.ttia 16.
Arsinwum] Glossarima Labb.: jtnmmm itrnrrr . «luo *ews ul aeetea,
quo cajiilli discriminabantur , signilìcari videtur. Cf. Pestai Qa. Vili.
1. p.7.1, 1. v. ruscum. 1S. Arquites] xoìjim explicantur iti i
sario Labb. arquites et areutes. Glossae Isidori : mrcitts sagittari! t I*.
annui, ad p. 9. v. acupedius. 19. Arbilla] dcuinulouin \oc. ar-
rina , quod apud Placidum in Glossi» a. 128. .Mai. piagaeda, ci in
(18)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER I.
21
Artlfices dicti , quo! scicntiam suara per artns exercent , sivc quod apte opera inter se artent, qua ex causa etiara et
artes sunt appcllatae.
Arytaenam sive arteuam ras ab liauricndo sic appcllabant.
Amsegetes die uu tur, quorum ager vlam tangit. j
Amites perticae aucupales.
Ampendiccs dlccbantur ab antiquis , qnod circumpcndercnt, quos nunc appendices appellaraus.
Ab 1 e gin i u a partes extorum, quae diis iiiimolantur.
Ambulacra ambulatìoncs.
Amian genus piscis.
Amcria urbs in Umbria, ab Amiro sic appellata.
Adsipcrcet praesipcrc dicebant antiqui, sicut nos quoque modo dicimus ab aequo iniquum, ab quaerendo inquirerc.
Admissivae aves dicebantur ab auguribus , quae consulentcm iubcrcnt.
Adula ri est composi tuia ex accedendo et ludeudo*.
Addubanum dubium.
Ck&n'uA f. IT?.
10
Glossarlìs Labb. p. 201. Xixoc, ììvtv oaqy.òq et ù'ii'y/iov, vel arbina, quod
ibidciu p.200. òlvy/ior, id est axungia, cxplicatur. Eodem refero, quod
in Glossis Isiduri legitur : arvinulis , adipibus. Siculorum vocabulum
fuisse docuit Scu., collato Hesycbio v. àQplrrr]' toiaq, SixiXoi. Ac vix
dubito e ij ni de in , quin illud arvio , id est arvioni , rei plurali numero
itnFiu, quod in monimcnlis Lnibricis diis in sacrificio ofiertur, adinciu,
nuova dijnov, significet, qui in aris adolcbatur. Hace certe intcrprctalio
fonnularum , quae ibi leguntur , structurae melius convenit , quam ca,
quam Grotcfcndius proposuit , de arviga.
1. Artifices] cf. Varrò de L. L. V. §.93. Quae Paulus , ca potissi-
iiium spcclant ad rovq nifil dióuoov rf/vUaq, qui etiam xrer' ììo/rv rtJpVttU
sive artiftees dicuntur. etiam et] M. et om. vg. Gc. Cf. supra
p. 2. v. apricus. 3. Arytaenam] scripsi, Gracce ù^vvuiyuv. aryte-
nam M. , ut vg. et Limd. arilenam Gc. artenam] M. arlennam
Gì. Hacc voc. forma Romano ori aptata est, qunnquam Lucilius apud
Cliarisium I. p, 95. P. arutenas dixit. Scal. recte huc rcttulit, quae
in Glossario Labb. leguntur: Alena, f'ióoc xorqnion òarnuxov (Ùotquxìioi),
o> oi xovtuvhc, ìy TuVq dvoiuic, %oó>vcui, quae ex ipso Fcsto petita esse,
vix dubitaverim. Prytancs Curioncs an Flamines dixerit Graecus homo,
ambigo. 4. Amsegetes] cf. supra p. 15. v. amtermini. Simile est
voc., quod unus Placidus babet apud Maium p. 433.: Aruscdentcs,
circumsedentes ; nam apparct scribendum esse: Amsedentes. Illud vero
amsegetes, Pitbocus et Gotbofrcdus conieccrunt, eiusdem legis in XII labb.
pattern fuisse, quam Cicero prò Caecina 19. tangit. Cuius verba infra
e resto Qu. XVI, 22. p. 193, 14. v. viac , demonstrabimus , fuisse bacc
Icrc : . . . vias muniunlo , donicum lapides escimi : m munierinl, qua
volct, iumcnta agito. 5. Amites] Glossarium Labb.: aruXixiq et
Klinutol xuAu/iot. 6. quos nunc appendices] melius Nonius p. 42,
7. M. 7. Ablegmina] boni codd. Lind. Albegmina vg. Isidori
Glossac : Ablegmina partes extorum , quae prosegmina dicuntur. Cf.
Festus Qu. XI, 3. p. 35, 25. v. porriciani, et Paulus p. 59. v. exta.
8. Ambulacro] antiquius vocabulum , postea repctitum. Cf. Glossaria
Labbacana et Placidus p. 434. Mai. 9. Amian] boni codd. Lino.
nmi'rt vg. Etiam in Varronc de L. L. VII. §. 47. amian e cod. Fioren-
tino restituendum erat; nam in stime rete alius piscis noincn latct.
Quanquam ab aliis amia dicitar, ut a Plinio IX, 15, 19. §.45. Hesy-
cbio v. Sfua. Ilacc in ed. vct. et Aid. ante Ambulacra invenio. 11.
antiqui] a sapicndo addilur vg. et a Lind., sed om. boni codd., nisi quod
Gu., qui bunc arliculum bis ponit, boc loco et post v. apud, altero loco
« sapicndo babet. Sed est ca manifesta intcrpolatio , cum esempla ad-
ducla non co spectent, ut adsiperc a sapicndo dici poluisse oslcndant,
— quciu in lineili sexecnta alia excmpla rectius adbibcri potcrant :, —
sed ut vocalcm ae in * mutari in componcndis vocabulis , demonstrclur.
Dai:. , qui id intcllexit, a saepiendo corrigere volcbat. Idem consiptum
e Paulo p.47. 49. comparat. Quae Scal. et Urs. contulcrunt, consipcrc,
desiperc, resipere, a Festi sentenlia aliena sunt. ab qu.] boni codd.
Li>n. a qu. vg. 12. Admissivae] conlrariae sunt arculis, de quibus
Paulus p. 14. 13. ludendo] coni. Scal. aHiieitrfo boni codd. ad-
ludendo vg. Liwd. 14. Addubanum dubium] boni codd., a quibus
in tali caussa non discedendum est. Addubanum a quodam antiquo
nomine dubus desccndit , unde verbum dubare , de quo Paulus p. 51.
Quae in Mussano Labbaci leguntur Adubitnus, ùdovuq , nescio, quoinodo
bue reltulerim. Ad dubicnum , ad dubium coni. Scal. Abnobanus
Danubius coni. Dac, quod vg. prò voc. dubium legebatur Danubiani. Ad
dubenum, ad dominum corr. GoTn. collato Paulo p. 51. v. dubenus, cumque
in commentariis ita sequitur Liud., ut: Ad dubanum dominum legi iubeat.
22
PAIJLI DIAC. EXCERPTA EX LEB. POMP. FESTI
(18)
Adulte r et adultera dicuntur, quod et ille ad alteram et Laec ad alterum se conferunt.
Aquilus color est fuscus et subnigcr, a quo aquila dieta esse videtur, quamvis eam ab acute volando diclain volunt.
Aqnilus autem color ab aqua est nominatus. Nani quum antiqui duos oninino naturales nosscnt, ìd est album
et nigrum, intcrvenerit autem is quoque, qui ita neutri similis est, ut tamen ab utroque proprietatem traliat,
5 potissimum ab aqua cum denominarunt , cuius inccrtus est color.
(19) Aquilo ventus a vebementissimo volatu ad instar aquilae appellatur.
Anquirere est circum quaerere.
An dr on locus domicilìi appellatur angustior longitudine, in quo viri plurimi morabanlur, ut gynaeccum a mulicribus.
Apud et penes in boc differunt , quod alterum personam cum loco slgnificat, alterum personam et dominami ac
10 potestatem , quod trabitur a penitus.
Anxur vocabatur, quae nunc Terracina dicitur Vulscae gcntis, sicut alt Ennius : "Vulsculus perdidit Anxur. '
Aquarioli dicebantur mulierum impudicarum sordidi asscculae.
Aquipenser genus piscis.
Apellinem antiqui dicebant prò Apollincm.
15 Aperta idem Apollo vocabatur, quia patente cortina responsa ab co dentur.
Abditivi abortivi.
Ape apud antiquos dicebatur proli ibe , compcsce.
Apua genus minimi pisciculi.
Abs praepositio a Graeco deducitur. Signiflcal autem rctractationem in parlem postcriorem.
1. quod] M. quiaGv. yg. Lixd. ?. Aquilus] Glossarium ap.
Steph. : Aquilum, ftiXav , fó? Aovy.ikhoq , ex Testo, pillo. Varronis e
Cosmotoryne versus, quos adducit Scal. propter voce. /luciti tu/tiilo, sunt
apud Nonium p. 503, 30. M. v. lavil. 6. Aquilo] recte moniluiu
est, idem esse vocabuluni Graccuin dy.ttìùe, ò poij(iù?, ut explicat llcsycbius.
7. quaerere] quirere Gu. , minus aple. 8. Andron] liunc Dac
putat dicluin esse Gracco vocaliuli significati! , ut apud llesychiuin : <U-
Óqìuìv' o fiiyuq oì/.oq. Àt sic absurda csset grammatici inlerprclatio ; nam
Laec domus pars non angustior, sed latior crat cetcris omnibus. Scd v.
\itruv. VI, 10.: Inter liacc aulem pcrishjlia et hospitalia ilinera sunt,
quae mesaulae dicuntur, quod intcr duns aulas inedia sunt intcrposila .
nostri autem eas andronas appellata. Sed hoc valde est mirandum,
ncc enim graece nec latine potcst id convenire, dacci enim tìróinùi-ti;
appcllant oecos , ubi convivia virilia solent esse, quod co viulieres non
accedant. viri plurimi] sciliect adeuntcs , abeuulcsvc, cives et
bospites. plurimum Lino, ex uno cod. Berolinensi. 9. Apud] cf.
IVonius p. 68. 522. v. apud. 11. Anxur] Quod Scal. pl.uel A.xur,
in quo n litera a- obliteratum est, ut alias per lit. s cxpeLi soli t , non
est in codd. Terracina] M. ut vg. Tarracina celi, libri Likd. Illa
forma praestabilior esse videtur. f'uhcac] boni codd. ì'olscac >g.
Lind. Illud scribendi praeceptis , quae Feslus sccutus est, cflnvenit,
V. Pkaef. IV, 3. Ennius] Annui. IV, 25. apud Merulain. f'uiseu-
lus] F'oheus enrr. Merlila, male. A . de bac Itali, -ornili noni in u in forma
jNiebubr. 11. 11. T. 1.' p. 69. ed. KC •-'• Aquari-li ii.ial.ulo
utunlur Appiileins et Tertulliano*. 13. AquipciiM-rj aliis aripensrr
diclus, iodi-in modo, quo aijuipe< in acipcs mutatimi c>t (▼« p. '.'. \.
nriipcdiush >am acipciisrrcm ab «cu ci peMia . iti cai perna . dirluni
eese, bine obs.r\a\it Salina-. L\i re. Plin. ]>.'.' il. eoi. ".'. a.. ni-i i|iiod
penna rectius cri.sta , qnani ro-triini pi-eis diri videtur. Certe (iraccuin
ctMSgOMfi e J. alino , non Latino* acipcnscr e Craceo dueluin i >t . ip-o
Albenaeo Ali. p, '-".li. f. tote. 14- Apellinem] liane nomili:
inani Romani a Doriensibos acoepi rant. A.lde iis . quae M.ultaire de
Craccae linguac dial. p. 152 d. et -l'i. a. all'eri, tituluni >1. „ar. n>. iu
in Corp. Iiimt. C-raee. n. 1066. 1J- Aperta . . . dentur Satiu»
tiil. noinen boe in cuiidiin cniMiui reli-rre. de quo ilielum est ad |
cedo p. 7. Sed ab eo porta, ciiìik >er-us ad Herenn. li lau-
dantur, baie barbara Craeeariiin inclini dcfonualio aliena est. ac piane
accedo Oi-ellii imlicio. lo. Abilititi abortiti .-ine c\t inpio. 1<.
Ape] Clossarimn Labi). : ape, xo'tÀvoor . et inleriiis : apri thooojtì, quae
sigiiilicationt-s nullo arlilieio ab apicn.l.' - duci po--unt.
18, Apua', (ii.uee Ù^Ùb, W. deduci tur] . l . qniul >,.. il a 1-im>.
quoque adiieitur. abest a codd. : quapn>pi>r ipMim l'auliuu eam parli
iiilain omisi-M- puto, ut Craei a el)iua saepius omi>it . quauquam nulla
alia nisi baie >o\ siguiC potisi.
(19) DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER I. 23
Àp oli i narcs ludos, hoc est in lauJcm Apollinis , populus laurcatus spectabat, stipe data prò cuiusque copia. » W. zr,l1-.
Apiculum fìlum, quo flamine» velatimi apiccm gerunt. .
Abacti magistratus dicebantur, qui coacti deposucrant impcrium.
Agere modo significat ante se pellere , id est minare. Virgilius: "Et potimi pastas age." Modo significa t iurgari , ut
dicimus : agit cum co furti 5 modo repcnderc, ut cum dicimus : gratias ago 5 modo verbis indicare, ut cimi dici- 5
mus : causain ago 5 quin ctiam si accessit gestus et vultus quidam decor, ut cimi scenici agere dicuntur.
Abgregare est ab grege ducere: adgregare ad gregem ducere: segregare ex pluribus gregibus parles seducerc, (20)
nude et egregius dicitur e grege lcctus. Quorum verborum frcqiiens usus non mirimi si ex pecoribus pendet,
quuiii apud antiquos opcs et patrimonia ex bis praccipue conslitcrint, ut adbuc ctiam pccunias et pcculia dicimus.
Acetare dicebant, quod nuuc dicimus agitare. 10
Autunni uni quidam dietimi existimant, quod tunc maxime augeantur boniinuin opcs, coactis agrorum fructibus.
Agedura signiCcat age modo. Est cniui adbortantis senno.
Aulas antiqui dicebant, quas nos dicimus ollas , quia nullani littcrain geminabant. Itaquc aulicocia exta, quac in
ollis coquebantur, dicebant, id est clixa.
Avidus a non \idcndo propter nimiam cupiditatem appellatili-; sicut amens, qui mcnteni suam non babet. 15
Aurei iam i'amiliam ex Sabinis oriundam a Sole dietam putant, quod ci publicc a populo Romano datus sit locus , in
quo sacra beerei Soli, qui ex boc Aliseli dicebantur, ut Valesii, Papisii prò co, quod est Valerli, Papirii.
.Veni il iam gcntem appcllatam dicunt a 31amerco , Pjtbagorae pbilosopbi lìlio, cui propter unicani bumanitatem cogno-
men fuerit Acmylos \ Alii, quod ab Ascanio desccndat, qui duos babucrit filios, Iulium et Aemylon.
1. Apollinares ludos] de hls v. Varron. de L. L. VI. §. 19. cum in quihus Giacca lingua ; habet, ut in fuet et omnibus tcrtiis verborum
annot. 2. Apiculum /Uum] de codem Paulus p. 00. v. ilainen; de persouis, in navcbos, in cndo. Itaque ex voc. acetare intelligitur, ctiam
apice idem p. 10. INiliil crat, cur Scai. corriere t : (/no jlamines velali frequenlalivoruui formam olim fuisse etare, piane ut apud Graecos iduv.
apiccm regerunt. Nani hoc pilei insigne lanco quodaiu filo, quale Grae- 11. Autumnum] Auclumuum Fcstuin scripsissc verisimile est, quae nie-
corum orift/iUTU crani, involvi , nono ìuirabilur. 3. Abacli] Glos- lior est consuctudo et origini voc. expositac aptior. 13. nidlam
nariuni Labb. : abacti, ùxoioùivra. i. minare] Loc voc. iiilimac lillcram geminabant] v. annot. ad p. 0. v. anus. aulicocia] aulico-
cssc Lalinilatis , frequens apud Hicrouymum et in legibus harbaris, otirt vg. : illud codd. , n.im quod Dac. tradit , in libris mss. esse auli-
unde in linguis e Komana orlis prodiit menare, mener , observavcruul codia, ucscio unde hauscrit. Servavi cum Liisd. codd. scripturam, cum
A. Alg. et Gom. ad v. agasoncs p. 21. Firgilius] Eclog. IX, 21. aulicocia prò aulico (juia dici potuerit. CI", annot. ad v. aquipenser p. 19.
age] post boc voc., quod vg. et a Li>d. quoque addilur, Tityrc , ohi. lo. a non videndo] reclius idem p. 13. v. avere. 10. a Sole] ,
boni codd.: videtur id voc. ex ipso Virgilio a librariis additum esse. Varrò de L. L. V. §. 08.: Sol, vel auod ila Sabini .... Sed potest
0. scenici agere] cf. dieta superius p. 15. 7. ab grege] M., ut vg. Sabiuum Solis noincn propius ad lorinain Auseliorum nominis accessisse.
a grege Luw. e Gu. 8. egregius] cf. Paulus p. 00. v. exgrcgiae. 17. sacra faccrcl] sacrificarci M. sacra faccrent vg. Aliseli] boni
9. ut] uude corr. Bombili. Varr. lieti. II, 12. p. 283. , ut rei'crl Lind., codd., ex eo more, de quo dictum est in Praef. IV, 3. Ausdii vg.
quo non opus esl. \). pcculia] cf. lYstus Qu. XII, 17. p. 57, lì. \. Sabinos anliquum S intra duas vocales rctinuissc , nec , sicut Romani
pcculium. Qu. X, 29. p. 180, 10. el Qu. XII, 5. p. 45, 13. v. peeula- fecerunt, mutasse in K, ctiam alia excmpla liabemus : Volcsus , ausmn,
tus. De eadein pccuniae sigiiilicalioue Varrò de L. L. V. §. 92. 95. fascila. 18. a Mamerco] nempe Marnerei stirps Acmiliorum crant.
Plin. N. II. XXXIII, 3. Colum.lla VI. Praef. , ne plurcs ad>occm. li cum a Sabinis Nmnae deseendere credercntur (v. Plutarch. Num. 8.
10. Acelarc] Acitare legenduin pulat Gotu. , sed non bollini C. prò G. 21.), ae IVuma cum Pythagora lamiliariler vixisse ferie tur : facile intelh-
ponere antiqui moris crat (v. Paulus p. 30. v. colgo, p. 32. v. cerroues, gilur, quac buius fabellae origo fuerit. 19. Aemylos] scripsit de
p. 39. v. cuturnium, p. 42. vv. clucidatuin et Ccrmalus , p. 43. v. clu- coniectura Li.™. , quod Graecum ulfu'log significatur. Aenulos vg.
mae , et cf. ctiam p. 39. v. culliola, et p. il. craceules cum annotatis): Aemylon] M. Aemilon vg.
srd eliani E. in uiultis vocabulis anliquius crat quaiu I., potissimuiu in iis,
24
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(20)
Acrumnulas Plautus refert furcillas, qnibus religatas sarcinas viatores gerebant. Quarum usnm quia Gaius Marius
rcttulit , Muli Mariani postca appcllabantur. Itaquc acrumnae labores oncrosos significant 5 sive a Graeco sermone
deducuntur. Nani a'iqeiv Graece, Latine tollere dicitur.
Acmidum tunùdum.
5 Aequidiale apud antiquos dietnm est, quod nunc dicimus aequinoctiale , quia nox dici potius, quam dics noeti annn-
mcrari debet. Gracci quoque in boc consentiunt, ìo^/kqIuv, id est aequidiale, dicentes.
(21)' Aeruscar e aera undique , id est pccunias colligcre.
Aequilavium significat ex toto dimidium, dictuin a lavationc lanac , quae dicitur aequilavio redirc, quum dimidium
decidit sordibus.
10 Acgeura mare appellatur, quod crebrae in co sint insulac , ut procul aspicientibus specics caprarum videantur:, sive
quod in eo Aegc, Amazonum regina, perierit 5 sive quod *co Aegeus pater Tliesei se praecipitavcrit.
Aestìmata poena ab antiquis ab aere dieta est, qui eam aestimaverunt acre, ovem decussis, bovem centussis, boc est
decem vcl centum assibus.
Aluci natio erratio.
15 Adi gas dare cogas.
Acics, acumcn , acus et acucre dicuntur ab uxóvi], quam Latine dicimus cotem.
Auxilla olla parvula.
Amputata, id est circumputata , dicuntur ab eo, quod antiqui putum prò puro dicebant, unde deducuntur pudor
et pudicus.
20 Appia yia et aqua ab Appio Claudio est appellata.
1. Plautus] in ine. fabula, v. Plauti fragni, ine. ap. Botliiura n. 1.
2. rettulìi] ed. vet. vg. retulit Lind. Muli Mariani] de bis iterum
Qu. Vili, 29. p. 171, 28. « Gracco eie.] Fcsti niens fuissc ca videlur,
quae reccntium multorum ctymologorum, ut ipsas illas furcillas a verbo
aìlgiiv acrumnas dictas esse slatuerct, quasi aluoftivac. 4. Acmidum]
Glossarium Labb. : Aemidus 7tt<pvat?fi:ivo$. Glossac Isidori : Aemidus tu-
midus, inflatus. Excmpla in scriptoribus non repcrta sunt. 5. Aequi-
diale] ctiam in Glossario Labb. laijftcQwóv explicatur. nox diei po-
tius eie.] diligentius de ca quacstionc Gcllius N. A. III, ?., ac multa de
corum opinionibus, qui diem a nocte duci cxislimabant, ad Taciti Gcrin.
11. congesta sunt. 6. ìwjutqtav] vg. isimcrian Gu. simcrian M.
7. Acruscare] Glossarium Labb. : acsculator ;£aAxo/óyo?, et: acseulor y_u\-
y.oXoyu, quae forma analogiac non minus convenit. Placidus in Glossis
p. 435. Mai. : Aeruscans, acs minutimi. Addc modo colli-gens, et intelliges,
ctiam baec e Festo lluxissc. 8. Aequilavium] confcruntur Isidori
Glossae: Acquilatium aequatio. Ibi aequilavium restituendum est.
10. Aegeum mare] a scopulis , qui aeges appellantur, dici imi traditur
etiam a Varrone de L. L. VII. §. 22. quod] vg. ut codd. quod ita
Lind., e Lipsicnsi cod., qui ut ita. 11. Aegc, Amazonum regina]
boc solo teste nota. Nomcn ilta ( raduni codd. Acgaea vg. co] scripsi.
eo quia M. in eo cett. Haec fabula notissima est. 12. Acslimata
j,ocna] cf. Festus Qu. X, 20. p. 181, 10. v. o>il.u<. Qa. X, 20. f. IH,
18. et Qu. XII, 5. p. 45, 13. v. peculatus. De eadira re V»rro de L.
L. V. §. 05. Gellius N. A. XI, 1. Cf. Dcnieirius Pnalereach ap. IMu-
tareb. Solon. 23. decussi* . . centussis] codd. . ut vid.tur, omnes,
quod reliqui quanquam ncgligrntissimc scriptum, decussi . . renfussi vg.
li. Alucinatio] vg. , ut in edd. \ctt. aìlucinatio Litd. , nescio e quo
fonte. Glossarla Labbaei allucinar et hallueinor nanaplfnm interprctan-
tur. Cf. Gellius XVI, 12, 3. Fulgrnlius v. alucinari I H.
15. dare cogas] ad rem cogas vrl adire cogas. quod ipsi nisris piai -< t.
corr. Scal. , comparalo Glossari* Labb.: adegit , noocw^ojr. liane
tamen glossam ex Festo non esse pctitani nianilV-tum r>t. Fotuiu
scripsisse pulaverim : adigas iuriiurando, iusiurandum dare cogas; idque
Paulum cxccrpcndo concupisse. Il"'- àxòrij] vg. acone codd. 1«.
Auxilla] cum ollam par> ulani iiit.rprrt.tur Paulu* . illud cuui prò de-
minutivo voc. aula un olla sumpsisse apparet. A crumtamou aula ita
ex auxilla contractum est. ut qualus . ala. mala, palus . talus , velimi,
paulum Contrada sunt e voce. quasillu>. avilla. maxilla . pa\illu*. taiil-
lus, Texilluni, pauxilluni: quibus infra, ad Fcslum Qu. X\ . •>'-. p. I"».
15. v. toles, ctiam lolcs et tolas adiungemus. Is Amputai.
Festus v. putum Qu. XI, 2. p. 34, 16. deducuntur] ducu*t*r M.
20. ub Appio Claudio] censore arni. a. a. e. 141.
(21)
DE SIGIVIFICATI01XE VERBORUM. UBER I.
23
Arimi num a nomine flaminis propinqui est dictum.
Animili a urbs parvarum opum fuit in Apulia.
Arca diminutivnm facit arculam et arcellam , ut a porco porculum et porcellum , a mamma mammulam et mamillam.
Ale b ria bene alentia.
Agaso ucs cquos agentes , id est minautes. 5
Arcubii, qui excubabant in arce.
Armillas ex auro, quas viri militarcs ab inipcratoribus donati gerunt , dictas esse existimant, quoti antiqui bumeros
cum brachi is armos vocabant 5 unde arma ab his drpendentia sunt vocata.
Abalicnatus dici tur, quein quis a se removcrit. Alienatus, qui alien 11$ est factus.
Asserere inanimi, est admovere : quo ea quoque, quac in tcrram demiltuntur*, seri dicunlur; unde ctiam sera e 10
appcllantur, quia forili u s admotae opponuntur defixae postihus, quemadmodum ea , quac terrac inscruutur. (**)
A rv uni dicimus agrum needum satina.
Apica dicitur ovis , quac ventrem glabrum hahet.
A e syllahain antiqui Graeca consuetudine per ai scrihebant, ut a 11 lai, Musai.
Auccta saepc aucta. 15
Abercet prohibet*.
Advosem, adversarium , bostem.
"Axc agglomerati universi stantes", id est cobortibus aut legionibus.
1. flutninis] ctiam Straltoni et Plinio noti. 2. Animala] boni
codd. Aminula vg.: sed illud Li\d. praefert propter Pbilargyr. in A ir-
gil. G. II, 134. Hic tamen quae de versu Plauti Mil. glor. Ili, 1, 53.,
e corruptissima lectione ducta sunt, ac nihil inde proficitur. Animulae
oppidi nomen apud Plautum restilucnduiu esse , vidit Scioppius , coniir-
mavitque Lird. 3. Arca . . arcellam] Glossarium Labb. : Arca et
arcela (ser. arcella) xifìmròc, owoòq ctc. 4. Alebria] ab alcndo, ut
Mulciber a mulcendo, uber ab uvendo. Glossarium Labb.: Alcrius
(Alebrius Scal.) frrpopoc, d-yt/ifioc (&qixtÒc. Scal. &gii(ii/*oq Salmas.),
rgogm't;. Isidori Glossae : Alebra, bona quibus alimiir. 5. minan-
tes] cf. supra p. 19. v. agerc , cum annoi. 6. Arcubii] Lino, e
bonis codd. arcubiae vg. Glossae Isidori : Arcubius, qui cubai in arce.
Arcubii prò arcicubiis dici poterant, ut stipendium prò stipipcndio et
sìin il i a . 8. armos] cf. p, 2. v. armillum. 9. Abalienatus . .
alienatus;] obscurum , quod discrimen Fcstus inter baec verba fecerit.
Glossarla Labb. utrumque interprelantur un al fata*», ìxTtotòi. 10.
Asserere m animi] codd. Adserere manti vg. manti omittendum censct Uas.
At dictum esse a Romanis asserere alicui manum, intelligitur comparati»
verbis Festi Qu. XV, 1G. p. 148, 24. v. sertorem. Ac video nunc, etiam
apud Varronem de L. L. VI. §. 64. librorum manuscriptorum lectionem
adserere manum , non fuisse movendam. Utrumque enim eodem iure
dicipoterat: asserere manum alicui, et: asserere aliquem manu. ouo]
Li.vd. e codd. quod vg. Illud est idem quod unde, vel quo fit , ut.
in terr«m] in terra Litid. e solo Gii. , non apio id defendens exemplo.
demitluntur] corr. Scal. Ubs. dimittuntur codd. serae] cf. Feslus
Qu.XIII, 19. p. 91, 30. v. rescrari. 11. i»weru»<*r] inserunt Liud.
ex uno Gc. 12. Arvum] eodem modo detinit Varrò de R. R. 1,29.
13. Apica] ctiam baec concinunt cum Varrone de R. R. II, 2., et Pli-
nio N. H. Vili, 48, 75. §. 198. 14. scribebant] igitur Verrius ai
et ac scribendi tantum rationc , non pronunciandi distiuxisse videtur,
similitcr ac IVigidius apud Gellium N. A. XIII, 25. 15. Auceta] vg.
avuta boui codd. Itaquc illud admodum inccrtum est, quanquam e prò
g antiqua ratione scribendi, et e introductum analogia voc. acetarc
p. 20. tueri possis. Eandcm rationem intcr se babent Latina auceta et
aucta, ac Graeca ùfiutfiuxiTog et ftuifiaxru<;. 16. Abercet] boni codd.
Abarcet vg., ut supra p.14. Nibil vetat, quominus utramque voc. formam
a Festo admissam statuamus. prohibet] vg. Lino, prohibetur codd.
17. Advosem] "Fortasse legendum advorsem vel adverscm." Goth. At r
ante s elidi potcrat , ut in prosus et rosus , quae facta sunt e plcniori-
bus formis prorsus et rorsus. Glossarium Labb. : advores ìvuvxiot, quod
advorcs quin ex boc advoses corruptum sit, non dubito. Etenim ut ab
origine VEH nomen vectis factum est, ita a VORT ducitur ADVORT-
TIS ; geminum autem T in vocabulis derivandis apud Latinos in S mu-
talur; bine ortum est advorsis , advosis. 18. Axe] Axes vel Axei
coni. Scal. agglomerati universi] baec voce. Vg. et a Lihd. quo-
que commute distinguuntur , quod sustuli , quoniam explicatio a verbis
D
26
PA.ULI D1AC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(22)
Aerum a" utensilia ampliora.
Afvolunt* avolant.
Astasint* steterint *.
"Am baxioque* circumeuntes", catervatim.
5 Apor apud.
Amo si o annuo.
Antiqui! in vetcres ctiam prò omnia -J* posuere.
Aestimias aestimationes.
Abisse prò adisse dicebant.
10 Abambulantes absccdcntes.
Aqnilius praenomen ab aquilo colore, id est nigro , est diclino.
Antiquarc est in morem pristini) in reducere.
'Attinge prò attingala posuere.
demum id est incipit. Itaque hacc omnia e scriptorc quodam , puto e
poeta tragico , ducta sunt , qui ca versu quadrato sic potuit compre-
Lcndere : , ,
Axe agglomerati universi stdntcs — o — o —
Axem militare esse vocabulum , quod gcnus acici significct , alii vidc-
runt: similiter Virgilius Aen. Xlt, 458.: densi cuneis se gitisene coaclis
ag glomerant.
1. Aeruma] scripsi. Aerum aerum autensilia M., quod orlimi esse
cxistimo e dittographia : Aeruma , eruma, utensilia. Il ine nata leclio
vg. Acrumaeruma. Aerumina vcl Ai-ramina coni. Scal. , et hoc aite-
rum magis probat , cui iudicio subscripsit Lino. Idem (amen in com-
mentariis legendum censet: Aeramentum, a, utensilia, boc est aera-
mentum , aeramenta etc. : cuius consuctudinis in scribendo a Fcsto Pau-
love usurpatae nullum affert cxcmplum. Maxime mirifica sunt, quac
Goth. proposuit: Macraerumina vcl Macraerumenta , quac esse vult in
vasis aeneis maiora. Aeruma sive Ai-rima simplicilcr abcna signilicat.
2. Afvolunt] Aevolunt Gc. Aevolum M. Avolant vg. l,t\n. , qui in
commcntariis etiam arvolant proponit. Ego a vestigiis codd. quam mi-
nimo intervallo discessi, ac posui, ab, quod ante t in f mutatur in SC.
de Tiburtibus apud Gruterum p. 499, 12. (Orcll. Inscr. Lat. coli. 3114.)
af vobis , ctiain in componendis vocabulis sic mutari potuissc , et vcr-
bum volare , ut plurima Latina , ab antiquiori forma tcrtiae coniugatio-
nis profectum esse. avolant] Gu. 2. et M. , ut videtur. evolant
vg. advolant Linb. e deterioribus codd. 3. Astasint] Astasent
boni codd. Adstassent vg. Astassint coni. Scal. et reccpit Lini», S
non geminasse antiquiorcs , satis no Inni est: et cf. in su in Paulum p. G.
v. anus cum annot. steterint] corr. Sevi, staluerunt vg. , non
steterunt , ut Lind. refert. Fateor tamen , banc glossam inccrtissimam
esse. 4. Ambaxioque circumeuntes] M. , nisi quod Lic non gue
babet sed quae, quod mutavi. Ambiaxio gui Gv., ut videtur. Ambaxi,
gui circumeunt et coni. Scal., quem sequitur Li>d. Mihi persuasi, etiam
boc loco non dislingucndum esse Ambaxi, gui, sed ila interpungendum.
ut solum voc. catervatim explicando adii ■ (uni .-il, ea autem. quae prae-
cedunt voce, e poeta tragico pelila eaae >idcanlur, nisi Muimcnter fal-
lor, codem , ex quo i Ila : Axc agglomerati etc. ducta crani. Amba-
xium ab amb -agendo ductuiii esi. 5. Apor] apo nu^à e Glossario
comparat Scal.: sed apud Labbacum in Strpliano Londin. p. 109. legi-
tur : Ape tiuqu. C. Amosio annuo] glossa olisi -uri-sima. Si «l. con-
lulit : Annos, annua jo/.i»i;, ut legitur in diossano Labb. et corr. in
Paulo: annos, annua. Annos autem vult dcDccli in genitivum annoti*.
unde annolinus. 7. Antiquum^ codd. Anlicum vg. omnia]
leclio codd. , quae in Tg. Batata est in ianua. Lia», e cod. Lipt
assuinpsit nobili , quod non minus interpolatum est. Conili io apud 1 e-
stum fussic ornine prò homine , et grammaticuiu id Botane, quod apud
antiquiorcs ctiam Lomines antiqui dicuntur , ut eiies antiqui apud Pa-
cuvium. 8. Aestimias' Mnaliulum alias incognilum. >am quac
Dac. tanquam e XII tabb. all'eri, Haciardus lin\il. Antimi* legendum
coni. Lipsius in Epislol. Qnaest. III. 20. Opp. T. 1. p. Ivi., quod in
gnomaticis scriptoribu- taepinj prò aestimio legitur. Sed plurale fcnii-
ninum acstimiac analogia multorum eiusdeui formac abstractorum nomi-
num satis defenditur. aestimationes' M. ut »g. acstimationibus
cett. codd. 9. Abisse] etiam tace glossa, ut e codd. posila est,
obscurissiiua est. Abiissc . . adiisse vg. Pro adiisse mg. A. Acg. obiisst
signo addito emendatae lectionis ). Obiisse prò adiisse coni. D»i-. 11'.
Abambulantes] cf. Paulus p. 112. v. obanibulo. 11. ;in:iioani)
alibi non rcpertuin. aquilo colore' ci". Paulus p. 1S. ». aquila».
12. Antiquare] cf. Nonius p.7t>. 21. Placidus p 13. .4 1 tinge]
boni codd. Attinge» corr. Se il. , atque ita etiam libruni nis. Labore
nflirmat Irs., quos scculus est Limi, .ittigem coni. Gora., idque etiaai
Limo, praeferendum putat. (Juid autem tum faciemus Fe-to (Ju. XIII,
(22)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER I.
27
Cv<u
%„
/ * 1 ex
faU
V T~C "-C fi t~* t~7
Appellitavisse appellasse.
Alt^ras ponebant prò eo , quod est adverbìnm alias. ^^ *
Argutum iri in discriracn vocari.
Aureas dicebant frenos , quibus equorum aurcs religantur.
Ausis audeas.
Audacias plurali ter Cato dixit.
A u da x diminutivum facit audacnlus.
Arvocitat saepe advocat.
Annaria lex dicebatur ab antiquis ea , qua fìniimlnr anni magistralus capicndi.
Aliorsnm et illorsum sicut introrsum dixit Cato.
Abictaria negotia dicebantur, quani materia ria iu * nunc dieimus, vidclicct ab abictibus coemendis.
Alctudo corporis piiiguedo.N - — ,, f*+l- j» V"" <■■ **• «* lclu.v fai***** <?■%<
Aeribus pluralitcr ab aere, id est aerameli to, Cato dixit.
Addues addidcris.
Aristopboruni ras, in quo prandium fertur, ut discus.
Allicit est perducit aliquem in rem, dietimi a verbo lacit, id est decìpit. Iliuc desccndit il lì cere et obi e e tare,
id est frustrantem inducere.
Abnutarc saepe abnuerc.
Aliae* rei dixit Plautus prò eo, quod est ali* rei.
5 (23)
10
/f • ùi"
i" r
16
24. p. 9G, 21., ubi : Ilecipie , alt, apud Catonem , ut alia eiusmodi
complura , quid Paulo p. 55. v. dice, et item Festo Qu. X, 17. p. 180,
28. v. ostcnde, quod ex eodem Catone sumptum esse, infra demonslra-
bimus? Lipsius in Varr. Ledi. Ili, 27. Opp. T. I. p. 63. et in Antiq.
Lectt. V, 13. p. 130., ubi bane futuri forniam , dicem , faciem , etiam
Plauto a indicare studet , ubique apud Festum cxtrcuiam syllabain em
restituì iubet , non audaetcr , ut ait, sed temerario conatu. IScmpe ni
finale, cum per synaloephen tutics in pronunciando absumcretur , apud
antiquiores Romanos in nonnullis formis cum nominimi, limi etiam ver-
borum , piane omini solebat : quod antiquissima monimenta testantur.
Catoncm autem dicem et faciem , non dietim et faciam, scripsissc, quod
allii mat Quinctilianus , Inslit. I, 7., non refragatur iis , quae Vcrrius
observavit.
4. Aureas] v. Paulus p. 8. v. aureax , cum annot. 5. Ausis]
in Gi\ et apud Li>d. post Audacias ponilur. 6i Audacias] ita etiam
Cicero saepius , ut Forccllinius notat. 8. Arvocitat] cf. p. 10.
>• arferia. 9. Annaria] alii Las leges , in quibus \ illia est, an-
nales dicunt. 10. Cato] nani post Catonem et eomicos poetas obso-
levit id >oc. , et al» inferiori* aclalis scriptoribus postea repetitum est.
11. materiariam] scripsi cum Lbs., intclligens non fabrieam iuateriariam,
sed negoliatioiicm : sicut matcriarius et negotians dicitur (in titolo apud
Gorium Etrur. III. p. 142. Orell. n. 4248.) et faber. Etiam Plautus
Mil. glor. Ili, 3, 4G. , quem versum Dac. attulit , inateriarium dicit,
qui ligna ad opus faliris faciendum ut adsint curat. materiam codd.
matcriationem proponit Scal., qui etiam supcrius corr. negotiatio, quod
Uas. in libro ms. se inveuisse teslatur. mtileriaturam coni. Goni. , ad-
Tocato Yilruvio IV, 2., sed bic material mani dicit 1 ignorimi structurain.
12. Alctudo] cf. supra p. 21. v. alebria. 13. id est aeramento]
itaque non de slipendiis , ut Livius , sed de aerei» Yasis aera posuit
Cato. li. Addues] codd. Adduis Lind. , sed ipse id improbat in
commentariis. Kccte , uam in bis tenuibus antiquissimi sermonis reli-
quiis sine necessitate ne literam quidem mutare, religioni habuerim.
Nota sunt duini, finis, duit , duint, interduim, adduìt , perduit, eredititi
sed Plautus babet etiam creduam et perduam: atque adduas eodem jure
cum addues pcrmutari potcrat, quo altingam cum attingerli. 15.
Aristopkoruui vas] hoc uno teste notum. 16. rem] rete coni. Dac,
parum apte. lacit] de eodem verbo eadem p.86. et p.87. v. lacit.
Cf. p. 85. v. lcnones. liìicere] cf. Paulus p.84. v. inlcx. Ex boc
ipso tamen verbo , si coinparaveris inlicium vocare , illices, colliciae et
alia, intelligitur , Festum non primam stirpis buius vocabulorum signi
ficationem posuisse. 17. frustrantem] de subiecto dicitur, non de
obietto. Itaque non opus est, ut cum Ubs. corrigatur : frustrari seu,
81. Abnulttre] verbo uti Ennium et Plautum, docet Forcellinius. 19.
Aliae . . . ali] ali et deinde aliae legitur in codd. : quorum ordinem
laveria: nam ali Festus scripsit prò alti, Aliae . . . alii Linb. li»
Plauti Milite III, 1, 2(Hi. legitur: nullac (al. nulli) aliae rei.
D*
n
28
PAULI MAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(25)
A f f a b r u in fa b re fa cium .
A lini odi prò alius modi.
Aeneo lo, quod ex aere fit dicimus.
Acmi 1 uni vas ex aere parvum.
5 Ad exitam aetatem ad ultimain actatem.
Amatio* ab amore denominatum.
Angina m vinariam liaberc die un tur, qui vino sufTocantur.
Adulterina signa dicuntur alienis anulis facta.
Ausculari dicebant antiqui prò osco Lui, quod est os cum ore conferre.
10 Arabico olet, idestex odoribus Arabicis.
Adaxint adegerint.
Argus oculcus, Argus nomen est boiuinis, qui fuisse fìngilur oculis plenus.
A m a s s o amavero.
(24) Amiculum gcnus est vestimenti, a circumiectu dictum.
15 Auditavi saepe audivi.
Allivescit, livere incipit, hoc est li vidimi fieri.
Atticissat Attice loquitur. Flautus : "Non atticissat, sed sicilissat"j id est Siculc loquitur.
Atritas atri coloris.
Aegypti'nos Aethiopas. v
20 Advelitatio iactatio quaedam verborum figurata ab bastis vclitaribus. Yelites dicuntur expediti milites quasi volante».
1. Affabrum] Glossarla Labb. : adfaber tvTtj(V]jg. 2. Alimodi]
i. e. alii modi. 3. Aeneolo] codd. lcctioncm servavi, quanquam
ea non satisfacit , cum ignoretur, quid Paulus in Fcsto legerit. Aenco-
lum vg. Lind., qui Lipsiensi cod. hoc tribuit. 4. Aenulum] Isa-
dori Glossae : Enulum, caldarium. 5. Ad exitam aetatem] ut pe-
riculis aditis et sexcenta id gcnus. 6. Amatio] vg., quo voc. Plau-
tus utitur. Cf. Nonius p. 70, 30. M. Amutio boni codd. Amasco
coir. Scal. , quod inchoativum verbum Diomcdcs et Isidorus in Glossis
babent : sed interprctatio, quae additur, buie verbo non convenit. Amo-
sio Lind. , voluit Amasio. 7. Anginam vinariam] lepida dictio,
quam Scal. recte cum Demosthenis "QyvQÙyxj] comparavi!. Cf. Nonius
p. 35, 9. v. angina. 8. Adulterina signa] apud Ciccron. prò
Cluent. 14. 9. Ausculari] ausculum olini dictum fuisse , tcstalur
Priscianus I. p. 562. P. Placidus in Glossis p. 435. Mai : Ausculatus,
osculatus. 9. 10. Glossas Ausculari et Arabico unus trausponit Gc. et
Limi. 10. Arabice olef] glossa ad Plautum spcctans , cuius
versum e Cornicularia affert Diomcd. I. p. 378. P. : facile olent aedes
Arabice. Bothc Fragm. Plauti Cornicul. 1. 11. Adaxint] ctiam
baec ad Plautum pcrtinent, qui in Ani u Invia I, 1, 11. : Ulinam me divi
adaxint ad suspcndium , quae sub codoni v. affert Nonius p. 75, 5. M.
12. Argus oculeus] neque haec ex alia fabula, quam Plauti Aulularia
ducta sunt, ubi III, 6, 19. legitur: Quo/ si Argus servet , qui oculcus
tolus fuit. Post oculeus coturnate, non puncto distinxi, ut intelligeretur,
inde sequi interpretamentum. 13. Amasso] Plautus Ca>in. A , •», 'l'I.
14. a circumiectu] cf. Varrò de L. L. V. §. 132. 15. Auditavi]
Audivitavi mcliores codd.: sed illud, ut a Scal.. iani in cod. Lip»ien»i
et Guclfcrbytano altero correo tum est. 16. Allivescit] voc. alibi
nominili repertum. 17. Plautus] Mcnaecbtn. Prol. 12. liciti*-
sat] apud Plautum legitur sicilicissitat. 18. Atritas] codd. Atrm-
tas vg. atri coloris] ater color corr. Scal. Confirmat eius scbIcb-
tiam Glossarium Labb. : Atritas, ufi-arùrr^. Voc posuit Plautus in Poe-
nulo V, 5, 12. 19. Aegt/ptinos] boc voc. aperte ductuiu est ex
iisdem Plauti versibus : Ita rcplcbo atritate, atrior multo ut siet. Quam
Aegyptii , aut qui cirtinam ludis per Circuiti ferunt. Ibi si ex Paulo
Aegyptini posueris , nietrum egregie adiuvabitur. Aegvptios ibi de »i-
gris hominibus dici, cum revera subfusculi cssont . rocte obser^a^t
Grammaticus. In scriptoribus Graecis .•/."; i 1 1 ."> oc non obscrvatum est.
20. Advelitatio] alibi non reperitur. De veliUtione t. Paulus infra p
Velites . . . quasi volante*] Dac. errat , cum contcndit . bare nou esse
Festi, sed barbari, ut ait. raeeiuatoris, qui non meminorit. alibi Fostnm
velites velatos dixisse. Festus enim iiumju.iiu velatos et velilo-, prò co-
doni militimi genere babuit. V. annoi, ad v. adscripticii. p. 13.
(24)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER I.
29
Aneto r communis crat generis apud antiquos.
Adnictat saepe et leviter oculo annuit. Naevius in Tarentilla : "Alii adnutat, alii adnictat, alium amai, alium tenct."
Atriplexum berba, quae nunc atriplex dicitur.
Adoptaticius ex adoptato Alio natus.
Aleonem alcatorem. Naevius : "Pessimoruni pessime audax, ganeo, lustro, alco."
Aditici! lu in parvum aditimi.
Atra bilis ab atro, id est animi vitio, dieta. Est euim atrinn nigrnin , id est a candore remotum.
Anctos*, id est exeruciatos.
Anatcm inerbimi ami nm dicebant, id est vctularum , sicnt senili ni morbum sellimi.
Aitar ia ab altitudine dieta sunt, quod antiqui diis supcris in aedifìciis a terra exaltatis sacra faciebant ; diis tcrrcstri-
bus in terra , diis infcrnalibus in eflbssa terra.
Assa dicebantur cantus tibiarum.
Aves ab adventu canini dicunlur, quod inde veniali t, inule quis non suspicctur.
Agoluui pastorale baculuin , quo pecudes aguntur.
Ab or tu ni gravidae mulicris dicitur, quod non sit tempestive orlimi .
10
(25)
15
1. Auclor\ hoc voc. genere fcniinino ab optimis quibusque scriplo-
ribus poni notimi est. Auctrix vis Festo , neduni Verno cognitum esse
poterat, ita ut verbi! eral apud antiquo», soli Paulo deberi existimem.
In Placidi Glossis est: autrix ab agendo dieta est; sed sequitur statini:
Auctor . . . generis est communis. 2. Adnictat] cf. Pestai Qn. I\,
25. p. 25, 7. v. nicture. Pfaevùu in Tarentilla] v. Botlic P. Se.
L. V, II. p. 10. Pleniorem merctricis descrijitionrin , quae cimi hoc
vena bene congruit, non ita tamen, ut ipse versus inde dcsuniptus esse
possit, Isidorus Origg. I, 25, 2. servavit , quam trattavi! Scal. in Con-
icelancis in Varron. de L. L. p.82, 35. (p. 161.), ita ut et liane Naevii
Tarcntillac vindicare studerei. Sed frustra. Illi apud Isidoruin versus
iambici sunt, hiccc trochaicus tetrameter. 3. atriplex] atriplex
%()vaoXu.yuvÓY, u.Ttiu<fuÌi$. atriplex tuóoùqmì, leguntur in Glossario Labb.
4. Adoptaticius] M. vg. Adoptatius (il., ex qua lecitone lluxit, quod
in Isidori GloSSÌl est: adoptarius , puer ex adoptato natus. Festoni
puto , hacc monuisse propter Plaulum , qui in Pocnulo V, 2, 85. 100
voc. alio sensu usurpai. 5. Aleonem] v. etiam Catull. 20, 2
Naevius] Bothc P. Se. L. V, II. p. 22. ganeo] cf. Paulus p. 72
v. (rumimi. Zusrro] M. A. Aie. in mg. lureo Gu. , ut videtur
ut vg. Illud Scal. auctore retinui , a lustris eodem modo deductum
ut ganeo a ganeis , quanquam Catullum 115, 7. ab eodem doctissimo
viro recte intrllcctum esse, negaverùu. Lui co, voc. multo magis notum
facile prò lustro a librario poni poterat. 6. Adiliculum] voc. alibi
nondum rcperlum. 7. Atra bilis] Alrabilis coni. Dac. : temere.
Limi, recte indicavit, glossam spedare ad Plauti Captiv. Ili, 4, 64.
i'<{ est animi vitio] id est deieri vult Dac, aitimi vitio Gora. : neuter
recte. Fcstus hoc dixit, quod non ab ipsius colore, sed ab animi con-
dicionc atra bilis dieta sit. 8. Anctos] coir. Scal. et Uits. Anlios
codd. vg. Glossarla Labb.: Aneti, clyxduivot, (ùy/ófit voi) , et: Anctos,
ùrayxuo&ivxuc. id est] om. Gu. Lind. 0. Anatem] ex glossis
apud Labb. imprimis bue spectat illa : Anas , yt/Qm; x«t onytjv -O-toiv.
Bodem pcrtinet Placidus p. 435. Mai. : Anate sollicitudine, cura. Hinc
colligitur, scriptorem a Festo adductum anilina maxime sollicitudincm
animique aegrimoniam co voc. significasse. Cf. quae Fcstus Qu. XA ,
13. p. 1 45, 30. v. sennini , babet. morbum attuum dicebant] M.,
ut vg. dicebant morbum anuum Lind. cura Gu. et detcrioribus codd.
10. Aitarla] cf. p. 5. v. altaria. Cum hac Festi explicationc conspirant
ca, quae Serv. in Virgil Ecl. V, 66. profert. dieta sunt] M., ut
vg. sunt dieta Lino, cum Gu. et deterioribus codd. 12. Assa] de
assa voce Nonius p. 76, 33. M. et multi; de assis tibiis Servius in
Virgil. G. II, 417. dice&anrur] dicebatur M. 13. unde quis non]
M. ut vg. non quis Gu. Lind. Relativa solent in hoc structurarum
genere coniungi , ut cum dicitur : quo quis , cum quis , et similia.
14. Agolum] Glossarla Labb.: Agolum, XayoìpóXov. 15. Abortum]
ita neutro genere etiam in Glossariis Labb. ponitur: Abortum, ty.r^ù)fic..,
ix^o/.toy, tr.TQojois.
50
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(23)
LIBER IL
Bona, ùl est substantia rerum, dieta sunt, quod digna sint bonis.
Bombizatio est sonus apium ab ipso sonitu d'ictus: ut mugitus boum , liinnitus equorum.
Boaie, id est clamare, a Graeco descendit.
5 Boari uni forum Bomae dicebatur, quod ibi venderentur boves.
Bocas genus piscis a boando, id est vocem cmittendo, appcllartur.
Barrire depilanti dicuntur, sicut oves dicimus baiare, utique a sono ipso vocis.
Balacnam bcluam marinam ipsam dicunt esse pistricem , ipsam esse et celimi.
Baccbanalia dicebantur Bacchi festa.
10 Basilica a basii co, hoc est rege^ dieta est.
Basili e ii m regale.
Bovinatur convicialur.
Bova serpens est aquatilis , quem Gracci vóqov vocant, a qua icti obturgescunt. Cruruiu quoque tumor viac labore
collectus bova appellatili'.
15 Batus genus herbac.
2. quod digna sint bonis] i. e. quibus boni digni sint, ut Latinum
dignus et Graecum «Sto? usurpavi constat. 3. Bombizatio] boni
codd. Bombitatio deteriorcs , ut vg. Ila eliam Lind. Scd in ca re
a parte codd. standum est , cum nibil vetuerit , quoniinus Romani ad
analogiam yerborum crotalizare et cilharizarc siiniliumquc etiam finj;c-
rent bonibizare : licet in Graecis fìoppL'Qiiv non repcriatur , et Latini in-
ferioris aevi scriptores bombilo inlcrdum dixissc referantur. Litcram Z
in ciusmodi verbis defendunt plures Grammatici apud Cassiodorum de
orthogr. p. 2286. 2289. P. apium] boni codd. Lind. apum vg.
4. descendil] boni codd. nil addunt, deteriorcs libri ita inter se variant,
ut Graecum verbum a librariis inlerpolatum esse appareat. fiotto) vg.
poù Lind. Bobanles fìoiàvTiq in Glossario Labb. a D.tc. recte in bovanles
correctum est, ut antiquiorcs poclae dixerunt. 5. Boarium forum]
cum Verrio in ea re conspirat Varrò de L. L. V. §.140.: aliis Roma-
norum arcbacologis fabulosa noininis interprctalio magis placuit. V.
Sacbse Hist. Urbis T. I. p. 361. venderentur boves] boves vende-
rentur Lind. ex auctoritate Gu. 6. Bocas] \rereor, ne Paulus ex
accusativo pluralis numeri novum fccerit nominativum. Nani Graecis
piscis hic semper audit /Sóa£ vel pw£, Plinio box. Apud Isidorum au-
tem, Origg. XII, 6, 9., Bocas (ita meliores codd., boccas vg.) dicunt
esse boves marinos, quasi boacas , omnia recte se habent. 7. Bar-
rire] Glossaria Labb.: Barrit, tq£u, ìXiyac /5o«. 8. beluam] M.
belluam plcrique codd. vg. Lind. Item p. 27. v. bcllum. ' marinam]
mantimam unus Gu., quod Lind. non piane reiiciendum putat. pistri-
cem] i. g. pistrim sive pristim , ut e Virgilio Aen. III, 427. et Floro
IH, 5, 16. mine satis notimi est. pristicem et cetum corr. Salmasius
in Fior. 1. 1. Servii annotatio ad Virgil. 1. 1. optimc sic refingi vide-
tur : Si navem inlelligas , hace pislris Ituius putrii facil : si de bvllua
dicas, hacc pistrix pistrieis facit. 10. a basileo] boni codd., et
ceti, plcrique. «nò tov paoùiwq vg. Li>d. dieta est] Gì. Lia».
dietimi est M. dirla sunt Aid. dieta, omisso est, vg. 12. òoi'i-
hatur] vg. bovinialur boni codd. V. («eli. >. A. XI, 7. et >onius
p. 79, 25. M., qui bovinalorem interprrtantur trrgUcrsatorem. Sed Ver-
rinili auetorem secuntur Glossari* Labbaei , ubi legitur: Bominatores,
fronvjJonoiQi, &fiìk).ov .Toiof'iTf? ìj Taoagypff et Placidi, p.437. apud Mainili:
Bombinari combicare , clamare. Nam boc bombinari ex nostro boMiiari
orlimi esse, vix in dubitaliom -in > in-averim. Sed quod apud Placidum
p.436. rcpcritiir: Bobinalor tricosus et inconstans, et in IsiJori di
Bobinatorcs inconstantes, ad Collii intcrprctationein redire lidi-tur. Gelili
scntcntiam paulo calidius, ut opinor, dauiuat Doedcrlin. Sjnon. il l.t»m.
T. AI. p. 41. 13. Bova] Li>d. e bonis codd., ni A. Air., in mg.
Boa vg. Glossar. Labb.: Boa, Pi>i<ro<;, xiooiÓQoq. Corrige /f\.oi dpo?, i.e.
hydrus terrestri». Placidus p. 13S.: Boa, quod falde persequatur boves,
quod a Plinii opinione non discrepati i<J^o>J idion Gì., ut boni
codd., id est M.ct Cu.. Baepe Graocuni f Latino I reddidcrunt. < ru-
mili quoque tumor] cf. l'auluj p. (>' ■ 1 . filmina, et p. 155. v. lama.
Placidus p.436.: Boa, vehemens rubar. Si vi . bue trabit glossam t
a Labb. editam: Bor (quod potai Glisso Boa) , ó toi\- mtf*C ^ i.f; „a.tmr.
15. Batus] Graecum ffcrrof. Glossarla Labb.: Batt.i I: Bmtum
TTQaoor. Isidori Glossae : Balis, ijenus holcris. Placidus p. 13. . : Batvs,
herbae genus.
(25)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER II.
51
Bacrioncm dicebant gcnus vasis longioris manubrii. Hoc ali! trulla m appellali t.
Bacar vas vinarium simile bacrioni.
Baratili- uni Graeci appellant locum praecipitem , unde emergi non possit, dietimi ab eo, qnod est fict&vg.
Balaenac nomcn a Graeco descendit. Hanc illi <pu).cuvuv dicunt antiqua consuetudine, qua uvqqov burrum , nv^ov
buxuni dicebant. 5
Burrum dicebant antiqui, quod nìinc dicimus riifum; unde rustici burram appellant buculam , quae rostrum liabct (-<>)
infuni. Pari modo rubens cibo ac potionc ex prandio burrus appcllatur.
Basiliscus appcllatur genus serpenlis, vcl quod in capite album babeat instar diadeinatis, yel quod reliqua serpentum
genera eius vim fugiant.
Barbaricum appcllatur clamor exercitus , videlicet quod co genere barbari utantur. 10
Breve a Gracco descendit, quod est (joayy.
Brutiani dicebantur, qui officia scrvilia magistratibus pracstabaut j eo quod bi primum se Hannibali tradiderant et cum
co persevcrarunt , usque dum recederci de Italia.
Bruma a brevitate dierum dieta.
Brutum antiqui gravem dicebant. 15
Bracbium nos, Graeci figuytov dicunt, quod deducitur a /Sgayy , id est breve, co quod ab bumcris ad manus
breviora sint, quam a coxis plantac.
Brassìca a pracsecando est dieta.
Brutianae parmae dicebantur sciita, quibus Brutiani sunt usi.
1. Bacrioncm] cf. Isidori Gloss. : Baccarium , vas aquarium , et:
Ba'jario , orecolì genus. Quae Dac. de trullae et bacrionis diflerentia,
ipsc comnicntus est. 2. Bacar] Glossar. Labb. : Bavar, tiàoc. ilyyuoi;
quod Scal. correxit, qui cum nomine kuius vasis quomodo illa appclla-
tio coniuneta fucrit : Baccario, noovoàiuxovoc , scile demonstrat. Histo-
riam voc. bacar per interiora tempora persequilur Fr. Diez in Granuli.
Ilomancns. linguar. T. I. p. 8. 3. fia&v<;] Tg. balhis boni codd.
4. Balacnae] vg. Ballenae boni codd. burrum] cf. p. 20. v. bur-
rum. Rectius 'iHn'yaq in Bruges inutatos adbibuisset. 6. Burrum]
Glossarla Labb.: Burrum, £uv&òv, nvnnùv. Glossae Isidori: Birrus, rufus.
Primarius leslis Ennius est, Annal. VI, 5. apud Mcrulam. rufum]
rufum M. utroque loco. 8. album habeat] candida in capile ma-
cula , ut (juodam diademate insignem , Plinius N. H. Vili, 21. dicit
liane scrpentein. serpentum] in contesto reliqui. serpentium Lui».
ex uno Gu. Ac certe C. L. Schneidcr. Gramm. Lat. II. p.218 s<f. illam
formam non nisi poetis condonat. 9. cius vim fugiant] eadem
Isidor. Origg. XII, 4, 6. 10. Barbaricum] boc significatu nullo
nisi boc teste notum. 11. fau/v] vg. brachi boni codd. 12.
Brutiani] de bis cadem fusius persequilur Gellius N. A. X, 3, 19. Glos-
sarla Labb.: Brutiani, ol dovXtxùq TaJ«; XQlOXJTOvyTt?. Quod Fulgcntius
p. 506. v. congerroncs, geroncs a Romanis Brutianos dictos esse tradii,
docte explicat Scal. 13. perseverarunt] vg. perseverarint M. per-
sevcraverant Lisd. e Gu. et aliis codd. 14. Bruma] non aliter
Varrò de L. L. VI. §. 8. 15. Brutum] cf. Nonius p. 77. v. bru-
tum. Scd de honestiori ilio significatu, quo antiqui Romani eo voc.
ulebantur, solus Verrina tradidisse videtur. Hinc confutatur omnis illa
fabula de M. Iunii liruli stupore. 16. (Iqu/ìcov] vg. brucinoli Gu.
post voc. dicunt, quem sequilur Limi, bruglion M. 17. breviora]
M. , ut A. Aie. in mg. breviores cctt. codd. vg. Lind. Non displice-
rct id, si praeverbium ad omitteretur. 18. Brassìca] idem verilo-
quium exbibet Varrò de L. L. V. §. 104. Quae libcr ms. a Caspare
Barlbio saepe , sed immerito laudatus , addii : quasi passicu , ut ìnquit
Varrò, ca interpolatorem manifeste arguunt. Nam hoc voc. passica, quod
in Varronis libris legitur, maculam esse Varroni per librarios adspersam,
indubitatum est. Sed v. de hoc libro ms. Praef. I, 3. Hesycbius :
Byàoxrj, y.(jufi,0>/ , 'Iru).MTut. Igitur Graeci Italiotac eam appellalionem
ab indigenis populis adoptaverunt. 19. Brutianae parmae] de iis-
dem Fcstus Qu. XII, 8. p. 48, 9.
52
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(26)
B ubi n are est mcnstruo mulierum sanguine inquinari -}\ Lucilius : "Hacc", inquit, "te imbubinat , at contra te iin-
bulbitat." Imbulbi tare est puerili stercore inquinare, dictum ex fimo, quod Graeci appcllant ^ó'/.^irov.
Buccr uni pecus de bubus dicimus.
Bustum proprie dicitur locus , in quo mortuus est combustus et sepultus , diciturque bustum , quasi bene ustum ; ubi
5 vero combustus quis tantummodo , alibi vero est sepultus, is locus ab urendo ustrinà vocalur; sed modo busta
scpulcra appellamus.
(27) B ut co genus avis, qui ex eo se alit, quod accipitri cripucrit, vastitatisque est causa bis locis , quae intraverit , ut
bubo , a quo ctiam appellatili' bulco.
Bucina quam nos appellamus, Graeci /3v'/.avi]V* a similitudine soni diclini.
10 Bulimam Graeci magnam famem dicunt, assueti magnis et amplis rebus praeponere fiov, a magnitudine scuiect bovis.
Hinc est, quod grandes pueri fiovncuò'ug appcllant, et mariscam liciim {Sovovxov.
Bublcum est genus quoddam vini.
Bucephalus vocatus est cquus Alcxandri regis propter quandam Imbuii capitis similitudinem.
Benna lingua Gallica genus vcbiculi appellatili', unde vocantur combennoncs cadem benna sedente».
1. Bubinare] Isidori Glossac : Buvinare sanguine inquinare mulieris
mcnslruae. Placidus p. 436. : liibinarc, sanguine inquinari : bibinarium
autem est sanguis , qui mulieribus menstruis venit. llacc de bubinario
sanguine e pleniori Festo ducta fuissc exisliino. inquinari] seri-
bendum puto inquinare, quanquam ea lectio e solo Lipsicnsi adducitur.
An Festus bubinari posucrat? Lucilius] ex ine. libro fragin. 35. p. 7.
apud Frane. Dousam. at] boni codd. , ut vg. ac deteriores qui-
dam, et Dousa, non recte. 2. imbulbilat] Me, supplct ob versum
Dousa, nisi quis malit infans. tale enim aliquid, ait, desiderari vìdetur.
At vebementcr vereor , ne non de patre quodani rustico cum uxore et
infante cubante scriptus sit , sed ad Venerem muliebrcm et pucrilem
inter se comparatami spectet bic versus foedissimus. Non foedior I ani cu
ille multis Lucilianis , ita ut frustra cum in honcstiorem sentcntiam de-
tortum putem a Docdcrlino , Syn. et Etyra. T. VI. p. 41. inqui-
nare] M. inquinari cclt. codd., vg. et Lind. 3. Un rerum pecus]
cf. Nonius p. 80, 27. M. v. buceriac. Glossarium Labb. : bucerum yir-
vqfia fttoq, quod Scal. foie, fuisse annotavit. Lucrctium , constat , eo
voc. saepius uti. 4. Bustum] cf. Cic. de legg. II, 26, 64. et Ser-
vius in Virgil. Acn. XI, 201., cuius interpretatio , ex bonis et antiquis
auctoribus sumpla, sic videtur esse rcfingenda : Bustum dicitur, in quo
mortuos combustus est, ossa eius si ibi iuxta su ut scpulta. At, iidem.
dicunt, ubi homo combustus est, nisi ibidem humatus fucrit, non esse
ibi bustum, sed ustrinum. Quae Scal. e fragmentis Servii de rogo, pyra,
busto, ustrinà apponit, nunc lcguntur ad Acn. Ili, 22. p. 182. ed. Alb.
Lion. Festus iteruni de ca re Qu. XV, li. p. 146, 29. bene]
om. M. 5. ustrinà] Glossarla Labb.: Ustrinà, avoxuùl, «micrrna
vixqmv, t« xuvrtjoita. Eadcm : Usterua, xuvote vixnuir. 7. Butto]
cf. Pallina p. 3. v. alites. qui] boni codd. Lisn. quae vg. At
pronomcn ad ipsuni buteonem refertur. 9. bucina] boni codd.
buccina deteriores quidam, et sic vg. Liid. lllud prac-t.irc ridete,
quanquam iilriiinquc in tilulis mannari inscriptis repcritur. A . ( I.
Sehneider. Grainm. Lat. I, II. p. 102., qui %ir diligciilissimus quod ge-
ininalnm e in buccina defendi opinatur ordine litcrarum apud I c-lum,
quein sciliccl A. Ai»., disposnit, \clicnicntcr miror. x't,',,] »«ipsi.
buchianon boni codd. ■\[',. bucanen coni. Sc«,l. (Jund Li>d. nrutram
ìocem in lexieis Graeci* reperiti, unumque all'erri verbum £011
nulumal, nescio quomodo intrlligam : ffifligfri tuìm bucane notissirauni
est Graccum voc. ,9i x.ó; . 1.i>d. dedit ,->oi «imór, voc. ab ipso li. timi.
10. Bulimam] codd. et cd.l. > . 1 1 . Ilulimum corr. Scal. Sed poterai
aiitiquior quidam poeta Komanus, substantii» nomine in adiectiMiin
converso, bulimam «licere famem. LI. >i' .Tenda?] Li*», bupedas
boni codd. bupaedas »g. BoÙMUti* in glossariis eatulastrum dici, ob-
servat Sin., puto a r.itulicndo. /Joi'oi «or] Li>o. buseyc
busicon Gì. busycon fg. 12. Bubleum' ,,i;ìiun>ì oiVo,-. ut ridete,
iam Hcsiodo bene nolus. Tei—IlM. defeca. \\\. ti., IMfàee fcete,
legeadmn esse: buhlimmm, Sed Liriaa *cl Naeriea diane illius ae»i
poeta bine Latinum bubleus proludere polerat. l*« Buerphalus]
diligcntius de eo l'iinius Pi. 11. \ 1 1 1 ..-'.'. , S. lini. ArMoph. Plul
Quae e casco cod. , ut ait. allert (.. Harlb. ddvcn. \\\A II. 21.: Bu-
cephalus .ilcxandri Magmi eamms, dici» ita est, sire de aspeetus torri-
tate, sire a signo quod taurinum caput armo òuutmm gerekat , sire
quoti in fronte eius quaednm evistentium eorniculorum protuberamamt
minor: ea ad verbum e Solini l'ohli. i'>. B. tran-, ript.a -unt. I >
Benna] Bcnariu-, o<;,i • '■,■%•; ■ i» dn—rie l.abb. nescio an bue perline» t.
(27)
DE SIGNIFICATILE VERBORUM. LIBER IL
oo
Bcssem appellatimi esse, quod bis triens slt, quamvis dura compostilo fiat 5 bessis octo sunt unciae , trlens tres ■]•.
B e 1 1 11 in a beluis dicitur, quia beluaruni sit perniciosa disscnsio.
6 ari uni urbcm Itallae appcllarunt conili lorcs elus expulsl ex insula Barra, quae non longe est a Brundisio.
Brnn di si uni quidam poctac brevitatis causa B re 11 da 111 dixerunt.
Beneficiari! dicebantur in Ili Ics, qui vacabant muneris 4* beneficio; e contrario inuhifices vocabantur, qui non 5
vacabant, sed munus reipublicac faciebant.
Beni gnu s proprie dicitur is , qui bonis et dignis largitur. Est autem coni posi (uni ex bono et gignendo.
Bellona dicebatur dea bcllorum, ante cuius tcniplum crat coluinclla, quae bellica vocabatur, super quani bastam
iaciebant, quum bellum iudicebatur.
Bidcntal dicebant quoddam icmplum, quod in co bidentibus bostiis sacrificaretur. Bidcntcs autem sunt oves duos 10
dentes longiores cetcris babentes. (28)
Biscta porca dicitur, cuius a cervice sctac bifariam di vài un tur, quum iam esse incipit maior sex mcnsium.
Bignae geminae dicuntur, quia bis una die natae sunt.
Bigenera dicuntur aniraalia ex diverso genere nata, ut Icopardalis ex leone et panlbcra ; cicur ex apro et scrofa
domestica; muli ex equa et asino. 15
1. Bcssem appella tum esse] Li>d. e bonis codd. Jtes appellatimi
est vg. Paulus obliqua oralione Pesti Verrine iiitcrpretatioiicin rctlulil.
bit triens] id credibilius, quam quod Varrò de L. L. > . §. 17'.'. bes, ut
olùn dei, dempto triente. Ilio enim putat, ut deunecni , ila etiam bcs-
sem a deroinutionc dictuin esse. Sed ilLud D, quod in li Irausiil, "lini
DL (vcl DV) fuerat , ut in bis et bellum et bonum. Itaquc bea dielus
est a binario numero , id est a duplicato triente. (ìraeci tum booMI
difioioov dixerunt, eandem seculi sunt ctymologicam rationem. bes-
sis . . . tres] Li.^d. e Gc. bessis novcm sunt lincine triens tresis M,
bessis unciae octo sunt, triens quattuor vg., addita in mg. leclionc emen-
data trientis. Non laboravi in corrigendis bis verbis, cuni ab ipso Paolo
interpolata esse vidcantur. 2. beluis] boni codd. belluis vg. Limi.
Mcliora Varrò de L. L. VII. §. 19. 3. Barra] boni codd. Bara
vg. Limo. Insulae nulla apud antiquo! mentio praeter banc. 4.
Brendam] ca nominis forma siiuilior (ìracco Bqtnioiov est, quam Latino
Brundusium. Scal. Imic broiori nomini cani subesse pulat caussam,
quod Botvrtoiov in Mcssapiorum lingua cervi caput signillcet, ut Slrabo
ait VI. p.282., et pnivàov ÌXaq>ov leste Hesychio. 5. Benéficiarii]
Benefactari Gc. vacabant muneris beneficio] vac. mun. officio ed.
vct. vac. muneribtts, beneficio (pula Imperatori*) corr. Lipsius de roilit.
Rom. V, 6. Opp. T. III. p. 158. IS'on alitcr Salmasius in Spartiani Hailr.
2. p. 16. ed. Hack. vac. munere ducis beneficio coni. Dac , non male,
lumiere scribendum esse monct etiam Haschke de Scrv. Tullio p. 714.
munifices] de bis Vegetius de R. M. II, 7. 19. Paulus in Digeslis L, 16
(de verb. sign.), 18. 6. rcipublicae] "alii : publice." Goni. 8.
columella] de cadem Servius Danielis , a Scal. laudatus, in V irgli. Aen.
IX, 53. p. 510. ed. A. Lion , et P. Victor in descr. Urbis, in reg. IX.,
si bic scriptor nntìquus est. Placìdus p. 437. apud Maium , ex integro
Testo, ut puto : Bellica columna ante aedeni Bellonae , quae Pyvrhi
temporibus cunstiluta dicitur, ut exeuntes ad bellum superiacercnt eoi»
basta, Vtluti rouspeeto buste issent. 10. quoddam templum] baec
tanqiiam barbari iniililatoris verbo Scal. expellit , luetur Dac. Recto
bic , nam bidcnlal Etrusco rilu expiatum et consccratuin templi rcligio-
nem babebat. I)i\i de ca re Etrusc. rerum III, 7, 4, T. II. p. 170 sq.
Glossarla Labi). : Bidcntal , tÓtcoc KiQuvvonXìfi , et: Bidentale, xiQuvvojìó-
Xiov, Bidentes] cf. Nonius p. 53. M. v. bidentcs. Paulus p. 5.
v. ambidens. 12. Biscta porca] idem infra p. 55. dissulcus por cu s
dicilur. Quod in Glossario Labb. est: Bisacnus , xoiyoe. i^u/uTjviitìog,
Scal. codem spedare vidit. Vulcatius corr.: Bisctus. 13. Bignae]
i. e. bigenae , cadem syncope , quae est in mali-gnus et privi -gnus.
li. Biijenera] codem toc. in cadem re utitur Varrò de R. R. II, 8, 1.
Icopardalis] Limi, c bonis codd., rarissima voc. forma. Sed ita camelo-
pardalis dicitur a Varrone de L. L. V. §. 100. leopardus deteriorcs
codd., ut vg. cicur] boni codd. Lino, cicur sus vg. , sed hibris
A. Aie. in mg. Similitcr ibris Lipsicnsis cod. , quod Likd. in annoi.
proband ii in cxisliinat. At boc toc. tòri* sive hybris nescio quo auctore
confirmctur : nisi quod fortasse pbilologi XV saeculi hybridas nomina-
tivo casu dici putarunt hybris. Latine autem dicitur hybrida vel ibrida,
nt apud Plinium N. H. Vili, 53, 79. §. 213.: In nullo genere aeque
facilis (ac in suillo) mixtura cum fero, qualiter natos antiqui hybridas
vocabant seu semiferos , et Martialcm Vili, 22.: Invitas ad aprum ;
ponis mihi, Gallice , porcina. Hybrida sum, si das , Gallice , verba
mihi. Cognata vocabula sunt in Glossariis Labb.: Iber , ?}fiiovo<;, uno
fioòs xal Ti-ivtjov (v. Casligationes in Glossai, in Stepban. Londin.
E
54
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(28)
Billis apud Afros appcllatur semen humanum burnì prolusimi.
Blaterare est stulte et praccupide loqui, quod a Graeco ^Aa| originem ducit. Scd et camelos, quum voces edunt,
blaterare dicimus.
Balatrones et blateas bullas * luti ex itinerlbus , aut quod calciamentorum soleis eraditur, appellabant.
5 Bilbit factum est a similitudine sonitus , qui fit in vase. Naevius : "Bilbit ampbora inquit."
Bibliothecae et apud Graecos et apud nos tam librorum magnus per se nuraerus , (inani locus ipse, in quo libri
collocati sunt, appella tur.
li 1 i t « m genus oleris a saporis stupore appellatimi esse ex Graeco putatur, qnod ab bis fi/.ù'S. dicatur stultus.
Bardus stultus, a tarditate ingenii appcllatur. Caecilius : "Nimis audacem nimisque bardum barbarum." Trabitur
10 autera a Graeco, quod illi fictQdì/g dicunt.
Bardus Gallice cantor appcllatur, qui virorum fortium laudes canit , a gente Bardorum , de quibus Lucanus : "Plurima
sccuri fudistis carmina Bardi."
Belutus bestiae similis.
Beneventani, colonia quum deduceretur, appellar! coeptum est niclioris ominis causa. Namque eam urbcm antea
15 Graeci incoiente» MaXósvzov* appellarunt.
p. 367.), et: Imbruni, -qfilovov, ngófiarov, quibus significatur, ctiam boum
et ovium Sorniani prolcm iis nominibus appcllatara esse. In verbis a
Forcellinio e lexico suo cxpulsis et in calce adicctis est : Jber, animai
ex duobus diversae speciei gcnitus , hybrida. Iam intclligitur , unite
librarius , qui Lipsicnscm cod. scripsit , non indoctus illc bomo , ibrìs
suum petierit : Paulum autem Festumque ita scripsisse, inde demonstrari
ncquit. scrofa] M. scropha vg. Limi. 15. equa] M., ut vg.
equo Lijnd. e Gu. et deterioribus duobus codd. asino] M., ut vg.
asina Liind. ex iisdem fontibus haustum. Scd non recte. Nani , ut
Varrò de R. R. 1. I. : cv equa et asino fit mulus, confivi ex equo et
asin'a hinnus.
1. Billis] voc. nullo alio teste nolum. 2. Blaterare] Blatte-
rare M. Cf. Nonius p. 44, 11. 78, 31. M. Fulgent. p. 561, 14. M.
Glossarla Labb. : Blaterat, fiaraiokoyit, et: Blatero, blatio, ynXX£ofiai.
flùaì] in Glossariis Labb. quasi voc. Latinum, explicatur blax , tvt'jO-ijq,
o fiiogoi;. 4. Balatrones] alia antiquorum grammaticorum inlcrprc-
tamenta affert Intcrprcs Cruquii in Horat. Semi. I, 2, 2., qui blatro-
nes eos proprie dictos esse tradii. In Glossariis Labb. est: Balatro,
uaajvoq, et Blato , fiaraioXóyog. Quod Paulus dicit, balatrones dictas
esse illas ipsas luti bullas , vii credibile a Fcsto prolatum esse. Scd
bic balatrones a blatcis sive luti bullis appcllari prodiderat , ni fallor.
bullas] vg. ballas Lind. e Louis codd.: cui obsccutus essein , si balla
nonien in ullo scriptore aut glossario dcinonstratum esset. soleis]
M. ut vg. solis Li\t>. e Gu. , quod ex soliis ovium esse videtur ; nani
sola prò soleis vix Festi consuetudini in dicendo convenit. 5.
Bilbit] Glossarla Labb.: Bilbit, /Jo/t^Si/Cft, et: Bilibit, «ruoiuKO/tu'e «tmi/J?,
quod corruptum esse viditnr. .\(ievius] in comoedia , ut TÌdelur.
Bolbe P. Se. L. V, II. p. '22. inquit] Loc toc, quod Paulo ab
omnibus editoribus tribuitur, ipsi Naevio vinilica» i, ut ipsa amphora
liilbit dirai , ut apud Enniiim tuba taratantara divi t , et apud poetam
in Aulliol. Lat. lìurmanni T. II, 105.: ijlnt glut murmurat unda sonans.
Sin Vcrrii opinio ca fuissct . ut bilberc verbum a Naetio pnsilum pu-
tarct: ipsum bilberc, non bilbit, ci artiriilo pracseripsi»»i-t. 7.
appcllatur] I.i\r>. e boni» coilJ. apprllantur vj;. Atlrabilur verbum
a praedicato. 8. Blilum] cf. Nonius p. 80» 21. t. blitea. Iam
Pcriclis filios ab boc olerc ^/jjo/hÌ^k? dictos esse conslat. />*«;]
cf. supra v. blaterare. 0. Bardus] eadem fere de hoc voc. Nonio*
p. 10, 3. M. Glossar. Labb.: Bardus, àruio&r; ro? , fiftitói's, ufottr, «'»'','?.
/?/.«». Caecilius] Bolhc P. Se. L. V, II. p. ISO. Leonh. Sj>.
C. Caccilii Slatii fragni, p. .">6. ine. 10.. qui nu-lins ('orlasse >crbo tran»-
posito sic scribi putat : audacem nimis . nimisque bardum barbarum.
Idem V. D. e Glossario Osbcrni luanuseriplo baec apponit: dicitur quo-
que stultus hic hiatus et hic bardus linde Lecilitts mudaeemque nimis-
que barditi». 10. fiapói's] Li»ìd. bardi» boni codd. ftrjlftH
nata e male inlelleeto usu litcrae 1, qnani in bis codd. prò Graeco 1"
poni, monitum est p.'23. 11. Lucami-.', Phar.-al. I. ii7. Huius
ìncnlioiu'iii Fcstuni addidissc, nt infra Marlialis , aprrtum et. 13.
Belutus] boni codd. Ina», Bcllutus v|j. Cf. p. 85. r. 1-alacnam. I»
Glossis Isidori : Belluus, moribus bestiarum, et iu (.lossario Labb.: Be-
luus , é^MMtéVf] Macào nn ad e .nuli ni formam e\i;;iiula sint. Pianti
nulein bcluata conchi/liata tapetim cum Basti iuterprctalione nibil babent
coiiiinune. 14. Bcnevcnhim colonia] de eadem re Lhius IV
Plinius N.H. HI, 11,16. §.105. Festus Qu.XV.ló. p. 14>. ft. mclio-
(28)
DE SIGMFICATTOINE VERBORUM. LIBER II.
35
Bulgas Galli saccnlos scorteos appellali t.
Bovcm bidente m a dentium numero dicunt appellar!. (*')
Belli crepa m saltationem dicebant, quando cimi arnils saltabant , quod a Bomulo insti tu timi est, ne simile patere-
tur, quod fecerat ipse , quum a ludis Sabino nini virgines rapuit.
Bilingucs Bruttates Enuius dixit, quod Brutti et Osce et Gracce loqui soliti siut. Sunt autem Italiae populi vicini 5
Lucanis.
Bitienses dicuntur, qui peregrinantur assidue.
Baiolos dicebant antiqui, quos nunc dicimus operarlos. Un de adirne bai ola ri dici tur.
Blandicella verba blanda per diminutionem sunt dieta.
Bcllarium et bcllaria res aptas bellis appcllabant. 10
B e 11 i tu dine m sicut magni tudinem Vcrrius dixit.
Boia e, id est genus vinculorum, tain ligneae , quam fcrrcae dicuntur.
Botulus genus farc!minis propter connexionem a bolis sic appellatili-.
Blcnnos stultos esse, Plautus indicai, qui ait : "Stulti, stolidi, fatui, fungi, bardi, blenni, bucconcs."
fu ominis] Goth. apte confcrt ipsnm Festum Qu. XIII, 6. p. 78, 27. v.
Romani , et Patitimi p. 90. v. lacus Lucrinus , ac qnac ipse scripsit ad
Novcllam XXVIII, 1. (de Polemonio Ponto in Helenonoiitum mutato),
conferri iubet. 15. UluXótvrov] corr. Salmasius in Exerc. Plinian.
p. 46. col. 2. d. et Lino, wudoeton boni codd. ftaì.oittov te., adiccta
in mg. A. Auc. lectione ftaXi^fvrov. Ma'J.ùu tu coni. Scal. ; ita sane
id oppidum puriori Gracco sermone dicebatur.
1. Bulgas] luculcn titis de co voc. Nonius p. 78, 3. M. Placidus,
apud Maium p.437.-. Bulga , saccus corcus. 2. Bovcm biilvutcm]
cf. p.27. v. bidental et p. 5. v. ambidens. 3. Bellicrcpam] (ilossac
Isidori : Bellicrcpa (omisso voc. saltalio) quoddam geniti Indorimi cimi
armalis (scr. armi*). Voc. Ennianum esse videtur , sicut pru\imum.
ne simile pateretur a. f. i'.] i. e. ne Romani inter ludos iucrmes oppri-
mercntur. 5. Bilingues Bruttates] luculentius de ca appellatione
Porpbyrio in Horat. Scrui. I, 10, 30. Dixi de ea re Etruscar. rcr.
Intr. I, 6. T. I. p. 2i. Bruttates] M. , quod recepi , quamjuaut
p. 20. Brutianae et Brutiani scribebatur. Brulates vg. Brutaces Gv.,
ut videtur, latto. Hic tamen Brutales voluisse videtur. Bruttates coni.
ScAt. Brutaces nulla gcnliliciorum nominum analogia defenditur, quan-
quam etiam apud Porphyrioncm 1. 1. nonnulli Brutaces scriptum tradunt.
Ennius] Annal. Vili, G6. apud Mcrulam. Brutti] M. i. e. Brunii
(v. Pkaef.1V, 3.). Bruti Gv. Brutii-rg. Italiae] aliae Italiae Gv.
7. Bitienses] a betcndo , id est eundo , quod in hoc simplici verbo , ut
in compositis fieri solet, in bitere muta tur, bitienses dictos esse monet
Scal. Gilauius, in Ind. Lucret. v. dubitare, scribendum coniecit be-
tienses. 8. Baiolos] M. Baiulos Gir. vg. Lind. Illa nominis
forma , quam Vcrrius ex antiquiori poeta sumpsit , servata etiam est in
Glossariis Labb.: Baiolator, fiuoruxTì/t;, ù%Q-og>ÓQOc,, et: flaiolo, u/^o^op,
quanquain btiittliis ex consueta scribendi norma apponitur. Etiam beolat,
fiaaru^u, bue referendum esse, notavit Gotu. Cf. de voc. Gellius N. A.
V, 3, 1. Noniiu p. 79, 9. M. v. baiularc. Gaius in Digest. L, 16 (de
verb. sign.), 233. Vcrrius Plauti versum in Poenulo V, 6, 17. cxpli-
cuisse videtur. V. Pkasf. II, 2. baiolari] ita M. habere videtur,
quanquain id diserte non video inoncri. baiulari vg. 10. aptas bellis]
M. vg. bellis aptas Lind. e Gu. belli in detcrioribus codd. est. res
brilli- coni. Scal., ita ut TQayr/naTa significarentur. rei bellattdas coni.
C. Barth. Advcrs. XXXVII, 21., quod in cod. ms. res bellaptas reppere-
rat. res aptas epulis Dac. viris doctissimis placuisse refert. res bella-
rias alios legere aflirmat Gotu. Equidcm non ausiin in ea re a bonorum
codd. fide desciscere , praesertim cum ni hi 1 vetuerit , quominus adiecti-
vum bcllarius a nomine substantivo bellum duce re tur. 11. Vcrrius]
boni codd., ut vg. Varrò deteriorcs codd. Varvus ed. pr. Varus A.
Auc. in mg. Quod oiTcndit, Vcrriuin grammaticum taro, recondito voc.
usum esse , ea solius excerptoris culpa est. Nam Verrium appai et, bel-
liludinem ex antiquiori poeta , puto ex Plauto , apposuisse. 12.
Boiae] Isidor. Origg. V, 27, 12.: Boia, id est torques damnatorum,
quasi iuga boum ex genere vinculorum. Glossae Isidori : Boia, torques
damnatorum. Glossarla Labb.: Boia, y.Xoióq. xXotóv, et: Inboia (Mss.
Imboio) y.ì.oiòv nfQtri&jjut. Non dubito , quin Pesti glossa ad Plautum,
aut in Asinaria 111,2,5., aut in Captivis IV,2, 108., spectaverit. 13.
Botulus] Glossar. Labb.: Botulus, qivaxoq. Comicura esse vocabulum,
ostendit Gellius N. A. XVI, 7, 11. li. Plautus] in Bacchid. V»
1, 2. Est Graccum {Miivvoc, fortasse e Sicula comoedia translalum.
E*
56
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(29)
Binominis, cui geminum est nomen, ut Numa Pomplllus, Tullus Hostillus.
Barbari dicebantur antiquitus omues gentes , cxceptis Graecis. Unde Plautus Naevinm poctam Latinum barbarum dixit.
Fortasse et ob boc noster apostolus Graecis ac barbaris se debitorem esse fatetur.
Bel lulc apud Plautum deminutivum adverbium est a bene, quod facit belle et bellulc.
5 B urrà nic um genus vasis. Bucar similiter genus est vasis.
Butubatta Naevius prò nugatoriis posuit, boc est, nullius dignationis.
Bulla aurea insigne erat puerorum praetextatorum , quae deperidebat cis a pectore, ut signlGcarctur cani aetatem alle-
rius regendam Consilio (dieta est autera bulla a Gracco sermone /3'óvlij, quod consilium dicitur Latine); vcl quia
eam partem corporis bulla contingat, id est pectus, in quo naturale manet consilium.
10 Boicus ager dicitur, qui fuit Boiorum Gallorum. Is autem est in Gallia citra Alpcs , quae togata dicitur: in quibns
(30) sunt Mcdiolanenses.
Burran ica potio appellatur lacte mixtum sapa a rufo colore, quem burrum vocant.
1. Binominis] Gu. , ut corr. Scal. Binominus pr. Binomius vg.
Sic iam in Glossario Labb. : Binomius , titdtvvpioc,. Nec tamen assequor,
quibus analogis Dac. hoc binomius defendi posse putaverit. Tullus]
Tullius Gn. 2. Plautus] in Milite glor. II, 2, 50. cf. idem poeta
in Captivis IH, 1, 32. IV, 1, 184. Trinumo Prol. 19. Asinaria Prol.
11. Bacchid. I, 2, 15. et in Feneratrice apud Fcstum Qu. XVI, 24.
p. 194, 22. barharum dixit] post bacc vv. vg. legilur: et de se
cum transferret fabulam ex Gracco dixit. M. Attius (Marcus in mg.)
vertit barbare (ex Asinariae Prol. 11.). Sed bacc ncque in cdd. antt.
leguntur ncque in codd. a Lim>. collatis , qui ea silcntio transmisit,
3. Fortasse . . fatetur] bacc , quae vcl ipsc Paulus vel quidam librarius
adiccit, desunt in Aid. Io. de Colònia omnia om. , quae intcr voc.
Graecis superiori, idemque inferiori loco positum media sunt. ob
hoc] M. hinc vg. ab hoc Lind., e Gu. , ut videtur. ac] M. vg.
et Lind., e Gu. puto. V. Paul. . Apostol. ad Roman. 1, lì. 4.
Bellule] adverbium ih Plauti fabulis, quae superstites sunt, non reperi-
tur; adiectivum bellulus plus quam semel extat. 5. Burranicum]
a Burranica potionc dictum, ut videtur, de qua Paulus p. 30. Ncutrum
voc. ullo alio auctore innotuit. Bucar] baec superioribus adiunxi,
ut in bonis codd. fit, unde Lim>. ca recepit. Om. codd. detcriores,
cdd. vett. et vg. Burar M. 0. Butubatta] Lind. c bonis codd.
Bultubata vg. Burrubatta, a burris , quae nugac sunt apud Ausonium,
coni. Doedcrlin. Synon. et Etym. T. VI. p. 43. Cbarisius Inst. Gramm.
II. p.21G. P.: Butubatta. hacc' Plautus prò nihilo et prò nugis posuit,
ni in glossis vetcrum, bai taf ti , fluctvs quidam et sonus vocis effoemi-
natior , ut esse in sacris anagmenorum, voeum vtterum xnterpres seribit.
Illud anagmenorum puto fuissc Anagninorum , quorum sacra cum valde
csscnl memorabilia et multos libros linteos complercnt, teste M. Aurelio
Caesare in epist. ad M. l'rontoncm IV, 4. : codem iure poterant ab
antiquario quodam perscrihi , quo Tiburtium sacra, quae laudat Servius
in Virgil. Aen. I, 17. Certe Mcursius quod coniieit , et Die. umani
probat: anaxamentorum , ita cum sacris conìuiirtuiu , piacere nequit.
Ccterum Scal. de imitationc balbutitati* linguae puerili* , qua eflitlutu
esse censct boc butubatta, similibusquc nugarum appcUalionihus , docte
efit et festive , ut solet. P(mewim$\ iu comoedia incerta. Bothe P.
Se. L. V, II. p.'1-2. 7. Bulla aurea] de bac non recoquam dici»
I in.se. rerum II, 2, 8. T. I. p. 374. 8. fiovlfì vg. bullin M.
bulin Gì. quae lcclio uuJc orta sit , ncseio. Parentbcseos signa co
Consilio adieci, ut apparerei, quae duae sententiae inter se di «cernali tur.
10. 11. in quibus sunt .Mcdiolanenses] M. , «*' alii codd., cdd. vett. et
vg., nisi quod bacc in contexto babet M qua , in mg. 9110. Om. bacc
Gc, ut videtur, Aid. Lind. Constai quidem Livio auetorc V. 33.. In-
subres Gallos Mediolanum eondidUsc. sed cum Boii Insubribus confines
csscnt iidcmque praepotcntes , Mcdiolanum facile corum finibus accen-
seri poterai. 12. Burrmntem) banc , Scal. in ConiccUncis in Varr.
de L. L. p. 49, 9. (p. 79.), collatis Ovidii Fastil IV, ~~ .'. . docet la
Paganalibus Romanos poUvisse. lacte] ita Verrius. sieut Varrò de
L.L. apud Valer. Probuiu Inst. Gramm. II. 1. p 10S. ed.I.iud., scripse-
rat, antiquo* poctas sccutus. burrum] >. nrpra p. ...
(30)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LICER HI.
57
LIBER III.
Corona quum videatur a eboro dici, caret tamcn aspira tion e. Si ve coronac dicuntur quod bonorcnt eos, quibus
imponuntur.
Co tur nix appella tur a sono vocis.
Cornua Liberi patris simulacro adiiciuntur, quem inventorem vini dicuut, co quod liomincs niniio vino truces fiant. 5
Corgo apud antiquos prò adverbio , quod est profecto , ponebatur. ..
Corbitae dicuntur naves onerariac , quod in malo cani in stimino prò signo corbes solercnt suspcndi.
Colurna bastilia ex corno arbore facta.
Cotboncs appcllantur portus in mari interiores arte et maini facti.
Co 11 a ila oppidum fuit prope Romani, co quod ibi opcs aliarum civitatum fucrint collatac, a qua porta Romac Colla- 10
lina dieta est.
Conluca re dicebant, quum profanae silvae rami decidercntur officieutes lumini.
Collati vum sacriGcium dicitur, quod ex collatione oflertur.
Colopbon di veruni, quum aliquid iiuituin significarctur.
2. caret tamen aspiralìonc] Igitur Vcrrius cimi usura iroprobavil,
de quo Quinctilianus Inst. I, 5,20. dixit : Erupit brevi tempore nimius
vsus (aspirationi.i) , ut choronae , chenturion.es, praechones adhuc qui-
busdam intcriptionibus maneant : qua de re ('attilli nubile epiqramma
est (LXXXIV.). quod] Tg. quo boni co<ld. houorenl] boni
codd. cohonorent Tjf., lieto scilicct vocabulo , quod sono noiniiiis co-
rona simili us essct. De coronis honoris caussa donatis multa legi apud
Festum Paulumqnc obscrvat Gotd. , vv. civica (p. 33.), donalicac
(p. 52.), Gradivus (p. 72.), lemnisci (p. 85.) , myrlca (p. 100.), na-
uti (p. 107. et Qu. IX, 11. p. 11. Uns.), obsidionalis (p. Ili. Qu. X,
p. 176.), ovalis (p. 114.), triumpbalrs (p. 157.). 4. Cotumix]
Cotornìx M. 5. Cornua] alia de cadem re Alhcnacus XI. p. Ì7G.
aliique grammatici. fiant] M., ut videtur, sicut A. Ave. in mg.
fiunt Li>d. cum Gì', et nliis codd. , ut vg. 6. Corqo] Glossarla
Labb. : Coreo, avuutfiflLXtoc. Gorgi, dvuftyifioloi. Illic Corqo legendum
esse monuit Sevi., Glossae Placidi p. 468. in Classic. Auct. T. III. cur
A. Maio: Gorgos, adverbialis intrrposilio , ut porro , prorsus , nimirum
Portasse Vcrrius docucrat , literam C in boc voc. anliijiiiori scribendi
more prò lit. G positam esse. De etymo voc. nibil adirino ; Graeco
rum Gorgo ab bac assevcratione Latinorum aliena esse videtur. est
om. Gc. et delevit Lisu., cuius iudicio non accessi. 7. Corbitae
cf. Nonius p. 533, 10. M. 8. Colurna] Glossarla Labb. : Colui num
r.Qaria óiró{tov. Colurnum, XtnToxe.(jviy>ov i] y.uv.uìov. In bis interpre
inincutis xQi'tnvov concinit cum Pesti sententia, Imoxtttjvivov autem cum
Servii opinione, qui colurna vcrua a Virgilio G. II, 396. e corylo facta
dicit: quac etiam Prisciauo II. ex. p. 595 P. probatur. L'tramque ori-
giiicm, a cornu et corylo, prodit Placidus p. 448. apud Mainili. Ac
facilius a corulo fit corulnus , ut a populo populuus , et inde consueta
literarum L et II commutatione colurnus, quam a corno cornulnus (ut
a ficu ficulnus) , et ciccto N corulnus. 9. Cothoncs] boni codd.
Catones vg., natum, ut videtur, e lectione Aid. Cotones. Cotbona, con-
stai , dietimi esse portum et Cartbagiuis (v. Strabo XVII. p. 832. Dio-
dor. Ili, 44, ubi etiam in libris nonnullis est Ku&wv, Appian. de Reb.
Pun. Vili, 127.) et Adrumeti (v. Hirtius de B. Afr. 62, 5.): quocirca
ctymon vocabuli cum Gcscnio Scriplurae Pbocn. monum. p. 422. in He-
braica lingua quacrcndum est. Graccos autem , apparct , similitudinem
nominis cum appcllationc poculi xóO-otvoq forte oblatam captasse , ut
saepe eos fccissc constai. Cf. Servius in Virg. Acn. I, 427. inte-
riores] interiore M. 10. 11. Collatina] banc portam in Servii
regis muris fuisse , negat Sacbse in Historia Urbis p. 193. cf. p. 22».
275. Quod autem suspicatur, ea verba a Paulo addita esse, probari
ucquit. 12. Conlucare] boni codd., ut vg. Collucare Lind. e de-
terioribus. Fcstus v. sublucare, Qu. XV, 24. p. 156. , conlucare esse
ait suecisis arboribus locum implere luce. Non lamcn mirum , si in
alia operis parte aliter de eiusdem voc. significatu statuit. Glossarla
certe Labb., in quibus legitur: conluco, dtay.uOaino) óivó\>ov, cani inter-
pretationem, quam lue Paulus proponit, confirmant Fcsti fuisse. Neque
aliter Columella II, 22. : arborei», collucare. profanae silvae] Festus
disusa videtur, lucos conlucare non licere, nisi co piaculo facto, quod
Calo de II. 11. 139. fieri iubet. 14. Colophon] v. Strabo XIV, 643.
et Paroemiograpbi Graeci , vclut Provcrb. Vatic. II, 43. et Bodlciana
578. ed. Gaisford. v. KoXoifunia ì'/ty/?.
58
PATJLI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(30)
Concinnare est apte componere. Concinere cnim convenire est.
Con e iliu in (licitili' a populi consensi! ; sive concilium dicitur a concalando, id est vocando.
C on e ili a b uhm locus, ubi in concilium convenitur.
Contio significai conventum, non tamen alium , quam eum, qui a magistratu vcl a sacerdote publico per praeconem
5 convocatur.
Contubernales dicuntur a tabernis, quae fiebant ex tabulis. Unde et tabernacula sunt dieta, licci ex tentoriis*
pcllibus fiant.
(31) C o n t uberni u ni dicitur contubcrnalium babitatio.
Conclavia dicuntur loca, quae una clave clauduntur.
10 Contemplari dictum est a tempio, id est loco, qui ab omni parte aspici, vcl ex quo omnis pars vidcri potcst, queni
antiqui tcmplum nominabant.
Comitiales dies appellabant, quum in comitio conveniebant ; qui locus a coeundo, id est insimul veniendo est dietim.
Calatores dicebantur servi, ànò tov xuXiìv, quod est vocarc, quia semper vocari possent ob necessitatem servitutis.
Condulus anulus.
15 C ondali u m similitcr amili gcnus.
Contestar! est, quum uterque rcus dicit : Tcstcs estote.
Codeta ager, in quo frutices existunt in modum codarum cquinaram.
1. Concinnare] rectius de co voc. Nonias p. 59, 30. M. v. cinnus.
Sed idem tamen etiam babet vcriloquium Vcrrianum, p.43, 22. v. con-
cinnare. Ncque aliud Varrò de L. L. VI. §. 57., si recte co loco con-
cinant scripsi. concinere] codd. concicre , quod A. Atc. in mg.
babet, e coniectura fluxit, minime idonea. 2. vocando] convocando
A. Aoc. in mg. : illud libri tuentur. 3. Conciliabulum] alia de co
voc. Isidor. XV, 2, 14. in] vg. om. boni codd. , sed deesse vix
potest: nam structuram : Quirilcs inlicium vocare , a Paulo Festove in
vulgari sermone usurpatam esse , non credibile est. 4. Contio]
boni libri. Concio vg. Lind. Cf. Varrò de L. L. VI. §.43. et maxime
Geli. N. A. XVIII, 7, 2. 6. Hic ex libro, quem Verrii Flacci fuissc
putat, de contione bacc affert: contionem iria significare, locum , et
verha, suggestumque , nnde verba ferenti item significare coelum pò-
pxtli assistentis : item oralionem ipsam, quae ad populum diceretnr. Ap-
paret autem bunc librum alium fuissc, quam eum quem Fcstus exeorp-it.
a] vg. Lino, om. boni codd. Quod de sacerdotibus Paulus , memoria
dignum est. 6. Contubernalcs] cf. p. 11. t. attibcrnalis. ta-
bernacula] cf. Festus Qu. XV, 32. p. 164, 24. v. tabernacula. ex
tentoriis pcllibus] ex tentoriis et ex pcllibus boni codd.vg. ncque Aldus
alitcr. tentoria ex pcllibus mg. A. Auc. ex tenlis pcllibus coni. Scvt.
ex tentoriis pcllibus em. Lind. , sumpto vocabulo ex epistola Valeriani
Imp. ap. Trcbellium in Claudio 14., qui pcllcs ad tentoria idoneas tcn-
torias pelles dicit. 9. CW/<ii>e] Glossarla Labb. : Conclave, xoi-
fiovxhov àlairw fivxóc. Conclavia, avvoixia. clave] davi A. Ave.
in mg.: illud codd. tucnlur. 10. Contemplari] cf. Nonias p. 469,
31. v. contempla. ab omni parte aspici] bine coniectare licct,
Verrinili id vcriloquiinn cius voc. probasse, quod A arro fingerai, de L.
L. VII. §. 9., a tuendo. l'2. quum in comitio conveniebant] rectius
Macrob. Sat. I, 16.: quibus eum populo agi licet. insimul] boni
codd., ut A. Aie. in mg. simul vg. 13. Calatores] de bis A • r-
rium sub eodem vocabulo divisse persnasuin b.ibeo (t. l'mr. II. .
ila ut prius de ralalis comiliis et calatoribus sacerdotali) , quam de
scrvis calatnribus dixeril. GlntlMM Labb. : Calatores, doi'Àoi érttóoiet,
zuqìxiXoi (scribc rtff>i^o/.oi), i* ,. .'miui itoimr. Glossae Isidori • Calalor
minister sacrorum. Sed Pauli verba ad privatoruiu bominum cai .
spcclant, quorum Plautus saepius mentionem facit. Cbari>ius I. y SS
i>"oinriir{ator sine u dicitur, ut f'errius mi t , velut nominis ealator.
Cf. Paulus p. 80. t. incalationrs . p. M> r. inealative, p. Sj. v. inca-
lanto , p. 123. v. procalare , p. 130. procalato, et Geli. .V \. \\
li. Condulus] Graccc xó>Ji'Ào$. liane noniinis l'oriuain. i;;noratur. nude
Venivi sumpseril. 15. Cindalium] ila Plautus iu Trinumo \\ .
4, 7. 1j., et in inscriptione fabulac deper.lilae. It. Contestar»]
de eodem voc. cadeni, paulo cxplicatius, Paulus p. 4 i. I truraque locasi
post alios nupcr dili;;enli-sime commentalus c-t 1' !.. Keller in libr*
de litis contcstatione p. 1 sqq. In Glossario Labb. contestar evplieatur
dia/iaQri (tonai et .-rnoxrtTiip^o \~ ■ t tutela] de agro trans Tibe-
rini co nomine dieto Paulus inferiori loco p. 4i. In fruliees ilio-,
quale» fucrinl. inquirit Titius Loc. controv. \, 10., in qurin i»
(51)
DE SIGNIFiaVnOiyE VERBORUM. LIBER HI.
59
Concile tuia est, quoti in commanc est dietimi.
Coctum a cogendo dicitur, quia coquendo * cocrcctur, ut ad utililatcm vescendi perducatur.
Co cu la vasa aenea, coctionibus apta. Alii cocula dicunt ligna minuta, quibus facile decoquantur obsonia.
Cobum lorum, quo temo buris cum iugo colligatur, a cobibendo dietimi.
Collimi poctae coclum dixerunt , a ebao , ex quo putant coclum esse formatum.
Comocdias constat appellari ex eo , quod initio in vicis iuvenes cantare soliti csscnt crebro convenientes.
Coclacae dicuntur lapides ex flamine, rotundi ad cocblcarum similitudincm.
C oc et ii in gcnus cdulii ex nielle et papaverc factum.
Confugelam antiqui confugium dicebant.
Compracdcs ciusdem rei populo sponsorcs.
10
acerbe invehitur personatus illc Yvo Yillioniarus Arcmoricus in Aniniadv.
in 'l'i 1 lì uni 1. 1. Non a eaudis , sed a caudicibus , roderla sivc codeta
dietimi fuisse illum agrum opinatur Doederlin. Synon. et IIimu.M. p. 09.
1. Condictum] bic toc. usus non forensis est. De solcmni eiusdem
Terbi signiiicationc Paulus infra p. 49. '2. coquendo] coqendo
boni libri, ut A. Aie. in mg. et Loro. Illuil taincn ex vg. et deteriori
cod., Guelferbytano altero, assumpsi , quoniam cogendi notio in cocr-
cendo iaest; ipsam autem cocliunem esse coactioncin, Fcstus docere To-
ltimi, coercetur] Limi, e bonis codd. coarcetur Gv. eoarlctur vg.
3. Cocula vasa aenea] Varronis de > ila 1*. R. Torba, ap. Nonium p. 531,
32. M. T. fornum et i'ornaces , ila legenda cxisliiuo : C'onda, qui ro-
quebant pattern , primum sub citierem , postea in forno- in quibus tjui
instrumontale est, ut saepissimc apud Varronem. V. de L. L. V. §.'21.
Quae autem apud Nonium sccunlur verba : cuius utriusque vocabulum
(id est fornus et fornai) a forno ductum , id est a caldore , ea Nonii
sunt, non \ arronis. De aeneis coculis Plautus apud Isidor. Origg. \\,
8, 1. Cato de R. R. 11. Ugna] y.ùyxara Ji'/.a recte comparat
Scal. In Lalinis scriptoribus buius signiftcalionis nulliiin est cxempliim.
Ex Fcsto Glossae Isidori: Cocula Ugna arida vel vasa aerea. Glossarla
Labb. : Coctilutn , yttXxiov. Quae l'iacidus p. 448. apud Maiuiu babet :
Coculis, aereis vasis , a coijuendo. Vel assiti is aridis ijlebis (seribe
glebisque) terrae cum suo gramitie (quae in Germania inferiori dicunt
I'l<t<J<jrn\. Intcrdum alto loeo ruinis, omnia e plcniori Fcsto balista polo.
4. Collutti turimi] de eadem re, ut Tidetur, Varrò de L. L. V. §. 135.:
Sub iutjo medio cavutn , quod bura exlrema addita oppilatur , vocatur
cous a cavo (fortassc choo). 5. Cohum . . coelum] cf. Varrò de
L. L. V. §.19., quo loco cLouiu scribitur. Turnebus , Advcrsar. XX,
29, ubi Varronis de Chao et cado locum emendai, postquam de Terbis:
Ego magts puto a Chao choum , dixit , pergit: in antiquissimo libro
clartssi. viri Henrici Mciniaii ila scriptum reiteri: cous est quo cadimi
conUtictitr : unde Ennius : Vix solum compiere cohum tcrroribus caeli.
Quae quanquam non a Varronc , sed ab interpolatore quodani addita
esse persuasum habeo (nam in optimis quibusque Varronis libris non
reperiuntur) : Ennii taincn Tersus non immerito in ordinem fiagnicntorum
receptus est, et ea quidem forma, qua Scal. in annot. Festi cum in.
(ju ii da ni velcri membrana se notasse scribit : pilam vix Sol mediavi com-
piere cohum terroribu codi. V. Merula Ennii Ann. I, 159. p. 33. ed.
E. S. Quod autem ad Verri! scntentiam attinct , Lune a Vairone catc-
mis dissensisse , ut non cftoiim , sed co/tum probarct , confirmat etiain
Diomedcs I. p. 361. P. : "Inchoo indio avi , sic diccndum putat Julius
Mudesdts, quia sit compositum a chao initio rerum. Sed Verrius et
riaccus (ita sciliect scribitur) in postrema syllaba adspirandum proba-
vertml. Cohum enim apud veteres mundum s(gnificat, unde substractum
incohare. Tranquillus (Sucton. fragni. T. III. p. 74. ed. Fr. A. Wolf.)
quoque his assentiens libello suo pienissime aedem incohatam ita disse-
rtiti. Cf. Casaubon. in Sucton. lui. Cacs.4C. p. 170. ed. Wolf. chao]
boni codd. Li>d. chaos deteriores, ut Tg. Placidus in Glossis p. 448. :
Choum , naturata universam. Chao (scribc : a chao) id est mani.
0. Comoedias] Rcctius Varrò de L. L. VII. §. 89. cf. Aristot. Poet. 3.
Auctor de comoedia p. XI. apud Kustcrum. cantare] intclligunlur
cantilenae ciusmodi , de quibus dicitur apud Festum Qu. IX, 29. p. 29,
12. t. occentassint. crebro] codd., ut Tidetur, et edd. Tctt. omnes,
ut Lino. om. >g. 7. Coclacae] Cochalacae M. Conchalacae A.
Are. in mg. Cochleacae Tel cocMccae legendum esse putavit Vossius
in EtTmol., Cochlacae Dac Equidcm nibil mutaTi, cum nibil impedire
tìsuiu sit , quominus antiquiores Romanos , quo tempore adspiralio hlc-
rae C nonduin in nsum Tenerat, e Graeco xuylav.tq toc. coclacae fccisse
poneremus. 8. Cocctum] Placidus in Glossis p.448. apud Maium :
Cocetum a Graeco xaxvovu cocina. Corrige xvxi Svi , ultimo toc dcleto.
Glossari» Labb. explicant ^iioràqiy.oq. Tcrtullian. contra Valentin, e.
12. Nestoris cocetum dixit xvxióivu, de quo Iliad. XI, 624. Quapropter
Dac cum Vossio prò edulii legi Toluit potionis. Sed TcrtuUianus ilio
toc licenlius usus est. 10. Compraedes] cf. Paulus p. 122. t.
praes.
40
PATJLI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(31)
Compascuus a g e r , relictus ad pascendum communltcr vicinls.
Compcscere est velut in codcm pascuo contìnere.
Couipitalia festa, quae in compitis peragebant.
(32) Congrue re dietimi est a gruibus, qui non fere segregantur, sive quum volani, sivc quum pascuntar.
5Cognoniines dicuntur, qui eiusdem sunt nominis.
Cerrones leves et inepti, a cratibus dicti, quod Siculi adversus Atbcnicuses cratibus prò scutis sunt usi, quas
Graeci yt^gag appellane
Conitum genus libaminis , quod ex farina conspersa faciebant.
Comptuiu Afranius prò ornatu et cultu posuit.
10 Conflages loca dicuntur, in quae undique confligunt venti.
Copona taberna a copiis dieta.
Compilare est cogere et in unum condere.
1. Compascuus] cf. Cic. Top. 3. Isidor. Origg. XV, 13, 9.: Com-
pascutis ager dictus, qui a divisoribus agrorum relictus esl ad pascen-
dum communiter vicinis, quae ex ipso Fcsto Vcrriovc pelila esse viden-
tur. 3. Compitalia~] cf. Varrò de L. L. VI. §. 25. Glossaria Labb. :
Compitalia , &io"v dyìiiuioiv ìoqtuI, ul yivofiit'ut. ìv tuie fióolq uno twv
■noogìjy.óvroìv xolq vixgol?, dfiqióàia. quae] M., ut videtur , sicut vg.
qui Liivd. e Gu. quia A. Auc. in mg. A. Congruerc] cf. Paulus
p. 72. t. gruere. non fere segregantur"] boni codd. A. Auc. in mg.
non se segregant vg. C. Cerrones] Congerrones A. Aio. in mg. :
nullo cod. addicentc. Illud tamen voc. quo iure in bunc locum venerit
intelligi non potcst , nisi Verrius voc. Plautinum congerro explican-
dum siili proposuerat. Cf. Varrò de L. L.VII. §.55.: congerro a gerra
id Graecum est et in Latina cratis. Ac simile est congerra sive con-
cerra apud Lucilium, de quo Fcstus dixit Qu. XIV, 2. p. 106,28. v.
sodalis, et Qu. XVI, 5. p. 190, 20. v. tappulam. V. de ca re Praef.
II, 2. In mg. libri Bartliiani est corroncs, quod C. Barili, congerrones
fuisse non dubitat, in Advers. XL, 20. Quod autem cerrones prò ger-
ronibus dicti sunt , id antiquac scribendi consuetudini debclur , de qua
dictum est ad Paulum p. 20. v. acclare. Siculi . . sunt usi] infra
p. 70. v. gerrac , ex codem quidein bello ca dicendi consuctudo rcpcli-
tur, sed diverso piane modo. Id unum certuni babeo, gerronis appella,
tionem ex Sicula comoedia iluxisse. V. imprimis Provcrb. Vatic. I, 40.
et Bodleiana 278. ed. Gaisford. : ré(>(>u 2Va£ta' y((>(>a —ixtXol Xiyoioi tu
uvdqùa xul yvvuixila uldolu' rjv Se ìv rij 2txiXiy.iJ JVu£w ri/tero:; ìxid-aXùo-
Oiov -A(fQoóÌT7]<;, ìv ù fieydXa aiuola urìxiiro, Scbolia in Lucian. Anacb.
e. 32. ostcndunt, hoc yiQyoiv JVaìioiv nomen ex Epicbarino ductuin esse.
De eadem re, sed minus explicite , Hcsychius et Suidas y. yi>j('a, Ety-
mol. M. p. 228, 47. (t« ÓiquÙiwu aiuola), Gudianum p. 123. et Orion
p. 42. ed. Sturz., Eustathius in Hoineri Odyss. XXIV, 185. p. 1924, 1.
qui Pausania auctore utitur. Vix dubitaverim, quin iain apud Siculos
comici quidam histrioncs sive yXvaxic ab bis vcretris rudi artificio faclis
gerrones «lieti sint. cratibus prò scutis] yi<j{»t diri r.!,- kÌMTCS tlanl-
du?, multi sane testantur. 7. yiù'jas] vg. ccrrhas boni libri. ;
Limi, e pr., ubi est gcrrha, et Berolincnsi cod., in «juo legilur gcrrha
yiòóa. At rcclc H. Stepbanus in Tbisauro Graecac linguae eam toc
l'ormala defenderat comparalo Hesyrhio , qui in t. ; ^,. ',«. ctiani ;
lialu-l. 8. Conitum] vg. Comlum boni libri baberc videntur.
Constus vel comitns vel Comptum vtl constum A. Aio. in mg. (quae
apud Lìmi, e Gora. aiiVruiilur, sed non rrcte ad sequens nomen Comptum
referuntur). "In lib. vct. ( 'umptum " Die. . qui id a lornr
aspergo derivai. Sed Daccrii fides et auctoritas p«rr\i.;ua r-t, ac roni-
ìkiii cliain facilius a xJm,- deduci potest. 9. Comptum] boni rodd.,
ul lidrlur. Conitum vg. , sed in mg. Comptum. .tfranius] Bolhe
P. V. Se. V, II. p. 200. Inc. 17. cultu] Gir., ut A. Aie. in mg.
esentai M. vg. 10. Conflages] Nonius p. 02.: Confluges , locm in
quae rivi diversi confluanl. Hinc Vossius in Bljiasl. v. Ano y
ed. Neap.) ctiam in Paulo Confluges legi voluit. quod r--.tr r. i. . lum
est a D*C. Isidor. Origg. XH . Ì, '-'".: Confrngc* /ora, in qmae undique
venti filmini ne scse frangunt . ut Maeiius ait : In montes ubi venti
/ì «■OIJMll locum. Siti, aulem ronfra;;rs et DoaJUgea non MgM di-
venta fuisse oslcndit, quain sufllamcn et su lira unii. confligunt]
A. Ali;, in mg. confluunt boni codd., ut vg. conflant coni. lKi . ; ita
GutlIVrlnlaiiiis alter. Cun/ligunt rum a verbo (lago descendrril t .
annoi, ad \ arrou. de L.L. ^ li. (.W. ■ noe etMiion haud dubic optimum
liabrtur: idqtir al» ipso Festa propn-itum esse statui, rum conflunnt »ix
ferri posse viderctur. lt. copiis] cupis A. Aie. in mg., inutili
conieclura, ut Mete eeaset S. »i . 1'-- Oi "filmi] dociius de co
usu verbi pilarc , quo prt ■mere sivc cogere signilicat , Serri** Dainfli»
in Virgil. Acu. XII, 121, p. 63. ed. Lion . qnon» St »l. aintcariL Ut
ter Festa! infra Qu. \. % 1 . p.ISSi, tt. v. pilare, et minus bene. <■**
cooere] cogere esl Li>t>. e Gì. roM.iVrr" l rsini lilior nis. cingere
haluliat . unjc l'ns. eunqcicrc stribcnilum esse coniceli.
(32)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER HI.
41
Compernes nominantur bomincs gcnibus plus iusto coniunctis.
Confo ed usti focdere coniuncti.
Commissatio a vicis , quos Graeci jtojftas dicunt, appellatar. In bis cnim babitabant, priusquam oppida conderen-
tur, quibus in locis alii alios convictus causa iuvitabant.
Comm il te re proprie est insilimi mittere : nunc eo utimur et prò facere , aut prò relinquere, aut prò inciperc. 5
Condcre proprie est in unum et interioreui locum dare ad custodiam faeiliorein ; quod vcrbum nunc significa t conscri-
berc , nunc facere , nunc componere et instruere.
Consulas antiqui poncbant non tantum prò consilium pctas et perconteris, scd etiam prò iudiccs et statuas.
Cossi ab antiquis dicebantur natura rugosi corporis honiincs , a similitudine vcrmium ligno edito inni , qui cossi
appcllantur. 10
Consilium vcl a consuleudo (licitar, vel quod in unam sentcntiam plurima mcntes consiliant et convcniant; sed a
silcntio crcdibilius dietimi pula tur, quo maxime invenitur.
Conscripti dicebantur, qui ex equestri ordine patribus ascribebantur , ut numcrus scnatorum expleretur.
Consposos antiqui dicebant fide mutua colligatos.
Co a su alia ludi dicebantur, quos in lionorem Consi faciebant , quem deum consilii putabant. 15
Conventus quatuor modis intcllegitur. Uno, quum qucmlibct hominem ab aliquo conventum esse dicimus. Altero, (33)
quum significatur multitudo ex compluribus gcneribus bomiuum contrada in unum locum. Tertio, quum a magi-
stratibus iudicii causa populus congregatur. Quarto quum aliquem in locum frequentia bominum supplicationis aut
gratulationis causa colligitur.
Convicium a vicis, in quibus prius babitatum est, vide tur dietimi, Tel immutata litcra quasi couvocium. 20
1. Compernes] minus diligentcr de eo voe. Nonius p. 25, 31. M.
2. Confoedusti] boni codd. , ut vg. Ubi Confuedisti repertum sit a
Limj. , nescio. Inter foedustus et foederatus ea est pYoportio , quae
inter onustus et oneratus. Placidus in Glossis p. 448. apud M.-ii uni :
Confoeditos, foedere copulalos, e Paulo corrigendus est. 3. Com-
missatio] cf. supra p. 31. y. comoedia , ubi itein mi/ai locum xo'ifiov ob-
tinuit. 5. relinquere] delinquere coni. Scal. relinquere defen-
dunt Ues. (nisi forte Ursini sentenlia permutatis inter se yocc. delin-
quere et relinquere turbata est) et Dac. Hic advocat ISonium p. 248,
27.: Committere , donare, relinquere, cuius significatus excinplum ap-
ponit e Cicerone, heredilatem commissam. 6. Condere] cf. Nonius
p. 249, 28. M. 8. iudiccs et statuas] Scal. apponit Accii illud
apud Varronem de L. L. V. §.80.: Qui recte consulat , consul cluat:
at Verrius locutiones buiusmodi spectat : consulere de fugitivis , in de-
ditos. 9. eossi] ita edam Plin. N. H. XI, 33, 38. §. 113. Glos-
sarla Labb., a Scal. adbibita: Cusus , tvXov oxwkrfi. Placidus p. 4-47.
apud Maium : Cossos , vermieulos qui in materia nascuntur. Quam
duorum librorum lectionem C. Barili. Advers. XL, 20. commendat:
Crugosi, crassi corjioris homines , qui et eossi, a similitudine vcrmium
Ugno editorum , qui cossi (et cruges in altero addilur) nominantur, ea
vel ordine litcrarum turbato confutatur. Et onmiuo bi Barilài libri
omnium pessime interpolati sunt. V. Praef. I, 3. 11. Consilium]
cf. Varrò de L. L. VI. §. 43. 13. Conscripti] cf. Paulus supra
p. G. v. adlecti, et Festus Qu. XII, 24. p. 64, 22. v. qui patres. 14.
Consposos] boni codd. Lind. Consponsos vg. De illa scribendi con-
suetudine cf. PttAEF. IV, 3.: de yoc consponsus Varrò de L. L. VI.
§. 70. 15. Consualia] v. praecipuc Varrò de L. L. VI. §. 20. et
antiquus versus servatus a Varrone de Vita P. R. apud Nonium v. ccr-
nuus p. 21, 9. M. deum consilii] bunc quod Glossariuni Labb. v.
Conso Isidis liliimi dicit, inde factum arbitror, quod Harpocrates, Isidis
filius, digito silcntium significare vicebatur (v. Varrò de L. L. V. §. 57.),
et Consus aut consilii aut (si numeri a condendo ducebatur) ipsius si-
lentii deus babebatur. 16. intcllegitur] M. intclligitur cctt. oodd.
vg. Lino. ab aliquo conventum] cf. Nonius p. 270, 29. v. conve-
nire. 17. multitudo . . locum] ita Glossaria Labb.: ovvoàla, oxivo-
dos, dyogù, ovviXivoi?, u&qoioic. Tertio] hoc significata VOC. po-
nunt Cicero, Caesar, ac fontes iuris civilis, quos indicat Goth. 18.
Quarto] buius modi nullum exemplum affertar. 20. a vicis] ila
etiam Nonius p. 64, 3. M. Subest buie etymologico invento eadem opinio,
quae supra p. 31. v. Comoedia significabatur. Cf. etiam p. 32. v. com-
missatio. prius] boni codd. ut vg. primum deteriores codd. , ut
mg. A. Aug. immutata] i mutata ed. vet.
42
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(35)
Contu oli ocnli sun t in angustimi coacti conniventi!) us palpcbris.
Constc rnatio , quae est concitatio quaedam subita ex aliquo ine tu, a sternutamene) deducta est, quod eo toto conca*
tinnir corpore.
Considerare a contempla tione siderum vidctur appellari.
5 Constitutus boni inum a consistentium multitudine appellatili'.
Convallis est planicies ex omni parte compreliensa montibus collibusve. Yallis duobus lateribus inclusa planicies.
Vallis dimiii u li vuni vallicula facit.
Convoti iisdem votis obligati.
Cibus appellatur ex Gracco, quod illi pcram , in qua cibum recondunt, cibisim appollaii t.
lOCiccum membrana tennis malorum punicorum.
Cispius mons est in urbe Esquilinae regionis de nomine cui usila in bominis dictus.
Citimus extremus. Uls cnim facit ultra, ultimus: cis, ci tra, citi ni us.
Cicindela genus muscarum , quod noctu luect, \idelicct a candela, unde ctiam candelabri putantur appellata.
Citrosa veslis appellala est a similitudine cidi.
15 Civicam coronam civis salutis suac causa scrvatus in proelio dabat, quae erat ilignea, frondem babens perennem.
1. Contuoli] Conculi mg. A. Auc. C onivoli coni. Scal. , collata
interprctalionc v. conivola p. 46. At contuolos dici potuisse oculos
ttvufitfiviiórac, a contracto lumini:, quo lucnlur, per se patct , et monuit
Lind. conniventibus] M. , ut vg. continentibus Lind. e Gc. At
palpebrae oculorum , etiamsi in angustum cogunlur, non continentes
lanieri iìun(. 2. Constcrnatio] cf. Nonius p. 262, 27. v. conslcr-
nari. Glossarla Labb.: Conslernatur, oxiqtù, t] nrv^iTut, jjì xiviìrat,
quibus pcculiaris cius verbi sensus bene redditur. Hunc piane pcrverlit
lectio libri ms.a C. Barili. Advcrs. XL, 20. commendata: Consta natio
est quasi eonslratio quaedam sub. etc. Nam equi cum music man tur.
non sternuntur, sed excitantur potius et in transversum aguntur. ster-
nutamene] sternata mente mg. A. Auc, quae e mera conicctura fluxissc
apparet, quoniam in nullo cod. adirne rcperta sunt. Quod autem Dac.
quosdam libros habere ait a sternata mente, camque lectionem vcram
putat: non morabitur eos , qui nugacem illuin bominem cognovcrint.
quod eo] Gu., ut vg. et Lind. co quod M. , ut vidctur, ut A. Auc. in
mg. quod ea vult Dac. 4. Considerare] cf. Paulus p. 57. v. de-
siderare. 5. Constitutus] nomen substanlivum , nullo alio esemplo
notuin, nani constitio , quod Gcllius N. A. XVI, 5, 10. finxit ad cx-
plicandam originem v. vestibulum , non ad banc rem facit. In Yarrone
de L. L. VI. §.29. lectio, quam Scal. ex Fcsti verbis interprctalux : Co-
mitiales dicti , quod tutti essel populi constitutus ad sufj'ragium f'ercn-
dum, melioribus libris non probatur. 6. Convallis] cf. Varrò de
L. L. V. §. 20. 8. Convoti] SC. de Baccan. : neve, posthac.
inter. sed. conioura[sc. ncv]e. comvovise. . . vclet. 9.
Cibus] Cibum M. Rationcm borum nominuin, quam finxit Yerrius, in-
vertit Etyniol. M. p. 512, 51. ed. Sylb. et Gud. 321, C. ed. Sturz. v.
X!/?kiróc , ubi legitur: x«ì Àiyii o 'SIqoc, or» ìatte mana rò xi?oj f'yorir, ò
Or-,uuiyti tì]v Titoli,*. Haec attulerat iam Las. cibisim] scripsi.
eibis boni codd. cibesim tdd. vett. uifiamor vg. xi'/Jo,- mg. A. At«..
xifStmq coni. Li.vd. Poterai Paulus Feslusve etiain cibesim scribere, cum
in Graccis non raro x/,-??;oij legatur. Id autem voc. a verLo xiìoùtu et
nomine póoie dictum esse stallimi! Filmologici Graeci. 10. ticeum]
cf. Varrò de L. L. VII. §• 91. Hesjchius: xwxJ* ... dia/^Qrjou;. Glos-
sarla Labb. : Cicciuti (et Cicum) j-of, «óxxoc. Ita vocabula recte di-
stinxit Yulcatius , sed opus non est, ut xóxxo? in xtxxò; vel mmc mute-
tur. Isidori Glossac : cicciuti, mali granati membrana. ( f . I. Ir. Gro-
nov. Obscrvalt. in Bcclea. 20. p. MI (660 ed. Frotscbcr . 11.
Cispius] apud A arronem de L. L. V. §. 50. e fide librorum Cesweus et
Cespius scribitur. mons] od. M. et codd. deteriore*. est]
om. (il. vg. Limi. cuiusdam kominis] Lac\i Cispii Asagnini . ut
narratur a Lesto Qu. XV, 25. p. li*, 1. t. Septimoutio. 19. ( i-
linius] cf. Nonius p. 95, Ili. y. cituma. ih] t. Calo ap. Paulum
p. 161. v. uls, ubi alia quaedam aunotabuntur. 13. Cicindela]
Glossar. Labb.: Cicindela. Placidus p. 449.: Cicindela*, ara-
ncorum genus , quod voluns lucei. Yocabulum reduplicatone verbi
candeo ortmu esse, nunc salis constai. candela' boni codd. Li*».
candore vg. candelabra] cf. Varrò de L. L. V. j. Ili1. 14.
Citrosa] Isidorus Origg. \l\. '--. 20.: Citrosa ^vestisi, quasi eonerispa
ad similitudine-i citri. Xaevius: Pmlemramque ex muro vestemque ei-
trosatn. .Macrob. Sat. II . 15.: Ai'mc (ex llouicrico ('.«ara &it*ói
Pfmamu poeta in bello Punico ait eitrosam vestem. Apparet, ctiam % tr-
rium non alluni icrsum eiplicuissc. 15. Civicam coronam' cf.
Gellius N. A. VI, 6, 11.
(33)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. MBER ni.
43
C ir e anca dici tur a vis , qnae volans circuì lum facìt.
C ire Ite s circuii ex aere facti.
C ili uni est folliculum, quo oculus tegìtur, unde fit supercili u m.
Cimmerii dicuntur bomincs, qui frigoribus occupatas terras incolunt, quales fu crini t inter Baias et Cumas in ea
regione, in qua convallis satis eminenti iugo cireuindueta est, quae neque matutino, neque vespertino tempore 5 (34)
sole contingitur*.
Cimbri lingua Gallica latroncs dicuntur.
Cingnlos appcllabant bomines, qui in bis locis, ubi cingi solct, satis sunt tcnues.
C il liba e meusae rotundac.
Cbilo dici tur cognomento a magnitudine labrorum. Cilo sine aspiratione, cui frons est cminentior, ac dextra sinistra- *n
que veluti recisa videtur.
Cisterna dieta est, quod est cis , id est infra, terram.
Cam ili us proprie appcllatur pucr ingenuus.
Capii a in in Campania quidam a Capye appellatala ferunt, quem a pede introrsus curvato nominatimi antiqui nostri
Falconcm vocant; alii a planicie regionis. .r
Camenae Musae a carminibus sunt dìctac , vel quod canini t antiqiiornui laudes, vel quod sint castae mentis pracsides.
Camara et cainuri boves a curvatione ex Gracco x«/iti?/ dicuntur.
1. Cireanea] cf. Festus Qu. XIV, 10. p. Ili, 6. t. 6upervaganca.
3. Cilium] eadem sententia exponitur a Festo Qu. XIV, 9. p. 113, 13.
t. supercilium. Et cf. dieta Qu. XIV, 7. p. 111,27, v. sugillatuiu.
Nec dissenlit Isidor. Origg. XI, 1, 42. Glossarla Labb.: Cilia, i;.-t<J()»«
(vjmI*m aut MdSfHcU) metapborieo sensu, con. Scal.), et Cilium, ìnioxv-
viov " pkiipuoic. folliculum] boni codd. , idquc , non recte quidem
positum , retinui tamen , quod boc viliorum genus Paulo toties conilo-
nandum fuit. V. annoi, ad p. 8. v. alveolum. folliculus WK. Li>d.
4. Cimmerii] v. quae de bis Campaniae Ci ni inerii-. Mannert. Gcogr.
Graec. et Rom. T. IX, I. p. 718. Fadem iis loca assignant Fphorus
apud Slrabonem V. p. 244. Lycopbron Alex. 695. Servius in Virgil.
Aen. M, 107. et alii. 6. contingilur] corr. Goercnz. in Cicer.
Acad. II, 19. p. 115. contegitur vg. htm». 7. Cimbri] non dissi-
milia supra p. 15. v. Ambrones legebantur. " 8. in his locis] M.,
ut vg. his locis Gv. Lino. solet] solent Dac. in Mg. esse dicit
(ac repcritur in cod. Berolinensi) idque praefert. At verbum cingendi
non ad solos cingulos pertinet. 9. Cillibac] discrtius de iis Varrò
de L. L.V. §.118. Ab bis cilibanta (v. Varrò V. §. 121.) parum disccr-
nit Dac. 10. Chilo] Vt-rrium Cilonem praeposuissc , et ab boc
Chilonera distinxisse , cognoscitur ex ordine literarum. labrorum]
Gv. vg. Luid. labiorum M. (quantum e Lino, annotatis colligi potest),
u' «Id. Ci7o] non alitcr Cbarisius I. p. 78 P. : Cilones dicuntur,
quorum capita oblonija et compressa sunt, chilones aulem curii adspira-
tione ex graeco a labris improbioribus , ^tine Mi %ii).tj ; unde chilones
improbius labrali. Cf. Fla>ius Caper de ortbogr. p. 2242. P. Velius
Longus p. 2234. et apud Cassiodorum p. 2287. Placidus in Glossis,
apud Ang. Maiuin p. 447. : Cilones, quorum capila oblonija. Glossaria
Labb.: Cillo, Tifjoxtyukoq , ft.uxtioxiqiu.Xas , et: Cilones , tpoìoi. ac] a
Gv. 11. veluti] M. velut cctt. , ut vg, 12. est cis, id est
infra] Aid. cis inesl infra boni libri, vg., sine commodo sensu. cis, id
est infra, omisso est, placet Ottoni apud Limi. p. 361. e li est, omissis
rcliquis, coni. Lind. 13. Camillus] cf. Paulus p. 69. v. Flaminio*
camillus , et p. 48. v. cumcram. Quod Scal. tradit, Servium Danielis
ex Alcxandro Aetolo referre , Dianam ab Fpbesiis dictam esse Cainillam,
ipse fallitur, non grammaticus illc , qui recte Opim , non Camillam,
cognominatala esse Dianam prodidit. V. Serv. in Virgil. Aen. XI, 532.
p. 38. ed. Lion. 14. Capuani] easdem, quas Paulus, et alias non-
millas liuius nominis origines prodit Servius in Virgil. Aen. X, 145.
Cf. Liv. IV, 37. Capye] boni codd. Lind. , ut legitur apud Li-
\iuin. Capy vg. 16. Camenae] doctius de eo nomine Varrò de
L. L. VII. §• 26. 27. 17. Camara] boni codd. , ut vg. Camera
deterior quidam, et ed. pr. Charisius I. p.43. P.: Camara dicuntur,
ut Verrius Flaccus affirmat , non. camera per e. Sed Lucretius: ca-
meraeque caminis ex cratibus, dicendo clima canterani dici posse oslendit.
Servius in Virgil. Georg. Ili, 55.: camuris . . . curvisi unde et camerae
appellantur. Pbilargyrius in annot. ciusdem v. : Camuri boves sunt,
qui conversa introrsus cornua habent , quibus contrarli p a t u l i , qui
cornua diversa habent; laevi, quorum cornua terram spectant; his
contrarii li e ini, qui cornua sursum versum reflexa habent. Macrob.
Sat. VI, 4. : Camuris pcregrinum verbum est, id est, in se redeuntibus.
44
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(34)
Cappas marinos equos Graeci a flexu posteijorum partlum appellant.
Catampo genus est lnsus.
Cari ss ani apud Lucilium vafram significa t.
Caerimoniarum causam alii ab oppido Caere dìctam cxis'timant j alil a cantate dictam iudicant.
5 Caelibem dictum cxistimant, quod dignam coelo vitam agat.
Catamitum prò Ganymede dixerunt, qui fuit Iovìs concubìnus.
Caeculus condidit Praeneste. Unde putant Caecìlios ortos, quorum erat nobilis famìlia apud Romanos. Alii appellato»
eos dicunt a Caccade Troiano , Aeneae comite.
Caelius mons dictus est a Cacle quodam ex Etruria, qui Rouiulo auxiliuin adversus Sabinos praebuit, eo quod in eo
10 domicilium babuit.
Caecum valium dicitur, in quo praeacuti pali terrae affixi berbis vel frondibus occuluntur.
Catillones appcllabant antiqui gulosos.
(35) Catillatio grave opprobrium boininibus generosis obiiciebatur, si qui provincias amicas populi Romani exspoliassent.
et forte nos quoque cameram hac ratìone figuravimus. Nonius p. 30,
8. M. : Camerum (scribe Camurum) , obtortum ; unde et camerae tccta
in curvitatem formata. Viri). Georg, lib. III.: Et cameris (camuris)
hirtae sub cornibus aures. Hi omnes videntur e Verrio Fiacco bausisse :
quanquam in forma noni, camara a Graeco usu desciscunt. Singularia
Isidorus Origg. XII, 1, 35. de Camelia: sive quia curvus est dorso, ca-
mur enim Graeco verbo curvum significai, et XV, 8, 5. : Camerae sunt
culmina (ita boni codd. , volumina Lind.) introrsum respicientia, appcl-
latae a curvo: xa/tovo enim Graece curvum est. In Graecis scriptoribus
buius voc. xafiovo nec vola nec vestigium; nisi quod Etymol. M. p. 488,
1. Camelum dictam vult nagù rò xÙ/ititccv , xu/tTjoóv riva ovouv xul xù-
firjhov, Tocabulo etymologiae caussa lieto.
1. Cappas"] boni codd. vg. Lind. , quos deserere non ausus sum.
Campus Aid. Multo notius est bippocamporum nomen. v. Nonius p. 120,
14. v. bippocampi. %. Catampo] Graecum putat Scai. vel xar
afitpo), vel xaTu/tfiijj dictum, ut òmau^m (ab ènlooi et dvu^aivtiv ductum).
Quis talia expediat, a nullo auctorc diserte esplicata? 3. Caris-
sam] codd. edd. vett. vg. Caprissam A. Auc in mg. (coniectura , puto,
vocabulo ducto a Graeco xanol^uv). Catissa coni. Lucas Fruterius in
epistola ad Muretum , laudatus et approbatus a D\c. "Alii carisam'
Goth. Carissa Lind. , auctore Scai. , ut ait. Sed Scax. nibil mutavit.
Festus voc. Lucilii ita reddidit, ut in eius poematis scriptum erat. V.
Lucilii Sat. rei. coli. Dousa, ine. n. 153. p. 19. vafrum] Gu. mg.
A. Acg. vafram M. , ut videtur, vg. Lind. Illud praetuli ca ratione
commotus , quod , cum Carissa prò feminino nomine baberetur , vafrum
facilius in vafram abirc potuerit, quam vafram e contrario in vafrum.
Memorabile autem est, quam antiqua sit illa de genere nom. Carissa
dubitatio. Nani Glossarla Labb. , quibus inlcrpretamenta ex ipso Festo
bausta inesse ostendimus, ex Pbiloxeno: C arisa, fiui').iOTqg , Ttoorofiooxcq.
Isidori contra Glossae : Carissa, lena vetus et litigiosa: anelila dolosa,
fallax. Quae multo pleniora , sed etiam vitiis raagis inquinata , legun-
tur apud Placidum , p. 449. ed. Maius : C arisa , vetus lana percalida
(scribe: lena per callida) , unde et in mimo fallaces ancillae cata-
carisia appellabantur. Haec ex ipso Ycrrio Festove bausta esse, eo
credibilius , quod is etiam alias mimica verba, id est ea , quae non
in certa fabula scripCa deprebendebantur , sed quibus plauipedes in io-
cularibus dictis , quae temere in tbymele iactitabant, uti solebant, ex-
plicare baud dedignatus est. V. Qu. XIV, 17. p. 121, 23. 4. ab
oppido Caere] cf. Niebubr. H. R. I. p. 398. ed. sec. a earitate]
ita Masurius Sabinus apud Gcllium N. A. IV, 9. et alii. Tertium adii-
cimus vcriloquium , a Cerere , in Glossariis Labb. propositum , e Pbi-
loxeno : Caerimonia, àiffiijTOMt, quod observavit Scax. 5. Caelibem]
vg. Coelìbem Lind. , ncscio an e codd. : sed illud ordo literarum po-
stulat. C. Catamitum] cf. annot. ad p.7. v. Alcedo. 7. Cae-
culus] de boc v. Interpretes, quos Maius edidit, et Serv. in Virgil. Aen.
VII, 081. Solin. e. 8. Qui a Servio appellantur divi fra tre s , aut di-
cendi sunt digiti!, ita enim dicuntur a Solino, aut D epidii , ut
Varrone auctore ab Intcrpretibus illis vocantur. 9. Caelius] M.
Coelius cett. Lind. Caele] M. Coele Gc. vg. Lind. Dictum est
de boc Caele Etruscar. rerum Introd. 2, 15. p. 116. adversus"]
adversum M. 11. Caecum] Cacum M. 12. Catillonct] Li>d.
Catiliones boni codd. , ut A. Are in mg. Catilones vg. Illud resti-
tuendum esse, Lucilii versus evincit apud Macrob. Sat. II, 12., qui de
origine nominis eadem affert , quae Paulus p. 67. v. fiscellus , sed ea
pleniora , ila ut ex ipso Verrio fluxisse videantur. Plaeidus p. 450. :
Cattilo guìosus, a catelli appetentia. Rectius fortasse : calilli. 13.
Catillatio] cf. Fulgentius p. 563, 5. M.
(35)
DE SIGINIFICATIONE VERBORUM. LIBER HI.
4o
Caesticillus appella tur circulus, quem superponit capiti, qui aliquid est laturus in capite.
Caespes est terra in modum lateris caesa cum nerba , sive frutex recisus et truncus.
Cattili nani cameni esita vis se, hoc est comedisse, Romanos, Plautus in Saturione refert.
Catax claudus. '
Caecultarc est caccos imitar!. 5
Cae sa ria ti cornati.
Catularia porta Romae dictae est, quia non longe ab ea ad placanti um caniculac sidus frugibus iniinicum rul'ac canes
imntolabantur , ut fruges flayescentes ad maturitatcm perduccrcntur.
Cae de in putant ex Graeco dici, quod apud illos xaiveiv significet interficere.
Caenina urbs , quae fuit vicina Romae, a Caenite conditore appellala est. 10
Catulus genus quoddam rinculi, qui interdum canis appcllatur.
Caestus vocantur et ii, quibus pugiles dimicant , et genus quoddam ornatus mulierum.
Caeditiae tabernae in via Appia a domini nomine sunt vocatae.
C a vi 11 a t io est iocosa calumniatio.
Cati fons, ex quo aqua Petronia in Tiberim fluit, dictus , quod in agro cuiusdam fucrit Cati. 15
Cacula servus militis. Plautus: "Video caculam militarcm." Dicitur autcm a Graeco uàkov , quod fustibus clavisque
ligneis ad tutelarli dominorum armari soliti sint.
Canalicolae forenses homines pauperes dicti, quod circa canalcs fori consisterent.
Cana dicunt Graeci, nos canistra et per diminutionera canistella.
1. Caesticillus] M. Ceslicillus Gu. vg. Lino. IUud a Verrio scri-
ptum fuisse , ordo literarum evincit. Circitellus Tel Cireitillus coni.
Salmasius in Exercit. Plin. p. 14. col. 1 e. , idque comprobant Vossius
in Etimologico et Dac. Sed Varrò de L. L. (VI. §. 8.) nihil habet,
quod buie coniecturae faveat. De ipsa re cf. Paulus p. 14. v. arculum.
2. Caespes] Cespes codd. vg. Lind. Ut mutarem , ordo literarum sua-
debat et ipsa ratio etimologica. Glossam Labb.: Caespes, yoqrunXi-vdoi;,
et quae similes leguntur in v. cespes, ex Festo expressas esse patet.
truncus] boni codd. Lind. truncatus est vg. 3. Catulinam] de ea-
dem re Plin. N. H. XXIX, 4, 14. §.58. Saturione] v. Botbe Plauti
fragm. Sat. 1. p. 440. 4. Catax] v. Lucilius ap. Nonium p.25, 18.
Isidori Glossae : Catax, claudus, coxus (coxo babet Nonius). 5.
Caecultare] plura de hoc voc. Paulus p. 47. 6. Caesariati] voc.
Plautinum , Mil. glor. Ili, 1, 171. Placidus p. 448. : Caesariati, coniati
a caesarie dicti. 7. Catularia] cf. Festus Qu. XIII, 21. p. 93, 30.
■v. rutilae canes. 9. xaivav] A. Aug. in mg. Lind. kethin boni libri.
xrdvtèv vg. significet] Lind. cum Gu. significat vg. interficere]
ed. vet. Aid. vg. caedere Lind. sine lect. var. 10. Caenina] A. Ave.
in mg. Cenina Gu. vg. Lind. Cenum M. Kaivlvq Graeci. Caenite]
A. Aug. in mg. Cenite cett. 11. genus quoddam] M. vg. quoddam
.genus Lind. cum Gu. Cf. Lucilius ap. Nonium p. 36, 25. v. collare, et
Plautus apud eundem p. 199, 11. v. catcllac. qui] quod M. canis]
apud Plautum Gasin. II, G, 37. 12. genus quoddam, ornatus] id putaut
interpretcs cestum (hiotÓv), non caestum dictum esse, sed quid prohibebat,
quominus ctiam caestus nomen ad ornatum muliebrem transferretur , ut
multa? ornatus mulierum] Lind. e bonis codd. muliebris ora. vg.
13. Caeditiae] diligenter de Caedicio campo et bis tabernis I. Furlanetto
in Lex. Forcell. a] M. vg. om. Gu. Lind., 14. Cavillatio] cf.
Cic. de Or. II, 54, 218. Paulus p. 36. v. cavillum. Non a cavendo, ut
vult Scai., dieta est, sed a calvendo (v. Festus Qu. XIV, 17. p. 121, 6.
v. struere), prò calvillatione, fuga lambdacismi. 15. aqua Petronia]
de bac Festus Qu. XII, 20. p. 60, 12. Ex Festo fluxisse apparet ctiam
ca, quae Placidus p. 450. apud Mai um: Catialis Collis, nunc lacus
Fundani (ita A. Maius, sed IV codd. funditus), est dictus a Catio loco,
cuiusdam f'uerit] fuerit cuiusdam Lind. ex uno Gu. 16. Cacula
servus militis] totidem verbis Glossar. Labb.: Cacula, àoìdog orgario)-
ròiv. Placidus in Glossis, ap. Maium p. 446. : Caeulae, lixae aut servi
mililum. Plautus] in Trinumo III, 2, Ì98. autem] om. M.
y.ulov] vg. (videi. xulov). calin boni codd. colon ed. pr. Aliter Paulus
infra p. 123. v. procalare. 17. sint] sunt Lind. ex uno Gu. 18.
canales] cf. Plautus in Curcul. IV, 1, 15. 19. Cana] xuvu. Cf.
Varrò de L. L V. §. 120. V. etiam Paulus infra p. 49. v. canifera.
46
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(33)
Canicae furfures de farre a cibo camini vocatae.
Cancri dicebantur ab antiquis, qui nunc per diminutioncm cancelli; ex quo genere sunt calces, qui per diminutionem
appellantur calculi.
Canentas capitis ornamenta.
(3fi) 5 Canta prò cantata ponebant.
Caudicariae naves ex tabulis grossioribus factae.
C and e la bruni dietimi, quod in eo candclae figa ti Un.
Cantherius boc distat ab equo, quod maialis a verro, capo a gallo, berbix ab ariete. Est enim cantberius equus,
cui testiculi amputantur.
lOCavillum cavillata) , id est irrisio.
Caudecae cistellae ex iunco , a similitudine cquinae caudae factae.
Caulae a cavo dictae. Antiquitus enim ante usuiu tectorum oves in antris claudebantur.
v Cavum a ebao dictum et eius inanitate.
Caculatum servitiuin.
15 Calo n es calcei ex ligno facti.
Calcendix gcnus conebae.
Cai par genus vasis fictilis.
Calces ampullae plumbeae.
C albe os armillas dicebant, quibus tiiumpbantcs utebantur, et quibus ob virlu tes milites donabantur.
1. Canicae] voc. utitur Lucilius apud Nonium p. 88, 16. 2.
Cancri] hoc significatu afferuntur a Scal. ex Appuleio (Met. VI. p. 176,
26. ed. Elmenli. p. 396. ed. Oud.). Placidus , p. 449.: Cancros, cai-
eellos. Scribe cancellos. calces] intellige calculos lusorios , quns
Plautum et Lucilium nomine primitivo calces dixisse constat. 4.
Canentas] Canentes M., voc. aliunde non cognitum. 5. canta] et
cantata] Dac. mutat in cante et cantate , ut explicetur idem versus
Saliaris , qui legitur apud Varronem de L. L. VII. §.27. Scd temere;
quando et hoc satis memorabile erat , quod antiquiorcs participio can-
tus usi erant, cuius loco postbaec cantatus invaluit. 6. Caudica-
riae naves] plura de his ex Varrone de Vita P. R. et Sallustio Nonius
p. 535, 13. v. Codicariae. ex] e M. grossioribus] boni codd.,
et ita Paulus saltem scripsit, etiamsi Festum crassioribus posuisse baud
negaverim, ut legitur vg. et apud Lind. 7. Candelabrum] cf. p.33.
v. cicindela. 8. Cantherius] cf. Varrò de R. R. II, 7. ex. quod]
quo solus cod. Lipsiensis , qui correctus est. capo] boni codd.
capus vg. Utrumque dictum esse constat. berbix] M. berbex
Gu. vervex vg. Limi. Illud Paulum hoc quidem loco scripsisse arbi-
tror. In Glossariis habetur : verbex , verbix , berbix. Cf. annot. ad
p. 4. v. ambegni. 10. Cavillimi] cf. p. 35. v. cavillatio. Placi-
dus p. 449. apud Maium: Cavilla, cavillatio. 11. Caudecae]
codd. Caudicae vg. Caudeae co». Scal. , atque in Plauti certe Ru-
dente IV, 4, 65.: cistellam caudeam , legitur. Goth. e Glossis manu-
scriplis haec profert: Caudia uinceum , quod vinciam caudae emargat,
quae valde corrupta sunt. In Placido haec sunt p. 447. ed. Mai. :
Caudeam vinceam , quasi vinceam caudae, et scirpum dicunt et tibin
(sic). 12. Caulae] de eodem voc. Varrò de L. L. V. §. 20. Ser-
vius in Virgil. Aen. IX, 60. Glossac Labb.: Cauta, ìxaidig. Caulae,
nfQipokoi, fiàvàoat.. Aliud piane est voc, quod Dac. bue trahit : Cau-
les, cancelli tribunalis, ubi sunt advocati ; ita enim singulos cancellorum
scapos dictos esse apparet. 13. Cavum] v. p. 31. v. collimi, e uni
annot. 14. Caculatum] v. p. 35. v. cacula. Hunc articulum om.
codd. praeter Gu. 15. Calones] disertius de eo genere calceorum
Isidorus Origg. XIX, 34, 6.: Calones quidam appellant tragoedorum
cothurnos , eo quod ex salice fierent: nam Graeci , ut diximus , Ugna
y.ÙÀa vocabant. Cf. quae p. 47. de calonibus servis dieta sunt. 16.
Calcendix'] Guelferbvtanus alter, Aid., A. Aug. in mg. , quos propter li-
terarum rationem secutus sum. Clacendix boni codd. vg. Li>d. Glossae
Isidori: Clacindex , concha. Claxendix habet Priscianus V. p. 655. P.,
idque e Plauti Vidularia affert : sed reperitur in libris ms. ctiam cla-
sendix , classcndix , clascendix. V. Krehl. T. I. p. 191. Vidcrur esse
Graecam xa/l/iy. 17. Calpar] cf. Paulus p. 50. v. calpar, ubi
vinum primum e dolio libatum intelligitur. L'trumque significatum ob-
scrvat etiam Varrò de Vita P. R. apud INouiuni p. 546, 32. Lliam hoc
(36)
DE SIGMFICATIONE VERBORUM. LIBER HI.
47
Calix, quoti in eo calidum bibitur.
Calpurni a Calpo, Numae regis Clio, sunt oriundi.
Cai lini antiqui dicebant prò clam, ut nis prò nobis, sani prò suam, ini prò cani.
Calicata aedificia calce polita.
Caliptra gcnus est vestimenti, quo capita opcriebant.
Cala th os Graeci , nos dicimus quasillos.
Caduccatores legati pacem petentes. Cato : "Caduceatori", inquit, "nenio lionio nocet."
Carinantcs probra obiectantes , a carina di e ti , quac est infima pars navis; sic illi sortis infimae.
Cadine a terra, quae in aes coicitur, ut fiat orichalcum.
Casa a cavatione dieta.
Cascum antiquum .
Casnar senex Oscorum lingua.
C trir*
4 L( i> I"
10
voc. a Graecis xàXTty, yAlrtiq ductum putant. 19. Calbeos] Gal-
beos dictos fuisse, censet Scal.: et constat, Verrium multa voce, notasse,
in quibus ctlam post inventimi literam G. antiquior scribendi consue-
tudo duraverit. V. annot. ad p. 20. v. acetarc. Vcruntamen , quod
p. 71. Paulus memorat: Galbeum ornamenti genus, et Fcstus Qu.XIII,
1. p. 73, 3. e Catone galbeos, incertum est, num ad boc anni li arimi
gcnus spcctet. Ex Festo sua sumpserunt Placidus p.446. apud Maium :
Calbae, armillae quibus milites ob virtutem donantur, et Glossar. Labb.:
Calbae, xoofiiu.
1. Calix] haec Yerrius ex Vairone de L." L. V. §. 127. Quae vg.
adduntur : vel a Graeco xi/J.tì, desunt a bonis codd. 2. a Calpo]
de boc Plutarcb. in Num. 2. Lucan. (Saleius Bassus) in Panegyr. in
Pisoncm 15. Scbol. Cruquii in Horat. A. P. 292., quos Scai. et Dac.
aflerunt. 3. Callim] boni codd. Calim ed. pr. Aid. vg. Li. -no,
cum cod. Lipsiensi. Calata Guelferbytanus alter. Religioni duxi , in
voc. aliunde non cognito codd. fidem contemnerc : praesertim cum nulla
ratio cogat , ut liquidam gemmari potuisse negemus. Certe bac anti-
quiori voc. clam forma cognita satis refellitur mirifica ciusdem explica-
tio p. 50. v. clam. Corrige bine Placidum , qui p. 450. ap. Maium:
Clade, clam vel occulte. nis prò nobis] forma alibi non reperta,
sed analogiae non contraria. sam] v. Festus Qu. XIV, 29. p. 133,
17. v. sas, et cf. idem Qu. XIV, 4. p. 108, 2. v. sum, Qu. XIV, 5.
p. 109, 11. v. sos, et Qu. XIV, 29. p. 133, 28. v. sapsa. In omnibus
bis locis explicandis iuvabit observasse, in lingua Latina, sicut in Graeca
duo distinguenda esse pronomina, alterimi pronomen reflexivum tertiae
personae , ductum a radice 2F, quod piene enunciatur 2FOS sive
(propter legem quandam eupbonicam) a (pòi; et oiptos, et in lingua La-
tina suus , elisa autem in Latina vocali U , ac mutata in Graeca sibi-
lante litera in spiritum asperum , o ? (F02) et SLS ; alterum pronomen
demonstrativnm , cuius integra forma fuit 202, SUS , quod in Graeca
lingua abiit in nominativum casum articuli , o, y , ol, al, et in Latina
post Ennii tempora piane obsolevit. Quod Lind. in Comment. p. 670.
censet, suis , suas scribendum et ut monosyllabon pronunciandum esse,
ubi pronomen sit reflexivum , refelli videtur eo , quod etiam in Latinis
se, sibi, ut in Graecis e, ol, ióq, o? apud Ioncs et Atticos, omnis literae
U vis periit. ini] cf. Paulus p. 77. v. im. ■ 4. Calicata] cf.
p. 45. v. calicatis , et 57. v. decalicatum. Titulus Aletrinatium , in quo
basilicam calecandam scriptum esse memorai Scaì,. , extat apud Grute-
rum p. 171, 8. Orellium n. 3892. 5. Caliptra] boni codd., ut
vg. Cali/pira Aid. Lind. Praetulissem Caluptra, si e codd. aliatimi
fuisset. est] om. M. 0. Calathos] cf. Festus Qu. XV, 26.
p. 158, 28. v. Talassionem. 7. Cato] in incerto libro. Lion. Caton.
p. 86. 8. Carinantes] luculentius de co voc. Servius in Virgil.
Aen. Vili, 361. p. 476. ed. Lion., quem Scai. e sebedis Danielis adbi-
buit. Cf. Glossae Isidori: Carinantes, inludentes, Placidi p. 451. : Ca-
rinator, malcdicus , conviciator, et Glossarla Labb. : Carinari, /udiìvtL-
fco&ut,. Quod Graecum voc. fortassc originem Latini verbi multo melius
reddit, quam Verrii veriloquium. Nani verbum carinari facillime a no-
mine Carini i. e. Xaqivov ducitur, quo scurras quosdam vel ioculato-
res in comicis Doriensium fabulis , quales in Magna Graecia in scena
agebantur, appellatimi esse ostendi in libris de Doriensibus IV, 7, 3.
T. II. p. 357. 9. coicitur] M. , quem secutus sum. coniicitur Gu.
vg. Likd. orichalcum] ericalcumM. Cf. supra p.8. v. aurichalcum.
11. Cascum] cf. Varrò de L. L. VII. §. 28. 12. Casnar] de boc
voc. Osco Varrò de L. L. VII. §.29. Nonius p.86, 20. v. Carnales (ubi
facile est corrigere Casnares, sed scrupulum iniiciunt, quae Meursius in
crit. P. I. ad Epidic. e. 1. et nuper Guilelmus Freund in Lex. Latino
Exerc. T. I. p. 683. disputarunt). Placidi Glossae p. 446. : Casiuar,
senex. et p. 450.: Casuari, seni, Oscorum lingua.
48
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(36)
Cassiculum reticuluni a cassibus per diniinutionein dietimi.
Case us a coeundo dictus.
(37) C a ss ilam antiqui prò casside ponebant.
C as s ab un il u s crebro cadens.
5 Casa ria, quae custodit casam.
Cassia via a Cassio strata.
Caput ex Graeco dietimi, quod illi interdum y.douj' dicunt.
Cape rat uni rugosum a cornuum capi inorimi similitudine dicitur.
Capis poculi genus , dietimi a capicndo.
lOCapsae a Graeco appcllantur ; Las illi ttùfiwvQus dicunt.
Capital iacinus, quod capitis pocna luitur.
Capronae equorum iubae in frontem devexae , dieta e quasi a capite pronao.
Capid ulum genus vestimenti, quo caput tegebatur.
Caprae dictac, quod omne virgultum carpant , sive a crepitu crurum. Unde et crepas eas prisei dixerunt.
15Cuppes et cuppedia antiqui lautiorcs cibos nominabant; inde et macellum forum cupediuis appellabant. Cupedia
autem a cupiditate sunt dieta, vcl, sicut Varrò alt, quod ibi fucrit Cupediuis equitis douius , qui fucrat ob
latrocinium damnatus.
Capru ne ulum vas lieti le.
Curatorcs dicuntur, qui pupillis loco tulorum daulur ; sive illi, qui rei frumcntariac agrisvc dividendis praepositi sunt.
1. Cassiculum] Isidori Glossac : Cassiculum, rete, iaculum (corr.:
reticulum). Gloss. Labb. : Cassicxdus , ìx^xvov. l'ani us accusativum prò
nominativo babuit, ut saepc. V. ann. ad p. 8. v. alvcolum, p. 33. v.cilium.
et infra p. 37. Curtilacum , p.38. cuniciilum , p.40. e Cbocnica. 2.
Caseus] alia, non mcliora , Varrò de L. L. V. §.108. VI. §.43. 3.
Cassilam] Cassidam corr. Dac, et sic multos, ait, vidissc legendum. At
cassida prò casside a poclis Augustci aevi ponitur. 4. Cassabundui]
boni codd. vg. Casabundus Lind. c cod. Lipsicnsi, libro sublestac fidei.
Cassabundus cliam Varrò de L. L. VII. §. 53. e Naevio profert, et con-
stat, ctiam Ciccronis temporibus S in voc. cassus geminari solitum esse,
Placidus in Glossìs p. 447.: Crassabundum , dubilnntcm , titubantem, et
p. 450. itcrum : Crassabundo , titubanti. 0. Cassia via] v. de hac
Mannert. Geogr. T. IX, I. p. 388. 7. xt'igu] vg. Karatcnphi boni
codd. Lind. in Comincnt. lcjjcndum esse coni, xaya vel xiqah) (scriptum
xiifi), quae non concinunt cum adverbio interdum. 8. Caperà In ni]
cf. Varrò de L. L. VII. §. 107. Nonius p. 8. v. capcrarc. Piaci. lus
p. 450. : Caperrasscre , inrugare , contraiti. 9. Capis] ab codem
verbo deducitur a Varrone de L. L. V. §. 121. cf. idem de Aita P. 11.
apud Noniuni p. 547, 15. v. armillura. 10. xuftTiTQaq] vg. camplras
Gu. campirà M. xunycic legi vult Dac, «juoil llcsycbius ivié/iya, O-yxt/
et Kafiyiu, tttìttfS, xavioxia. At conslat , a verbo xànxttr cliam luùrroa
sive xùfinr(>a duclum esse. Glossar. Labb.: Campsa , xu/inrtiu, ci:
Capta, xr.it^TQta. 11. Capital] cf. Nonius p. 38, 14. t. capital.
12. Capronae] idem ctvmon proponitur a >ouio p. 22, 4. cf. Paulus
p. 15. v. antiac, cum anuntalis. Placidus p. 445. : Capronas, iubas equo-
rum. 13. Capidulum] Placidu* j>. 146.! Capedulum , vestimentum
capilis. 1 i. Caprae . . carpant] item Varrò de L. L. A . §. 97. de
R. R. II, 3. Ex Polo psofecit l-idor. Origg. XII, 1, 15.: Caprts et
cajiras a carpendis virgulti* i/uiilam di.xerunt. .4lti quod eaptent msperm.
Pionnulti a crepita crurum. unde eas crepas vocitatas. 0mne]
MHHM AI., ul > itlitiir. 15. Cuppes] Gì. Li>d. Cmpes AI. »g.
ilem cuppedia] Geo. 1.i>d. cupedia M. vg. Cuppedinis forum Label
iliam in A'arron. de L. L. A. $. 146. Florrntinus code*, quod Telici»
rcposuisscm. C£ Nonius p.85, 7. v. cuppedia. Glossac Isidori: Cuppes,
fastidiosa!, cupidus. hi Glossario I.al>l>.. ubi logitur: Cupidus . >
Scax. corr.: Cupcdiits: sed nomea Cupedius nullo e\cmpto confimiaiit.
macellum forum capedini*' Al. vg. mac. et forum eup. Gc. Li*».: no»
recte, nani A a ito de L. L. V. §. 147. clarc ostcndit , forum cupcdiiu>,
et piscarium , et olitorium . postquain in unum locum contrada i-
dieta esse macellum. lo. Carro] cf. annoi, ad A arron. de L. L.
A . §, 1 io. I\ t 'apruneulum] %ov alias uon tostata, et dubilalioac
non esempla. Capunculum coni. A'ossius in Ltymol. , >oo. mah
nato. Capedunculum . vcl potius Capcduneula inam capis et capei*
l'eininina sunt) corr. lumi. 19, agrisve dividendis] codd, agr. di-
(37)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER IH.
49
Curia locus est, ubi publìcas curas gcrebant. Calabra curia diccbatur, ubi tantum ratio sacrorum gercbatur.
Curiae ctiam iiomìnantur , in qnibus uniuscuiusquc partis populi Romani quid gerì tur, quales siisi t hae, in quas
Romulus popnlum distribuit , numero triginta , quibus postea additae sunt quinque , ita ut in sua quisque curia
sacra publica faceret feriasque observaret, iisque curiis singulis nomina Curiarum virginum imposita esse dicuntur,
quas virgincs quondam Romani de Sabinis rapucrunt. 5
Curriculo prò cursim ponebant. Plautus : "Licet", inquit, "vos abire curriculo."
Curriculus diminutivum est a curru.
Cnrtilacum appella tur a Curtio , qui co loco in profundissimum se ob salutoni Romani populi proiccit biatum.
Cu r i o u i ii m acs diccbatur, quod dabatur cu rioni ob sacerdotium curionatus.
Curis est Sabine basta. Undc Romulus Quirinus, quia cani ferebat, est d'ictus $ et Romani a Quirino Quiritcs 10
dicuntur. Quidam eum dictum putant a Curibus , quae fuit urbs opulentissima Sabinorum. (38)
Curi ti m In non cui appcllabant, quia candem fcrre bastam putabant.
Curialcs ciusdem curiae, ut tribulcs et municipcs.
Curulcs equi quadrigalcs.
Curiata comitia a curiis sunt appellata. 15
C cut u ri on iis antea, qui nunc centuno, et enrionns et decurioni!* diccbanlur.
Curru Ics magistratus appellali sunt, quia curru vebebantur.
Curia Tifata* a Curio dieta, quia co loco domimi babucrat.
vidundis Li>d. ex sola ed. pr. De hoc curatorum genere cf. Cicero
Agr. II, 7, 17.
1. Curia] idem ctymon proponitur a Varrone de L. L. V. §. 155.
et de Vita P, E. apud ISonium p. 57, 2. Calabro] >(;. Culabra
boni codd. ; ctiam ii , quos Barili. Advers. XL, 20. adbibct. Cf. de bac
Varrò de L. L. V. §. 13. VI. §.27. Maorob. Sai. I, 15. Scrvius in
Virgil. Aen. VIII, 05 i. Glossar. Labb. : Calebra, lana» fiovly, ubi Dac.
corr.: Calabra, Ity/Zv fiox/.i/. Praclulcrim lutitov fi. •>. geritur] di-
geritur mg. A. Aie., quod Dac. quosdain libros babrre diciti aperte
meudax. 3. quibus postea additae sunt auiiu/ue] liacc a Paulo im-
perile esse inculcala, munucrunt A. Aie. Scal. Commula\it sciliect
intcr se curias et Iribus, eodem errore, quem cliam infra p. 42. v. cen-
tumviralia commisit, et quem in Pseudo - Asconio in Verr. (Act. II. L. I.
§. li. p. 159. ed. Ordii) obscrvavit Liis. N«n il tic, quae de » uriis
tradebantur, appcllalas eas esse de noininibus Sabinarum virginum,
translulit in tribus. 4. feriasque observaret] cf. Feslus Qu. XIV,
22. p. 126, 12. v. stullorum ferine, tifane] hisque M. Feslus
scripserat : isaue. Curiarum virginum] "Lcgcnduiu Curium aut
Curelium Virginum, vcl , si mavis , Curiensiutn" Scal. Beile sine
dubiu : sed Paulus ipse boc adicclivum Curiarum a nomine Curiuiu
duxissc videtur. Cf. Liv. I, 13. 5. rapuerunl] M. vg. rupucrant
Gì. Li\d. : minai ante. E\ aliis Verrii libiis , quain bis de significa-
tionc verborum, dulia esse apparct , quae Gcllius N, A. XVIII, 7, 5.
profert: tribus quoque et curias (sic corrigilur, quod iu codd. est: de-
curias) dici et prò loco et prò iure et prò hominibus. fi. Ctimctifo]
adverbium a Plauto saepe posilum. Glossar. Labb. : Curriculo , dyo-
uuiuiz. Placidus p. 450. apud Maiuin : Curriculo, cursu veloci. Plau-
tus] in incerta fabula, v. Botbe fragni, ine. 8. p. 444. 7. Curriculus]
cf. Nonius p. 203, 2. 8. Curlilacum] reddidi, ut in bonis libris et
apud Limd. est. Curtii locus vg. In Pesto apparet scriptum fuissc :
Corti (i. e. Curtii) lacum appellarunt vel simililer, ac Paulum vitio
supra i.i ni notalo (v. annot. ad p. 36. v. cassiculum) accusativum prò no-
minativo babuissc. De Curtio lacu v. imprimis Varrò de L. L. V. §. 148.
eo] in. eo M. 9. Curiotu'tim] cf. p. 47. v. curionia sacra. 10.
Curis] de eodem voc. Paulus p. 48. v. coelibari basta, Fcstus Qu. XII,
23. p. 63, 15. v. Quirinus, et 27. v. Quii i li s Iuno. quia] qui M.
12. Curatimi ed. vct. Aid. vg. Curilin Lino., nescìo undc. Cf. Paulus
p. 48. et Fcstus Qu. XII, 23, p. 63, 25. De limone Quiriti sivc Curiti
pluribus di\i Etrusc. rer. Ili, 3, 1. T. II. p.45sq. 13. Curialcs] Glossar.
Labb.: Curialcs , (/ivkìxut., Curialis vernula , in quo Scal. laborat , e
Tercntii Pbormione (V, 6, 10.) iam evanuit. 15. sunt] ora. vg.
Lin». addidit e bonis codd. 16. Ccnturionus] Vcrrium apparet
buie articulo praefixissc nomcn C «rioni. Nam inde a voc. Curatores
p. 37. usque ad voc. culi» p.39. omnia prinias babent literas Cu. 17.
Currules] boni codd. LlND. Curulcs vg. Servavi illud, quaiiquam con-
suetudini oiiinium scriplorum contrarium, quod Verrius propter ctymo-
lo(fi<am ralioncm cam formnin linxisse polest. 18. Curia Tifala]
Curiati/ima boni codd. A. Aie. in mg. Li\u. Curii fama vg. "Forsan
50
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(53)
10
(39)
c
e
e
15 C
ura dieta est, quasi cor edat, vel quia cor urat.
um imperio est dicebatur apud antìquos , cui nominatim a populo dabatar imperium. Cum potcstate est dice-
batur de eo , qui a populo alicui negotio praeficiebatur*.
uniculum, id est forameli sub terra oceullum, aut ab animali, quod simile est lepori, appcllatur , cui subterfossa
terra latere est solitum, aut a cuneorum similitudine, qui omnem matcriam intrant fìdentcs.
lunaclum cultrum sanguinarium dictum , vel quia clunes bostiarum dividit, vel quia ad clunes dependet.
u mei- u ih vas nuptiale a similitudine cumerarum, quae fiunt paluieae vel sparteae ad usum popularem, sic appellatum.
ulcita, quod tomento inculca tur , appellala,
ulticula fusticulus quidam ligneus in sacris dicebatur.
umalter significai cum altero, dictum ab antiquis ita brevitatis causa, ut sodes prò si audes , scilicet prò scias licet,
sis prò si vis.
ulliola cortìces nucum viridium dieta a similitudine culleorum, quibus vinum sive oleum continctur.
ussilirem prò ignavo dicebant antiqui.
um populo agere, boc est populum ad concilium aut comìtia vocarc.
aneli significat quidem omnes , sed coniuncti et congregati, al vero omnes ctiam si diversis locis sint.
unire est stcrcus facerc, unde et inquinare.
Curii tifata" Dac. Àt ccrtum liabemus, scribendum esse Curia Tifata,
Comparato inferiori Pauli loco p. 156.: Tifata iliceta. Romae autem Ti-
fata Curia. Cf. etiam p. 96. v. Mancini tifata. Curio] Curiatio A.
Acg. in mg., coniectura ducta e prava leclionc Curiati funa. dieta]
dieta est Gc.
1. cor urat] non aliter Varrò de L. L. VI. §.46. 2. Cum imperio
est] coniunxi baec cum iis quae secuntur, cum Verrium id ipsum egissc
appareat, ut imperium a potcstate distinguerei. Imperium autem militare
tantum dici, male opinatur Dac. est] post imperio et potcstate boni
codd. A. Acg. in mg-. Liind. esse vg. 3. prac/ìciebatur] vg. Li>d.
praeferebatur codd., quod ferri ncquit. 4. Cuiiiculum] denuo Paulus
in eo peccarli, quod accusativum prò nominativo babuit. V. annoi, ad
p. 36. v. cassiculum. aut ab animali] conti-ariani ralioncm iniit Varrò
de R. 11. Ili, 12. 5. intrant] infreni Limi, e solo Gc. 6.
Clunaelutn] M. vg. Clunaculum Gc. Lind. Clunadum , in ed. princ.
ortum est e lectione Clunaclum: quam voc. formam Verrium ex anti-
quiori aliquo scriptore sumpsisse apparct. Clunabulum corrupte dicitur
ab Isidoro Origg. XVIII, 6, 6. sanguinarium] sane victimariutn
coni. Seve., illata particula piane otiosa , quam frustra tueri conatur
coinparatis Pauli verbis p.2. v. Aerarli : Acrarium sane P. ./t. in aede
Saturni habuit. Nam illa verba apud Fcstum a proxima sententia pen-
debant. Et cultrum sanguinarium ipsc Scal. recte interprctatur ttyayta,
vel quia . . . dependet] M. (nisi quod dependi t babet), ut vg. vel quia
ad clunes dependet, vel quia clunes hosliarum. dividit Gc. Limi. 7.
Cumeruni] cf. Varrò de L. L. VII. §. 3 ì. , qui et ipse id vasculuiu
nuptiale cumcrum appcllat ; cumeram dicit Paulus infra p. i^. cume-
rarum] de bis vasis vimincis , in quibus frumenta condebantur , r. Acro
in Horat. Serm. I, 1, 32. 8. Culeila] idem ctymon proposuit >■ arro
de L. L. V. §. 167. Cf. Nonius p. 86, 4. 5 i'2, Lt. 9. Lultieula]
M. vg. Culcitula cclt. codd. mg. A. Acg. Illud practulirunt >os-ius
in Filmologico et Forccllinius in Lcxico. Ree lamon est drininutn uni
voc. cultcr , ut pulat Vossius, quasi esset cullriculus , sed utrumque
duclum ab codein verbo ci ilo , ut subligaculum et subligar a ligando.
fusticulus] faseiculus Guclferbytanns alter, et liber anliquus , a Dac.
laudatus , qui et ipsc eam Icrtioncni praefert. Sed culcitula non magli
faseiculus ligneus, quam fusticulus diei polerat. IO. cum altero]
codd. cum aliler mg. A. Air.., coniectura piane supervaosnci. soda]
bacc conlractorum vocabulorum c\empla : sodes, sis, scilicet, et prac-
lerea : illieo, equidem , a > errio pluribus locis composita esse, apparct
collatis v. sodes, Qo. XIV, 2. p. 106, 31. Qm. XV, 17. p. 1.'.'. 17.
sullis. 12. Cullioln] codd. . ut \idctur, omnes, ut Li>d. Culiolm
vg. In Glossariis Labb. est: Gnllucm, naootOTouia (««ftioroiimì, et fm-
tillioncae, xc^iont (x«^i -ut posoaì, numi AnmtUif, Vulcatius coir. Gul-
liocae. Non dubito, quin Uaec ad idem voc. spectent. culleorum]
boni codd. Li>d. culcorum vg. tS. Cu.-silirem] veriloquium >< »i.
exeogitavit. a cossiiii tirando: frsliiius, puto , quam vorius. C. Barili.
autem bariolatur , ut ipse confitetur , cum e leclionc libri >ui : Cussi-
lircm prò ignaro, liace cilici! : Consili reum prò ignaro. 13.
Cititeli] cf. imprimi* Serviv in \ irgli. Aen. I, 322. 16. Cunirt]
cf. p. IO. v. ancuuulcntac.
(39)
DE SIGIMFICATIOIXE VERBORUM. LIBER IH.
M
Cutnrninm vas , quo in sacrificiis vimini fundcbatur.
Cu li gna vas potoriuni. Cato : "Culìgnam", inquit, "in fcno Gracco ponit, ut bene oleat."
Coctioncs^* dicti videntur a cunctatioue, quod in emcndis vendendisque mercibus tarde pervcniant ad insti prctii finem.
Itaque apud antiijuos prima syllaba per U literam serihebatur.
disto il ciani dicebant antiqui, quam nunc dicimus custodiam. 5
Cu ni barn Graeci v.v/ifi^v appellant.
Cutis Gracca in babet originem. Hanc enim illi dicunt v.vtiv.
Cutiliae lacus appella tur, quod in eo est insula, Kotv/.tj nominata a Graccis.
Cnepbosum antiqui dicebant tenebricosum. Graeci cnìm nvicpas appellant obscurum.
Cymbium poculi gcnus a similitudine navis , quae itvftpis dicitur, appellatimi. 10
Calasis tunica e gcnus , quod Graeci v.uXàotvov dicunt. Alii dicunt mul uni esse tunicae muliebris , quo connexa circa
ccrvìcem tunica summittitur.
Cyparissiac dicuntur ignes prodigiosi a similitudine cyprcssorum.
Cybebe Matcr, quam dicebant Magnani , ita appellabatur , quod agerct bomincs in furorem , quod Graeci nvfi'rjfiov (i0)
dicunt. 15
1. Cuturnium] boni codd. Columium Tg. et Li>d. cum deteriori-
lus. Illud litcrarum ratio postulnt. Idem toc. est infra apud l'aulum
p. 73. gulturnium, quod legitur etiam in Glossariis Labb.: Gulliirniiim,
TiQÙ/ooq, et Guturnum , ità'of axfi'oi'C oOTQttttbov (ductuin a gatta); aliud
yero ac dì vernimi Guturiu'um , (Sud-pòi;, nQOfTtij , ve, Bt'uióu>v. 2.
. ,M Cuìiijna] V. Cato de R. lì. 132. De eodem voc. Paulus iterum p. 45.
tt.fr Calo] baec Catonis Terba non repcriunlur in libro de R. R. : sed con-
:"r ,'^stat plura Catonis praccepta de apicultura apud antiquo* memorari,
. , quam in co libro nunc ser\ata sunt. A. Lion. Catonian. p. 87. feno]
boni codd. Lijid. focno celt. ponit] codd. ponilo Tg. Li>d.
3. Cocftoiicv] buie articulo pracscriplum fuisse Cuctio, litcrarum ordo
et, quae ipse Paulus memorai, oslendunt. De boc voc. cf. l'aulus
p. 17. v. arillator. Cuctio noiinisi boc auctorc iniiotuit , celeri cocjo
babent. V. Gcllius N. A. XVI, 7. Glossae Indori: Cacio, arilalor.
Glossarium Labb.: Cocio , (UTufioXoc,, /tfrarrour^c. fiixu.;!okì'j. Cociator,
fifTiipoì.oq. Cocionatura (ita cod. ms.) , fiiTuxQuotc,. Cociatria (Cucia-
trina corr. Sc*l. A ulcatius) ftui'.J/.ijrixi}. Apud provincialcs medii aevi
inde liebat cusso. V. Diez in (ìraiuni. Roman, lingu. I. p. 12. G.
Cnmbam] boni codd. Cymbam Tg. Lind. Illud scripsisse Festum,
etiam litcrarum ordo arguii. Cf. paolo infcrius v. cymbium, et Nonius
p. 535, 30. 7. xi'uv] Limd. hylin boni codd. xrroc Tg. Illud
quanquam in Graccis scriptoribus non rcperilur (nam aliud est xvxic.,
deminutivum toc. ductum a xi'ro?) , credibile est, a Verrio e dialetto
quadam Graecae linguac crutum esse. 8. Cutiliae] scripsi cum
A. Aie. Cutille boni libri, ut videtur. Cutillie Aid. Cotiliae \g.
Latina quae sit toc. forma, oslendunt Varrò de L. L. V. §. 71. et alii.
Kotvì.t]] Liso. Colili boni codd. Cotilia Tg. V. imprimis Dionys.
Hai. I, 19. 9. Cnephosum] Ursini liber Cnephonsnm, quod nescio
:m a consuetudine vclustalis abliorreat. Cf. p. 71. v. gnepbosum. xvé-
p«? >g. Li>d. htepas Gu. De RI. non constat. 10. Cymbium]
cf. imprimis Atben. XI. p. 481. Nonius p. 545, 26. xvnfìLq] scripsi,
bonos codd. presse secutus , in quibus est cymbis (Gu.) et cimbis (RI.).
cymba Tg. xr/ifìoi; Lind. At meliori iure, opinor, fingere licebit, cymbam
na\iculain dcininutho nomine xvftfjióu dictam esse, quam xiiftftov. 11.
Calori*] codd. Tg. Li.xd. Calassis Aid. Vcstimentum alias incojpulum.
'N eriaimile tameu , intelligi Acgyptiorum calasiridas. Certe nodus ille
tunicae muliebris in signis Isidos sacerdotumque Isiacarum conspicuus
est. Oiiaiiquaiii quod Docderlin. Synon. et Etym. T. VI. p. 47. ponit,
toc. calassis e xaXàaiQK; eadem assimilatione factum esse, ut esse ex
esere, diflicultatcm babet: nam esse non ex esere, sed e syllabis ES et
SK, nulla auxiliaria lilcra iulcrposita , formalum est. xuluaivov]
LiM). adusinoli boni codd. xuhioioiv Tg. , ex manifesta correctionc.
/l'ùaotv coni. Sevi.. 13. Cyparissiac] RI., ut Tidetur , sicut Tg.
Cyparissae Go. Lind. Et sic infra p. 49. ex codd. fide legitur. At Se-
neca Natur. Oliarsi. I, 15. id genus cacleslium ignium cyparissias dieit,
et Verrius alio loco aliain toc formam explicare potuit. V. Phaef.II, 2.
14. Cybebe] boni codd. A. Aio. in mg. Lind. Cybele Tg. Cf. Hesycb.
▼. Ki>pr/ftij. xvfiqpov] corr. Dac. , quem sequitur Lind. eibibon.
boni codd. xipiftov Tg. (ìi^ijlov, xvpyPuv, xì'ijiixoi mg. A. Auc. Si Pau-
lus Festi Terba diligcnter reddidisset , desiderarctur Terbum , quale est
apud Hesycbium et Pbotium : Kv(li]@ii, &io<fiooiZTat., xoQvpuvTu].. Facilius
taincn ad credendum est, Festum baec fere scripsisse: quales homines
Graeci xvf}r/f}oug dicunt, caque a Paulo sic corrupta esse, ut in contexta
uraliane leguntur.
S2
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(40)
Cybele vero cadcni dieta a loco, qui est in Phrygia.
Cythcrea Venus ab urbe Cytbcra , in quam primum devecta esse dicitur concha, quum in mari csset concepta.
Cyllenius Mercurius dictus, quod oinncm rem scrmo sinc mani bus confidai, quibus partibus corporis qui careni y.v'/.'/.oi
vocan tur, ideoque quadratum cum fingunt. Alii volunt sic appellatimi, quod in Cyllenia via sit nutritus. Aliì,
5 quod in monte Arcadiae Cyllene. Alii , quod a Cyllene sit nympba educatus.
Cypria Venus, quod ei primum in Cypro insula templum sit constitutuin , vel quia parientibus pracsidcat, quod Gracce
kvciv parere sit.
Cynthius Apollo a Cyntbo Deli monte vocatus.
Chalcidicum genus aedificii ab urbe Cbalcidica die limi.
10 C bora giù m instrumentum scenarum.
Cbaos appellat Hcsiodus confusam quandam ab initio unitatem, biantem patcntemque in profundum. Ex eo et yc'.ay.ity
Graeci, et nos hiarc dicimus. Unde Ianus detraeta aspirationc nominatur ideo, quod Inerii omnium primus 5 cui
primo supplicabant vcluti parenti, et a quo rerum omnium factum putabant initium.
Cbocnica mcnsurac genus.
15 Cybium dictum, quia eius medium acque patet in omnes partes , quod genus a geometricis '/.v/Sog dicilur. Unde ctiam
tcsscllae quadratae ttvfioi. Hinc et cybios genus piscis, quia piscantcs id genus pisciimi vclut alcam ludant.
Cnasonas acus , quibus mulicrcs caput scalpunt.
Creperum dubium, unde incrcpitarc dicimus, quia malcdicla fere incerta et dubia sunt.
Crepitili uni ornameli lina capitis ; id cui ni in capii is motti crepitimi facit.
20 C roeo t illuni valdc exile. Plautus : "Extortis talis cum crocotillis cruseulis."
1. a loco] v. maxime Marni. Parium. cp. 10. et Boecbb. Corp.
Insci". Gracc. T. IL p. 313. 3. scrino] qui allegorica anliquorum
interpretationc prò Mercurio ponitur. Frustra igilur C. Barili. Advcrs.
XLI, 1. libri sui lcctioncm sermone cxtollit. xiUXoi] vg. Limi.
hilloi boni codd. Cf. Eustatb. in Homer. II. Ili, 184. p. 403. ed. Kom.
4. quadratimi] riTQuywvov ì(iyaoluv dicebant Graeci. Cyllenia via]
ca videtur dieta esse, qua in suininum Cyllenes monlis cacunicn ad-
secndebatur. Cyllene vico vel Cyllctiio vico coni. D\c. 6. 7. vel
quia . . . parere sit] cundem lusuni elyinologicum meinorat Eustatb. in
Homer. II. Vili, 362. p. 1600. ed. Boni. 9. Chalcidicum] v. im-
primis Vitruv. V, 1. et tituli ap. Murator. p. 469, 1. (Orcll. n. 3287.)
et Bcccbiuin del Calcidico e della Cripta di Eumachia (Orcll. n. 3201.).
Isidori Glossae : Caldicum (corrigitur Chalcidicum) , foris (i. e. in foris)
deambula torium, quod et Petibulum (alii Peribitlutn) dicitur, et iti rum
(bacc obscura sunl). Alia de Cbalcidico Lud. Carrio Eincud. II, 17.
Turncb. Advcrs. XVIII, 34. 10. Choragium] vg. Choragum boni
codd. Limi., qui quidem et ipsc Choragium scribendum esse, monuit.
11. JIcsiodus] Tbeogon. 116. Cf. Paulus p. 31. v. cobum , p. 30. v.
cavimi, ^àofxfd'] Lind. chaschein M. Ichaskein Gu. ^ai'ifiv vg.
12. Ianus] ìlianus M. primus] M. , ut vg. primum Gu. Lind.
Haec de Iano doctrina Verno peeuliaris fuissc videtur. li. Chuc-
nica] et bunc acrusativum Paulus prò nominativo babuit. Cf. annoi.
ad p. 96. v. eassiciilum. [5. Cybium] ila omnia corpora eabieà
catione cacsa dieta esse, Paulo >i\ crediderìm: sed fru-ta tanca! in ria
l'ormatn concisa ita appeUabantw. A . Sa Ima -in». Bxercit. Pliu. y
col. 2. e. geometrici* boni codd. Lind. geometris vg. »',*'i>>]
Limo, cibos boni codd. nifim vg.
16. xi;joi] vg. eyboe boni
codd. KV/foi Lind. cybios] Livd. cum codd. omnibus, ut videtur.
xvfhov vg. Et rectius quidem cybium dicitur a > arronc de L. L. \ .
§. 77. 17. Vtuumuu] «ruoti), Doriee, a xiau, ut oiioàiv a ai».
Glossae Isidori: ('«.vomì, acus, qua mulicr scolpii caput. 18. Cre-
perum] cf. Varrò de L. L. VI. §. -">. VII- £• 77. Isidor. Origg. A. :'. 1 .
7. Monius p. 13, 15. >. creperà rcs, Placidus p. 148. r. ucpuu', >t
p. 451. v. creperò, et Paulus p. ài. v. deacpitmi. incrcpitarc] cf.
p. 70. et 87). v. increpitare. 19. i'rcpitnlnni M., ut videtur. -ii ut
vg. Crcpiculum Ci. A. Ali., in mg. Li.vd. Crcpiiiulum Sin. afl'ert
e Tertulliano de pallio i. Capidnlum seriliendum faìsu inni. BaC,
temere. id] idem Lu». e solo Gì., minns apte. '20. Crorotillum]
codd. Li>d. Crocotilnm Tg. Crotilum , tenue legendum dicit I1
temere, ut solel. Plnnlits] ruiidem vcr>uui l'e>tus apponit e Siro
fabula ()ii. \IV, 6. p. 110. 24. v . sueerotilla. ubi NTTati Miut v.hi.: ...
talis, cum sodcllis cr. . . . ; ilemquc e S_\ro Qu. \\ , -7. p. 159, 19. v.
(41)
DE SIGNBFICATIONE VERBORUM. LIBER III.
33
Crii se ul uni diniinutivum a crine.
Crlnes a discrctionc (lieti, quam Gracci xqìoip appcllant. Nani iidcin eos xgividag vocant.
Crocatio corvorum vocis appella tio.
Cruci uni, quod cruciat. Undc Lucilius via uni i usua ve crucium dixit.
Crocotinum genus operis pistorii. 5
Crustariac tabernac a vasis potoriis crnstatis dictae.
Craccntes graciles. Ennius : "Succincti gladiis media regione cracentes."
Crcvi modo signifìcat haereditatem adii: modo maior aetatc vcl censii sum : modo iudicavi : modo divisi. Quae omnia
a duobus verbis cresco et cerno veniunt, cuius unius origo ex Gracco trabitur, quod illi xgaiyeiv dicunt perficcre.
Cretcrrae vocabulum trabitur a cratere, quod vas est vini. 10
Cra tic ulum a Gracco y.ouxtvrui* deducitur.
Centuria in agris signi fica t ducenta iugera $ in re militari centina bomines.
Ccnturiatus ager in duccna iugera deliuilus, quia Romulus centcnis civibus duccna iugera trihuit.
todi, ubi integrac restant litcrae : . . . fu talis , cimi (odillis cru. . . .
Hoc loco Pauli libri magno consensi! lcclionem tuentur: Extarli» talis
cum crocotillis (crocotilis Tg.) crusculis. Praeterca Feslus Qu. XV, 3.
p. 139, 1. v. scbocniculas , post illuni versimi: Diobolares, schoeniculae,
miraculae , quem conslat olim in Cistcllaria lcctum fuissc (v. annoi, ad
Varron. d«* L. L. VII. §. 64. cum Add. p. 303.), ali uni contili no addii,
cuius prima verba servala sunt: Cimi extritis. . . . Fundcm plcnius ita
all'eri Priscianus III, 5. p. Oli. P. : Piantai in CitteUarùn Cum exfor-
ti» talis, cimi lodinis crusculis. Sic Krcblius T. I. p. 123. codd. vesti-
gia premens lcclionem consliliiil. Ilis inlcr se comparalis primato ap-
paici cundem l'erme versuni lcctum esse in duabus Plauti {abulia, in
Ciatellaria, quae nunc non integra supercst , et in Syro , cuiiis nulla
practer bunc versuin <-vt.il mcntio. Formam autem cius versus palei ab
antiquis crilicis non candeni ab oiniiilius traditala essi-; nam alios scri-
psisse todinis vcl lodillis , inscriptio articuli de todis coniuncta cum
Prisciani liliris <1 ulii lari- non sinil; alios autem in liliris Laliuisse : croco-
tillis, Pauli libri et litcra C buie articulo praefixa dcmonslrant. Eodein-
que digitum ini end uni, quae a Vcrrio in esplicando voc. succrolilla dispu-
tata esse videnlur. Nani si coniccluram lacere licct , quale fuerit Vcr-
rianae illius disputationis corpus, ex trunco ilio, quem Fcstus nobis rc-
liquit, ipsc a fortuna ullricc misere truncatus : grammaticum perdoctum
in esplicando voc. succrolillus Plautino versu ita usum esse puto , ut
docerel, cundem legi in Syro et Cistcllaria, sed ab aliis in eo poni voc.
todillis , ab aliis crocotillis , atquc ab boc voc. crocolillus, composito
cum pracposilionc sub, et per syncopen contracto , factum esse succro-
tillum. Apud liolbium et alios versus rcccnselur in fragni. Clitcllariac
7. P. 133.
2. Crine»] cf. Vanni de L. L.VI. §.81., quem locum, qui in codd.
sic Labclur: /ime fine» capilli descripti, quod finis videtur discrimcn,
post tbesin propositam a Kralinero (in fine Spcciminis commciit. de M.
T. Yarronis anliquitt. rerum bum. et div.), nunc video sic esse corri-
gendum : lune crine*, capilli descripti quod videtur (i. e. conspicitur)
discrimcn. Krabnerus quidem ita: /ime crinis capilli descripti', quod
finis videtur discrimcn. Sed capillum Varrò negavit (teste Cbarisio p. 80.
P.) pluraliter dici; et finis glossema esse videtur ad explicandum voc.
discrimcn adicclum. xfìiaiv] vg. hrisin Gc. alcxQiOiv M. ócàx^i.-
Oiv mg. A. Acc. xpivid'a?] vg. Li>d. krinidas Gc. crinisdas M.
Voc. piane incognitum , et vix recte a Paulo redditum. Scal. legendum
putat: Nani ideo eos crines vocant. 3. Crocatio] Crocilio corr.
Dm. : ac certe alii corvos crocire dicunt. V. Nonius p. 45, 18. 4.
Crucium] Lucilius ine. 94. p. 12. apud Franciscum Dousa. 6.
Crustariac] ipsi artifices, caelatorum genus, dicuntur a Plinio crustarii.
7. Craccntes] Isidori Glossae : Cracentes, graciles. Placidus in Glossis
p. 450.: Cracentes, graciles, tabidos. Cf. aniiot. ad p. 20. v. acetare.
Ennius] Annal. VIII, 59. apud P. Merulam. 8. haereditatem adii]
V. Varrò VI. §. 81. et quae e fontibus iuris civilis Goni, annotavit.
In Glossariis Labb. quod legitur : Cemiloque, r.ai t/HQì'joaro, correxerim :
r.ul ìyxfiQiouTùì. 9. XQulvuv] vg. Lind. crenin boni codd. 10.
Cretcrrae] candem voc. formam explieat Nonius p. 547, 28. vas
est] est vas Liud. ex uno Gc. 11. xQartvrai] xQarevra M. , quod
Lihd. bac forma: xpartVTrf , in conlexlum adscivit. cratenta Gu. xqa-
xtii) \g. HQUvavtov rj xoaraiuìfia mg. A. Acc. Prius veruni esse aflirmat
Lino, in annot. KiiuTtVTac et craft'culum (in quo voc. genus oftendit)
nostrum esse "Rost" in aperto est. 12. Centuria] cf. impiimis
Varrò de R. R. I, 10. et de L. L. V. §. 35. Recte de cius nominis
significaci Nicbubr. H. R. T. II. p. 177. annot. 329. 13. duccna]
A. Auc. in mg. Liind. e Gu. ducenta vg. Item paulo ial'erius.
M
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(41)
5
10
15
enturiata comitia item curiata diccbantur , quia populus Romanus per ccntenas turmas divisus erat.
entenariae coenae dicebantur, in quas lege Licinia non plus centussibus praeter terra nata iinpendebatur , id est
centum assibus, qui crant brcves numi ex acre.
oena apud antiquos dicebatur, quod nunc est prandium: vesperna, quam nunc coenara appellamus.
ensionem faccre dicebatur censor, quinti ntultam cquiti irrogabat.
ocnacula dicuntur, ad quae scalis asccnditur.
entumviralia iudicia a centumviris sunt dieta. Nam quiim csscnt Romae triginta et quinque tribus, qnae et ciiriae
sunt dictae, terni ex singulis tribubus sunt electi ad iudicandiini , qui centumviri appellati sunt: et, licet quinque
amplius , quam centum, fuori ut ; tamen , quo facili us nominarentur , centumviri sunt dicti.
entaurion medicameli lum a Cbironc centauro inventum.
ensere nunc significai pittare, nunc suadere, nunc deccrnere.
cnsio bastarla dicebatur, quum militi multac nomiuc ob dclictum militare indicebatur , quod bastas darct.
ercolopis genus simiac, quac ultimam partem caudac villosam babet.
erritus furiosus.
ervus, quod ìtégaTcc, id est cornila, gerat, dictus.
creos Saturnalibus muneri dabant bumiliorcs potcntioribus, quia candelis paupercs , locupletcs cercis utcbanlur.
1. curiata] vg. curiata comii ia Lind. e Gc. et detcrioribus codd.
per centcnas turmas] centurias mg. A, Acc.: non recte puto, quanquam,
quid Verrius Fcstusque dixerint , ex his excerplis vix acsliinari potest.
In annot. A. Auc. per centurias et curias ccnsct scribendutn esse , si
superiore loco item curiata rctincanlur. Iìamquc lcctioncni , quam C.
Barth. Advers. XLI, 1. et I. Fr. Gronov. Obscrvv. IV, 1. p. 517. (p. 343.
ed. Frotscher) in Basileensibus membranis (quac BublestÌBBÌmae fi. le i
sunt) esse testantur, probavit Francl.ius de tribuiim , cur. et cent, ra-
tionc p. 120. Huscbbius de Servio p. 116. annot. 16. corr. : n ter
centenas. Quae diligentius esaminanda cssent, si Fcstum, non Paulum,
eius rei auctorem baberemus. Me iudicc , Scal. Paulum non immerito
taxat, quod cum centuriis , ut supra cura tribubus, curias miscuerit.
V. annot. ad p. 37. v. curia. 2. Centcìiariac coctiac] ita appellai
ctiani Tcrtullianus Apolog. 6. lege Licinia] de bac pietrina , quam
Fcsti interpretes, disputant Ernestius et Baitcrus in Indice legum (in
Orellianis Ciceronis Opp. V. Vili. P. III. p. 274.). Non salis tamen
intclligo, cur C. Bcicrus, cuius scntcnliam rettulit A. Weicbcrt Poet.Lat.
rei. p. 48. , Paul! interpretationem pcrversam dixerit. ferra naia]
vg. terrac natabus Gu. terrac nata M., ut videtur, et sic Lim>. Quod
recepì, convenit verbis Ciceronis ad tamil. VII, 26., quein Goni, a.lwi-
cavit. Gellius II, 24. et Macrobius Sat. II, 13. imiti e terrai dìcunt
iinpendebatur] M. vg. impendebanlur Gu. Liivn.: ncque bue male. 4.
Coena] Cena scripsit Verrius, nisi eius voc. cxplicalioiiem subiunxit
centenariis cocnis. Illud tamen probabilius propter cenaeula , quae sc-
cuntur. De cocnis et vespcrnis v. annot. ad Paulum p. 157. v. vesperna.
5. Ccnsionem] cf. Placidus npud Mainai p. 449.: Cenno, multa qua
citalos, si non ponderum (corrige parermi), afpcicbat censor. Cod. Pa-
risicnsis, collatus a Dùbncro (v. \\ elckcri et Naeku Huean l'iltcnaa.
T. III. p. 47.").): C. m. qutun citatusi non pederam censor affìciebat,
in quihus niliil reconditiiis Intere ccnseo. 6. Coenaeulm] t. annot.
ad p. 41. v. coena. Glossar. I.abb.: Coenaeulum , 7.
Centumvirali* iudicia] haec Paoli nuperrime e— irntataa <*i Znmptìus
in dissertationc Acadcmiac lìrrolinrn-U scripti- ilttrtl, de crnlumvira-
libus indieiÌB, p. 3. 7. 7. 8. quac et euriae sunt dictae' bic Paali
crror notato- I -1 ad p. 37. v. euria. 9. quo facilius nominarentur]
eandcin scnlciitiam proferì ^ .rro de R. R. II, 1. 18. (entaurion]
diserlius de co Scrini- apnd lturmanniim in A i f,; ì I - <■. M
ed. Lion. 1-. quod I nstas darei] intrlli;;itur e Pauli Tcrbis , non
ndmodum diserlis , militi- koc iudicio tallii prnatos, quod ea in-
digni ccn-cri nlnr. ('. Bartk. Ad»ir». M.I. 1. coni.: quod kasta testa-
rci, i. e. scmovcrctur ali >:-. quod ridieuliim est. 13. (.ercolopis]
Yg. Corcholo/iis M. Chorcolopis Gì., quae honorum codd
Cerarmi ordini non convcnil. Ccrealopex A. Aie. in mg.: qu.i
mera divinali», codd. non a comprobala. Ccreolips coni. .s. n.. <l<a« a
xé'oxoc et Xbto$ dueto. panini eommodc. Nam in t.atullum M, 9. id noa
Une ii et fiolentU inferri potest. Id Unica I.ixd. recepii. ( Vr.olopii
Graece, ut opinar, audiebal xfoxoÀw.iic, a affasse et ì»i.t^. ( er-
ritus] v. Noitius p. 14,26. T. (errili et larvati, qui ea voce. rcrli--iaie
interpretatur. (ilo--. irla I.abb.: Ceritus scr. Cerni
QifHft'caaxxoc,. et: Cererosus, Jru^i 15. Cerrus] aliud
riloquium exponit \ .ir co de E*. L. V. |. Mi. «fc t!7.
Li*d. cerata boni codd. 16. Cercos] de eadem re Maexob.Sat. 1.7. 11.
(42)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER IH.
53
Celsus a Graeco y.ìÀXnv dictus.
Celercs antiqui dixcrunt , quos mine cquitcs dicinius, a Celere, interfectore Remi, qui initio a Romulo iis praepositus
fuit; qui primitus electi fuerunt ex singulis curiis doni, ideoque oninino trecenti fucre.
Cerni al us locus in Urbe sic nomina tus.
Columnac dictac , quod culmina sustineant. 5
Cernuus calciamcnti genus.
Crcpidincs saxa prominenti».
Cloacac a colluendo dictac.
Clunas simias a clunibus tritis dictas existimant.
Crustnmina tri bus a Tuscorum urbe Cruslumcna *j* dieta est. 10
Clucidatum dulcc et suave dicebatur.
Clodia familia a Clolio, Aeneac comite, est appellata.
CI urna e follicoli boriici. (43)
CI ut u in Graeci tdvróv dicunt. Unii e accepta praepositionc fit inclitus. Jn enim saepe augendi causa adicimus *, ut
invocavit, inclamavit. 15
1. Celsus] cf. Docdcrlcin. Etym. et Synon. T. II. p. 93. uiÌ~
Xtiv] coir. Li>d. kellin M. kelin Gc. xìXìjs vg. 2. Celeres~\ cou-
scntiunt Dionvs. Hai. II, 13. Plinius N. H. XXXIII, 9. Cf. imprimis
Patcrnus in Tacticis apud Ioanncm Lydum de magistrat. 1,9. 4.
Cermalus] v. Varrò de L. L. V. §. 3i. cum annoi, et add. p. 300. Litc-
rara C in hoc voc. seriltcndo recte tuitus est Niebuhr. II. II. I. p. 401.
ed. scc. Ila cliain Festeu Qu. XV, 2ì. p. 156, '2S. v. Septimontio.
5. Columnac] Siinilia \ ilruv. IV, 2. A verbo cellere duetum esse hoc
voc., rcclissiinc statuii Docdcrlcin. Synon. et Elmi. I. p.3i. II. p. 107.
Cur autera Limd. in annoi. Plauti Tiinuni. Ili, 3, 13. auirmct, colu-
men columnamquc nativa potcstatc significare ùxfinv, non assccjuor.
Nani cellere Latinuin, (imilitex ut Graccum pxnjrrf**, jiriinarium habet
significatum motus subiti ac violenti desuper dircele ad interiora Icn-
di'nlis, tjiio lì t ut alluni arduumque aliquid erigere significct. Hinc co
lumis , coluinen , culmcn , columna, ut celsus, excclsus et alia. 6.
Cernuus] evplicalius de codem voc. Isidorus Origg. XIX, 34, 13.: Cer-
imi socci sttnt siiie solo. Lucilium animi apud Noniiiui v. cernuus
p. 21, 3.: Cernuus exlcmvlo plantas convestit honcslas , ncque- LrS.
recte stalucrc videtur, de boc {jencre calccamentorum locutum esse, cum
Nonius voc. cernuus in eo versu inclinatum significare doccat , et Dac.
temere fiugit, a Vario perperam esse intellcctum. 7. Crepidines]
vg. Limi. Caejxtdiiics boni codd. 8. colluendo] cloeando (i. e.
clnando vel cluando) coni. Dac in annot. ad v. cloacare, p. 50. Non
opus est correctione. 9. Clunas] codd. , ut vg. Nibilominus vc-
rius nomen dura fuisse videtur. Sic enim Glossar. Labb. : Clura , nt-
&^xoc (e Philoxcno), et: Clurìa (Clurina Mss.) xfQxo^ifrr/xoc. Et in
Plauti Trucul. II, 2, li., constai, clurinum pecus boc significata legi.
Salmasius in Excrc. Plinian. p. 267. col. 1. f. unice clura probavit.
Mcursius in Excrc. c?it. P. I. ad Trucul. e. 2. utramque forniam, dura
et duna, recte se babere statuit, exemplis allatto parum aptis. 10.
Crii ■.lumina] Crustumcrina A. Auc. in mg.: sed idem in annot. apud
Limi, omissa, postquam docte de co nomine exposuit, sibi probari Cru-
stnminam Iribum et Crustumeriam urbem profitetur. Crustumena]
Crustumvria A. Acc. in mg. Ac celeri sane scriptorcs oppidum Crustu-
meriam vel Crustumcrium, et populum Crustuminos dicunt. Non enim
puto Crustumcrium Tuscorum , Sabinorum et Albanorum distinguendum
esse. V. Rer. Etrusc. Introd. 2, 14. T. I. p. 113. 11. Clucidatum]
anliquior scribendi forma: reccntior infra p. 73. v. glucidatum lcgitur-
Illud etiam Varrò de L. L. VII. §.107. e Naevio aflert, si quidem Scal.
verbum ibi in codd. positum recte correxit. elucidare est Graccum
ylvul£tw (v. titulus in Corp. Inscript. Giace. T. I. p. 791.), ex Dorica
vel Boeotica forma ylrxlóòtiv in Latinum sermonem translatum. 12.
Clolio] M. Clonio Gu. Cloelio vg. Lind. Cloantho mg. A. Ano.,
quod ex lectione Virgilii duetum est. Troianus ille cum a nullo alio
scriptore memorari vidcatur: nomen eius ex codd. reddendum erat.
13. Clumae] cf. p.73. v. gluma, et annot. ad p. 19. v. acetare. Glos.
saria Labb.: Clumae, ÌXvtqu, et: Chinar, *gi&?j<; Xìkvqov, ubi Cluma
rcstituendum esse , monucrunt Hcraldus Advers. I, 4. et Vulcanius.
14. Clutum] cf. p. 79. v. inclutum. Simplex nonnisi boc loco memo-
ratur. xlvròv] vg. Liisd. cluton Gc. cliton M. adicimus]
scripsi, ex ea scribendi consuetudine, quam Festus secutus est (v. Praef.
cp. IV. §. 3.), quo crroris, qui codd. occupavit, caussa appareret. dici-
mus boni codd. , omissa litera a propter praecedens causa. adiicimus
vg. Cf. Paulus p. 80. v. in.
56
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(43)
Clypcum antiqui ob rotunditatem ctiam corium bovis appellarunt, in quo focdus Gabinorum* cum Romania fuerat
descriptum.
Classes clypeatas antiqui dixerunt, quos nunc cxercitus vocamus.
Cloeliae fossae a Cloelio, duce Albanorum, diclae.
5 Claudere et clavis ex Gracco descendit, cuius rei tutelam pcncs Portunum esse pulabant, qui clavim mauu teucre
fingebatur et deus putabatur esse portarum.
Clavim consuctudo crat mulicribus donare ob significandam partus facilitatcm.
Cla us ul a, quam Graeci sntpdóv vocant , a brevi couclusione est appellata.
Cla va t a dicuntur aut vestimcnta clavis intertexta aut calciamcnta clavis confixa.
lOClavus annalis appcllabatur , qui ligcbalur in parictibus sacrarum aedium per annos singulos , ut per eos numcrus
colligerctur annorum.
Classis procincta, cxercitus instructus.
C Ungere, cingere, a Gracco xv/JiOvv dici manifestum est.
Cercopa Graeci appcllant lucrari undique cupicntem, quasi y.ìodcovu , qucin nos quoque Iucrioncm vocamus.
15 Classici tcstes dicebantur, qui signandis testamentis adhibebantur.
Co ni in e la e u lu m gcnus virgulae, qua in sacrilìciis utebantur.
1. Clypcuni] Clipcum M. De simili usu voc. oxlov Boccbbius dixit
in -Corp. Inscr. Gracc. T. II. p. 664, Gabinorum] Lind. Gavino-
rum Gc. Sabinorum M. A. Auc. in mg. Gabiorum vg, V. de eo i'oc-
dere Niebubr. H. R. T. I. p. 537., qui solo Dionysio in ca re leste uti-
tur. Sed quam celebre i'ucrit illud mouimcntum , ostcndit imprimi!
Horat. Epist. II, 1, 25. : foedera rer/um Vcl Gabiis vcl cum rii/idis
acquata Sabinis. Caeterum Horatius significai, ctiam foedus cum Sabi-
nis ictum inter vetustissima monimenta haliilum esse; ac paene cod. M.
pracstantia apud me tantum valuissct, ut Gabinorum reponerem, nisi
Dionysius IV, 58. diserte tradcrct, Gabinorum focdus corio cius barò,
qui in foedere fericndo maclatus erat, inseriplum fuissc. 3. Classa]
cf. infra v. classis procincta. 4. Cloeliae] Cluiliam dicit Li>iusl,
23. II, 39. Cf. Niebuhr. H. R. I. p. 360. II. p. 208. ed. scc. 5.
Portunum] boni codd. Lino. Porlumnum vg. 6. portarum] por-
tuum , non portarum, cum deum babent Varrò de L. L. VI. §. 19.,
Virgili Acn. V, 241. cum Servio, Ovid. F. VI, 547. silique. Cf. Festaa
Qu. XII, 13. p. 51, 1. v. Portunus. Intcrprctes Virgili!, quos Maius edidit,
in Acn. V, 241.: Portunus, ut Varrò ait , Deus port[uum porla]rumquc
praescs. Quare huius dies festus Porlunalia , qua (quo) aput veteres
claves in forum add. . . mare insti tu fum. Ilunc Graeci Palaemona vo-
cant. 7. Clavim'] claves matrifamiliae traditae et in repudio
adeinptac non recte immisccntur a Dac. 8. ìxwàùr] ita M. Lind.
cpodon Gli. xoAoywj'rr* vg. mQÌoóov mg. A. Aie. xoj).ov vocant, ex quo
factum xoXocffot', legendum esse, suspicabatur Scal. Niine palet, Ùitellifp
cpodicorum vcrsuuin, quaies Arcbilochus et Horatius fcccru.nl, clausulas.
9. Clavala] cf. Glassar. Labb. : Clarare, .-Top?t QiZo<ii. clavis con,-
fi. va] ila Glossar. I. alili. : davahu , //.«ito?. Cf. luvenal. S.it. III. .
XVI, 25. 10. Citanti annalis] v. imprimi* LÌT. Ali, 3. IMura de
ca re dieta sunt llrr. BtrUC. I\. 7. ò. T. II. \ 12. Classis
procincta] cf. lei regia apud Pestati Qm. \, •"'. p. 174, ti. v. opima
Bpolla, i«!«-in<j ne Qd. XII, ls. p. 58, '-"-' ». proci mia > Jaatàs, ri l'.mlus
p. 58. v. endo producili , p. 81. in procinrtu , ri p. 123. procincta mimi
«li- < indù (ìaliiuo diclini . I \ alili si riplurilius .liip uU-iiui , qui l.iu-
dciitur, interpreto Virgili] apud .Scniuiu in \in. \ll. i 1.'. et apud
Ani;. .Mainili in Acn. \. J i 1 . (.lussar. Labb. : Procinctum, orar «..
).i,uov OVyxiùiocornu. 13. ( Ungere] Ikidori Glos&ac : ( limjit . elm-
dil. xrxÀorr] M. Li>d. Liklttn Gì. mitittr rg. xj;
in mg. DaC. , qui in Ms. inni ,/.i.i.t, sed «i;-/- aflirinal, ari-
tiri arbitror. li. Ceremmm (Juid in animo baburrit Pestai aut
A errius, cum baec scrilier.l. «(inerii Se**. Minirum non fabu
COpu, Hcrculis scurras, sed -i.oji ._•; «i ,- illoi il .n. oa«t>c homin< « . i
quilnis Allicuis Ktftumxmn) «;•.■; dieta c^t. V bu^lalliius in llotarr.
Od. II, 7. p. 1430, 35. llin,,. niau. li. ni. 1. 3. et alii l'.irormiograpki,
et Scbol. in Lueian. Alex. i. i maxime, ut in Cod. \ iuduliuncnsi fcrun-
tur. v. Seliubart. in Zi min e mia uni Cphrui. Autiqu. A. 1S34. p. 1 i
>ti(tóiOKi] scripsi. cerdona boni eo.ld. nt^óota Tg. Li>». . centra a»a-
logiain lin;;uae tiracene. L'i. CIstCSMI cf. Inlliu» K. L VII, 13.
et l'aulus p. Si. i. balta daSMSat 14. i oinmetaculum lioni codd.
Lìmi, ruiumuidini/iim >j;. .Mi n us ambigue de codcut * irgaruju genere
inlVa p. 19, \. coiii.iictacul.i agitar.
(43)
DE SIGNIFICATANE VERRORUM. LIBER HI.
57
Cer varia ovis , qnae prò cerva immolabatnr.
Creppos, id est lupercos, dicchanl a crcpilu pellicularum , quem faciunt vcrberantcs. Mos enini erat Romanls in Lu-
percalibus nudos discurrcre et pcllibus obvias quasque feminas ferire.
Condere componcre.
Cincia locus Romac, ubi Cinciorum nioninicntnm fuit. 5
Capital lintcum quoddam , quo in sacri ficiis utebantur.
Castrensi corona dona ha tur , qui prinius ho» tinnì castra pugnando introissct, cui insigne crat ex auro valium.
Colluviaris porcus dicilur, qui cibo pcrinixto et colluvie nutritur. /^\
Cognitor est, qui lileni altcrius suscipit corani* eo , cui datus est. Procurator autcra abscntis nomine actor fit.
Claudiana tonitrua appcllabaiitur , quia Claudius Pulcbcr instituit, ut ludis post sccnam collcclus lapidum ita fieret, 10
ut veri tonilrus siinilitudincni imitaretur. Nani antca lcvcs admodum et parvi sonitus iiebant, quiun davi et lapides
in labrum acncum coiccreutur.
Cacsones appellati tur ex utero matris cxsecti.
Caesar, quod est cognomcn Iuliorum , a cacsarie dictus est, qui scilicet cimi cacsarie natus est.
Capsit prenderit. 15
Capreoli, vitiuni cincinni intorti, quia ad locum capiendum tendini t, appellati.
C a pillatati! vel capi Harem arborem dicebant, in qua capillum tonsuin suspcndebant.
Contestar! lite in die un tur duo aut plurcs adversarii, quod ordinato iudicio utraque pars dicerc solct : tcstes estote.
Caviares li ostia e dieebantur, quod caviae •'• , id est pars bostiae cauda tenus , dicilur, et ponebatur in sacrificio
prò collegio pontifìciim quinto quoque anno. 20
Confeta sus dicebatur, quac cuin omui fetu adbibebatur ad sacrificium.
1. Cervaria avis] de Lac et siniilibus hostiarum generibus Lobeck.
in Aglaopliamo p.119. 2. Creppos] M. Limd. Creppas Gc. Crepos
vg. Voc. aliunde non cognitura , de re cf. Paulus p.Gì. v. Februarius.
4. Condere] de eodem voc. Paulus supra p. 32. 5. Cincia] de hoc
monimento Feslus Qu. XII, 32. p. 72, ì. v. Romanam portam. C.
Capital] cf. Varrò de L. L. V. §. 130. Nihil de hoc capitis ornamento
Nonius; nani capitium , quod p. 542. capitimi tegmen esse ait , non
caput, sed pectus tegebat. V. Varrò V. §.131. IS'eque idem crai, quod
capitulum. 7. Castrensi corona] cf. Geli. IN. A. V, 0. 8.
colluvie] Limd. e Gc. colluvione vg. 9. Cognitor] v. Pseudo-
Aseonius in Ciceronis divinai. §. 11. p. 104. ed. Orcll., sed omnium
maxime Gaius Iuslit. IV, 83. Alia Goni. eo] vg. , quod rctinui.
ab eo Limd. ex omnibus codd. et edd. vett. , ut videtur. IN'escio , an
Paulus ita scripseritj l'alsum autem id esse et absurduiu, apparet, prae-
serlim collato Gaio , qui ipsa verba , quibus in cognitore substituendo
actor utebatur, prodidit : quod ego a te fundum peto, in eam
rem Lueium Titium tibi cognitorem do. actor] boni codd.
A. Acc. in mg. LiivD. auctor vg. deteriore*' duo codd. 10. Clau-
diana] Cludiana IH. collectus] coniectus A. Aie. in mg. Portasse
Paulus coicclus scripsit. 12. in labrum acncum] ut in Graccorum
P(iovT(io), tcslibus Polluce IV, 130., Suìda y. (ìqovr^ , aliis. coice-
rentur] boni codd. coniiccrentur vg. Lind. 13. Caesones] eadem
Isidor. Origg. IX, 3, 12. lì. Caesar] eandem nominis originem,
sed non eam solam prodit Isidor. Origg. 1. 1. 15. prenderit] boni
codd. Li>d. prehenderit vg. 16. Capreoli] id voc. ab eadem ori-
gine ducitur a Varrone de R. II. I, 31. 17. Capillatam] haec Se al.
rectissiiue rettulit ad arborem Ulani loton , de qua Plinius N. II. XVI,
44, 85. §. 235.: Anliquior Ma est, sed incerta eius aelas , quae capil-
l,i la dicitur , quoniam Vcstalium virginum capillus ad eam defertur.
18. Conteslari] cf. p. 31. v. contestar!. ordinato iudicio] explicuit
F. L. Keller de lilis contestationc p. 32 sqq. 19. Caviares] Cau-
lares Gotu. in contesto : ex errore lypographi , ut ex annot. colligitur.
Scal. baec de equo Octobri inlclligit, de quo Fcstus dixit Qu. IX, 28.
p. 28, 24.: sed merito Gotu. obiicit, Octobrem equum quotannis , bas
caviares bostias quinto quoque anno immolatas esse.' Id tanica rette
fecissc videtur Scax. , quod Propcrlii versum V. (IV.), 1, 20.: Qualia
nunc curio lustra novantur equo, codem rettulit. caviae] boni
codd. vg. cavae codd. deteriores , A. Aug. in mg. eaviar coni. Scal.
cavia, omissis voce, id est, legendum putat Lìmi. 21. Confeta sus]
quali* illa fuit apud Virgil. Aen. Vili, 43.
II
58
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(44)
Concia vatae dicebanlur, qnae sub eadem erant clave.
Colossus a Caleto arliGce, a quo formatus est, dictus. Fnit enim apnd Rbodum insulam statua solis alta pcdcs
centum et quinque.
Codeta appellatur ager trans Tiberini, quod in eo virgulta nascuntur ad caudarum equinarum simili tudincm.
5 Censui censendo agri proprie appellantur, qui et emi et venire iure civili possunt.
Comcdum bona sua consumentem antiqui- dixerunt.
Comedo, comedonis , qui, ut supra, bona sua consumit.
Censores dicti , quod rem sua in quisque tanti aestimare solitus sit, quantum 1 11 1 censii e rint.
Consiluere Ennius prò conticuerc posuit.
10 Claritudincm claritatem.
Casus dicimus non modo ca , quae fortuita bominibus accidunt, sed etiam vocabulorum formas, quia in aliarli atipie
aliam cadunt effigicm.
(45) Ca tachresin tropum nos abusionem dicimus, qnum alicnis abutimur perinde ac si propriis , q uum propria deficiunt.
Co cu m et pistorem apud antiquos eundem fuisse acccpimus. Naevius : "Cocus", inquit, "edit Keptunum, Vcnerem,
15 Cercrem." Significat per Ccrcrcm panem , per Ncptunum pisces , per Venerein olerà.
Camensern cursore in Titinnius prò pistore dixit.
Collativum ventrem magnum et turgidum dixit Plautus , quia in eum omnia edulìa congeruntur.
Couvexum est ex omni parte declinatimi, qualis est natura coeli, quod ex omni parte ad tcrram versus declinatum est.
1. Conclavatae] Conclavia etiam Ine baud dubic legendum opina-
tur Scai., ut supra p. 31.: iniprudcntcr. Dietuiu id vidclur de ancillis
aliisve mulieribus una clave inclusis , ut illae apud Dcmosthcncm in
Euergum p. 1156. De babitationc sub una clave Llpianus in Digest.
XXI, 1, 17. §.15. 2. a Caleto] arlifcx incognitus , et, ut opinor,
tantum propter etymologiam voc. Colossus inventus. Coleto et Charete )
mg. A. Auc, ac Charete corr. etiam Scal. : at Loc illustre uomcn Lindii
statuari!, qui Rliodiis Solis colossum fccit , voc. colossus origini cxpli-
candae parum aptum est. 3. centum et quinque] LXX cubitos,
ut Isidorus Origg. XIV, 0, 22. et alti. A. Codeta] cadem fere
p. 31. legebantur. 5 Censui censendo] non erant, nisi quae quis
ex iure Quiritium sua dicerc poterat. V. Cicero prò Fiacco 32. et cf.
Niebuhr. H. R. I. p. 471. ed. scc. et, qui bacc quidem probabilìter
exponit, Huscbkc de Servio Tullio p. 559. venire] vendi codex
Lipsiensis, et mg. A. Auc. Vendi Vcrrius scribcre non poterat, Festus
vix scripsit , Paulum scripsisse crederem , si Lipsiensis codicis maior
esset auctoritas, quam correctoris alicuius studiis rcnascentis pbilologiac
mediocriter eruditi. V. de ea re Struve de Lat. deci, et coni. p. 8G.
et Lacbmann. in actis Ictorum : "Zeitschr. fur geschichtl. lìechtswiss."
IX, 2. p. 198. 6. Comedum] liane formam solus Paulus servavit.
7. Comedo] ita Varrò ap. Nonium p. 93, 20. v. couicdoncs, et Lùcilius
apud eundem p. 11, 9. v. lurconcs. 8. Censores] similia Varrò
de L. L. V. §. 81. De aestimationc censoria cf. Festus Qu. XIII, 1.
p.73, 21. v. rodus, et Paulus p. 50. v. censio. Censores proprio scnsa
non acstimant bona, sed censcnt , quanti acstimanda sint ; scenndum
corum arbitrium quisque civis rem suam aeslimat. 9. Consiluere]
Ennii Ann. XVII, 9. E. S. 10. Claritudincm] cf. Nonius p. 82, 3.
11. vocabulorum formas] ita iam Varrò in libris de L. L. Graceum
TiTÓiftu reddidcrat. 13. Catachresin] abusionem latine dicit etiam
Cicero Orat. 2". '.'i. perinde] ed. vct. Aid. vg. om. Lod. ac sì]
Gv. Likd., idque Palili I. attintati convenire putavi. ac vg. 14.
Cocum] Loti», e bonis codd. Coqnum vg. Ipsam rem confirmat D»c,
Plinio i\. II. XVIII, (11, 96.), aliisque adhibitis. JVaciiW] in incerU
comoedia. V. Botbe P. Se. L. V, II. p. 22. n. 10. 15. per f'enerem
olerà] nam bortos in A'encris tutela esse, certissima antiquorum Homi-
norum persuasio erat. V. Varrò de L. L. VI. §. 20. de R. 1\. I, 1. et
Festus Qu. XIII, 26. p. 98, 10. v. rustica Vinalia. 16. Camensern]
Canncnsctn , et prò prò pistore] praepostere corr. Scal., ut milite*, qui
e clade Canncnsi fugerunt , Cannenses cursores appcllentur : facete, sed
minime probabilìter. Nani Paulus interprohitioium voce, quae e\ccrp-it.
nunquam ita suppressit. Commensem, a mensa, coni. C. Barth. Ad»ers
XLI, 8., quod in libro ms. invenit Comensem. Cmnensem , a cane,
vinculi scrvilis genere, coni. Meursius, ut refert Dac , et bic parnm
apte. INon audco in glossa tam obscura quicquam mutare. Titin-
niut] Botbe P. Se. L. V, II. p. "3. ine. n. 5. 1". Plautus] in
Cureulione II, 1, 16. 1S. est] M. ut vg. id est Li>d. cum Gì.
(«)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER IH.
o9
Calicatis calce politis.
Con fé cerna t una fecerunt.
Crebrisuro apud En ninni significat valium crebris snris , id est palis, munitum.
Cyprio bovi increti da in Ennius sotadico versu quum dixit, significavit id , quod solet fieri in insula Cypro , in
qua boves buinano stercore pascuutur. Idem quum dicit: "Propter stagna, ubi lanigerum pecus piscibus pascit" 5 5
esse paludem demonstrat, in qua nascuntur pisces similes rauuuculis , quos oves consectatae eduut.
Consponsor coniurator.
Canturnus noinen loci.
Centenas pondo dicebant antiqui referentes ad libras. <//V/<i <&/<
Coepiam futurum tempus ab co, quod est coepi. Cato : "Coepiam seditiosa verba loqui.
maiores et infinitivi modi coepere.
Concìonem antiqui mascolino genere posuerunt.
Cogniti! facilia eadem rationc dici tur, qua dictu facilia, et perspectu et factn facilia.
Contagio nem esse diccnduin , non contagimi!.
Clitellae dicuntur non tantum eae , quibus sarcinae collìgatae mulis portantur, sed etiam locus Romae propter simili- 15
tudinem , et in via Flaminia loca quaedam devexa subinde et accliva. Est etiam tormenti genus eodein nomine
appellatimi.
Cloacale f lumen dixit Cato prò cloacarum omnium colluvie.
Compluriens a compluribns significat saepe. Calo: "Contumelias mibi dixisti compluriens." (4G)
In veni tur quoque apud 10
'/- f-lo I 1- ii. ri -
~T)n<'i-t, vi re. .
]i<i~\ f-fìb nitrii. f*jm
> - /
Cile ria appellabatur effigies quaedam arguta et loquax ridiculi gratia, quac in pompa vebi solita sit. Cato in M. Caeci- 2.0 J***"
1. Calicatis] idem TOC. supra p. 36. iisdem verbis explicabatur.
2. Coitfeccrunt] non a oonficiendo , puto , sed a confaciendo.. 3.
Crebrisuro'] de voc. surus cf. Festus Qu. XIII, .24, p. 96, 1. v. rigido,
et Qu. XIV, 2. p. 106, 34. v. simun. Ennium] Ennium et ISae-
vium cod. Bartbii , Advers. XLI, 8. Voc. id infertur fragmentis Ennii,
Annal. XVI, 4. At fuisse yidetur crebrisuro, nam toc. surus pi-imam
syllabam producerc, intelligitur ex iis, quae a Festo, inferioribus locis,
quos laudayimus , apponuntur. Itaque cum bcroico versu voc. crebri-
suro comprebendi nequeat , tragicis Ennii fabulis restituendum est. De
voc. surus cf. etiam Varrò de L. L. X. §. 73. 4. Cyprio bovi]
€f. Plin. N. H. XXVIII (non XXIII), 20. Hesychius et Suidas v. fiovq
Xi/^ptog, et Paroemiograpbi Graeci. Ennius] v. Hessel. Ennii
fragni, p. 185. (292.), ubi bacc et quae secuntur Ennii verba in fragmen-
tis Sotadeorum carminimi posuit. significavit] significat M., niiuus
commode. 5. Propter . . . pascit] bunc versum non esse Sotadeum,
sed beroicum , forma eius e codd. restituta apparet. Quanquam etiam
Hermannus , Elem. Doctr. metr. II, 37. p. 454. , quoniam pascitur cor-
ruptum esse non viderat , Ionicos putabat incsse numeros. pecus]
genus ed. vet. Aid. vg. Miror , eam lectionem a Liivd. non commemo-
rari. piscibus] om. Lird., negligentia typothctac, ut videtur. Nam
est in ed. vet. Aid. vg. , etiam in libris C. Bartbii, Advers. XLI, 8.
Cft'cf fuatJmu rth'nik'
ti i. ii . • «-! fa.«S* <<• fvriMi atti-
pascit] M. , cdd. yett., cliain libri a Barthio coltali, pascitur Gu. vg. i , ' , , fate ■
Lind. 7. Consponsor] bic non de pluribus sponsoribus dicitur, ut '^Jct, Aiu,'/-, f>-ro c'k-
apud Ciceronem, sed ea mente, qua SC. de Bacc. alt: ne posthac intery~,0 ft\x< (uac4- rf*.i&
sed coniourase . . neve conspondise . . velet. Aliter Isidori Glossae : tJM- j,- né-
Consponsores, alterutri fidem dicentes. Cf. p. 32. v. consposos. 8.
loci] ioci coni. Goth., temere. 9. pondo] pondus M. 10.
Coepiam] cf. Nonius p. 89, 16. v. coepere. coepi] coepio coni.
Dac. , quo non opus esse puto. Cato] in oratione incerta. H.
Meyer Oratt. Rom. fragm. p. 85. seditiosa] semesa, quod Sca^ e ecpi***^ ^em^f^^
se dicit "in veteri quodam schedio" repperisse , a nullo critico posthac ,^ /*/ i ■
usquam repertum est. 12. Concionerà] baec et quae secuntur item /r, „t</ ^fc/,-Ì,Wj</
e Catone sumpta arbitror. 14. Contagionem] Verrium , puto, con-^~ $,-^ ^ r , ./}A
tagium ab antiquioribus prosariis alienum existimasse : poetis pluralis
contagia frequentabatur. V. Nonius p. 199, 2. 15. locus] nullo
alio auctore notus. 18. Cato] fortasse in oratione de censura M.
Fulvi. 19. Compluriens] cf. Nonius p. 87, 15., qui compluries ex
Catone affert, sed compluriens Geli. V, 21, 17. Cato] in orat. in-
certa. H. Meyer Oratt. Rom. fragm. p. 85. 20. Citeria] similes
effigies erant manducus, de quo Paulus p. 96. et petreia, de qua Festus
Qu. XII, 11. p. 51, 14., atque scutilum , quod memoratili- Qu. XV, 2.
p. 138, 19. in M. Caecilium] Coelium mg. A. Acc Habetur ea
H*
60
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(46)
lium : "Quid ego cum ilio dissertem amplius, qucm ego dcnique credo in pompa yectitatnm ire ludis prò citcria,
atcjue cum spcctatoribus sermocinaturum."
Curionem agii uni Plautus prò inaerò posuit, quasi cura macruisset.
Conicctor interpres somniorum.
5 Compcrcc prò compescc dixerunt antiqui. Comparsit Terentius prò compcscuit posuit.
Crcduas credas. Plautus: "Ipsus ncc amat, nec tu creduas." Ipsus prò ipse.
Corius apud antiquos masculino genere dicebatur. Plautus: "Iam tibi tuis meritis crassus corius redditus est.' Pari
modo diverso genere dicebant bacc lupus*, haec metus, baec amnis, bic frons. Cullus quoque mascu-
line dixerunt. Est enim genus tormenti e corio.
lOCrumina sacculi genus. Plautus: "Di bene vertant, tene cruminam , inerunt triginta minae. '
Corin tbienscs ex co dici coeperunt, ex quo coloni Corintbuin sunt deducti, qui ante Corinthii sunt dictij quam
oratio prò cadem alque illa : si se Coelius (vel : Caecilius) tr. pi. appel-
lasset (v. H. Meyer Oratt. Rom. fragni. p.69.). Idquc comparato Fcsto
v. spatiatorcin Qu. XV, 20. p. 152, 1. et Macrobio Sat. II, 10. admo-
dum probabile fit.
3. Curionem] eadem est explicatio Noni! p. 86, 2. Plautus]
in Aulularia III, 6, 26. 4. Conicctor] ctiam haec glossa ad Plau-
tum spcctat, ut pleracquc sequentcs. V. Amphitr. V, 1, 76. Curcul. II,
1, 34. Glossar. Labb. : Conicctor, ovunoxniiìp;' oMtno.ióAoc. 5.
Compcrcc] e Plauti Pocnulo I, 2, 137. Dac. ctiam in Bacchidibus III,
3, 59. : compcrcc tu illuni diecre iniustc 'corrigli. Equidcm diflcrcntiam
quandam inter boc compescerc et illud coinpcrccre niihi agnosccre videor;
et in universum cum LiNn. parco et pasco a diversi» originibus
descendere existimo. Nam quanquam S in lingua Latina aule voealcs
et scinivoealcm V tolics in R abiit: ante C tamen et rcliquas tenues
literas sibillini mansissc integrimi , scxcenla ostcndunt' èxcmpla , velut
musculus comparai us rum mure, crepusculum cum crcperò, Etruscus
cum Etruria, o'seen cum ore, fuscus cum furvo. Comparsit] Com-
persit coir. Salinasius , cui Dac. nsscnlitur. Non opus est. Compercuit
coni. Lipsius Epist. Qu. IH, 20. p. 183. (in Lipsii Opp.). Veruni hoc
a Terentio nusquam positum est. Etiam in bac re Vcrrii doclrina iin-
probanda est, ncc Tcrentii cani versus confirmat. compescuit] boc
interpretamentum, cimi id Tcrentii verbis paruin convenire viderent, Sal-
masius in Exerc. Plin. p. 72. col. 2. 9. in compersit, Bcnllcius in Phorm.
I, 1, 10. in compcpercit mutare volebant, nimis violenta medicina uten-
tcs. Atque intcrrumpcretur etiam continuus Plautina rum glossa-
rum ordo , nisi haec de voc. comparsit dieta cum supcrioribus eonspi-
rarent: quocirca utramque explicationem in unum arliculum coniunxi.
Terentius] in Pbormionc I, 1, 9. 6. Creduas] cf. p. 23. v. adduis,
cum annotatis. Plautus] in Baccbid. HI, 3, 72. Ipsus prò
ipse] ita omnes codd. cdd. vett. om. vg. Lmn. Non video, quainobrom
Paulum bacc addidissc negent. 7. Corius] cf. IVouius p. 199, U.
apud antiuuos] ab antiqui* M. Plautus] in incerta fabula. Botte
ine. 9. p. 4-45. Versus senarius est: Iam tibi tuis meritis, eràssns corius
rédditust. 8. lupus] corr. Scal. ludus boni codd. vg. Lisa.
lutiu ed. pr. lucus A. Acc. in mg. Aid. De lupo feminino genere
dieta v. supra p. 6. v. agnus. Cf. Quinctilian. I, 6, l'i. I.udum femi-
nine usurpari, negare apparct Nonium p - -II, 15. metns] de Loc
VOC. eadem l'aulus p. '.'-'. v. m.tu-. Puf Qu. "Vili, 3*2. p. 17'.'. 1S. v.
malo cruce. Qu.XIil, 21. p. 96, 17. v. recto fronte. Cf. >onius p. 214.
amnis] ctiam haec iterai ti sin- p. lil, *• ». spicum. Cf, Nonins p. l'.'l,
31. Uinc tot fcmclla amnium nomina, quae ex adicclivis orla sunt. ut
Albula, Allia, Albinia, Armenia, Macra. Ila Festus Qu. XII. 20. p. CO,
12. expressis verbis monet , in appellatane Petroniae mmmil anliquum
genus servari. hic frons' fons mg. A. Aie. et codd. duo detcrio-
rcs: male. V. Festus Qu. Vili, 32. p. 172. 1». (Ju. Vili. -,
13. et Paulus p. 68. t. frontetn. Cf. >oniu« p C ullmt]
boni codd. Collis vg. , e\ emendatione , ut appari t. Culeu* m%. A.
Acc. Noli de culeo, in quo parricidae includebantur. cogitare, ut .Vn..
qui Culleus ex vi-tt. edd. rrponi iubet , nec de coUari tinculi genere,
quod Goth. e Nonio p'.M, I * . non p. 197.) confert. Culluoi hic graa»-
matirus diserte monet esse corii deminutiTum et bine mix. aliai- dui,
ut corium apud nntiqiios. Itaquc voc. cullus e coriolus ortuni eU,
simililer ut vallus e ramatila* tri \illum e vinulum. >.e kaM x
srulcnlia diulius obscurarctur « conimni liaic ile cullo dirla i/um supc-
rioribus sub uno titulo. 10. Cmmina] Glossar. Labb.: Crumtma,
fialayrior. Crumina , 0* kttxoc. Plmuius] ia perdita fabula. V
Bothe Plauti fragra, ine. IO. p. 443. Versus e»t letranictcr trorhaiiu*:
tene prò pyrrhvchio hai» lur. xertttnt boni eoibl. i-«rf«af vg.
Li>d. In orthographicis rationibus a milioribus lil-r > non aal
inerunt] Lno. e bonis codd. tu in uerint vg. m e* erumt coai. Scaì.
11. Corinthienses] ita, intellige, dicebantur coloni: aatiqui
rinlhii. ut Homamnsi s aicebautur mcrcatores , qui aliano* orli Homac.
ut in aliena cMtatr. m-ulialiantur. Cf. de opiticibu» Ri.niaucniibn»
annot. ad VaHaa. de L. L. Vili. §. 8
(46)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER in.
61
consuetudinem servamns ctiam, quii in Romancnscs et Hispanenscs et Sicilicnscs negotlatores dicimus, qui in alicnis
civitatibus negotiantur.
Cavitionem diccbant, quam modo dicimus cautionem.
C ori s u et ion e in Plàutus prò consuetudine dixit.
Coroni um a corde dìcebant antiqui sollertem et acutum. Plautus in Casina: "Ego suiu liber, menni corculura, 5
mclliculuin , yerculuin."
Casinam fabula m Plautus inscripsit ab ancillae nomine Casina, quam amari a sene introduxit.
Coni vola occulta.
Cogitatim adverbialiter prò cogitate.
Clientam prò cliente Plautus dixit. 10
Comocdicc figuratimi a comoedo. Plautus: "Euge eusebeme * adstetisti et dulice* et comoedice !" (47)
Capulu in et manubrium gladii vocatur, et id , quo mortili efferuntur, utrumque a capiendo dietimi. Sane a capio fit
cap ula r is.
Cclassis celavcris.
Custodii io est opera ad custodiendum quid sumpta. 15
Citior coni para ti Mini a cito. Plautus: "iVullam ego rem citiorem apud bomines esse, quam famani, rcor."
Cluncs masculinc. Plautus: "Quasi lupus ab armis valco , cluncs infractos fero."
Coquitare prò coclitare, id est frequenter coquerc, Plautus posuit.
1. Hìspancnses] Lijìd. e codd., ut videtur , omnibus. ITispanicnses
■vg. alienti] M. ut vg. aliis unus Gu., suprascripto tainen alieuis.
lilud, quod multo deterius est, reccpit Lui*. 3. Cavitionem] inler-
preles favitorem e Lucilio apud Noniuin p. HO, 23. et navitam compa-
rant. 4. Plautus] in Amphitruouc I, 2, 28., ubi consuetio elegan-
tissima Scioppii eonieetura restilutum est. 5. sollertem] unus M.
solerlem cctt. Ulud a Fcsto scriptum esse, apparct collatis Qu. XIV, 4.
p. 108, 12. v. sollo. acutum] caulum cod. Lipsieusis et mg. A. Acc
Si iunior essct corura , qui variant, auctoritas : valimi ut rcponcrctur,
suaderem , nani calus explicatur acutus a Varrone de L. L. VII. §. 40.
Plauti versum ad liane cxplicalioncm lirmandam niliil confcrre , nolavit
Scal. , atque apud Festino , probabiliter coniccit , nonnulla intcrposila
fuissc de Scipione Nasica , Corculo diclo. 7. Casinam] 31., ut
vg. et Li.nd. Cassinam cctt. codd., contra mctricas rationcs. Ca-
sina] vg. Li>d. Ciisin boni codd. 8. Conivola] a cocundo, quod
antiqui dicebant conire , ut recte explicat Limi. Cf. Paulus p. 50. v.
conauditum. Quae in Glossis Isidori leguntur : Conivoli, concordes,
iuneti, idem toc. ostendunt consuetudine in alium significatum dcflcxuin.
Scal. ctiam baec e Glossario Labb. : Cohivum , uùXvè, fìóó'ov fitftuxoi;,
codem refert: sed boc voc. Connivum fuissc videtur, a connivendo.
Convolvia coni. C. Bartb. Advers. XLI, 8., inepte. 10. Plautus] in
Milite glor. IV, 1, 193. Pocnulo V, 4, 7. Rudente IV, 1, 2. Ncque
apud alios raruni est hoc voc. 11. Plautus] in Milite II, 2, 00.
euscheme] eus Gd. euge M., ut videtur. heus vg. Lim>. Illud in ipso
Plauto e codd. vestigiis repositum est. adstetisti] boni codd. Limi.
adstitisti vg. hercle astitit in Plauti fabula scribitur. dulice] ila
Plautus. dulce Pauli libri , vg. Lind. 12. Capulum] cf. Nonius
p. 4, 21. v. capulum, et Fulgcntius p. 503, 11. v. capularem. Capulum
Nonius e Plauti Asinaria V, 2, 42., capularis e Mil. glor. III, 1, 33.
proferì; ad banc fabulam Vcrrii glossa spectasse videtur. 14. Cc-
lassis] et celavcris] Lind. caclassis et caelaveris vg. Sed Cclapsis Gu.
et celavcris M. 10. Citior] Macrobii locum , quo Naevium eius
voc. auctorem laudari affirinat Dac, non invenio. Plautus] in fa-
bula incerta V. Botile fragni, ine. 11. p. 445. Est tetrameter trochai
cus. 17. Cluncs] cf. Nonius p. 190, 31. Cbarisius I. p. 78. P. :
Cluncs feminino genere dixit Melissus . . . Sed Ferrius Flaccus mascu-
limi genere dici probat, quoniam in is syllaba terminata anima carentia
nominativo singulari masculina sunt , ut panis , cinis, crinis, et similia.
Plautus] in Abroico (Agroico) , ut ait Nonius 1. 1. infractos fero]
inflatos cdd. vett. et cod. Bartbii, Advers. XLI, 8., qui inflacos (inflaccos)
tcntat, voc. novo, desertos gero legitur apud Nonium. 18. cocti-
tarc] M. , ut videtur, ut vg. Limi, coccitare Gu. coquerc] (/uo-
ifuere Gu. edd. vett., primitiva voc. forma, qua fortasse Verrius usus est.
Plautus] in incerta fabula (a Bothio neglcctum) ; nam coquinare , quod
Dac. all'i- i-I, ab bac quaestionc alienum est.
62
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(47)
Canitudìnem prò canìtìe. Plautus : "Stultus est adversum aetatem et capitis canitudinem."
Co n rus pari , conquirere. Plautus: "Conruspare tua Consilia in pectore."
Caecultant caecis proximi sunt oculorurn acie obtusa. Plautus: "Numnam mihi oculi caccultant. Esine hic noster
Hermio ?"
5 Cudere a caedendo dictum.
Concipilayisti dictum a Naevio prò corripuisti et involasti.
Clava teli genus , qua Hercules utebatur.
Calones militimi servi dicti, quia ligncas clavas gerebant, quae Gracci xù).a vocant. Is quoque qui buiusmodi telo
utitur, clavator appellatur.
Consiptum apud Emi i uni prò conseptum reperitur.
Curionia sacra, quae in curiis fiebant.
Corpulentis Ennius prò magnis dixit $ nos corpulentum dicimus corporis obesi hominem.
Conciliatrix dici Un-, quae viris conciliat uxores et uxoribus viros.
Conventae co 11 (litio dicebatur, quum primus scrmo de nuptiis et carum condilione babebatur.
Conceptivae feriae ca* festa dicebantur, quae inccrtis diebus observabautur quolannis, ut Sementinae, Compitaliciae.
Coelibari basta caput nubenlis comebatur , quae in corpore gladiatoris stetisset abiccti occisique , ut, qucinaduiodum
10
15
(48)
1. Canitudinem'] cf. Nonius p. 82, 22. Plautus] in fabula
perdita. Bolhe fragni, ine. 12. p. 445. adversum] M. adversus
Gv. vg. Lind. Sed illud ninni ris trocbaici tetrametri unice convenire,
ipse vidit Lino. 2. Conruspari] cf. Fcstus Qu. XIII, 1, p. 73, 25.
v. ruspari, et Nonius p. 166, 18. v. codem. Plautus] in incerta
fabula. A Bulino ctiam hoc fragm. omissum esse videtur. Vcl scnarius
est vel tetrameter prima parte truncatus. 3. Caccultant] Glossar.
Labb. : Cacculto, dftpXvo'yiTbi. Plautus] ctiam bic versus e deper-
ditis est. Botbc fragm. ine. 13. p. 445. 5. Cudere] codd. , ut
videtur, omnes, nisi quod in M. haec et proxima glossa deest. Cacdere]
vg. Cedere mg. A. Auc. caedendo] cadendo mg. A. Acc. 6.
Concipilavisti] a capulando et capicndo, ut Docdcrlin. Synon. et Etym.
T. VI. p.75., non a compilando, ut opinalur Scal. Etiam rccipcrarc
non a parando , sed a capicndo ortum est , ut tolcrarc a TOLO , gene-
rare a GENO. Sed in adicclivo reciprocus re et cis coniuncta sunt.
Ncque in inciterja literac ci otiosac sunt, nam est Graccum ìyyi'fhtjxij.
Naevio] Botbe P. Se. L. V, II. p.22. ine. n.9. 8. ligneas clavas]
ut Sicyoniorum xogvvrjqioQoi. Graeci] M. vg. Graecc Gc. Li>n.
Illud Plauti consuetudini accommodatius. Ila quidem solct: hoc Grucce
est . ., sed: Graeci dicunt. xuXa] Lind. cala boni codd. y.u/.a
vg. : sed Sevi.. xàXa correxit. Cf. Paulus p. 35. v. cacula, Fcstus Qu.
Vili, 28. p. 171, 17. v. Mctclli, Nonius p. 62, 16. v. calonuin , qui
camion voc. originem tradit, Scrv. in Virgil. Acn. VI, 1., qui calas
prò fustibus ab antiquis Latinis dictas esse contenditi 10. Con-
siptum] Cf. Paulus p. 49. v. consiptum. Simile est commircium apud
\clium Longum p.2236. P. : et cf. ctiam Fcstus Qu. p.Sl, 7. v. reder-
guisse. apud Ennium] Scal. in Coniect. in 'V arron. de L. L. p.68,
12. (107.) Festum bacc Knnii intelligere dicit , quae Nonius p. 183,
13. ex Ennii Medea (Ncmea est) aflfcrt : Tcncor consipta, undique lettor.
Idque satis probabile duco. reperitur] M. vg. invenitur Gc. A.
Acc. in mg. Li>d. 11. Curionia] cf. p. 37. v. curionium. 12.
Ennius] tribuilur cius coiuocdiis : Bolhe P. Se. L. > , II. p. 8. ine. n.8.
prò magnis] Glossar. Labb. : Corpulentus, tvoupoc. piyalóoifio;. 13.
Conciliatrix] voc. non a Plauto solum , sed etiam a Cicerone positum.
Lucilii versus, quem Scal. alIVrt. est e > II. Salir, libro, apud >onium
p. ìi, 4. V. sagac. Glossar. Labi). : Conciliatrix, tiqoìi r/;r^ta. 1 ».
Conventae] Conventa ut lr;;atur iubet Sru. >'rscio , quo sensu : nam,
licct conditio saepe de nuptiis dicatar, conTeniri (amen ciusmodi con-
ditio ncquit. Sed virgo convenitur , cum malrimonii caussa primum
fedita*. De boc convrnlu Ium nalis A I. 2 5.: Conventum tamen et pactum
et sponsalia nostra Tempestate paras, cum interpp. conditio ] eo»-
diclio cod. Berolin. : quocirca Li>d. "Portasse, scribendum condicio."
Sed illius libri pcre\ij;iium est momrntum. 1"'- Conceptivme ferirne]
cf. Varrò de L. L.VI. §. 26. Puto , Ycrrium ctiam conceptivas quasdam
ferias memorasse, quae ad matrimonium pertinercnt. Nam a voc. r»«-
ciliatrix inde usque ad corolla omnia ad imptias spectant atque ex codem
opere ducta esse >identur. feriae ea] scripsi. ferialiae boni libri,
cdd. veli, feriae vg. Li>p. Sementinae] Sementìvme ed. vct. mg.
A. Aie. Sed v. Varr. de L.L. VI. §. 26. 16. Coelibari Li>...
ex codd., ut videtur, omnibus. Celibari ed. vct. vg. Caelibmri mg.
A. Ave. De eo nuptiarum rilu cf. 0»id. F. 11. 169. Plutareh. Qu. B.
86. Arnob. adv. gcut. Il, 07., qui cadem appcllatione utitur.
(40)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LEBER IH.
63
illa coniuncta fuerit cum corpore gladiatori» , sic ipsa cum viro sit ; tcI quia matronae Iunonis Curitls in tutela
sint, quac ita appcllabatar a fcrenda liasta , quac lingua Sabinorum Curis dicitura rei quod fortes viros genituras
ominetur; vel quod nuptiali iure imperio viri subiicitur nubens, quia basta stimma armorum et imperii est. Qtiam
ob causam viri fortes ea donantiir, et captivi sub eadem vcneunt , quos Graeci àoQvaXwTOvg et óoqvxtitjtovs vocaut.
Cingulo nova nupta praccingcbatur , quod vir in lccto sol velia t, factum ex lana ovis , ut, sicut illa in glomos sublata 5
coniuncta intcr se sit, sic vir suus sccum cinctus vinctusque esset. Hunc Herculaneo nodo vinctum vir solvit
omiuis gratia, ut sic ipse felix sit in suscipiendis liberis, ut fuit Hercules, qui septuaginta liberos reliquit.
Camelis virginibus supplicare nupturae solitae crant.
Cinxiae Iunonis nonicn sanctum babebatur in nuptiis , quod initio coniugii solutio crat cinguli , quo nova nupta
crat cincta. 10
Cnin crani vocabant antiqui vas quoddam quod opcrtum in nuptiis ferebant, in quo erant nubentis utensilia, quod et
e a in illuni dicebant, eo quod sacrorum min istituii xaojiiiXov appellabant.
Comptus, id est ornatus , a Gracco descendit, apud quos xoofuìv dicitur comere, et itóo/iuog, qui apud nos comis ; et
e orna e dicuntur capilli cum aliqua cura compositi.
Corolla diminutivum est a corona. Corollam nova nupta de fiorili us, verbenis berbìsque a se lectis sub amiculo ferebat.
Cupressi morluorum domibus ponebantur ideo, quia buius generis arbor excisa non rcnascitur, sicut ex mortuo nibil 15
iam est spcrandum , quam et ob causam in tutela Ditis patris esse putabatur.
1. Iunonis Curili*] v. p. 38. v. Curitim. 4. SonvaXmrovi; et
òoQVxrijTovq] vg. Limo, dorialotos et dorictitos Gc. dorialotus et do-
riktitus M. 5. Cingulo] vg. Lind. Cingilio boni e od il. Cf. No-
nius p.47,25. y. cingulum, et Paulus, paulo inferius, v. Cinxiae. Uber-
rime eam rem trattai Scuradcr. Animadv. in Musacum p. 344 (2G8. ed.
Schacfer.). 6. Hunc] Hoc corr. Sckradcr. 1.1., sicut Murclus in
Catull. p. 13. Pauli verità laudavil. Scriverium, idem monet Schraderus,
in Pervigil. Vcncris v. 26. ita ea verba reddere : Hoc Herculanei nodi
vinculum. Scd harum lectionum nullum est momcntum. Quod aule ni
hunc in hoc non mutavi, iccirco factum est, quod Paulus cingulum prò
masculino baberc poterat, ut masculina multa prò ncutris babuit. Cf.
annot. ad p. 36. v. cassiculum. Hcrculaneum nodum maxime Orpbici
arcanarum religionum cultores in ritum nuptiarum invexisse videntur.
Cf. Athenag. lcg. prò Cbrist. e. 20. 7. Hercules] vg. Lind. Her-
culanus codd. et edd. vett. 8. Camelis] i. e. Gameliis , non Ga-
mclis , ut ait Dac. , ru/untiaic. #{ui?. De literae C usu v. annot. ad
p.20. v. acetare, et quae Festus dicit Qu.X, 20. p. 181, 27. v. Orcum.
Gameliis significar! , monuit Lipsius Epist. Qu. Ili, 20. p. 183. et de
recta pron. 13. p. 462. (in Lipsii Opp.). Camesnis vel Camenis et alia
sinc ullo corainodo tentat Goth. virginibus] virgines corr. Lipsius
Ep. Qu. Ili, 20. p. 183. : recte, puto. Certe Gameliae deac, quac vir-
gines appellantur, ignotae sunt. 9. Cinxiae Iunonis] Quod Varrò
apud Augustin. de C. D. IV, 11. eandem provincia!» Virgincnsi dcae
tribuit, non mirum in illa numinum multiplicandorum facilitate, quam
Romani usurpaverant. Cf. ab Hcraldo et Orellio annoti, ad Arnobium
adv. gent. II, 67. p. 102. 11. Cumeram] rectius id ras nuptialc
supra p. 38. cumerus dicebatur. Etiam Glossae Isidori, in quibus est:
Cumerus , urbanus , cumeram , quae in rustico usu erat , a cumero in
nuptiis usitato distinguere videntur. 11. 12. quod et eamillum di-
cebant] res alias inaudita, cui tutius erit fidem denegare. xùo,uilov]
boni codd. Limi. y.ùfiM.ov vg. Apparet , Verrium , ut Varrò de L. L.
VII. §. 34., ut Dionysius A. R. II, 22. fecit , Samothracum Cadmilos
sive Casmilos, deorum magnorum ministros, cum Latina camillorum ap-
pellatane ad eandem originem rettulisse. Cf. p. 34. v. camillus. 13.
Comptus] cf. p. 32. v. compiimi. Non dubito , quin etiam haec de
compili ad caput illud, quod dixi, de nuptiis pertineant. Nempe nuben-
tes peculiari quodam more comptae viro tradebantur , «cui* crinibus, ut
ipse Festus Qu. XV, 13. p. 145, 23. tradit, qui eum ornatum vetustis-
simum dicit. Intclligendi sunt terni illi in utroque liumcro cincinni,
quibus viri feminaeque in antiquis Graecae artis operibus , nec raro
etiam in argenteis Romanarum gentium numis conspicui sunt. Verum
Martialis, Ep. XII, 32, 4., iocus de rufae uxoris crinibus septetn ab
bac quacstione alicnissimus est. xoa/titv] vg. Lind. kosmin boni
codd. Assentitur buie sententiae Doederlin. Synon. et Etym. III. p. 14.
VI. p. 72. r.óa/iiot;] vg. Lind. kosmios boni codd. 15. Co-
rolla] Catiillniii LXII, 7. comparat Dac. 16. Cupressi] Ne plura,
■vide quae Servius cum interpretibus , qui cum eo coniuncti leguntur,
notavit ad Aen. Ili, 64. 680. 681. IV, 507. (haec Scai. e sebedis Da-
nielis, amici sui, aflfert) VI, 216. Rectissimo auteiu iudicio Scal. bunc
luorem monuit apud Romanos novicium fuisse, ut ipsam cuprcssum arborem.
64
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. P03IP. FESTI
(48)
C uria le s flamincs curiarum sacerdotes.
(49) Cyparissae appellantur acies quacdam igncae , quae noclu apparare solent ad similitudincm cupressi.
Coninqucrc, deputare.
Carnificis loco habebatur is, qui se vulnerasset, ut moreretur.
5 Capita deorum appellabantur fasciculi facti ex verbenis.
C onsi p t u in clavis praefixum.
C orni scaru m divarum locus erat trans Tiberini cornicibus dicatus, quod in Iunonis tutela esse putabantur.
Coelestia anguria vocant, quum fui mina t a ut tonat.
Caduca auspicia dicunt, quum aliquid in tempio excidi t, velati virga e manu.
10 Clivia auspicia dicebant, quae aliquid fieri prohibebant ; omnia enim diflicilia clivia vocabant, unde et clivi loca ardua.
Cnrialcs in e n sa e, in qui bus immolabatur I unoni, quae curis appellata est.
Contrari u in aes, grave aes.
Cent uni vi ralla indi eia, quae centumviri iudicabant.
C i re uni 1 ii vi um ius praediorum.
15 Cu ni barn Sabini vocant cam, quam militarcs lecticam , unde videtur derivatimi esse cubiculum.
Co n dice re est dicendo denuntiarc.
Commeta cu la virgac, quas flamincs portant pergentes ad sacri Tic inni , ut a se boinincs amoveant.
1. Cttrìales flamincs] non iidem , puto , qui curlones dicebantur.
2. Cyparissae] cf supra p. 39. v. cyparissiac. De hoc genere glossarum
iteratarum dictum est in Praef. II, 2. 3. Conint/uere] boni codd.
LiN». Coinquire vg. Conquinire coni. Scal. et, quod Monitor, depu-
tare mutat in decubare, docta corrcclionc, sed piane supervacanea : quod
ipsc postea intellexit in explicando inferiore loco p. 50. Verbi coiti-
t/uere, quod antiquius dicebatur coninquere (v. annoi, ad p. 40. v. coni-
vola), rara sunt excmpla in antiquitale. Certissima sunt in tabulis fra-
trum Arvalium, XXXII , XXXV , XLI. LUCI COINQICMII, et lab.
XLIII. deaeCOINQUENDAE; deinde in verbis Trebalii apud Serv. iu
Virgil. Aen. XI, 310. p. 20. ed. Lion : hos lueos cadmi caerimonia mo-
reque conquiri (coinquiri corr. Sahnasius) haberique oportet. !Sec minila
certa coniectura id reddeinus Paulo p. 50.: Coinquere coercere. Etiam
Cbarisii I. p. 02. P. opinio , quinquatrus dictas esse a quinquando , id
est lustrando, codem recte referri videtur a Marinio (Atti de fratelli
Arvali T. I. p. 309.), qui post Salmasium Excrc. Plin. p. 61, col. l.d.
optime de eius toc. restitutionc ineruit. De aliis locis , quibus idem
verbum illatuin est, nihil nflìrmo. Origincm verbi Scal. inferiori loco
optime expedivit; descendit non ab inquerc, sed anq u ere, i. e. an-
gustiorem reddere , quod lit succisa arborum prolixitate. 4. Car-
nificis] buius nioris origincm prodit Cassius Hcinina apud Serv. in A ir-
gli. Aen. XII, 003. Haec et plura observat Scal. 5. Capila deo-
rum] res aliunde non cognita, nani stroppi, de quibus Festus (Ju. XIV,
17. p. 121, 12., ita vocari non poterant. 6. Consiptum] cf. p. 47.
T. consiptum. 7. Corniscamm] tilulus : deivas corniscas sacrata,
est apud Gruterum p. 88, li. locus] lucus corr. Un., siue iusla
caussa. ih" vg. om, codd. omnes. S. aiti] Tg. om. boni codd.
9. Caduca auspicia] bis sili ntium augurale turbabatnr. Cf. PoÉM
Qu. XV, 23. p. 155, 29. v. silentio surgere, et Qu, XV, 15. p. 157. -'1.
t. sinistrimi, etiam Qu. XV, 22. p. 151, 17. v. solida sella. 10.
Clivia] Cliva unns Ci. divini avem ab Antistio Labconc pruliiliilo-
riam dici, testatur Plin. N. H. \, li, 1" 11. Curimlts
mensae] ita Dionysius II, 50. (non 8.) de Tatio : ir imlo . a»»-
(ìt'ai^'jfnit riunii; ì&no KvQtriq Àtyo/tir/;, <t; xkI fi; ridi /(>otoi r
Eae inons.ii' piane differunt ab aris curiarum, quas DiouVÀUi /or*oc
xoiifì? TO>r quar^trór appellai. II, 23. 05. 00. 12. Comlrarium]
oppositnm in emendo, àrri^^oxot evplieat Die. 13. C entumi iralia]
v. supra p. 42. v. centumv iralia. 14. Cireumlurium' Alit.r Kidor.
Ori;;),. \l\ . s. i2. : Circumlui ium locus, qnem aqua circumluit. I
circtunluvioncm dieit. l'i. Cumbam boni codd. A. Aio. io ■»£•
Cubani vg. Eliam C.los-arium ms. Cambcronen»c . ■ Voasio de vitus
semi. p. 419. (p. 411. ed, 1 l/>iir. laudalum. lialxt: ritinta dicitur lectica,
a eubando. militares lecticam] Dac. aple conferì > arronem de
L. L. V, §. 166, 16. Condicerc] cf. p. 31. t. condictum. Hic
solennis est et forensi» Terbi m nili, itus. Idem p. SO. t. condirti* ©b-
servatur. Cf. Brissonius de V. S. p. 2iì7. ed. lleiii 17. Camme-
tacula] Li>d. e Ci. et edd. vett. Comma et mcula M. Comma feulm
A. Atc. in mg. Commentacula vg. Cf. p. 43. v. cominciai ulusu.
(49)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER IH.
65
Casta mola genus sacrifici!, quod Vestales virgines faciebant.
Culigna ras vinarlum a Graeco dieta, qua in illi dicunt Kvhixa.
Cincta fiammica veste velata.
Captus locus dlcltur ad sacrlficandum legltlme constitntus.
Cupralia* appellatur ager, qui vulgo ad caprae paludes dici solct. 5
Canifera mulier appellatur, quae fert caimani, id est qualum, quod est cistac genus,
Co ntl gnu in frustum carnis cimi sepie ni costls n'empiimi.
Conauditum coaudltum , slcut conangus taluni * dlcltur. (50)
Censio acs lima ilo, unii e censore s.
Corda frumenta , quae sero maturcscunt , ut fenum cordum. 10
Co ns cut la sacra, quae ex mullorum consensi! sunt s tallita.
Cu Un a vocatur locus, in quo cpulae in funere comburuntur.
Calpar vimini novum, quod ex dolio demitur sacriiìcli causa, antequam gustetur. Invi cium prius sua vina libabant,
quae appellabant festa Yinalia.
Cicatricare clcatrlcem induccre. 15
Compescere lue uni est lucimi suls finlbus coblbcre.
Commugento convocante
Capitarium acs, quod capi pò test.
Coinquere* coercere.
1. Casta mola] cf. Feshis Qu. Vili, 21. p. 169, 13. v. mola. 2.
Culigna] cf. p. 39. v. culigna. xvkixu] Tg. hilika boni codd.
7tii).i%v)]v coir. Scal., et Line certe debebat Verrius culignam deducere.
3. Cincia] cf. p. 67. et 69. v. flammeo. veste] "lege VestaeT
Goth. At nulla erat Vestae flaminica. 4. sacri fcandum] vercor,
ne in Festo fuerit : ad auspicandum ; nam tempia et tabcrnacula capi
constat, non aras et aedes sacras. Ac puto, quae Placidus p. 449. babet:
capta tempestate, tempore capto, id est sole consulto, ex codoni Festi
capitulo desumpta esse. 5. Cupralia] scripsi, ita ut quam minimo
discederem a bonis codd., in quibus Cuprali est, ultima litera sequenli
A absumpta. Cuprilia edd. vett. Caprilia vg. Capralia LiitD. ad
caprae paludes] Caprae paludem dicit Liv. I, 16. , Capream palndem
Ovid. F. II, 491., t»t^; ulyùi; Hot; Plutarcb. in Romulo 27. 6.
Canifera] codd. mg. A. Ave. Canephora vg. Sed apparet, Graccum
TOC. in Lati it uni Ira us lumia lu iu esse. canuam] rò y.uvovv, toc. «rraì;
).fyo/tivovt si rccle se babet. 8. Conauditum] cf. supra p.46. v.
conii ola, et p. 49. v. coninquere. conanguslatum] vg. coangusta-
tum Li.nl. e bonis codd., ut videtur , et edd. Tctt. conagulatum mg.
A. Auc. 9. Censio] cf. p.44. v. ccnsores. 10. fenum cordum]
v. Cato de R. R. 5. Cordos etiam dici agnos et bomines sero natos,
ostendunt lexicographi. 11. Consentia sacra] non erant Conscn-
tium dcorom, nisi si Verrius erraTit. 12. Culina] docte de bac
Scal. , qui maxime apposite versus ìllos e ìambis in Lucium , optìmo-
ruin temporuin poeuiate , in Catalcctis Virgili! (y. H. Meyer. AntboL
vet. Lat. Epigr. 105, 27.), affert: Ncque in culinam et lincia compi-
talia Dapesi/ue duces sordidas. 13. Calpar] v. supra p.36. v.
calpar, et cf. Scal. in Coniect. in Varr. de L.L. 47, 13. p. 75. Glos
saria Labb. i Calcar (Calpar corr. Sevi,.), d-voiat, u7tag%ù)v oìvov. et:
Calper , olvot; iv &voin. Placidus in Glossis p. 447. ed. Mai.: Calpar,
vinum quod primum levatur e dolio. 14. Vinalia] intelliguntur
verna Vinalia. V. de bis Varrò de L. L. VI. §. 16. 20. PHn. N.
H. XVIII, 29, 69. §. 287. 289. et ipse Festus Qu. XIII, 1. p. 73, 28.
et Qu. XIII, 26. p. 98, 10. , quo loco iterum de rusticis Vinalibus
dixisse videtur. His scriptoribus intcr se comparatis colligitur, rustica
Vinalia , quae Augusto mense celebrabantur , ad vindemiam auspicane
dam, illa autem Vinalia, quae Aprili mense agebantur, ad novum vi-
num gustandum inslituta esse , sicut Pitboegia et Cboes Atbeniensium.
Eandcmque video esse sententiam Hartungi , de relig. Rom. T. II. p. 36.
15. Cicatricare] Glossar. Labb.: Cicatriso (scribe Cicatrico) , ovvovkim.
16. Compescere lucum] non prorsus idem puto esse, quod coercere sive
coinquere. 17. Commugento] voc. alias inauditum. 18. Capi-
tarium aes] quid fuerit, e Pauli verbis intelligi nequit. 19. Coin-
quere] vcl Coinquire coni. Scal. et Salmasius Exerc. Plin. p. 61. col.
1. d. Comquere M. Coninquere Gu. (ut supra p. 49. scriptum est).
66
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(30)
Capitalis lucus, ubi, si quid violatum est, caput violatoris expiatur.
Cloacare inquinare. Uude et cloacae dictae.
Conregione e regione.
Condictio in diem certuni eius rei, qnae agitur, denuntiatio.
5 Cubans auspicatur, qui in lecto quaerit augurium.
Concio conventus, dieta quasi convocatio.
Cogitatio dieta velut coagitatio , id est longa eiusdem rei agitatio in eadem mora consilii explicandi.
Ciani a clavibus dictum, quod bis, quae celare volumus, claudimus.
Cella, quod ea celentur, quae volumus esse occulta.
10 Ci ere nominare.
LIBER IV.
Duco quum prò puto ponimus, ex Graeco deducitur, quod illi dicunt Soxw.
Duplionem antiqui dicebant , quod nos duplum. Vcnit autem a Gracco atnÌMf¥*
(51) Duiccnsus dicebatur cum altero, id est cum Clio ccnsus.
15Duis duas babet significationes. Nam et prò àie ponebatur et prò dederis.
Duidens bostia bidens.
Duellum bcllum, videlicet quod duabus partibus de Victoria contcndentibus diruicatur. Inde et perducllio, qui
pertinaciter retinet bcllum.
Conquirere vg. Lind. Illnd recipcre co mlnus dubitavi , quod ipsura
coercendi verbum de lucis conlucandis et arboribus circumcidcndis po-
nitur. V. Cato de R. R. 139. Ulpian. in Digest. XLIII, 27. (de arbor.
caed.) 1. §. 7. 9.
1. Capitalis lucus] Ncscio, an baec conj ungendo sint cum iis, quae
Festus Qu.XIII, 18. p. 90, 25. v. resecrarc, et Qu. XIII, 26. p. 98, -'7.
t. respici narrat , valde mcinorabilia , sed crassa caligine involuta.
lucus] locus M., et ita corr. Scal., non recte puto. caput] capite
corr. Scal., et ita babere dicit eliam priscas editioncs. At pr. ci, quam
ìpse contuli, Ioannis de Colonia leclioncm codd. scrvant. Non assentior.
2. Cloacare] Cloeare corr. Salmasius in Excrcit. Plin. p. 337. col. 2.
d. , et qui eius iudicium scctari solct Dac : quod verbum cloeare prò
cluarc, id est purgare, dictum esse volunt. Ac Plinius sane N. H. XV,
29, 36. §. 119. et Scrvius in Virgil. Acn. I, 720. p. 107. ed. Lion.
Cloacinain dicunt Venerem dictain, quìa veteres cloare purgare di.vcrunt.
Sed in Paulo tamen nilul contra libros movendum. Glossar. Lal>l>. i
Cloaco, fioXvvo). Cf. supra p. 42. v. cloacae. 3. Conregione] e
verbis sollcmnibus , quibus tcniplum in Arce concipiebatur. V. Varrò
de L. L. VII. §. 8. Paul! intcrprclatio minime satisfacit. 4. Con-
diclio] cf. p. 49. v. condicere. 5. Cubans auspicatur] cf. Festus
Qu. XV, 23. p. 155, 29. v. silcntio surgere. Nibil ad incubalioucm.
6. Concio] cf. Varrò de L. L.VI. §.43. et Paulus supra p. 30. codoni %.
convocatio] quod ciVre paulo infcrius explieatur nominare. 7. eoa-
qilalio] vg. Limd. coagitio M. eogitio Gc. Ac fortasse praeslat seri-
bere: coagitio. Similiter de buius toc origine statuit Varrò de L. L.
VI. §. 43. 8. Clam] meliora sopra p. 36. t. callim. I.
Ctllii] Limd., sinc lcctkmc varianti. Caella vg. , nam quod Li"», ibi
cam glossam omitti refert, fallitur. volumus esse] M., ut Tg. ette
volumus Li>d. e Gc.
12. doxtJ] vg. Lud. doco Gr. doce M. 13. Duplionem . . .
duvlum] ita in lege XII tabi»., cuius verba Festus infra posuil. (Ju. \\ I,
28. p. 196, 32. Ji.TÀofrj M., ut vaiata*, et Li>». diplun Gc.
ih i/. ► vg. li. IhuMMu] cf. quod sequitur v. dui*. Duicenso
contrarius esse videtur improlu* , de quo Paulus p. 80. : antiqua voce.
censoria. Glossar. Labb. : Duiccnsus . Jitcl$. àiiitQor n'-vor/; (>«^ut*C.
JtTiù, jS', corr. Sc»l.. quod non salisfaeit: probabilius Vulcani»» ài-ot.
t«,-)\. i. e. in duodeeiiu tabuli-. I*. Duis] cf. voce, quae Maja*
tur, duellum et duonum. in quibus omnibus primitiva quardam dipblnoa-
gus DF naturali mutatione trausiit in B. pai. dis codd.
(ut talea! Graeoa Latini-. lileri> ridderei, vg. Lno. Ita A. Ai... in taf.
prò dederis] cf. annoi, ad p. 23. v. adducs. Glossar. Labb.: Duini,
Jtì.-f>. ówowoir. 16. Duidens] cf. p. 28. v. bid. 1*.
Duellum] cf. Varrò de L. L. MI. 19. lu Glossar. Labb. e>t Dnellium
imo».,-, Ducilo pmg*tm*i Dutllona xoMMtaq, Duellum xiiiu* •**•**
(51)
DE SIGINIFICATIONE VERBORUUI. LIBER IV.
67
D uomini bori um.
Dnplabis duplicabis.
Duo de vi gin li dicendi consuctudinem a Graecls traxisse videmur, qui sic cnunciant dvoìv deóvroiv efaooiv, et ivòg
ó'éovtog ei'y.ooiv *.
Dumosa frondosa. g
Dubat dubitat.
Dubenus apud antiquos dicebatur, qui nunc dominus.
D usino in loco apud Liviuin significat dumosum locum. Antiqui cnim interserebant S littcram, et dicebant cosmit-
terc prò conimi ttere, et Casmcnae prò Caracnac.
D urne età antiqui quasi dumiceta appcllabant, quae nos dumcta. 10
Domus a Graeco venìt dófiog.
Draconcs dicti ano tov dtoxeo&ai, quod est viderc. Clarissimam cnim dicuntur baberc oculorum aciem,* qua ex
causa incubali Ics eos tbesauris custodiac causa finxcrunt antiqui. <Idcoquc Acsculapio attribuuntur, quod vigilantis-
simi generis putantur, quae res medicinae maxime necessaria est.
Dici mos crat Romanis in omnibus sacrificiis precibusque : populo Romano Qu iri tibus que, quod est Curensibus, la
quae civitas Sabinorum potentissima fuit.
(«(i/a/w? Vulcan.), ftovouayla, et Divellio xókiuoc, etiam Delliones drjTeto-
tui (scr. ttVr«(.-r«t) uxu&oaanoi, (scr. ilxu&oaiuroi) TVQatvot xal ivijuriióos
(rvQavyidic). V. Salmas. in Trebcllii Gallien. 14. p.22'J. et Triginta l\r.
1.31. p.254. 341. ed. Lugdun. Glossae Isidori: ducllio rebellis. per-
duellio] codd. mg. A. Alo. Lino, perduellis vg. , quod correctum esse
apparet. Sed perduellio prò toste defendilur et iis verbis , quae ad
Herenn. IV, 10, 15. ex antiquo rbetore posila sunt , et Glossis ad v.
dncllum positis. Nequc alitcr Glossar. Labb. : Perduellio, dyW^TTjC,
et: Perduelliones , ol xurù Toù óq/iov rov 'Puiftuioiv (ioidi tó/xiyoi, ìj xurù
fìaoikiioy.
1. Duonum] cf. Saliorum Carmen apud Varron. de L. L. VII. §.20.
Glossar. Labb.: Duonus, Jya&óq. 2. Duplabis] in boc toc. antiqua
consuetudo ab ICtis redinlegrala est. Glossar. Labb.: Duplavit, ÌÓC-
nlmaiv. 3. videtnur] Gv., quantum e Lino, notatione colligilur, et
Aid. videmus ceti. codd. vg. Lini»., quod, nisi Latino* additur, structura
laborat. 3. 4. òvotv óiùvroiv itxooiv et hùq d/ovro? il'xooty] Lind.
dyindeikosin et enos deieosin boni codd., ubi d ex nota voc. óiivroiy et
d<W0s natum esse apparet. óvonóuxoo.y et ìvoqóiixooiv mg. A. Auc.
diojìf/xoa», omissis cett., vg. Nonium apparet ex iis locis, quos v. duo-
devicesi.no p. 100, 11. apponit (cf. Merceri annoi, p. 075.), duodevice-
simum prò duoctvicesiino ab antiquis dictum existimasse, quod cum fieri
nequeat , corruplis libris deceptus fuerit nccesse est. Cf. Geli. V, 4.
6. Dubat] Gu. Lind. Dubiut dtteriores codd. vg. De M. non constat.
Cf.annot.ad p.ll. v. addubanum. 7. Dubenus] Dubienus coni. Solfe
dominus] codd., nìsì quod M. voc. om. duhìus corr. Scai.., qui nititur
glossa apud Labb.: Dubinus , durerò?. Ipse tamen sibi opponit alteram
glOMUO, quae extat apud cundem : Dubius , àianórt/q. Itaque nibil no-
vandum. 8. Dusmo] boni libri, et detcriores quidam, vclut is, quo
IS.'ii'iliius utitur, in Adversar. XL, 17. Dusmoso vg. Lind. lllud servavi,
tanquam adiective positum. Nequc aliud Placidus in Festo integro in-
vi ni i, qui p. 452. apud Mainili baec babet: Dusmum , incultum, dumo-
sum vel stfualidum. interserebant S litteram] non interserebant,
sed S, quod in primitiva Latinae linguac forma saepe ante liquidas po-
nebatur, eleganliori consuetudine expulsum est. Ita remus fuit resmus
(»()(T/tó?, triresmos in Col. Duilia) , omcn osmen (Varrò de L. L.
VI. §. 70.), senien sesmen (a scrcndo) , Carmen casmen (unde Cas-
menae), cena ccsna (v. Festus Qu. X, 21. p. 182, 14. cf. Qu. XV, 14.
p. 140, li.), penna pesna (Festus p. 182, 14.), canus casnus (unde
casnar, v. p. 30.), pono posno (i. e. pos-no, unde posui, ut a cer-no
crevi), viden videsne. 8.9. eosmittere] bine apparet, verbum mit-
tere olim fuisse sin it terc, ut multa voce. Latina (velut mors , mirus,
nato , nix , nurus , lubricus , limus) a sibilante litera cum liquida con-
iuncla incepisse , aliarum linguarum comparatione ostepditur. 10.
dumi'ce/«] voc. a Festo Verriove fictum. 11. dópos] vg. Lind.
domus boni codd. 12. Dracones] idem etymon signitìcat Nicander
Tber. 457. cf. Hor.it. Serm. I, 3, 20. dna rod óliJxiodui.] Lind.
apo tu derkesle boni codd. ani iù óquxiZv vg. 15. Quiritibusaue]
rectius alii Quiritibus, nam antiqua consuetudine Latinae linguae copula
non opus est. Curensibus] cf. supra p. 37. v. curis.
I*
68
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(di)
Dalivum supinum ait esse Aurelius, Aelins stultum. Oscorum quoque lingua significat insanum. Santra vero dici
putat ipsum , quem Graeci òsilatov, id est, propter cuius fatuitatem quis miscreri debeat.
(5j) Daps apud autiquos diccbatur res divina, quae fiebat aut biberna sementi, aut verna. Quod vocabulum ex Graeco
dcducitur, apud quos id genus epularuin Sale dicitur. Itaque et dapatice se acceptos diccbant antiqui, signifi-
5 cantes magni lice, et da pa tic uni* negotium amplum ac magnificimi.
Daedalam a variolate rerum artificiorumque dictam esse apud Lucrctium tcrram , apud Lnniuni Minervam , apud
Virgilium Circen, facile est intellcgerc, quum Gracce ó'uidd'/J.fiv signiGcet variare.
Dani inni sacrificami, quod fiebat in operto in honorem Bonae Dcae , didimi a contrariclatc , quod minime essct Suftó-
oiov, id est publicum. Dea quoque ipsa Da mia et sacerdos cius damiatrix appcllabatur.
10 Dacrimas prò lacrimas Livius saepe posuil, nimirum quod Graeci appellali t óuxqvu ; itcìu dautia, quae lautia dici-
mus, et dantur legatis bospitii gratia.
Dan un t dant.
D a s i dari.
D a n i s t a e feneratores.
15 Dagnadcs sunt avium gcnus, quas Acgyptii Inter potandum cum coronis devincire soliti sunt, quae vellicando morsi-
caudoque et canturicndo assidue non patiuntur dormire potantcs.
1. Dalivum] M. ut in ed. vct. et vg. Dalivìum Likd. e cctt. codd.,
ut videtur. Glossar. Labb. : Datimi ni, apnora , et : Davus, uq.non; thttP-
gog. Utrobiquc Scal. Dalivum rcposuit. Hesychius : /falli;, tHonóq.
2. putat] putant Gu. et alii dctei-iorcs libri, quod Litcd. observat a li-
brariis profectum esse, qui sibi persuasissent Dalivum dici Santram.
óetlcuov] vg. Lind. dileon boni codd. 3. Daps] huiusniodi Abbi
quomodo fieri oporteat, docet Calo de R. R. 132.: idemque e. 50 et
131. dapem prò bubtis piro fiorente ante vcrnam arationem fieri ostentili.
sementi] M. semente Gu. vg. Lind. 4. dapatice] codd. Limi.
daptice vg. Hoc sivc simile voc. follasse inest in ilio adpatula, quod e
Saliari Carmine affertilì- a Varronc de L. L. VII. §. 26. V. Scal. Con-
iect. in Varron. Append. ad 70, 20. p. 189. Cf. Nonius p. 461, 8. v.
dapes. 5. dapalicum] Lind. dapaticis boni codd. dapticum vg.
6. Lucretium] 1,7. Ennium] Annal. I, 22. apud Mcrulam. 7.
Virgilium] Aen. VH, 282. Circen] cralem favorum ulcrquc codex,
quos Bartbius coinmemorat, Advcrs. XL, 16., quod intrusuin est a li-
brario, qui Virgili! Georg-. IV, 179, non Aen. VII, 282., legerat. ,„.
tellegcre] M. intclligcre cctt. àcutìàXhtr] vg. Lind. dedalin boni
codd. significel] vg. Lind. siguificent boni codd., sed Graeci tan-
tum in delerioribus est. 8. Bamtum] Glossar. Labb.: Damiti,,,,
Svolai vuaiO-Qiov yivó/ievoi (vnuiO-otot y,vótii,ui). Hcsvchio teste J«,utia
fOQrq naQÙ Tanavrivotc. Acginclarum Damia cum Auxesia num in eun-
dem ccnsum vocauda sit, bic non quacram. Glossae Plaridi p. 451.
apud Maium: Damium, sacrificium quod in operto fit, quod bonae deae
mulieres faciunt. Bonae deae] M. ut vg. Deae Bonae cctt. i odd.
ut videtur, Lind. Illud certe consuetudini loquendi uuicc couvcnii.
diri, un a conlr.] probabiliu* rii-limat Scal., quod prò populo fiebat.
V. etiam Cic. de harusp. resp. 17, 37. óuftooiov] coni. Lisd. ia
nnnot. damosion Gu. domosion M. orticaio* vg. 9. Damia]
il il mia Li?id. àufiia vg. et boni eodd., ut videtur. damiatrix' boni
codd. mg. A. Aie. Li>d. àauiuc rg. 10. duxQia] Tg. Li>d. darri*
boni codd.: nam apud Li>d. Gii. /. priore loco in Gu. 2. mutandum
HH ^idclur. IMacidiis in < • l <i - ^ i - p. i 5 "2 . : Draeumis {scr. Dacrumù),
lacrimis. lautia] cf. imprimi* Plutarco.. Qu. Iloro. >3. Alia cin»-
dem pcrniutationis cxcmpla ex Yarrone de II. II. III. 9. !'.»., rollato de
L. L. VII. §. 87., et ex Mario > ictor. p. £476 I'.. plurima ex linguis
comparatis traili possunt. In voce, lacruma , levir. lingua, orcre, im-
prlimt Mita, delicata (v. Paulus p. 53 et 55. 1. ULUcS, Melica 1) il L , il
medilari, badainitateiu. ('npiludium, adauda, ut videtur, L in D ttuuìit.
Apud (iraecos non lauta trai ■"■■ lilrrariim atTinila*: .ifiiaoi'wr, quod
prò Jmxai.io>y dictum fune I iunol. M. relVrt , ti IT j- i r.i t i.- ^ dialecto
ductum esse pulo . qaae Siculae cognata erat. 12. Danunt di>er-
tius de co voc. ÌNonius p.t7, 1 i Quod in (il.ssar. Labb. est: Dianunt,
óiàuoir, esso debebat: Itnnunt, d.dJaoir; sic corr. Yuleanius. Piar»
cius paragogae cxcmpla Paniti* p. 60. t. cxplenunt, ci Pestai (Ju. IX,
12. p. 1.'. Ji. v. nequinont. et XI, 5. p. 17, '-'-'. v. prodinuut. lU<poa-
det liraeeo Tii>*oa>r», uudc itC/;«(i» factum UuX. 13. Dasi ef. annoi,
ad p. 13. v. arlui-cm. 15. Dagnades] Daenades corr. Sin... a
morsicando. Lt Hesytttina, comparalus a Turncbo AJmtv W\ III. IO. I
tutorie, j.do,- i\i.' . . >ctl furi poterai, ut consuetudine loquendi C>" ab-
irel in / 7\ . ut in GmMM et (inidus et Progne ct;iinr«». rum cu-
rami devincire] e. e. diii*«re cod. llarlhii , quo pcrmotut bic quas ia
(82)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBEU IV.
69
Da uni a Appulia appcllatur a Danno, Illyricae gentis darò viro, qui cani, propter domesticai!! seditioncm excedcns
patria , occupavit.
Dorsum dietimi, quod pars ea corporis dcvexa sit deorsum.
Donum ex Graeco est, quod illi vocant Sùqov.
Donaticae coronae dictae , quod bis victores in ludis donabantur, quac postea magnificentiae causa institutae sunt 5
super mudimi ap lanini capitibus, quali amplitudine fiunt, quuni Larcs ornati tur.
Do te ni manifestimi est ex Gracco esse. Nani òidoi'ai dicitur apud eos dare.
Doli ola locus in Urbe sic vocatus , quia invadentibus Gallis Senonibus Urbem sacra in codem loco doliolis reposita
fucrunt. Qua de causa in codem loco ne despuere alieni licebat.
Doli vocabulum nane tantum in malis utimur, apud antiquos autem ctiam in bonis rebus utebatur. Unde adbuc dicimus 10
sine dolo malo, nimirum quia solebat dici et bonus. (53)
Dir us dei ira uatus.
Derogare proprie est, quum quid ex lege veterc , quo minus fiat, sancitur lege nova. Derogare ergo detrabere est.
Diercctum dicebant per anlipbrasin, volcntcs significare malum dietn.
Dirigere apud Plautum imeni tur prò discedere. 15
Derunciunt depurgant.
Dirutum acre militcm dicebant antiqui, cui stipcndium ignominiae causa non erat datimi, quod aes diruebatur in fiscum, _.
non in militis sacculum.
queis mutat in Advcrs. XL, 16. Scd illud, ejuod omnes cett. libri tucn-
tur, est idem quod aves coronis ipsis innexas capiti impoiicrc. 1G.
canturiendo] canlilando mg. A. Aio., quod verbo aptissimo temere sub-
slilulum merito aspcrnatur Scal.
1. Daunia] cf. Plin. N. H. Ili, 11, 16. Antonin. Lib. 31. Servius in
Virgil.Aen. Vili, 9. Appulia] ed. vet. Aid. vg. Apulia Lind. niinns
bene , nescio unde ductum. 5. Donaticae] Scal. comparai donalicas
bastas, quartini mentio fit apud Fcstuin Qu. X, 17. p. 180, 30. v. optio-
natus. Sed bac niililum ornamentum , illae atbletarum. G. quitta
lares ornantur] imagiuum coronas fuisse maiorcs quam virorum , Scal.
advocato Tertulliano de cor. 13. ostendit. 7. Dotcm] cf. Varrò
de L. L. V. §. 175. Hcsycb. : Jtóq, óóots, et /ióirriq (scribe Aunv; , ut
legitur in decreto Ampbictyonum apud Bocckhium, Corp. Inscr. I. p. 805.),
diw?, tftfivt). óiàivui] LlND. óióùvui vg. didime boni codd. 8.
Doliola] v. Varrò de L. L. V. §. 157. Liv. V, 40. Corrige Placidum
p. 452. ap. .Mainili: Deliaca , locus deprcssus prope cloacam maximam,
ubi appropinquanlibus Gallis sacra quaedam Romani loco occulta de-
fendcrunl (scribe dcfodcrunl). 9. ne despuere] ne despuere qui-
dem vg. : scd illud, quod omnes codd. et edd. vett. babent, LlND. recte
defendit advocato Uuhnkcnio in Rutil. Lupum p. 129. 10. voca-
bulum] codd. Lind. vocabulo vg. , quod accusativus cum verbo utor
constructus oflfendebat, quo infima aetas Latini sermonis aeque ac prima
«sa est. utebalur] boni codd. utebantur vg. Illud restituii
LlND., qui passivimi in Grammaticis frequens esse observat. Eadem de
doli lignificata Ulpianus in Digest. IV, 3 (de dolo malo), 1. §.3., ut
Coni, obscrvavit. 12. Dirus] Glossarla Labb., ubi dirus explicant
&K>/J>).o>xoq et ìrcuQUToc, hoc Vcrrii verbiloquium expressisse non dixerim.
Servius in Virgil. Aen, III, 235.: Sabini et Umbri, quae nos mala,
dira appellimi. 13. Derogare] cf. Paulus p. 11. v. abrogare, et
p. 61. v. cxrogare. 14. Dierectum] Dietn rectum non est nisi in
codd. intcrpolalis, ut ilio apud Bartb. Advers. XL, 16. Apparet , Ver-
i-iuni loculioncm eiusmodi interpretari voluisse, qualis ex Varrone affer-
tur a Nonio p. 49, 26. : Apage in diereclutn a domo nostra istam in-
sanitatem. Alii dierectum rectius crucem interpretati sunt. 15.
Dirigere] Diribcre corr. Meursius Exercit. crit. II, IV, 15. in Opp. T.
V. p. 706. d. et Crit. Arnob. HI, 14. T. VI. p. 160, b., et sic in Plauti
Curcul. III. v. 54. legit, non apta mutatione. discidere] boni
codd. discedere vg. Lind. discindere corr. Scal., qui vidit versum
in Cureulione III, v. 54. intelligi , ubi dissidi legi solet. Discidere e
codd. restiluendum esse monuerunt Meursius 1. 1. Dac. Lind. Cf. No-
nius p. 290, 5. 16. Derunciunt] boni codd. Diruneiunt vg. Lind.
Dirunciant vel diruncinant coni. Dac. Deruncinant in Comment. ut
legatur iubet LlND. , recte fortasse , cum minus credibile sit , praeter
verba runcare et runcinare fuisse etiam tcrtium aliquod runcirc. 17.
Dirutum aere] cf. Nonius p. 532,4. v. aere diruti, et Festus Qu. XIII, 21.
p. 93, 21. v. resignatum aes.
70
PAULI DIAC. EXCERPTA EX L1B. POMP. FESTI
(53)
Delicata dicebant diis consccrata, quae nunc dedicata. Unde adbuc manct delicatns, quasi lusui dicatus. Dedi-
care autem proprie est dicendo deferre.
Depuvere caedere. Lucilius : "Palmisque misellam Depuvit me", id est verberavit me, quod ipsum ex Gracco alno
tov naisiv.
5 Dedita intclligitur valde data.
Deperire signi fica t valde perire.
/léQQetg Graeci appellarli pel Ics nautieas, quas nos vocamus segestria.
Dcmum, quod sìgoiflcat post, apud Livìuui demus legitur. Alii dcmum prò dumtaxat posaerunt.
Dcnicalcs fcriac colebantur, quum Lominis mortili causa familia piirgabatur. Graeci enim vèsVP uiortiiiira dìcunt.
10 Deminu tus capite appcllabatur, qui civitate mutatus est; et ex alia familia in aliam adoptatus j et qui libcr alteri
mancipio datus est; et qui in hostium potcstatem venit ; et cui aqua ignique interdictum est.
Dividicula antiqui dicebant, quae nunc sunt castella, ex quibus a rivo communi aquam quisque in suum fun-
dum ducit.
(54)Defrui dicebant antiqui, utdeamarc, deperire, signiGcantes, omnem fructum pcrciperc.
15 Dì vidi ani discordia in.
1. Delicata] cf. annot. ad p. 52. v. darri mas. lusui] usui Gc.
luxui Aid. Scd niliil in hoc ineplo ctvmologico lusu mulandum est*
1. 2. Dedicare] "Cf. Non. p. 280. , ubi prò dedicare kaud dubic Icgen-
dum dclicare , quod ipsum apud l'ani I uni nostrum restituendosi. Cf.
ctiam Nonium in Delica p. 98. et p. 277. Addc quae di\i ad Plauti
Ampbitr. II, 2, 38. et ad Militili, 2, 31." Ita Lind. De Nonio dubito,
quoniam ctiam vulgaris verbi dedicare forma ex antiquiorilius scriptorl-
bus, velut Lucrclio , piane climinari ncquit. In Paulo autem Dedicare
propter vcriloquium adicctum miliari non potcst. Parlicula autem mini-
strai, baec supcrioribus, ad expediendam Terbi originem, subiuncta lui — e :
quapropter Limi, ca non recte disiunxissc pillo. Glossae Placidi p.-iàl.:
Dilli/ tire (scribc Dclicare) deferre , auod et dedicare dicebant, prò com-
mercio (i. e. pcrmutationc) littcrarum. 3. Depuvere] Deptrvire
corr. Scal. At polcrut ctiam huius verbi, ut scxccnlorum , anliquior
forma esse tcrliae coniugationis : puvio (pavio), puri, puverc. Cf. Pau-
lus p. 113. v. obpuviat. Lucilia.*] apml Dousam in ine. SS. p. 11.
Depuvit] M. cdd. vclt. vg. Dcpuviit Gv. Lind. Illud practuli prnplcr
iiilinilivuin depuvere et statuì, hexametrum priorem in voc. misellam
exire. 3. 4. uno tov naiiiv] Limi, apo tu paein (pein Gv.) boni
codd. est Tiaieiv vg. 5. Dedita] cf. p. 5i. v. devitarc , p. à.">. v.
desprctits, p. 56. vv. deorata et dcactio , p. 57. v. dcciiltarunt , et quod
statim sequi tur deperire. 7. Ji^ue] scripsi ; id sibi voliint boni
codd., Gu. , in quo est Derrhis , et M., qui babet Derhis. Jiuiq >g.
/tiòyic. Lind. In na cium annaincntis diurni; rcccnscnlur a Polluce I,
9, 120. segesbiu] cf. Varrò de L. L. V. §. Ititi. Glossar. Labi».:
òegestrum , oriyuavoov , ri(>uàn>/iov (j-iaiiòinitor coni. Scu. in Fcsluui,
onyuàtiifiov Casaub. in Sueton. Aug. 83. : uculrum salisfacit) , JifOi^a
nXoior. 8. prò dumtaxat] Verrius primtis buins consuetudini- t
est; nam aliociuin inferiori aelali tribuitur. >. lland. in 1 ur-cllino
T. II. p. 258. 9. Denicales] Omerale, A. Ah., in mg., cum siga*
cmcndalar Intionis: quo nomine infra in priialis ferii- rcccnscnlur a
Festo Cju. SU, 12. p..-'.-.1:. »/*t> vg. Lisa, nehin M . <.i. 10.
Deminu tus] vg. Li>d. e bonis codd. Diminutus ed. vct. Atd. mppel-
labatur] appcllatur .M. ed. n 1. dittate mutatus est] 'Fortasse srei-
bcnduiu multatus est" Li»., nun recte; no civitate apud Konianos nemo
miillaliatiir ; unitari autem coitale (ita Latine dicilur. v. Cic. i 'o Balbo
13, 31 sqq.), salis cou-lal, nriuiniui poluissc sine media capiti», demiau-
liniie. .Mediani enim capili» dcminulionem palitur. qui sola ii> itale aaist*
libcrlatcnt serial (v. I Ipiaui fragni. 11. 12. Gaii lu.tit. I. 161. ; qui
anlciii cavitate mulabalur , is non poterat non amiltrrc Homanam . ium
duaruni ci\itatium ciii- esse iure citili nemo posset ^Cic. prò Balbo 11,
2S.). De rcl'ujui.- monco, i .apiti- dciuinutioiii- specie* a Paul* para»
diseemi, et cxempla sine cerio ordine et temere enarrari. 11. /»•
testatem] Li>d. e bonis codd. potestmte deterior cod. , ut vg. 1J.
castella] v. imprimi- > ilru> . \ Il 1 . 7 i\. '. \. >- ■ -'.hlui: Kàaxél-
lof, ùroua tm fiiiorros xaì ftn>i^orTOC. To t-ewtl.
li. I>cfrui] cf. ■> ."•". t. deactio. 15. Dividiam cf. ^ arro d> I.
L.VIL §. ML >oniu- p. ini, l'.t. v. dividac <scr. di»idiac>
V. dnidia. (ilo— ar. Labb.: Dilidia, à.yóroi,:. et: Dividila, n.^in;. *»•*
adiceli> uni esse pitto cognatum cum ilio sub-UnlMO iliwilia. (.iilcra»,
cum ip>a Plauti alioruiiu|ue poctarum , quo» grammatici laudani , ver»»
aliente eoiisideramu-. iute Uigimns dividiam dictam esse prò tardi* et
acgTiludinc mentis, dividias de di*»eBMO»e. Na» quae Falgc»ti«».
qui .licitur. p. òùi.v.di>idias e Propcrtio affert, fide» babeat piane ■•ila».
(M)
DE SIGMFICATIONE VERBORIJM. LBBER IV.
71
Deversus dicebant deorsum versus.
Deinccps, qui deinde coepit, ut princeps, qui primum cocpit.
Deus dictus, quod ci niliil desit, vel quia omnia commoda hominibus dat; sive a Gracco oVoc, qnod significat me timi,
eo quod bòminibus mctus sit. Scd magis constat , id vocabulum ex Gracco esse dictum , aspiratone dempta , qui
mos antiquis nostris frequens erat. 5
Dium antiqui ex Graéco appcllabant, ut a dco ortum et diurnum sub coclo lumen, ùnò rou dióg. Unde adbuc sub
din fieri dicimus , quod non fit sub tecto, et interdiu, cui contrarium est noeta.
De vi tare valde vitare.
De magis prò ìninusy antiqui dicebant.
Denariac ccrimoniae dicebantur et t r i e cn aria e , quibus sacra adituris deccm continuis diebus , vel triginta certis 10
quibusdam rebus carcndum crat.
Decrcpi tu s est desperatus crcperà iam vita, ut crepusculum exlrcmum diei tempus. Sive decrepitus dictus, quia
propter scneetulem nec movere se, nec ullum faccre potest crcpitum.
Dccimanus appcllatnr limes , qui fit ab ortu soli» ad occasum j alter ex transverso currcns appellatili' cardo.
Decumana ova dicuntur et decumani fluctus, quia sunt magua. Nani et ovum decimum maius nasci tur, et 15
fluctus decimus fieri inaximus (licitili-.
Dcprcnsa dicitur genus militaris animadversionis , castigatione maior, ignominia minor.
Decima quacque vetcres diis suis offerebant.
— V— Decuriones appellali tur , qui denis cquitibus praesunt.
Dcpolitum pcrfectuin , quia omnes perfectiones antiqui politiones appcllabant. 20
Degù nere degustare.
Decurcs decuriones.
De pub e in porcum lactantcìu, qui proli ibilus sit pubes fieri.
2. Deineeps] cf. p. 5C. v. deincipem. coepit] Limd. et omnes,
ut Tidetur, codd. eepit vg. 3. ài oc] cf. Lucrct. de R. N. V, UGO.
4. ex Graeco] boni codd. Lino, ex Graeco &iòq vg. 6. Dium] cf.
Varrò de L. L. V. §. 6G. 6. 7. sub diu] boni codd. Lma. sub
divo detcriorcs codd. sub dio vg. lllud apud Plautum legitur in Mo-
stcll. Ili, 2| 77. fit] M. Aid. MÌ vg. ìamn e Gc. et aliis dete-
riorilius codd. 9. mi'iiui] nimis corr. Dac (ioni. , ac certe muli
veruni non esse, iam Scal. monucrat, collato Nonio p.98, 19. et Glossar.
Labb.: Demagis , oyoàfióiq. antiqui dicebant] dicebant antiqui
Lind. e solo Go. 10. Denariac] cf. Fcstus Qu. XII, 21. p. 61, 4.
▼. puriincnslrio. diebus] mg. A. Ano. et cod. Berolincnsis, uterque
puto ex correctione , scd verissima, rebus cctt. 12. Decrepitus]
cf. ISonius p. 13, 15. v. creperà. Glossar. Labb.: Decrepitus, vntqytj-
Qoc, rirvftfìwfiivoc, iqi&òc, yifìtov ru/vO-ùraroe, ÌUUHVtVtmi. Placidi Glossae
p. 454.: Decrepiti, non qui a senectute avulsi sunt, sed qui iam cre-
pare desierint, id est loqui cessaverint. creperà] cf. Paulus p. 40.
v. creperum. 14. Dccimanus] boni codd. Lisd. Decumanus vg.
Cf. Columella III, 20. IV, 20. XII, 43. Plin. N, H. XVII, 22, 35. §. 169.
XVIII, 34, 77. §. 331. Palladlus III , 9. 18. Hyginus ap. Goeslum A.
F. R- p. 130. Siculus Flaccus apud eundem p. 15. 15. Decumana]
cf. Paulus p. 4. v. Albesia. Placidi Glossae p. 452. : Decumanae , ma~
ximae , a fluctu decimo. 15. 16. fluctus decimus] ita Ovidius M.
XI, 530. Trist. I, 2, 50. et alii poetae. 17. Deprensa] poena puto
In uvToq,o')(>n> deprebensorum. Depensa coni. Goth. , sine iusta caussa.
Pbiloxcni glossam : Depensi vntoexxlomc , ab bac re alienam arbitror.
18. diis suis] uni Herculi id factum esse, obiicit Paulo Scal. Sed ille
veteres, non antiquos tantum Romanos posuit. 19. Decuriones] cf.
Varrò de L. L. V. §. 91. 20. Depolitum] nisi fallor de perfeeta
agri cultura dictum est. Cf. Varrò apud Nonium p. 66, 29. et Lex. ru-
sticum vv. politio et politor. 21. Detjunere] apparet voc. gustus
parlicipium esse antiquioris verbi «ino. Frustra A. Auc. in mg. coni.
deijumare, et Scal. in Coniect. in Varr. de L. L. p. 80, 25. (p. 151.)
degumiarc, quod si fuisset verbum, non degustare, sed devorare signifi-
care debebat. Glossar. Labb.: Degunere , daoytvaao&ai, xal avyvotaat
(ovyytvoat). 22. Decwres] eadem iterum leguntur p. 57. (v. PraeV.
II, %.). Cf. ctiam p. 38. v. centurionus. 23. Depubem] cf. p. 28.
72
PAULI MAC. EXCERPTA EX LIB. P031P. FESTI
(54)
a
Decotes togae detrltae.
(55)Dictynna Diana, quarti esse luna in putabant, dieta, quod fulgore suo noctu omnia ostendat.
Deblaterare est stulte loqui. Nani Gracci fiXàxag stultos appcllant.
Dicaearchia vocabatur, quae mine Puteoli, quod ea civitas quondam i ustissime regebatur.
ft/lfiftoi apud Atticos sunt, ut apud nos pagi.
Dice prò dicam antiqui posuere.
Dccermina dicuntur, quae decerpuntur purgandi causa.
Disertiones divisioncs patriinoniorum intcr consortes.
Dispensatores dicti, qui aes pcnsantcs cxpcndebant,non adnumcrabant, Ilinc deducuntur expensa sivc dispcn-
10 sata vcl compensata. Itcm compcndium, dispcndium, assipondium, dup ondi uni.
Dispesce re est proprie pccus a pastionc deducere, ut compesccre una pascere et in uno loco contincrc.
Despretus vai de spretus.
Desivare desinerc.
Dissulcus porcus dicitur, quum in cervice sctas dividit.
15Discrtus a disserendo dictus.
Dignorant, signa imponunt, ut fieri solct in pccoribus.
Di sellini prò diserte dixerunt antiqui.
Distisum et perii su ni dicebant, quod nunc distaesum et pcrlaesum.
v. Itisela et p. 55. v. dissulcus. Glossae Isidori : Depubis, porcus sugens
q .... a setis. Fortasse fuil : qui nondum bisclus, diclus a setis.
1. Decotes] "L.m.addit: Decotes, Decuriones." Urs. Sed niillus ci
«s, quos Lind. contulit. Deciilcs, quasi Bine cute, alio9 nripsilic refert
Goth. Ita Lipsius Elect. I. in Opp. T. I. p. 250. 2. suo] ed. vct.
Aid., ut vg. Lim). om. , caussa non addila. ostendat] niiiiiruin a
verbo ùuxvvvai. : aliter mylbograpbi Gracci. 3. Dcblaterarc] Deblurlc-
rare cd.vet. vg., quod Lino, non annotavi!. Cf. p. 28. v. blatero. ÌSonius
p. 96, 9. v. dcblaterarc. /9^«x«c] vg. Lind. blncas boni codd.
4. Dicaearchia] Lind., ut mg. A. Auc. Diccarchia vg. Cf. Paula! p. '.Il .
v. minorerai llrlmu. 5. Jyfioi] A. Aug. in mg. Lind. Dcinoe codd.
ut vg. 6. dicam] Gu. detcriores codd. A. Auc. in mg. die M. , ut
vg. Illud iure practulit Lind. , sed non iustam ob canssain. **\ alt
cnim, opinor", ait, "boc diccre Festiis , Dicis vocabulo velercs usos
fuisse prò Dica i. e. ÓUìj." At comparalis iis, quae in annoi, ad p.22.
v. attinge appositi, liquet, dice, abieclo M a tcrmiualionc verbi dicrm,
prò dicam a Catone aliisvc vetustis scriptoribus usurpatimi esse : id
quod Scal. iam vidcrat, in co tantum l'alsus ille , quod dicem ut legc-
retur postulabat. Rectc ctiain Placidus p. 152. : Dice, dic«m. 7.
Deccrmina] a carpendo, ut amenlum ab apiendo , omenliiin ab opimo,
gluma a glubendo , gloinus a globo. 8. Disertiones] vg. , ut Aid.
Desertiones Lind. , e bonis codd. ut videtur. Sed illud propter scnsuw
vrrlii praetuli. Turnebns in Advers. III. 11. ft Da*. Irjendam Cen«ent
Disorliones, et Scu. eonfrrt e (ìloss. Laidi.: Distorte* , àtaxli ; o<»
et Ihssortium, ói(c/o)oiOfiù<; , óuloiaan;. Idem tamen illam voe. forma ni ita
tni'lur, ut F prò U arcbai'lii e dietimi »il, ut in va< V ; • ■ Ilo prò Apollo.
Milli a n le in F e.idem pleaiorii > orali» infractione ortum >i<l<tur. quae
obtinuit in voee. temperi et tempesta* a tempore.
'.'. Ih -;•(■«. alarti]
ef. de ea re > arro de L. I. \. <. 101. l'Ini. V B. WMII. 3. 13.
§. i-.'. V.\. Gaius Insili. 1. §. ISS, Isidor. Orii;;;. \M. ti, I. l'aalat
p. liti. v. pendere poenas. «mi] «Mia ed. \<l. 11. Dispeseere]
Cf. p. 31. v. eonipe-ei re. 12. hrtpretHs] et. p. SS. v. dedita. 19.
Desinare] Desinare mg. A. Vii. et imi. lli-rnlineii«i<> . quod e roniretura
mulatuin esse apparii. Ita i ti. un (ufanius in ind. l.ueretii ▼. Ia*rrc.
A ilrsinriido ortum Cai mini ti» um nomen iciiai . ut olili» io ab olili-
nendii; liine Ani fi e. (Jnae in «ili.»». Lai. li. Mini : Itainator ■ l>
Wtal . ttfioqSlfllie, et Diesuatur | Itesivmhtr coir. >• »t . *»U#fftrai - r
ov fiorj&iìrai) : inde coniieerc licci, Desivmre dietum maxime esse de
■acuì a -mielate deliei, ntilui-. li. Manicai et". (' M. ». bi»eta.
Quod est in (iloss. I..il.|.. : Dimleil , /t-('t>c d"*»'*??. «•• Se**, e
Paulo opliine eorr. : ^onio{ d</«. Id. Digntrmnt' a gnor»» La}.
j-icuoi/ios". Glossar. I. alili.: IHtjnoral, oraTTioofi, et : Dicorat quo.!
emendai: Dicnormf), dm; ausili. 17. Disertim] plura de koe vae.
K«Hn p.."i09, 22. v. diserte. 1S. Distisum] cf. Folu» Qu- M- '-'•
p. 34, i. > . pcrlisum.
(««)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER IV.
73
Delubrura diccbant fustem del ibra limi , lioc est decorticai u in , quem venerabantur prò dco.
Delie ia est tignimi, quod a culmine ad tegulas angulares infiinas versus fastigatum collocalur; unde te e tu in deli-
eia tum et tcgulae deliciarcs.
Degcrc antiqui posuerunt prò exspectare.
Deteriae porcae, id est macilentae.
Delibare aquam sulco derivare.
De li care pouebant prò dedicare.
Deli qui uni solis a delinquendo dietimi, quod dclinquat in cnrsu suo.
Delinquere est praetcrmittcrc , quod non oportet praetcriri 5 bine de li quia et delieta.
Dcliquum apud Piantimi sigili fica t minus.
Dctudcs esse detunsos *, deminutos.
Dclaniare est discindere et quasi lanam trabere, unde lacinia et lanius dicilur, qui pccus discindit.
Dclapidata lapide strata.
Dcxtans dìcitur, quia assi decst sextans , quemadniodum diiodeviginti et deunx.
Dcluit solvit , a Gracco ò'iu/.vttv.
^/- Di le et us milituin, et is , qui .significatili1 aniatus , a legendo elìcti sunt.
10
(50)
15
1. Dclubruni] conspirat ciim nostro Masurius Sabina! apud Servium
in A'irjjil. Aen. II, 225. cf. IV, 56.: adversatur Pseudo - Asconiiis in di-
vinationem §. 3.: Sunl edam, qui delubra Ugna delibrata , id ai de-
corticala, prò simulacris deorum more veterum posila v.visliment , sed
male. Salitili non minus docte , quam quae alii etimologi in co voc.
esplicando luserunt. V. etiani Fronlo de dill'ir. voce. p. 471. ed.
Francof. 2. Delicia] Non aliae esse videntur deliquiae apud Vi-
truvium VI, 3., ut colliciae etiam colliquiae dicunlur. Quanquam ulrius-
que voc. , non aflinnaverim , originein esse eandem : nani dclieiac , ut
aquaelicium (v. Paulus p. 3.), ut elices et inliccs (v. p. 8-4.) ab antiquo
verbo lacio (v. p. 23. v. ullicil), deliquiac auleiu a liquaudo desccudunt.
Verumtamen, cum forte borum verburura significalus in eadcni re con-
grucrct , atquc syllabac ci et avi, quod in mullis voce, pcrinutabantur
(v. annoti, ad p. 9. v. acupedius, et p. 9. v. aquipeuser) , nulluiu lacere
possent discrimcn : factum est, ut ii vocabuloruni rivi e d'ncrsis inulibus
orli in unum quasi alvcuni ciinlluei'ciil. fastigalum] boni codd. vg.
Limi, f'usligiuin dcteiiorcs duo codd. et mg. A. Aie. versus fastiijatum
ita interjirclor, ni idem sii quod versus declivitalcm tedi. 3. tequlae
deliciares] quae sunt supra tegulas colliciarcs (xeou/uióac, ).iovro/.ni «J/oi ?
diccbant Attici) , quas Calo de R. II. li. memorat. 4. Degcre]
Dac. mavull legare degerere (ut cod. C. Bartbii babet, Advcrs.XL, 17.),
sinc iusla caussa , nani ut desidcre otiosam sessionem , ita de - agere
actionem sine (ine continuatam significare potcrat. exspectare] ex-
pectere coni. Lipsius in Fpist. Qo. III, 20. p. 183. et in Elect. II, 21.
p. 330. , collato Nonio v. degere (p. 278.). At qu.inqnam degere est
ctiaui dclraherc , non video quomodo rarissimo ilio verbo cxpeclere ex-
plicari possit. fi. Delibare] boni codd. Lin». Delibrare vg. Hoc
a libramento aquarum, de quo multa Vitruvius, ducitur : illud a Gracco
liìfj'Hv derivalur. Dacerio unice placet, quod in Mss. , ncscio quibus,
esse dicit, Delirare : sed liuius verbi alius est signilicatus. Delimare,
i. e. in lini uni scu obliquimi ducere, coni. Bartb. Advcrs.XL, Iti.
7. Delicarc] cf. p. 53. v. delicata. 8. Delif/uium] v. Gellius Annal.
apud Servi in Virgil. Acn. IV, 390. Glossar. Labb. : Deliijuium, ì'xAuipie.
fjXiov. 9. Delinquere] cf. Servius 1. 1. deliquio] delinquili
Gc., sed ncque hoc, ncque dclinquio nomen apud Gcllium Annal. 1. 1.,
me iudice, defendi potest. Quod e Glossis Labb. excitatur a Goth.:
Deliquiunt, ùnorrjxovatv \ puioraiv , ductum est ab alia piane origiuc, non
a linquendo (XmiTvji sed a liquido sive liquore (kina). Glossar. Labb. :
Delieuum, nruìauu, quod puto fuisse Deliquium. 10. Dcliquum]
v. Plaut. in Casina II, 2, 33. Scal. postulat, ut quatuor syllabis scri-
batur Delieuum. At dcliquum sive deliquom non minùs sanimi est.
11. Dctudcs] Glossar. Labb.: Detudes, fiiuvOivrii;, quod (ttUO&ixnQ fuisse
coni. Vulcanius. detunsos] vg. Lind. dclonsos boni codd. edd. vett.
Cf. leet.var. ad v.defrensam, paulo infcrius. 12. Dclaniare] Liixd.,
e bonis codd. , ut videtur. Dilaniare vg. discindere] decedere M.
Portasse descindere scriptum ftri». lacinia] lanicna mg. A. Auc. :
male. discindit] vg. Liwd. discedit M. discidit Gu. 13.
Delapidata] Glossar. Labb.: Delapidata, h&óarnmru. 14. Dextans]
cf. Varrò de L. L. V. §. 172. et Paulus p. 27. v. bessem. 15.
Dcluit] Glossar. Labb.: Dcluo , xaranlvvo) • ùnokoi'o/iiu. Sed haec non
e Pesto pctita sunt. òadvnv] vg. Lind. dialgin boni codd. 16.
Dilectus] boni libri, vg. Limi. Dclcclvs Aid. "Ita semper, non d'e-
K
74
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LEB. POMP. FESTI
(56)
Deliberare a libella , qua quid pcrpenditur, dictum.
Detrectare est male tractare.
Dextimum et sinistimum antiqui dixerunt.
Dextra auspicia prospera.
gDextrarum tibiarum genus est, quae dextra tenentur.
Diobolares mcretrices dicuntur, quae duobus obolis ducuntur.
Dies dictus , quod divini sit operis , sive ab love, eius, ut pu tuhan t, reclore, qui Gracce Jiu appcllatur ; si ve quod
aer diurnus debisca t in canti o rem.
Diabatbra genus solcarum Graecanicarum.
10 Deorata perorata.
Deactio peractio.
Dianius locus Dianae sacratus.
Diffarreatio genus erat sacrifica, quo inter virum et mulicrem fiebat dissolutio. Dieta diffarreatio , quia Cebat farreo
libo adbibito.
ir Diura, quod sub coclo est extra tectum, ab love dicebatur, et Dialis flamcn, et Dius beroum aliquis ab love
genus duccns.
Defrensam detritam atque detunsam*.
lectus , in veteribus libris est. Sic in Pnndect. Florent. titillo de re
militari, cap, 4. Ita etiam scribendum est, titulo communi divid. cap.
20. , ubi d clicluin seri pscru ni. (Plura cxempla e Digcslis aflcrt Goth.)
Vide Lacus Lucrinus (ap. Paulum p. 90.: sed ibi res incerta est) et
Neclegens (ap. Festum Qu. IX, 12. p. 12, 13.)" A. Aug. Etiam apud
Varronem de L.L.VI. §.60. p.243. ed. Speng. boni libri habent dilcctus.
Glossar. Labb. : Dilectus, dyunTj&iiq xul ornaroXoyiit , piane ut Fcstus.
I. Deliberare] alia de eo toc. Nonius p. 282, 8. 429, 18. 2.
Detrectare] Detractare libri deteriore» , quod non raro cum babet signi-
ficatimi. 3. Dcxtimuni] cf. Nonius p. 94, 27. 4. Dextra . . .
prospera] at T. Festus Qu. XV, 13. p. 145, 1. v. sinistrar aves, et Qn.
XV, 25. p. 157, 19. v. sinistrum. 5. Dextrarum] cf. Paulus p. 81,
r. impares tibiae. De bis Dac. unice probat , quae Salmasius disputa-
vi! ad Vopisci Carin. 19. T. II. p. 826. cf. Exercit. Plin. p. 86. Sed
ea non omnem scrupulum dubitantibus exemerunt. 6. Diobolares]
cf. Varrò de L. L. VII. §. 64. Ilacc explicationi toc. dies post posila
invenio in ed. vet. Aid. 7. ab love] M. vg. a love Li>d. e
Gu. Diove in deterioribus ex interpolatione ortum est. Iovcm et diem
eiusdem esse originis, antiqui, quanquain imperfecta tum et incondila
arte etimologica, intellcxerunt. V. iinprimis Varrò de L. L. V. §. 66.
Macrob. Sat. I, 15. Lind. quod dicit , Ztvq ortum esse ex Jtòq , ut
Atvrvaoc. ex /fiiwooq, non piane approbare possum. Nani cum primitiva
forma nominis fucrit DJU, et Graecuin Z prò DJ ponatur, apparii ra-
diccm ZV in Zevq eadem lege esse productam , ac ZÌT in C*i ;>'/"•
In AlFOS auten» , quod est Aùc , cousonantium et vocalium ratio per-
mutata est. 9. Diabathra] cf. Varrò de L. L. VII. §. 53. 10.
Dcorata] cf. p. 53. v. dedita. 12. Dianius] Dianium coni. St»i.,
ut est apud Liv. I, 48.: probabiliter , quoaiam Paulus saepius neutra
prò masculinis , masculina prò neutri* babuit. V. annot. ad p. 3ò.
v. cassiculunK l'ossis tanien etiam loetts refingere in lueus. 13.
Diffarreatio] Glossae Isidori : Diffarreatio, dissolutio inter virum et foe-
ninam. Tcrtius testis huius caercmoniae est titulus apud Minomm
Iserii. Alb. p. 143. (Orell. n . '2684.) : Centenario eonsiliario Aug., sa-
cerdoti confarrcationum et diffarreationmm, adtumpto in eonsilium ad
US. LA". M. W« iuritperito. quo] Liso, e bonis codd. quod *g.
(juom aut quo scribi iusscrat Die. dissolutio.) Distinctionem aaauit
Li>d. 15. Dium] cf. Varrò de L. L. V. §. 60. et supcrius dieta
p. 54. t. dium, et p. 56. v. dies. ab love] M. «t vg. a love
Lini», e Gc. V. Praef. IV. 3. Dius] Per caliginem , Pauli iu»citia
buie loco offusara , dispciit Sul., dictum fuisse de Dio Fidio , idqnc
clarissime comprobatur comparato Vairone V. §. 66. Placidi tìlossat
p. 452.: Dium fxdus (scr. Dius fidiut'i, lovis filius. 17. detunsam]
Aid. detonsam boni codd. ^g. I i>d. Idem est vitiam , quod >upra ▼.
detudes ab aliis correctum est. Prendere autem , quod Festa tarpimi
interpretalur frangere fv. p. 68. t. frendere , et Qu. IX, 11. p. 11. 1«.
t. nefrendes) , quomodo idem esse pos>it quod toudere , non asscqnor.
ISibilo sccius admodum vetustam esse eam corruptelam. oslenduut tilos
sar. Labb., in quibus est: Defrensa , ÌQOfQ* &n>io&tìoa , ilpoi <*a
piayifaf/l et: Defrens u^ol^a, &iQiafi.i. Hectius Placidus in G1*MÙ p
Defresum, detritum, unde adhuc fresa fabm, quae obtrita frangitur.
(56)
DE SIGNIFICATONE VERRORUM. LIRER IV.
75
De in de composi tum est ex praepositione et loci signifìeatione , ut ex in de, per inde, proinde, su hi mie, quae
jlcm tempus significant.
Diox genus piscis frequens in Ponto.
Deincipem antiqui dicebant proxìme quemque captimi, ut principem primum captimi.
Diomedis campi in Appulia appellai) tur , qui ei in divisione regni, quam e uni Danno fecit, cesserunt. 5
Dio in e dia insula , in qua Diomedes scpultus est, excedens Italia. (57)
Depontani sencs appellabantur, qui sexagenarii de ponte deiiciebantur.
Desiderare et considerare a sideribus dici certuni est.
Decures decuriones.
Def om i tatum * a foinitibus succisili)), quibus confovcri erat solitum lignum. 10
Dcpcculatus a pecore dicitur. Qui enim populum fraudat, pcculatus poena tcnetur.
Decultarunt valile occultarunt.
Decalicatum calce litum.
Diuin fulgur appellabant diurnuui , quod putabant Iovìs, ut noclurnuni Simmiani.
Dicassit dixerit. j5
LIBER V.
Elucum signiGcat languidum ac scmisoinnutn, vel , ut alii volunt, alucinatorcm et nugarum amatorcin , sivc baloucni,
id est bestcrno vino languentem , quod ttaXov vocitant Gracci.
3. Diox] ìiiip- ì/{rvc Ttoióg apud Suidam comparat Doedcrlin. Synon.
et Etym. VI. p. 103. 4. Deincipem] cf. p. 51. v. deinceps. Ap-
pulcium, annotalur, eo adiectivo uti. 5. Diomedis campi] hacc,
coniicio, ad explicandum Marcianum Carmen posila esse, in quo erat:
Amnem Troiugena Cannata Domane f'uge: ne te alienigenae cogant in
campo Diomedis conserere manus. V. Liv. XXV, 12. Cf. Paulus p. 52.
r. Daunia. 6. Dio media] M. Diomedea cett. 7. Depontani]
nota sunt de hoc more antiquitalis testimonia, Varronis apud IVonium
p. 86, 20. v. carnales, et p. 523, 21. ▼. sexagenarios , unde apparct,
Varronem de vita P. R. scntcntiam , quam in satira Sexagesi professus
erat, mutasse, Ciccronis prò S. Itoselo 35., Ovidii F. V, G25., Macrobii
Sat. I, 5., Plutarcbi Qu. Rom. 32., et ipsius Fesli Qu. XV, 7. p. 143,
16. v. sexagenarios , ex quo intelligitur , Verrium pariter ac Varronem,
fabula illa de ponte Tiberino repudiata , depontanos eos babuisse , qui
in suffragiis fercndis de ponte deieeti csscnt. 8. Desiderare] cf.
p. 33. y. considerare, et p. 122. v. praesiderare. 10. Defomitatum]
rS- > quod veruni sit necesse est , si Pauli interprctatio vera est. Defo-
tnicatutn Lino., nulla indicata variatione. Defbrmicatum ed. vct. mg.
A. Are. Cf. p. 63. v. fomites. Placidus p. 463. ; Formitat , formilibus
exassulat. Corrige : Fomitat et fomitibus. Glossar. Labb. : Def omo
(ita Mss.) , dnoniXtnói. Corrige: De fornito. 11. pecore] peculati*.
corr. Scai., qua mutatione non opus est. Cf.Festus Qu.XII. p. 45, 13.
et Qu. X, 29. p. 186, 18. v. pcculatus. Glossar. Labb.: Depeculatio,
vooguofiòc òtjhooLvìv xgijftartov. Lucilii faceti versus apud Nonium p. 97,
7., suadco, ne sinc necessitate immutentur. Bene se babent Li tetra-
metri: Depoculasscre aliaua sperans me ac deargentassere , Decalauti-
care, eburno speculo depeculassere, quod attinct ad numeros, et sententia
aperta; loquitur mulier de muliere, quae ipsam poculo, argenteis vasis,
calautica , eburneo denique speculo spoliarc voluerit. 12. occulta-
runt] ita codd. deteriores sive corredi , item vg. et Limd. occuparunt
boni codd. 13. Decalicatum] cf. p. 36. y. calicata , et p, 45. v.
calicatis. Decalecatum corr. Salmas. Exerc. Plin. p. 868. , col. 1. b. :
qua antiquiori toc. forma non video cur opus sit. Glossae Isidori :
Decalco, dealbo. Placidus p. 453.: Decalcatis , de calce ablatis. Scr.
albatis. litum] politimi liber Basileensis , teste Barthio , Advers.
XL, 16., quod non indocto librario debetur. 14. Dium] cf. Plin.
N. H. II, 53. Festus Qu. XI, 5. p. 37, 1. y. provorsum. Glossar.
Labb. : Fulgurium (Fulgur Dium corr. Casaub. in Sueton. Aug. 29.),
Htoavvopókiov TJ/4tQivóv , et : Fulgur submanum , xtgavvo^óXiov uno no<oi>
wxT((>ivóv, voc. origine male intellecta. 15. Dicassit] cf. p. 53. v.
dedicare.
17. Elucum] bnne et alucinatorem etiam Cloatius Verus apud Gel-
lium XVI, 12. ad eandem originem refert, Graecum verbum dXvnv. Cf.
p. 21. y. alucinatio. p. 75. v. hclucum. alucinatorem] boni codd.
K*
76
PAULI DIAC. EXCERPTA. EX LIB. POMP. FESTI
(57)
V
E mere, quod nunc est inercari , antiqui accipicbant prò sumere.
Elices sulci aquarii , per quos aqua collctta educitur e l'iris.
Emi ani etiamne.
Elaudare plus quam nominare.
óElecebrae argentariae meretrices ab cliciendo argento dictac.
Electabo eliciam.
Enunquam ecquando.
Emù ssitata ad amussim facta.
Endoitium initium.
10 E m tum.
E m p a n d a paganorum dea.
Emem eundem.
El u in b u in evulso lumbo.
Elinguem sine lingua.
15Elacatcna gcnus salsamente, quod appcllatur vulgo uielandrca.
Enubro inbibcnti.
Elixa a liquore dieta.
et Lind. allucina torcia vg. haloncm] voc. hoc significata semel
tantum lectum. 18. hes terno] codex Lipsicnsis , ut ve, et Lian.
externo boni codd. cdd. vett.
1. Emerc] cf. p. 5. v. «brinilo. 2. Elicci] el'. sopra p. 55, v.
delibare, et infra p. 8ì. v. inlc\, ctiain annot. ad p.23. v. allirit. Glos-
sar. Labb. : JElix , ilvunroTJ òynoc (sed hoc aliud est alque sull'US aqua-
rius) , et: Elicatorcs , ì'ó\ioOxu;ioi, et: Elicies , ùyiuyij. 3. Ln n a m ]
En iam coni. Tuvncb. Advers. Ili, ;"). , et Luilì. in rominent. , qui Eit
particulam inlerrojjativam esse vult. Idem tamen inlVrius , ad ior. ne-
ccrim, p. 521. cnam vcruiu sibi videri professus est, quod aatiqnioj
esse putat quain enim , sed ab cadem pronominum stirpe dueluni.
Quidni statuimus, nulla lilira mutala , ennam ad eundem modum coin-
posilum esse, ut enunquam et quidnam? Idem sentii V, D. in Epbcmer.
Anliquit. 1836. p. 10(1 9. 5. Eleccbrae arijentariac] utrumque vor.
cflìcit buius articuli lemma: quoniam Plauti verbo cxplicantiir in Mr-
nacebm. II, 3,26., ut Scal. observavit. 6. Electabo] et hoc Plauti
est, in Asinar. II, 2, 29. 7. Enunquam] apud Piantimi saepe le
gitur, sed cliam apud Tercntium , Virgiliani, Livium. > . Hauti. Tur-
sellin. T. II. p. 371. Glossar. Labb.; Enunquam , n'unì, x<u noi: [scr.
xaì nòtt). Placidi Glossac p. 461. ed. Hai.: En unanimi, et unuml-i.
Scribc : ecquando. 8. Emussitata] eliam liane glossati! Planliiiaiu
esse, interprctes viderunt, cainquc spcctare ad Mililem (ìlor. Ili, I.
37., quanquam ibi eliamnum levitar: Inest in hoc u in u. aitata sua sibi
ingenua indo Ics , spreta Ade et honorum codd. et liraiiinialiioriim an-
tiquorum, Testi et INonii p.9, 12. v. evunussim. Quid aulem prohihcl,
quominus ab cadem origine duplex nomen, w— uh et eaaaasii, deductam
esse credamus? Placidi!» p. 161. i Emusritatoi , tnnsim <scr. ad amtts-
sim) c.vactos. 9. Endoitium] cf. ]'• 5». »T. cndoploratu , et cado
proiinclu. In Giocar. Labb. >unt, ut moact Gora., cndoclasa, enJo-
pirus, endopesi-i-i a- , < n.lo.l. i ai il . viidutcflabat, rnilurihuuui. IO.
l.m liaiio Bj|"ff f TU . quac » (j . oniiltitux , addidit I llw j rccUqac cam
4 'lui-tur. >ara eia accusalo us caMis ot pronominis ÌB, ut tum uViuon-
slralixi i'C. 11. Emtpmmdm] hoc uomcn alias non rcj.rrlom :
Pandam ni e ino rat Varrò apud lidi. .VA. \1II, '-'.'. i., i.lquc inani ri.
plica! id ridi! non Un. [>riinu>, «ed Sul. io Lonirrl. in \ arroo. de
de L. L. LA, 9, ip. SO.i) idem \arro de > ita P. IV. «pud .Nooiun» p. 44?
7. y. paudere. Glossar. Lahb. : Vanda. 12. Em<m]
est geminatum cm. lirai-ii-. in Sicilia fuit mi » cm , u. osu« emem.
13. illuminili' codd. et cdd. Mlt. Li>d. Llumbem Tg. Lia-
cattna] accu*ali>o tMB positSUB c«t. quiiu Piajhf, ut «arpe, prò uuuii-
ualno habuisse ridi-lur. >. annot. ad p. 7 . t. ah.nlum. tirati
^'Àicxiti /,'•-, Plinio plurali numero hi lucatene* , N. 11. VWU.
$. 1 i'J. melami, a l.i.. Luo. malandrea M. , ut tg. metameria
mg. A. Au.. > arro rccliu* mclmndrym (melandrrya cod. Horcntinns \,
de L. L. >. §. 77. Li, Enubro] i. f. ind.ro. V. l'aulu» p- SI.
\. in.lirac. E QUatàl N« il alKiI: l.nibra itati. u, Embrum . ^^afma-
Enibiuin. I nbtr furus,
Incbra, ftOXO* /lunaoi.i. llaci omnia apud l.ihhacum
rcpciiiiiitur, nisi quod roc. )>ieus ibi oiui>suni i >l. li. EiLxaj non
alili r \.irro de !.. !..>.§.!
(38)
DE SIG1MFICATI0NE VERBORUM. LIBER V.
77
Endoplorato implorato, quod est cum questione inclamarc. Implorare namque est cum fletu rogare, quoti est
proprie vapulantis.
~+ Endo procinctu in procinctu : significat aulem, quum ex castris in proclium exitum est, procinctos, quasi praecinctos
atque expeditos. Nani apud antiquos togis incincti pugnitasse dicuntur.
i Emptivum milito m mcrcenarium.
Emancipati duohus modis intelleguntur , aut ii , qui ex patris iure exicrunt, aut ii, qui aliorum fiunt doininii j quo-
rum utrumque iìt mancipatione.
E u m antiqui dicebant prò cornili.
E in prò cum, ab co, quod est is.
Egcriac nympbae sacrificabant praegnantes, quod eam putabant facile conceptam alrum egererc.
E scaria e mensac quadratile vocantur, in quibus bomines epulantur. Anclabris ca, quae*]- in sacrificando diis ancia-
tur, quod est bauritur ministraturque.
Escit crit.
Eapsc ea ipsa.
E ve la tu m e venti la timi, un de velabra, quibus frumcnta ventilali tur.
E gens velut exgcns, cui ne gens quidem sit reliqua.
Eiu ratio significat, id , quod desideretur , non posse praestari. Plautus : "Eiuravit militiam."
Evcrriator vocatur, qui iure accepta baci-editate iusta facerc defuncto debclj qui si non feccrit, seu quid in ca re
(58) yjLprto-;""fo:\
h le *«. tic iiy.ii li+th'o.
10
15
1. Endoplorato] cf. annot. ad p. 57. v. cndoitium. Glossar. Labb. :
Endoplorato, ìnt.xà).iaov. Non est vero dissimile, verbum e XII tabulis
suinpliim esse. qnod] ed. vct. Aid. vg. id Lnu. : nescio
unde (lucliiiii. 3. Endo procinctu'] v. annot. ad p. 43. v. classÌ9
procincta. In Glossar. Labb. quae leguntur, Endo ìrflc. , ì^toauirot. ìv
rtoXifKij, Scal. auclorc , ila rcdiulcgranda sunt: Endo, ìv , ile. Endo
procinctu, ì^o/oftivot *ì? nóì.ifiov. in procinctu] M. , ut vg. om.
Li>n., ut cett. codd. Ita parlieula attieni, non intclli(;itur, quam oppo-
sitionem significati 4. incincti] boni codd. vg. Lind. succincti
detcriorcs codd. , cod. Bartbii , Advers. XLI, 12. , mg. A. Atc. Illud
cinctus Gabini formam bene declarat. V. Liv.VIII, 9. succincti autem
inde ortum est, ijuod estrema toc. toijis litcra sequenti voc. adhaesit;
nani iidem codd. omnes toti habent. pugnitasse] boni codd. Li>d.
pugnasse vg. G. intcllcrjttntur] M. intelliguntur cett. do-
ininii] M. vg. Li>d. domini cett. codd. Intelligitur etiam servilcs per-
sonas , quac alicui mancipnbantur , cinancipatas dictas esse a priori do-
mino. Hnius autem consuetudinis diccndi non leti, sed Plautus et Ci-
cero vestigia scrvant. Singularc est, quod legitur in Isidori Glossis :
Emanccps , famulus a servitule lilteriittis. - 9. Em] cf. p. 57. v.
cincin, et p. 77. v. im. 10. Egeriae nyntphae] non ali! , puto,
quam quac ad portam Capcnam in nemorc Camenariim colebatur.
conceptam alv um] conceptum mg. A. Ave,, coticcplutn alvo corr. Turneb.
Advers. Ili, 5. Mihi illud ita defendi posse videtur , ut alvus prò in-
fante nondum nato babeatur, ut ventrem Practor in possessione!» mittit.
11. Escariae] cf. Varrò de L. L. V. §. 118. Sed Iiic mensam cscariam
narrai cillibatn dictam esse; Paulus nisi in excerpendo erravit, ipsum
escariae nnmen id genus mcnsarum significavit, ut vasa dicuntur cscaria.
V. Iuvenal» XII, 46. Similitudo eorum, quae Hesycblus babet : «r/«£>r«
. . . Ì^GxTTQCU nrndyaìvoi, est fortuita, si quid video. anclabris]
cf. p. 10. v. anclabris. ^uae] gita libcr ms. Ursini , ut Guclfcrby-
tanus alter. Quac lectio ut est correda, ita non satis emendata est:
dici debebat e.v qua, ut legit Turnebus Advers. Ili, 5. anclatur]
vg. acclaralur boni codd. anclaratur edd. vett. Post Lune articulnin
libcr ms. Ursini baec babet: Esccndere egredi. Cf. p. 60. 13.
Escit] cf. Fcstus Qu. IX, 12. p. 12, 19. v. nec, et Qu. XIV, 8. p.112,
30. v. supcrescit, et Paulus p. 113. v. obescit. Forma buius escit crat
verbi ineboativi , significatio futuri. 14. Eapse] cf. Plautus Cistcll.
I, 2, 17. Trucul. I, 2, 30. Trinum. IV, 2, 110. cum Lindemanni annot.
15. Evclatum] cvallatum corr. Salmas. in Exerc. Plin. p. 907. col. 1,
a. , ac postea idem prò velabra] valli (i. e. vannuli). At tanta Hcentia
in Paulo grassari concessum non est. Potcrat vclum , quod factum est
e vexillo, atque a verbo vebo ducitur , ctiam instrumentum denotare ad
frumentum ventilandum. 16. Egens] idem veriloquium babet Isidor.
Origg. X, 88. 17. Eiuratio] Glossar. Labb. : Eiuro , àtpofivv/ii'
i&fivvfii. Plautus] ex ine. fabula, ap. Botbium 14. p. 445. 18.
Evcrriator] hanc apparet heredis fuisse appellationem in iure sacro,
t'wie accepta] accepta iure M. qui] Gu. Aid. mg. A. Are. et qui
M. quae cod. Lipsiensis, ut vg. et Li*n.
78
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
m
turbaverit, suo capite luat. Id nomen duchi m a verrcndo. Nam cxvcrrac sunt purgatio quaedam domns, ex qua
inorhius ad sepulturam ferendus est, quae fìt per cvcrria torcia certo genere scopar uni adbibito , ab extra vcrrendo
dictarum.
Egretus etadgretusex Graeco sunt ducta a surgendo et proficisccndo. linde et Nyctcgresia quasi noctisurgium.
5 Eccere iurìsiurandi est, ac si dicatur per Ccrcrcm, ut ecaslor, edepol. Alii eccerc prò ecce positum accipiuut.
Eamus ex Graeco imfiev.
(59) Europam tcrtiam orbis parlcm ab Europa, Agenoris filia, certuni est appcllari. Scd alìi de amore Iovis in tannini versi
narra ut : alii eain a praedonibus raptam, et navoni, quae Iovis tutelarli , clEgicm tauri, babuerit, in cani regionem
esse delatam. Quidam ob pulcbritudinein regionis per simulationem raptae liliac occupatam caia tcrram ab Agenore
1Q et Pboenicibus ferunt.
Epolonos dicebant antiqui, quos nunc cpulones dicimus. Datum est autem bis nomen, quod epulas indicendi Io vi
caeterisque diis potestatem babercnt.
Eudiacon lineum ninni, quod medici extremo in clystcrio rclinquunt, per quod ulva/MS* cmittitur.
Euboicum talentum numo Gracco septem niilium et quingcntorum cistopborum est, nostro quatuor milium de-
15 na rioni in.
Extrarium ab extranco sic distinguitur : extrarius est, qui extra focum sacramentum iusque sit 3 extrancus
ex altera terra , quasi extcrrancus.
Exta dieta, quod ca diis proscccntur, quae maxime cxstant cmincntquc.
Ext inni m cxtreuium ita significai, ut intimo sit contrari uni.
1. exvcrrac] cf. quae Varrò apud Augustinum de C. D. VI, 9. de
De verrà dea, quae scopis vcrrendo Silvanum deum a lori In mulicribus
arcerc credebatur. Quod autem Varrò pulavit cullurae signum esse,
quo deus silvcstris abigeretur, hoc funebri ritu comparato apparct Ulisse
averruncandi cacremoniam. 3. diclarum] diclae A. Aie. in mg.,
cuui signo correctae lectionis. At ipsae scopac, opinor, exvcrrac dictae
sunt ab hoc usu. 4. Egretus] cf. p. 6. v. adgrclus , cum annot.
ducta] dieta M. Nyctcgresia] noia Atlii fabula. 5. Eccere]
cf. infra p. 61. v. cquirinc, et imprimis Charisius II. p. 183. P. Glos-
sar. Labi».: Eccer, xurù rijc Ji'jutjtqoc;. Placidus p. 461.: Eccere, eccctilis
(fort. ecce: aliis) iureiurando parcere (scribe per Cererem). Apud Plau-
tum saepe sic exclamant. Cf. Mcursius Lxcrc. crii, in Ampliitr. 7.,
qui ut cccr scribatur postulat. Alii -pro eccere] banc opinionciu
probat Doedcrlin. Synon. et Etym. T. VI. p. 109. 6. Eamus] cf.
Varrò de L. L.VI. §.96.: i ab e?, ite ab he. 7. tcrliam orbis partem]
Varrò de L. L. V. §. 31. antiquiorem tcrrac divisioncin , quae Hcrodoli
est, in duas partes sequitur. 8. navem] nave corr. D»c, qua mu-
tatione non opus est, cuin de nulla nave cogitari possit, nisi piratica
illa , in qua Europam fuisse narrabatur. quae Iovis tutelimi, effì-
giem tauri] tutela est in mg. A. Acc. quoitts tutela effigiali tauri cor-
rigendum putat Urs. : ncque aliter Lipsius in Scnccac Lpist.75. p. 525,
ed. Antverp. quae Iovis tutelavi effigie tauri coni. Sin. , non rectius,
nam tutela non est nisi «leonini , tauri autem «ifigics navis crat parasc-
mon, in prora srulplum. Ilaec lurulrntius exposnit Salmasius in BxOC
IMin. p. il)3. col. 1, e., qui effigian defendit. Laitantiu* In^tit. I, II.
indiligcnlius ilixit , cani diuio tutelam babuisse laurum. Pragmatica
fabulac esplicati* IMiilocliorum aliquem voi Dionwium sapit. 11.
Epolonos] boni codd. vg. Liso. Epolones deleriorrs duo codd. Sed
illml ita ciplicatur , ut apud anliquiorcs Romani cpulones epoloni fue-
rint, ut curioni, decurioni, centurioni. V. Pauius p. 3$. t. rrntnrionns.
Pioti sunt tresviri et srptonniri epulone*. 13. Eudiacon" T. letica
Gracca. xÀi-o/aùf] corr. A. Aio. io mg. DaC. Li>d. elimos boni codd. Tg.
14. Euboicum talentum sull'u il boc loco moni-re , Kuboicum talentum,
quod constai Altico palilo maius fuisse, ncqui- >I1 Miti) cistopborum.
ncque IV M denarimn ette poluissc. V. ltocckbius de Atbrn. oecon. pubi.
I. ]>. -1. et cf. quae infra ad l'csluni Qu. \\ I. I . p. 1 v>. 19. aunotabuntur.
milium] ed. feti millium Liso. 16. Extrarium ab extranf]
bacc Vcrrius gravibus auctoribus motus sic distin\is»e ^idrlur. quam-
quam scriplorum diccndi consuetudo ab ea lege non raro discedit , misi
libri mss. nos fallunt. Ncc (ìlossaria Labb. ita dislinguunt : Extranens,
«/.ÀoJició,-, et : Extrarius, ; sacramentum] saera fmmilime coai.
Dac, ut opponanlur sui beredes iis , qui ■ NCM familiae alieni saat.
Alibi «Metal Vessimi aqua et igni inlerdictum iuti-llil,ire . cui nulla
crat foci domestici, nulla sacramenti, id est li lui in agendarum». . amila
iuris civilis communio. lv proseeentur] cf. Paulus p. Vìi. v. pro-
sicium. 19. ita significai] boni codd. Lisa, significai, il* »([•
(»»)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER V.
79
Exterrancus ex alia terra.
Ester raneus quoque dicitur, qui ante tenipus natus vel potius eiectus est. Dictus autem exterrancus, quod cura
mater exterrita alvo eiecit.
Extern us est alienus terrae.
Experrectus a porrigendo* se vocatus , quod fere facimus recentes a sonino. 5
Expreta antiqui dicebant, quasi expertia Labita.
Excudcre, procudere et incus ipsa a caedendo dieta sunt.
Explorarc antiquos prò esclamare usos , sed postea prospiccrc et certuni cognoscere coepit significare. Itaque specu-
lalo r ab esploratore hoc distat, quod speculator bostilia silentio perspicit, explorator pacata clamore cognoscit.
E xj> a pillato biadilo, exerto; quod quii in fit, papilla nudatur. 10
Exbures exinteratas, sire exburae, quae exbiberunt, quasi epotac.
Exdorsua dorsum confringe ; alii , exiinc. (60)
Exfir purgamentum , unde adbuc manct sulfitio.
Exscendere egredi.
Experitos imperitos. 15
1. Exterraneus] Glossar. Labb. : Exlerraneus , dXXóipvXoc , a quo
distingui videtur : Exterrenus, ànóórjnoc. 2. Exterraneus] Exterri-
cineus , quod DaC. in quibusdam codd. esse tradì t et praeferendum pu-
tat , non est nisi in deterioribus et mg. A. Acc Extemieius liber C.
Barlbii, qui ipse coni. Excernilius, Advers. XLI, 12. 4. alienus]
Lind. é bonis codd. alienae vg. Sed in mg. habet A. Acc. : alienus
V. C. alius). Glossar. Labb.: Exlemus , ùJL/Loe&rTJq , ì$ù>rixóc. 5.
corrigendo] coir. Urs. et Lipsius in Epist. Quacst. Ili , 20. p. 183.
corrigendo codd. vg. Lind. 6. Expreta] boni codd. vg. Lind.
Experta mg. A. Acc. (non Aid.). Idem toc constat legi in Plauti
Baccbid. Ili, 3, 42. ex auctoritate optimorum codd. (v. Fr. Ritschelii
annot. p. 62.), sed in scntentia admodum obscura. Voc. expretus cani
a nulla Latinorum verborum stirpe rectius duci possit quam a s perno,
ac Verrii quoque veriloquium , quanquam falsum , ad eundem tamen
significatum digitum intendati etiam Plautus ita explicandus videtur, ut
magistcr a patre pueri verberati expretus esse dicatur, quoniam ca quae
narrantur omnia in iudicio corani patre fieri, ostendunt quae sqq. : Itur
illinc iure dicto. expertia] M. vg. Lind. txperitia Gu. 2. mg.
A. Auc. 7. caedendo] ila, ut videtur , codd. omnes et edd. vett.,
ut mg. A. Acc. cudendo vg. Illud quanquam falsum est, a Verrii
tamen opinionibus etymologicis non abkorret. Cf. p. 47. v. cudere.
iiicuf] vg. Lind. incudis boni codd. Ita Paulum scripsisse non nega-
verim. 8. Explorarc] cf. Paulus p. 58. v. cndoplorato , et Festus
Qu.XI, 8. p.40, 10. v. plorare. 10. Expapillato] cf. p. 62. v. effa-
filato, et Non-ina p. 103, 4. 11. Exbures] boni codd. Lind. Exbue-
res vg. Exuberes A. Auc. ili mg. "Nisi auctoritas Fcsti intercederei,
ego libenlius exuberes ÙTtoyrùuxiovc infantcs interprctarcr , quemadmo-
ditm conlra sububefes v^o/tctarlove, ut Inveni in glossìs Latinis." Ita
Sul. : sed probibet etiam ordo literarum , ab illis criticis non obser-
vatus , ut expositum est in Pbaef. II, 2. Exuberes, exenteratas. buae
exbuae, quae exbiberunt , tentat Barth. Advers. XLI, 12. Exbuves et
post Exbuvae legendum existimat Lind. Mibi in bis rarissimis voce,
codd. forma religiose servanda esse videtur. Poterat ab ilio bua, quod
potìonem parrulorum significat, ut Varrò ait apud Nonium p. 81,-?.,
nomea ali quod ita deduci, ut syllaba rus vel ris terminaretur. Exburis-
autem vel exbura est mulier , cuius omne e mammis lac infans exsuxit.
exburae] boni codd. exbuae vg. et Lijìd. e deterioribus omnibus. &*-
uberae vel exburae A. Auc. in mg. quae exbiberunt] ita Paulus
inepte. Dcbebat dicere : quas infantes exbiberunt. Uberaque ebiberant
avidi lac tu n Ha nati, Ovid. M. VI, 342. 12. Exdorsua] ita Plau-
tus Aulul. II, 9, 2. cf. Nonius p. 17, 29. Glossae Isidori: Exdorsua*.-
dam, iudicandam. Placidus p. 461.: Exdorsuandum , iudicandea*
Obscura glossa. 13. Exfir] boni codd. vg. Lind. Exfit deteriores
codd. Quod Scai. Coniect. in Varron. de L. L. 48, 19. (p. 77.) sta-
tuit aliique crediderunt, boc exfir quomodo paretur , a Fabio Pletore
apud Nonium p. 223, 16. v. salis cnarrari , nibil est, cum ibi rectius
legatur: Muries fit. Cf. Festus Qu. IX, 8. p. 8, 28. v. muries. 14.
Exscendere] Escendere mcliores codd. Lind. Illud tantum deteriores,
sed praetuli id propter literarum ordinem, et quod saepius ita erratum
est in oplimis libris. Cf. infra v. exdecimata. Excedere vg. Pauli in-
terprctanicntum non iniuste reprehendit Carrio, Emendat. I, 5. 1«>.
Experitos] cf. Placidus p. 461.: Experitus , non perilus , id est extra
peritiam, positus.
80
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. PCflIP. FESTI
(60)
Explenunt explent.
Exdutac exuviae.
Excipuum, quod cxcipitur, ut praecipuum, quod ante capì tur.
Ex ci et excutiet.
5 E xp a tare in locum patentem se dare, sivc in spacium se conferre.
E x d e e i ni a t a electa.
Expectorat, ex pectore eiicit.
Experrectus est, qui per se vigilare coepit : expcrgitus ab alio cxcitatus, queni soleraus diccre cxpergefactttm.
Excidioncm urbis a cacdendo dictam manifestum est.
10 E f fata elocuta.
Exporgere porro agerc, cxporrigcre.
Exoletus, qui adolescere, id est crescere dcsiit.
Exanclare cxliaurirc.
Examen est et acquamcntum et iudicii investigatio et apium congregata) vcl locustarum.
15 Exagogen evectioncni.
Exurgucntes exprinientes.
Exgregiae, egregiac, id est e grege lectac.
E xo di u in exitum.
E xa ma ss ini regulariter: amussis cnim regula fabrorum est: vcl, ut alii volunt, fcrramenlum, quo in policndo utuntur.
20 Exoriri surgere.
1. Explenunt] v. notata ad p. 52. v. danunt. 2. Exdutac]
boni codd. yg. Lind. Exdutac mg. A. Auc. 3. exciftilur] M, ut
Tg. excipiatur Gu. JLin». 5. Expatarc] id Fcstuin , Goni, opina-
tur, in vitioso cod. prò expatrarc legisse : cuius criininationis non video
instimi caussam. Expatiare (a spalio) corr. Mcursius in Crit. Arnoli.
IH, 9. Opp. T. VI. p. 139. Scd nihil mutandum. Fatare, patere
et pajiderc cadem sunt inter se proporlionc, ut sedare, sedere, sìdìrc ;
parare, parere et parere; liquare , liqucrc et llquìrc , et alia nuilla.
Primac coniugationis signilicatio solct esse caussativa, secunda stallini
indicat, tcrtia verbum babet primilivum , nisi quod saepe in pracseuli
tempore ad il il amento «modani auctum est. 6. Exdccinuila] 1^ deci-
mata M. Glossar. Labb. : Edccumacio , dTiodixàrii'Otc. Edccuniatus,
«(JtxaoTo?, uàùìooùóxrjToe, Edccumo , (txoóixKiui. 7. Expectorat]
lisdi'in verbis explicat Nonius p. 1G, 2. 8. Experrectus] contea
Dioinedes I. p. 572. P. experrectum , ccnset, dici a quiete impeditimi,
expergituu» eum , qui salialus sonino sponle evigilet. Placidus p. 461.:
Expergito , velili sonino allato. 10. Efj'ala] Yerrium , pula> crini,
antiquiorem formam Exfata explicuisse, unde ecj'ata et efj'ata orla sunt.
Cf. Varrò de L. L. VI. §. 53. 11. Exporgerc] ci', p. 59. v. ex-
perrectus, et Fcstus Qu. XI, 4. p. 36, 11. t. porigam. 12. Exo-
letus] et', p. 5. y. adolescit. Glossar. Labb..- Exoletus, vninuxnoc, ioi-
£tesòc, xul ìì''i/.t]e, uauiro;. 13. Exanclare] cf. p. 10. t. anelare.
Placidus p. 158.: Exanclare, exhaurire ex gracco »flf t, ouod auidem
verbum i'Iautus, saecularis poeta comicus , posuit i'm Slicho: nae iste
edepol vini poetilo pauxillulo exanclavit saepe. \ ersus est in StieLo I.
3, 115. li. indiai] indicii l rsiui IÌIkt ius. apiu.n boni
Codd. LiM). «;>imii *g. lllu.l ctiam supra p.'2ò. v. bombi/ilio positutu
rrat. ].">. Exagogem] Ime tìracco rocabulo mercatore Homanos um
usos esse, o-lcmlit I'Iautus ftttd. III. •-'. 17. Trueul. IV, '-. I. 1"-
Exurguentes] boni codd., A. Ai... in mg., quod retincnduni esse. l.i>n.
inonuit in Commentario. A i-rbum cxurgeo legitur apud l'iaiituin Uud.
n , 3, 69, il Catoiicm de lt. H. 150., Exugentes vg. C£ Mcursius 1
crii, in Uiidciitcni C, 3. 17. Exgregiae] cf. Paulus p. 20. ». ab-
gregarc. Uovcs sacrifici-! CpBSSa ■ ;;r<\;o lr< tos e ;; r e j; i o - , OTC* I
porcos cxiniios dietoa i-so , docet Donai, in Tenni. Hec 1.
(.lossac Isidori: Egrcx , eximius , eminens. lv Emdimm] vocabu-
luin xeni. uni. rei ti' «li • l'è n Mini a S< vi. exodum ) mg. A. Ai.. ( I
n'uisp.-'7. !.. 19. IT i —!■■«■] ci". Noma p.9.f>. w. natmmaùm, mx
xiine quae e Yarronis Qii.iol. IMautinis all'emular. PUcìdni p. •-'• • : t.\m-
mussini. integre sine /) ulule: musis enim dicitur regula et tnemsmra fabrili*.
Scr. amussis. Ord'mem artieulorum qui ita con-tituit 1.im>.. «ou molimi,
in ed. vcl. Aid. Exagogen CSM BOI Jxporgere. Examussim post Ex*mc*.
(60)
DE SIGNIFICATIOIVE VERBORUM. LIBER V.
81
Exuviae ab cxuendo dìctae.
Exercitus et militurn copia dicitur, et homo multis ncgotiis exercitus; sed supcrius quarti ordinis, lioc sceundi est.
Exomides sunt comici veslitus excrtis bumeris.
Exiles et ilia a tcnuitate inarum , quas Graeci in cbartis ita appellimi, vidcntiir esse dieta. (01)
Exilica causa, quae adversus e.xuleni agi tur. 5
Exitium antiqui ponebant prò esita; nunc exitium pcssimum esitimi diciimis.
Exercirent, sarcirent. .
E xercitio n e ni exerciti dicebant antiqui excrcitatioiiein cxercilali. Itcm e xc re i t i ore in , exc re i tis s ini uni ,
sìcut ab exercitato exercilatiorem, cxcreitatissimuin.
Exfuti effusi, ut mertat prò mersat. jq
Effari et effata a laudo, quod ipsum ex Gracco o>g rfùio.
E qu ir in ludi, quos Romulus Marti iustiliiit per equorum eursum , qui in campo Martio exercebantur.
Equirine iusiurandum per Quirinum.
Equestre acs, quod cquiti dabatur.
Equitare antiqui dicebant equina publicum mcrere. .,.
Equus Marti immolabatur, quod per eius eflìgiem Troiani capti sint, vel quod co genere animalis Mars delectari putaretnr.
Equo vebi flamini Diali non lieebat , ne, si longius digrederctur , sacra neglegerentur.
E xin f 11 lab a t exerebat : infulas cu ini sacerdotum lilamcnta vocabant.
1. Exuviae] cf. Nonius p. 458, 9. 2. Exercitus] cf. Nonius p. 6,2.
3. Exomides] apud Gracco.* non comici tantum crant veslitus, sed Latini
Graeco voc. in comoedia potissimiim usi esse videntur. Qu:iuqii:im etiam
apud Graecos Pollux IV, 18, 118. j|w/u'da ìo&t/tu xto/tixtp* appellat. CI'.
VII, 13, 47. 4. ih n e» ih] viarum M. vg. Illud, quod Gì. Labet et
Limi, recepit, iam Urs. c libro ms. prolatum commendavirat. Ncque aliter
Carrio Antiq. elect. 1,7. De inis in chartis, quas Paulus iterimi p.78.
t. ilia memorat, quid fuerint, quaerit Scal. 5. Exilica eausa] res
obscura, nisi co speclant, quac es edicto practoris Cic. in Quinci. 19, 60.
all'eri. 7. Exercirent] ita annota tur Terentium scripsisse in Hcaut.
I, 1, 91.: atque etiam D. Ambroshis, quem Turnebus Advcrs. Ili, 5.
all'ert , sumptuin exrrcire dixisse vidclur. Cicero quod Petit. Cons. 11.
exsarlurum posuit, iisdem de caussis factum est, quibus rederguisse rur-
sus in redarguisse miitatum est. V. annoi, ad Fest. Qu. XIII, 9. p.81, 7.
8. Exereitiouem] Excrcioneni in veti. libb. scriptum idque verum esse
asserit Dac. , Meursii iudicium amplexus , in Exerc. crii. P. II, III, 111.
Sed utrumque falso, ut pillo: nani Lijìd. teste exercionem non hoc loco
sed paulo post, prò exercilationem, est in duobus codd., iistjue deterio-
ribus. Atque exercitionem non fuisse triviale toc, sed antiquum, et a
iurisconsultis redintegratum, Forcelliuius docct. Recte igitur iudicaverat
Turneb. Advers. Ili, 5. exerciti] cf. p. 60. v. exercitus. exer-
eitati] exeicituis coni. Goin. , sed ipse intelligit, aliam mentem fuisse
resti. 10. Exfuti] Lbi D vel T in stirpe vocabuli est, cullior
Latinità» syllabam tus in participio mutabat in sufi- sed antiquior T
integrum servabat. Ita adgretus (v. p. 6.) orlimi ex AOGRljDTUS , et
futus e fdd-tus. Hinc futis (v. Varrò de L. L. V. §. 119.), effulire,
fularc (p. 67.) et alia. Mertat] cf. Paulus p. 93. v. mertat, et
Nonius p. 179, (>.: Terta prò tersa. 11. Effari] cf. Vano de L.
L. VI. §.53. mq (puro] boni libri, A.Aog. in mg. Limo. g>iioS-at vg.
12. Equiria] a. d. III. Kal. Mart. et II. Id. Martias. V. Vario de L.
L. VI. §.13. Ovid. F.II, 859. Ili, 519. Cf. Paulus p. 96. v. Marlialis
campus. 13. Equirine] cf. p. 58. v. eccerc. 14. Equestre
aes] de hoc voc. Niebuhr. H. II. T. I. p. 487 (519). eqitam pu-
blicum merere] e. p. mereri M. equo puhlico merere corr. Turneb.
Advers. Ili, 5. et A. Aug. in mg. Atque ita sane Cicero Philipp. I, 8,
20. Liv. XXVII, 11. Nescio tamen , an etiam equum publicum merere
dici poluerit, ut stipendia merere, cum aes equestre quasi stipendioruin
pars fuerit. 16. Equus] de hoc sacrificio idibus Octobribus facto
Fcstus Qu. IX, 28. p. 28, 24. v. Ootober equus, et Paulus p. 120. v.
panibus. Dccembris idus incuria dicit Plutarch. Qu. Rora. 97. , in re-
liquia cum Feslo conspirans. sint] M. ut vg. Sunt Gv. Lind.
17. Equo vehf] de Ufi, quae Flamini Diali interdieta crani, Paulus p.
62. v. ederam , p. 66. v. fabam , p. 69. v. funebres , p. 77. v. im-arc.
Ci'. Fcstus Qu. XII, 17. p. 57, 20. v. pracciamitatorefi. neyleije-
rentur] M. vg. netjlitjerentur celi. codd. Lin». 18. Exinfulabat]
vg. Aid. Exinf'abulat ed. vet. Exinfibulat mg. A. Aug. Exinfibula-
bat Lind. , nulla lectionis varietale indicata. Sed ipse in commentario
cani leelionem improbat. Cf. Paulus p. 83. v. infulae.
32
PALLI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(CI)
Existimarc dictum ab acstiraationc.
Exrogarc est ex lege vetcrc aliquid eximcre per novam legem.
Eximium inde dici coeptum , quod in sacriGeiis optimum pccus e grege eximehatur , vel . quod primum erat natum.
Ex empi u ni est, quod sequainur, aut vilcinus. E xeni piar, ex quo simile faciamus. lllud animo acstimalur, istud
5 o'culis conspicitur.
Exhaustant, eflcrunt.
Exin metri causa diclini* prò exinde.
Exesto, extra esto. Sic enim lictor in quibusdam sacris clamitabat: Lostis , vinetns, niulicr, virgo e\c-lo : sciliect
interesse prohibebatur.
10 Epularcs appcllabantur, qui in quibusdam ludis nocte cpulabantur.
Epistylium trabs, quae super columnas pò ni tur.
Epeus nomea cuiusdam labri, qui cquiim Durciim fecit.
(62) Epicrocum genus amiculi croco tinctum, tenue et pcllucidum.
Epulam antiqui ctiam singularitcr posuere.
15 Epili mina -J* genus vilissimi unguenti.
Erctuni citumquej' fit inlcr consoitcs, ut in libris lcgum Ronianarum legitur. Ercliim a coe'rcendo dictum. Unde
et crcisccndae et crcisci. Citimi aulcm est vocalum a tienilo.
Ederam flamini Diali ncque tangere, ncque nominale fas erat, prò co, quod edera *»imit, ad quodeunque se applicai.
Scd ne anuluin quidem gcrcie ci licebat soliilum , aut aliquota in se haberc nudimi.
20 Edeatroc, qui praesunt regiis cpulis , dicti ùaò twj' èdeafiàxtov.
Ervum et crvilia a Gracco sunt dieta, quia i Ili crvum O0O/?O£, crviliam Iqì^iv&os appeflant.
Ergo correptuin significai idem, quod a pud Graccos ovxovv; producte idem, quod -, ;/r, hoc est grati», qiium sciliect
gratia intellcgitur prò causa. Scd illud superius etiain sino exemplis notano esl : hoc infciiu- sic formalur. qtuuu
dicimus de aliquo : statua donalus est honoris virtulisqae ergo, id est honoris \iituli>quc cau>a.
2. Exrotjaré] cf. p. 11. v. abrogare. 3. Eximium) v. p. 60.
v. cxgregiae cum annoi. Cf. Macrob. Sai. Ili, .>. 4. istud] et
hoc mg. A. Aug. , non addiccnlibus oodd. istud ad exemplar special.
7. metri causa] sed eliam a Cicerone et Tacilo. S. vinctus] quod
bic arcelur, Scài,. e ritti rcsolutorii sacrilicii explicat, de quo Serrimi
Daniel, in Acn. IV, 518. p.299. ed. Lion. all.it. 11. Episti/liu»,]
Ilalorum architrave, quod ne nudine qiiidcm aut inlìiiiac Latinilntis voc.
fuissc, e Ducangii silentio discitur. 12. Dureum] dov-M
13. Epicrocum] cf. Varrò de L.L. VII. §.53. Glossar. Labi.: Epitroaum,
-loQ-ìfioc. ildoc, ì'j o/ou'iov (XQ/ièvov xarmvfQxtv. Glossac Placidi p. 1*81. i
Excrocollum (COIT. Epicrocum) palliiim tenue mcrctrieittm, dictum a cro-
ceo colore. 14, Epulam] mine non legilur , nisi in Auet. Uin.
Alex., quem Maius edidit, e. .85. I .'>. Epilùtm*] Epalimmu) Bug.
A. Avjg. Id multo probabilius , quam quod oodd. babordi. lo.
Erctum eitumque] aite delenduni cvisliniat Sin.: ae sane, ouin crctum
non cilum contrarimi! significatimi babeal, leste Celli»» Y V. t, <>. et Do-
nato apud Scrv. in Virgil. Ae.i. Vili, t> l'i. , et a Cicerone Orat. I, ili.
hrrrlum d'eri ilieatur : nnn iotelligìtw, qua rationc copula He fenili ]
Glossar. Labb. : Hercicitus, Ji<». yórrvr. H crei. rundme fami-
line , óicitjiriti; ovata?. Erciscundae, diaiuia: wc I «e- bcrrto
elio disputai BngO Hist. iur. Ilam. T. I. p.229. ed. \l. cornarla]
et, Paralisi p, 55. ^. tlisirlioiu - . et p. I 10. t. sors. leamm ìiomm-
WIII Mai] letj. Honianorum l.i>u. e Ce. return Ilomanorum d
18. Ldi-n:: aot. ;>J p. 61. ». equo. '![). Edratroc
coni. D*C. Ldcatri Mcurfiil Crii. P, il. 1, '.>. Edcntre »g.
Edcalrac Limi, euui boni- eml.l. \. de bis Pcrsarum re:,is prargu>la-
loribus Alhen. l\ . p. 171., rlesyebu, Snida* aliique grammatici ». ,àia-
21. ò(x>,^ot] T|^. Li>D. orobus boni codil. >r9 .' I »s.
e libro uis. , ut ait . et I.ijiD. crebintos Ci. erebinietis M. crcbimthoi
ed. Tel,
Erga c»rr. tur Line conrplie-
ncin ailvi-rbii ergo 0»idius. Lucanns . aiti poetar aon nniitio riempi»
»il»i iudulscrunt , *ed doctriiiam acqnalium grammaticoma «ecuti »unl.
orKori] lr>iui lilu-r m>. . et l-l>D. e boui> eodd. , in ij :;l.un.
oi » »g.
.ntellegitHrl M.. ut scnipcr. intclliyitur cett.
(62)
DE SIGNIFICATONE VERRORUM. LIBER V.
85
Eritudo servitudo.
E ni gè re semel faetnm significat, quod eructare saepius. Illiul enim perfectac formac est, hoc frequentativac.
Ercbum Virgilius interdum obscuritatem quandam esse describit apud inl'eros, cimi ait : "Imas Èrebi descendit ad um-
bras." Interdum fluincn ciiisdcm loci, dicens : "Et ma^nos Èrebi transnavimus amnes." Varrò vero Èrebo natam
noctem ait. Uudc est et illud : "Èrebo creata fuscis crinibus nox, te invoco." 5
Effafilatum, exertuin , quod sciliect ounics exerto bracbio sint exGlati , id est extra vestimcntum filo contextum.
LIBER VI. (63)
Fornacalia sacra erant, quum far in fornaculis torrebant.
Formiac oppidum appcllatur ex Gracco, vclut Hormiac, quod circa id crebrac stationes tutacque erant, unde profieiscc-
bantur navigaturi. 10
Forma significat modo facicm cuiusque rei, modo calidam, ut, quum exta, quac dantitr, deforma appellantur. Et
Cato_ait de quodam aedificio acstatc frigido, bigine formido. Itein forma appcllatur puls miliacia ex incile.
Fordicidis boves fordac, id estgravidac, immolabantur , dictac a fetu.
1. Eritudo] Plaeiilus p. 460.; Eritudo, dominalio. Era, domina:
erilum (crum, ut vitletur) dominimi. Glossar. Lai) 1).: Eritudo, óiononia:
ab Lero sive ero. Qui ia Leritudinc est, eum servum esse patet. Scr-
vitudo alicjiiol locis prò servitute dicilur. Non opus igitor est Lipsii
correctione in Epist. Qà.III, 20. Opp. p. 183.: Eritudo, ut scrvitudo;
neduin Gotu. eoniecturis: Sevcritudo, vel Evcriludo. 2. Eni arre]
Est versus Eiuiii, Annui. XVIII, 2. apud Mei-ulani: Conlemsit fontes,
tjuibus cxerutjil aijune vis, quem, ul Coluiuna ait, "incertus Grauimuli-
cus alque pervetustus ex bibl. Carbonaria Neapolit." addneit, (jui id
verbum ab eruga principali derivari asserii, factum] rueruro mi;.
A. Atc. , inalili inutalione. perfectac formac] -perfetta forma i\I.
Sed non intelligo, quomodo erugere, quod secnndnm Varronis doctrinam
infeclum vcilium est, perfectac formac «liei possit. 3. Imas Èrebi]
Virgil. Acn. Vi, 404. 4. Et maijnos] Acn. VI, 671. 1 ■'lumen non
esse Ercbum amnes intpp. monuerunt. 5. illud] incerti poetae
tclramcler troebaicus, prima sillaba truncatus. 0. E /fa filatimi] Pla-
cidus p. 41)0. ed. M aius : Effafitatus, eviro thumero (correctum est ex-
erto hutnero) id est extra jilium (sor. filum) maini, id est extra profe-
rens (ser. id est, manum extra prof). Ilic autem Vatieanus Placidus
ubi Label p. 461,: Exsrilerit , expavi vero exerucro, Ducbncrus nair.it
iu. Museo pnilol. Rhenano T. 111. p. i77., in codice Parisicnsi , «ini
multa auctius et ljncnlentius habet, bigi: Exfabillavero , exeruero.
Quod si rette se Label, ut poto: Luius mirifici verbi cxfafilarc non
unum tantum cxempluui , ncque una l'orma in antiquis gcriptoribus le-
gebatur, nec probari potest corum opinio, qui cll'afilalo ex corrupto e.v-
papillato in Plauti Mil. glor. I\ , i, il. natum esse sibi persuaserunt.
v!i'f>'n'p '.
Tantum in crrorem ut inciderei Vcrrius , pracsertim cum cundein vér-
sum supra p. 59. reetissiine explicuisset, fieri pollasse vix credam. Tur-
nebus autem, quod in Advers. Ili, 5. cori-exit ex filatura, Scal. cxfilatum
vel exiijfilutnm , Vossius in Etyinol. p. 291. v. liluiu , et p. 510. v. pa-
pilla c/fiijjilatiiin , quod putat dici potuissc prò exadfilalum , Meursius
Excrc. crii, in Plauti Militcm e. 5. exfipulatum , quod esse yult exfib.u-
laliim, omnes ii conatus > iris doctis frustra l'ueriint. Facilius crederem,
l'ali I am in anliquiori Latino sermone diclam esse prò fibula.
8. Fornacalia] cf. Varrò de L. L. VI. §. 13. Festus Qu. XII, 21.
p. 01, 16. v. popularia saera, Qu. XII, 24. p. 64, 7. v. Quirinalia, Qu.
XIV, 22. p. 126, 18. t. stullorum ferine. 9. Formiac] cadem no-
minis origo exponiliir a Slrabone V. p. 233. cf. Plin. N. II. Ili, 5, 9.
8. 59. 11. modo ealidam] v. de boc voc. , quod Gracco &egnòs
eongrnit, Nonjus p. 531, 28. v. fornus, Donai, in Terent. PLorni. I, 2,
Interpp. iMaii in Virgil, Acn. IV, 149., Servius in Acn. VIII, 453.,
ubi forvum prò formo scribitur , Paulus p. 63. v. foreipcs, et p. 08. v.
formueales. deforma] formida corr, Scal., sinc caussa salis valida. 'T'
Nam deforma dici polerant, ut decocta. Virgilii quidem interpretes,
quos diri, deformcm pularunl prò segni dici pollasse a defectu caloria.
12. Calo] in incerto libro. Lion. Caton. p. 86. miliacia] miliacea
M. Albcnis lupinus albus {Ho/iog dicebatur. 13. Fordicidis]honi
codd. Eortlicidiis vg. Lih». Cf. Varrò de L.L.VI. §.15. Infra p.76.
v. Lorda hordicidia dicuntur. fordac] Glossar. Labb. : Forda,
povq ìyy.vfio>v. Fordas, ìyxVfiOMoiauq. Et corruple : Foiba, &voiu ìyr.v-
/uovoc (loie. Placidus in Glossis p. 463. ed. Mai.: Forila, piena, dieta
a profanante, ijitod proprie significai.
L*
84
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(63)
Foedus appellatimi ab eo, quod in paciscendo foedere liostia necaretur. Yirgilins : "Et caesa ìungcbant foedcra porca."
Vel quia in foedere interponatur fides.
tc/iiji'kf 1 1-71 ?. Forcipes dicuntur, quod liìs forma, id est calida, capinntur.
Forbeam antiqui omne genus cibi appellabant, quam Graeci rpoQ@rj1> vocant.
5 Foedum antiqui dicebant prò hocdo, folus prò olere , fostcm prò boste, fostiam prò liostia.
Furvum nigruin , vel atrum. Hinc dieta furnus, Furiae, funus, fuligo, fulgus, funius.
Fodare fodere.
Forctes*f*j frugi et bonus, sive validus.
Forum sex modis intellegitur. Primo negotiationis locus, ut forum Flaminiuin , forum Iuliiim, ab corum nomiaibns,
10 qui ea fora constituenda curarunt:, quod ctiam locis privatis et in viis et in agris fieri solet. Alio, in quo indicia
fieri, cum populo agi, concioncs baberi solcnt. Terlio , quum is , qui provinciac pracest, forum agere dici tur,
quum civitatcs vocat et de controversiis corum cognpscit. Quarto, quum id forum antiqui appellabant, quod mine
vcstibulum scpulcri dicari solet. Quinto, locus in navi, sed limi mascolini generis est et plurale. Scxlo fori
significali t et Circcnsia spcctacula , ex quibus ctiam minorcs forulos dicimus. Inde et forare, foras dare, et
15 fores, foras et foreculae, id est ostiola, dicuntur.
Fons a fundendo dictus.
(64) Forni te s sunt assulae ex arboribus, dum caeduutur, excussac : dictae , quod in co opere occupati eibis potuque confo-
1. hostia] "feda V. C. feta ) mg. A. Ave: sed codd. a Liixn. col-
lati Luius lectionis niilliini habent iiidicium. foglia coni. Urs. , ut prò
hostia dicium esse, ipse Paulus paulo in feri us indicat. liane, facile
crcdidcriin , mcntem fuisse Fcsti : sed Paulus (amen /'ostia pio lioslia
poncrc non poterai. Scrvius in Virgil. Aen. I, 62. Vili, 641. fucilerà
dieta existimat a porca foede et crudelitcr occisa. Cf. Feshis Qu. XII,
3. p. 43, 31. v. porci effigics. fìrgilius] Aen. Vili, 641. 2.
fides] Cicero foedcra a fide putarit dieta, ut ail Scrvius in Aen. Vili,
641. Cf. Paulus p. 32. v. confoedusti , et p. 67. v. fidasti. 3.
Forcipcs] eadem, Uns. mouuit, prodi a Vclio Longo de orlbogr. p. 2232.
P. Cf. Marius Victorinus p. 2470. Serv. in Aen. VTH, 153. et infra
p. 68. v. formucales. 4. Forbeam] forbam, lcgcnduin dicit Mcur-
sius Excrc. crit. II, I, 4. Non recte , puto. Scal. cum bis conlulit,
quae in Servio Danielis legerat (in Virgil. 6.1, 120. p. 191. ed. I.ion.):
Nigidius commentario grammaticali: votifir), herba. Sed ante fibra
dieta est, ut mine ctiam rustici dicunt. qion^i'/i'] vtf- Liud. forbin
boni codd. 5. Foedum] accedunt excmpla litcrae F et II permu-
tatae e Paulo, paulo supcrius, Formine et Hormiac, fordus et bordus.
paulo inferius, forctes et borctes , et p. 77. binala i. q. fanula , p. 76.
horreum i. q. l'arreum. Cf. Varrò de L. L.V. §.97. cum annoi. 6.
Furvum] originein esse FUS, cognoscitur e voc. fuscus. 7. Fodare]
cf. Paulus p. 148. v. sybinain cum annott. 8. Forctes] I.i>n. sino
Icctione variante, fortis vg. Forectes , Forctes, Forotcs mg. A. Aie.
Facies liber C. Barili ii Advers.'XLI, 17. Feslus, inscio, an Forctus
scripsciit. Cf. Paulus p. 76. v. borctum et de forctis in XII tal.ulis
Feslus Qu. XIV. 20. p. HO, 18. v. sanates cum annoi. 9. Forum]
de primo et secundo significata dicit Varrò de L. L. A'. §. 145. il
1 iti. 1 17. 10. viis] tieis ) mg. A. Ali;. Non opus est ea cor-
rectione. 11. Tcrtio, qu. is , qui prov.] consueludo diccndi Cice-
roni non ignola, quanquam saepius eonventttm dilli. 12. "13.
Quarto . . . veslibiilum sep] ila Cicero de lcjg. II, 24. dicari]
boni codd. Likd. dici vg. lateUige illud de verbis snlcinnibus, quibus
sepulcrum dedicabatur. timi masculini gen, e>7] ctiam negoliorum
forum mascoline inlcrdum dicttim esse, monent inlerpretes. V. Nonio*
p. 206, li. Cf. p. Ì2S, n " --'. Cfcàridu I. p. ."..">. P. Marius
> iclnrinus p. 2470. P. et plurale] etiam ab bac lege quaedam ex-
cipienda sunt, ut Eiinii versus apud Isidor. Ori(;g. \l\, %, Sallustii
locus apud Nouium p. S06, [6. Gelili PI. A. XVI, |f. 13. 14.
Sexte . . . spcctacula] v. Li». I, 35. 50. foras date' 1.i>p. sinc
Icctione variante, et foras dare »g. 14. 15. et fores, foras' M.
et foras, fores Ci. I.i>i>. et fores et foras Tg. : non male. fore-
culae] boni codd., ut videtojr. foreeula »g. forcuta ") mg. A. Au.
I rsini 1. nis. fonila. Antiquum , ut videlur , deminutiruni >oe. fori».
16. Fons] eadem sententia est \ aironi* de L. L. V. §. 123. 17.
assulae] eadem leguntur apud Serv. in V iryil. Aen. I, 176. lilossar.
I.abb.: Fontes, nfkixrtii:. et: Fonico, niltxù, ubi Fornito scribendum est.
Hinc fomitmtms, ut videtur, iu Carmine Priapi apud Catull. \I.\. 3. et
deftimilatum p.57., qood est lignum fomitibus abrasis laeviajatna.
Paulo aliter ccnset Salmasius Excrcit. Plin. p. 127. col. 1.
(64)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER VI.
85
ventur. At Opilius adustas iam vites vocari cxistimat fomìtcs. Alti vocari putant scintillas, quae ex ferro candenti
mallcis excutiuntur,- dictae autem ita, quia igni sunt confotac. Pari modo assulac , quae sunt sccuribus excussae.
Fontinalia, fontium sacra. linde et lioinac Fontiualis porta.
Foli uni a Gracco venit, quod illi dicunt ffvXXov , sed ideo per unum L, quia antiqui non gcininabant consonantes.
Focus, fomenta, f ocilla tion e s , foculi a fovendo , id est calcfaciendo , dieta sunt. 5
Folli e u lare appella tur pars remi, quae folliciilo est teda, a quo vita follicularis.
Fcrcntarii auxiliarcs in bello, a ferendo auxilio dicti, vcl quia fundis et lapidibus pugnabant , quae tela fcruntiir,
non tenentur, ita appellati.
Fi return^ gcnus libi dicium, quod crebrius ad sacra ferebatur, nec sine strue , altero genere libi, quae qui afferebant
s t r u fé r e la ri i appcllabantur. iq
Fcralia diis manibus sacrata festa, a ferendis epulis, rei a fcriendis pccudibus appellata.
Feria a fcriendis victimis vocata.
Februarius mcnsis dictus, quod tum , id est extremo mense anni, populus februaretur, id est lustra retar ac purgare-
tur, vcl a lunonc Fcbruata , quam alii Fcbriialem , Romani Februlim vocant, quod ipsi co mense sacra fìcbant,
eiusque feriae crant Lupcrcalìa , quo die mulicres februabanltir a lupcrcis amiculo Iunonis, id est pelle caprina; 15
quam ob causam is quoque die» Fcbruatus appellabatur. Quaccunquc denique purgamenti causa in quibusque
sacrifieiis adbibcntur, februa appellanti! r. Id vero, quod ptirgatur, dicitur fc brìi a tum.
Fescennini versus, qui canebantur in nupliis, ex urbe Fcsccnnina d ieuii tur aliati , sivc ideo dicti, quia fascinum
piitabuulur arecrc.
1. vites] fomites M. Etiain Salmasiiis refert, in vetustissimo libro
legi : At Opilius adustas iam fomites vocari cxistimat. Fomites alii
vocari eie. Sed non plaeet alternai fomites ante alii sinc iusta caussa
inculcatum. adustos ramunculos libcr C. Barlliii Adv. XLI, 17.: ex in-
terpolalione. Quae ex Clodii coiuincnlario apud Servium in Viig'il.
Aen. I, 17G. leguntur: Assulac ambuslae , liqna excavata a funt/is no-
mine excepto , obscuriora sunt. vocari cxistimat fomites] fomites
voc. ex., inverso voce, ordine, Lind. ex uno Gir. 2. excutiuntur]
exei unlur (sie) Gu. , unde Lind. exviduntur scriptum fuissc coniicit.
Sed illud longe pracstal. 3. Fontinalia] ci. Varrò de L. L. VI.
§.22. p. 204. ed. Spengel. : ubi li]»ri non interpolali Fontanalia liabcnt.
Fontiualis porla] cadem liabclur, quae Capeua , sed incerta coniectura.
4. (ff/.Àoy] vg. Lind. phillon boni codd. non geminubanf] v.
annoi, ad p. G. v. anus. 5. focillalioncs] cf. Nonius p. 4SI. v. fo-
cillalur , et p. 9. v. focula. G. Follicularc] idem Scal. reclc a
Graccis censet uaxoifiu dictum , de quo v. Scbol. Arisloph. Ran. 3GG.
Suidas v. doxoifiuTa, et Hesych. v. tioxwftu. Minus apte Meursius Exerc.
crit. P. II, III, 10. (Opp. T. V. p. G48.) intelligit eam remi partem,
quae a Graecis minor dicitur. teda] Lind. , nulla adnotata varia-
lione. leda vg., sed in mg-, teda cum signo eincnd. lectionis. vita
follicularis] i. e. nautica. Mirifica est coniectura Goth. : a quo vita
folliculum, vel follicula res , quod Nonio p. 110, 26. folliculum prò
corporc suinalur. 7. Ferenlarii] v. p. 13. v. adscriplicii , cum
annot. et p.70. Placidus p.463.: Ferentarius , leviler armalus saqittis
aut fundis. 9. Firdum] boni libri, Lind. Ferctum vg. , idque a
Verrio scriptum esse , cum litcraruin ordo , tum rcliquorum scriptorum
auctoritas persuadet, qui ferctuin vel l'ertum dicunt. V. Cato de R. R.
134. 141. Gellius N. A. X, 15. Isidor. Origg. VI, 19, 24. Glossar.
Labb. : Fertum , yaiaróq , et ipse Festus Qu. XIII, 31. p. 103, 5. v.
slniinlaiios. In tabulis fratrum Arvalium est STRUIBUS FERTISQE.
V. Marini Atti de fratelli Arvali p. 403. Non negaverim tamen , a
Verrio ctiam rariorem quandam formam firdum in codoni articulo no-
tari potuissc. 10. struferdarii] strufeclari M. 11. Feralia]
cf. Varrò de L. L. VI. §. 13. : quod ferunt tum epulas ad sepulcrum.
sacrata] sacra Liko. cum Gu. 13. Februarius] cf. Varrò de L. L.
VI. §. 13. 34. Quae Varrò de Vita P. R. apud Nonium p. 115, 20. v.
l'ebruarc narrat, de Sabinis dieta esse puto. 14. limone Februata]
buius sacra qualia fuerint, bene exponit Ilartung. de rclig. Rom. T. II.
p, G7. Februlim] vg. Lind. Februllum M. Februllim Gu. Februa-
lem dicit Martianus Capella II, 37. §.149. p.200. ed. Kopp. @ffì(>ovuTav
y.iù 0(fioovult/i Laurent. Lydus de mens. Febr. ci. p. 68. ed. Schow.
Februlis est apud Arnob. adv. gent. III, 30. 16. is quoque dies]
A ano non alium quam bunc Lupcrcalium diein Februatum fuisse me-
morat. 18. Fescennini] dixi de iis Etrusc. rerum IV, 5, 2. T. II.
p.28ì sqq. Fescennino] Fescenia A. Auc. in mg.: quod id oppidum
Fesccnnia sivc Fescennium dicitur.
86
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMI». FESTI
(6i)
F e n us et fencratorcs et lex de eredita pecunia fenebris, a fetu dieta, qnod crediti nnmmi alios pariant, ut apnd
Graecos eadem res ióv.og dicitur.
Fcnum quoque pratorum ab hac causa est appcllatum , quando id ipsum manens qnotaunis novum pant. Unde ctiam
et festuca vocata est.
5 Fclicata patera dieta, quod ad felicis licrbae spcciem sit caciaia.
(G5) Fesccmnoc vocabanlur, qui depellere fascinimi credebantur.
Ferias antiqui t'esias* vocabant; et aliae crant sine die l'erto, ut nundinac ; aliac cum festo , ut Salurnalia . quibus
adiungebantur epulationcs ex proventu fetus pccorum fruguniquc.
Ferire diclina , quod fcrientcs fcriantur.
10 Feliconcs mali et nullius usus , a felice dicli.
F e r u s ager, incultus.
Factio et factiosus ìnitio boncsla vocabuia crant 5 • linde adirne faeliones bistrionum et quadrivrarinruiii dicuntur.
Modo autcni nomine factionis seditio et arma voeautiir.
Fama a laudo dieta, sic apud Graecos 'f/'/ir ano t/v tpaofMg»
15 Familia antea in libcris lioininihiis diccliatur, quorum ilu\ <*l prìnceps generis vocabaln pater et niator familiae. I mie
familia nobilium Pompiliorinn •[♦ , Valcrioriim , Corneliornm. Et fa in i 1 ia re s , ex cadem familia. Poste* toc
nomine ctiam famuli appellali cooperimi, permutala I eum l' lilleia.
Facessere signilicat inlcrdum lacere, ut est: "lussa faceBSBul." Inlcrduin vero ora abeat ponilur. Pacuriasi ''Fa-
ecssite omnes bine", id est abile.
1. Femis] idem vcriloqnium aperii A'arro <lc sermone Latino 1. II!,
apud Gellium N. A. XVI, li, 7. et INonium p. ai, 5. Ci'. •]u.i. :,.l
fragni, libroni™, de L. L. p. 209. annotar!. Iterimi de co toc. Panlns
p. 70. 5. Fclicata] boni codd. : qui itera felicis ci paolo inferiua
Feliconcs et felice. Likd. Fclicata et Feliconcs re.slilnil , in eo (amen
sibi non consluiis, quod /ilieis et /ilice relii|iiit. Filicnta , /ilice et sic
l'éliqua vg. , sed mj;-. A. At'c. Fclicata, el reliqna ad cuiKlrin modani.
Fclicata ut resi itucrr dir, ctiam ordo literarum postulabat; id mto slare
non polest, nisi eliain prò /ilice filix dieta evi ; camque formano a con-
suetudine Komanoram non abborruìsse , plnra sani quae estendali! : ni
apnd Càtonem de H. R; 1-58, felicitine legitur, el in Ciceroni» ad Alile.
Epist.VI,!. in fclicatis hiiicilnis e codd. restigli! eriiiiun est. Glossar.
Laidi.: Felox (seril»e Felix) , ùy^f'mt r . ti. l'cseewnoe} (il., «jiicni,
ut in re dubia , sceutus suin. Fcsaoac erti, libri Lindi inaimi , si minio
de RI. constai). Fcsccnoc llrsini libcr nis. , idqne , li.-. Bandente, re-
cepii Lìmi. Fcscciiinae , \c\ Fasernnonca mg. A. Ali.. Fasciane eoni.
Scu. , Fesmie Rleursins Exerc. erit.lt. III, 5, <)|>]>. T. A . p. 636. :
nulla addueta sana ratione. Valde antìqnnm esse ìd mi'., cognoscitu*
cv t.rmiuationc. Cf. p. 1(Ì. v. ab oloes eum annoi. tùtt']
fcsias boni eodd. vj;-. Lrm>. Illud scripsi , suadente A li-- io Btvmolog.
|>. .S;. v. lesinili , et Dxc. l'.nn fuissc antiqniorcm >oe. foriuaiii , le-
slalnr Velius Longus p. ?'.>;>:> P. 9. fcriantur] AI. ftfmtur Gv.
Li»», fcruiilur yg. c/j'ci untar nicinlnanar llartìiii , \d\crs. \l.l, 17.
Quoti '|iii hostiai in. (Inni, ferire dieuntur, tjuia simul feriantur. in-
m ninni palarvi \ errio non indii;iium. I". Fcliconr<~ cf. annoi, ad
v. fclicata |(. 1-. I akl I
avuaooltt, ovai I •■ Fama] cf. A a ito Ar L. !.. VI.
. Lm». . et ita cdd. Teli., ■
limi lialiint: phrme apo tcs pkascns. lumi codd. phiom njnnd
orinili est e jihimit ano tis pkaseos. W. i Familia nutem
di.Id. Famuli* aurea scribi! Alcttr-iu- Aiutar. Tbilol
Opp. T. \. p. 7:ì".. eoque nomili I. dietaiu esse familiam
in;;, intornili : <|U(nl ni i i i Ih uni rst rollimi ninni . Cf. paulo infcrios t. fa-
niiili. /'umiliar" famuli»» m... \. i\ addii it nallns rad
I.indemanni. 16. PawmiUat* Le—, Popilliornm ) mg.
A. \k.: mntatione non temeraria, sii|uidrui nulla cr.i (ani Poaa-
pilia nenilioaa Roroanen I opillia. Li uomius l'ompilia* et
PopUlìni Satpe ìnler le pernmtari t— atat. Qua- aut.-m l'sulu- umilia»
dicìt, K.ininc Mini ia l nibrorum ìiiuuinirnli- . labuli-
gnbinl .re liqact. \
lab. apnd Dempsleraa A . fmtmmmmt
Aen. H monet I.im>. Cf. >oni Tro •*«**]
«juin potiaS prò abirc. .Sed nimirum Lr-tus al Pacnuum lo-
emn interpntatns eral . ila coinp.iratum , ut illa Tilinuii apud Noainm
p. 306, V'.>.: .11 aìùjuis vfstrum Muntici (ieminac , ut res ìuss iV^cwrcf.
.,'. et Ime diicrat. i"«-
(65)
DE SIGINIFICATIONE YERBORUM. LIBER VI.
87
Facili antiqui dicebant et faculter prò facile; linde facultas et difficultas videntur dieta. Sed postea facili-
tas niorum facta est, facultas rerum.
Fa in ulo ti u ni dicebatur, quod mine servitami.
Fami cosa in tcrrain palustrcm vocabant.
Famuli origo ab Oscis dependet, apud quos servus fa ni ci nominabatur , linde et fa ni ili a vocata. 5
Fagu tal sacclluin Iovis, in quo fuit fagus arbor , quae lovis sacra babebatur.
Fovii, qui nuuc Favi dieuntur, dicti , quod princeps genlis cius ex ca natile sit, cuna qua Hercules in fovea concu-
biti!. Alii putant, cimi priinum osteudisse , quemadmodum ursi et lupi fovcis capcrcntur.
Faccs antiqui dicebant, ut fides. (66)
Fa in ino, dicito. 10
Facem in nuptiis in bonorem Cereris praeferebaut ; aqua aspergebatur nova nupta, sivc ut casta puraque ad virum
veniret, sivc ut ignem atquc aquam cuni viro coininuuicarct.
Fab a ni ncc tangere, ncc nominare Diali flamini licct, quod ea putatur ad mortuos pertinerc. Nam et Lcmuralibus
iacitur larvis, et Parcntalibus adltilictur saerificiis, et in flore eius Iiictus litterae apparerò videntur.
Flamen Dialis dictus, quod lilo assidue veleturj indeque appellatili- flauicn, quasi fìlamen. Dialis a u te in appellatili* 15
a Dio, a quo vita dari putabatur lioiiiiniltus.
Fani ella diiuinutivum a faina.
Faviani et Quintiliani appcllabantur liipcrci , a Favio et Quintilio praepositis suis.
Fasto rum libri appcllantur, in quibus totius anni lìt descriptio. Fasti cnim dies fcsli sunt.
pvoùu] in Teucro, v. Botlic P. Se. L. V, II. p. 110. n. 16. Paulo ple-
nior versus apud JN'oniuui est, p. 3(10, 34. Cf. Donai, in Tcrent. Pliorm.
IV, 3, 30.
1. i«cnr)- cf. Nonius p. Ili, 17. Festus Qu. \, 32. p. 1S7, F7.
v. pcrfacul. 1. 2. facilita* . . . facultas] l'ionio de dill'er. Toca-
Itul. p. 172. ed. Francofurt.: Facultas locupletiti facilita* artifici* est.
3. Famulclium] alii fumulitium. 4. Famicaxam] liuni eodd. Lino.
Fémelicosam vg., sed familicotam , vcl Fànùeotum in mg. Non de-
seendii a lame, sed a fajnice , ut constai Sangninem dici contusione
coacluni. A . Lex. iiislicuin et Glossar. Laidi.: Faina, O-iàoftai ltaquc
aliud toc. est in iisdem Glossar.: Famelico***, flovJLtu*ùàqg, 5.
dependet] vjj. Li>o. depcndit boni codd. f'umel] congrua quacdaiu
comparavi Intruse, rer. Inlr. I, 11). T. I. p. 38. 6. Faqulal] cf.
A avrò de L. L. V. §, 19. ut Feslus Qu. XV, 15. p. 1Ì7, 10. v. Sq.li-
inontiuni, el Qu. XV, 2i. p. 150, 27. v. Seplimonlio. Iovis saera]
boni eodd. Livd. lavi sacra -% y. Codd. in re incerta obnili nolui.
Cf. (amen p. 5. v. aliala. 7. Fovii] Fodios dictos esse tradii
Plutarco, lab. Max. 1., forlassc pravi* liliris deceptua. Favi] M.
Favii Gl. Fabii vg. Li>d. lllud mutare non suin ausus propler sin-
jyularem librorum eonslaiiliam. Cf. p. 00. v. Fuviani. Caclcruin lile-
raruni ratio ostendit, liaee a Ycrrio non in FO, sed in FA disposila esse.
'.). Faccs] nulluiu buius nominati\i sìngularia excmpluui superest. 10.
Fumimi] Calo de R. R. 141.: lanuta lovcinquc vino pracf amino. Idem
134. i ture, vino /uno, Jovi, Iunonique prue fato. Lind. ex antiquo ti-
tillo apud Griileruni p. 20 ì, 31. fuuimino comparat. Cf. Mcursius
Kxerc. eril. ad Pseudolum cp. 2. li. Faceta] cf. p. 3. v. aqua
et igni, euui annoi., et Festus Qu. XI, 3. p. 35, 1. v. pallimi, et Qu.
XIII, 25. p. 97, 7. v. rapi solet fax. aqua] boni codd. Lind.
aquuOue vg. 13. Fabam] cf. p. 61. v. equo. Lcmuralibus]
de boc rifu v. imprimis Vario de Vita P. II. apud Noniuni p. 135, 16.
L5, l'Iaiucn Dialis] liaec apud Vcrrium iis subiunela crani, quae de
lalia dixeral : nani voce, literis FA incipiciilia multo lòngius conlinua-
bantur. quod filo] cf. Varrò de L. L. V. §. 84. Servius in Virjjil.
Aeu. Vili, COI. Dionys. Ani. Rom. II, 64. Dialis] cf. p. 56. v.
dium. 18. Faviani] et Favio] sic iterum boni codd. Lind. Fa-
biani et Fabio solus Lipsiensis codex , ut vg. De iisdem Festus Qu.
XII, 20. p. 00, 10. v. Quincliliani. Ovid. F. II, 203. 19. Fasto-
rum] Glossar. Laidi. : Fastus (sie) . . y,uitwXuyiov. Fasti . . fesli]
Fasti . . . fasti vj;. , ex errore typolbclac , ut annot. A. Auc. ostendit.
fandi ) mg. A. Aoc. Sed nibil niulandum in verbis eodd. et edd. veli.,
quippe quae Paulus ex sua doetrina addidisse videtur. Frustra etiam
Dac. : Faslis cnim dies fusti insunt, ivel si malis : fasti* cnim dies fasti
scripti sxint.
88
PAULI D1AC. EXCERPTA EX LIB. P03IP. FESTI
(66)
Fantini a Fauno dictum , sìve a fan do, quod dum pontifex dedicai, certa verba fatur.
Fasti gì um aedificii suinnium.
Favi a fovendo.
Favissae locuin sic appellabant, in (juo crat aqua inclusa circa tempia. Sunt anfani, qui putant, favissas esse in
5 Capitolio cellis cisternisque similcs , uhi reponi erant solita ea , qnae in tempio vetustate erant facta iniililia.
Faventia honam ominationem signiCcat. Nani praeconcs clamantes popiilum sacriliciis fa ve re iubehant. Favcre
cnim est bona fari , at veteres poetac prò silcre usi sunt faverc.
Falcenes dicuntur, quorum digiti polliccs in pedihus inlro sunt curvati, a similitudine falcis.
Farreum gcuus libi ex farrc factum.
10 Falarica gcnus teli missile, quo utuntur ex. falis, id est ex locis exstruclis , dimicantes.
Fatantur, multa fantur.
Falae dìctae ab altitudine, a fatando, quod apud Etruscos signifìcat eoe Inni.
Fa r f e n u in •}• virgulti gcnus.
Fascin il m et fas a fando nominali tur.
15 Fartorcs, noincnclatorcs , qui elam vclut infercircnl nomina salutatornm in aurem candidati.
(67) Fuma lia •J* sacra Fiirrinac, quam deam dicebaut.
Fu r citi e s sive fu re ili a, quibus bomincs suspcndehaut.
1. Fanum a Fauno dicium] Frunlo de dilTcr. voce. p. -'i72. ed.
Francof. : Fanum Fauno consccralttm ; mule Fauni appellabantur privo
et UH, qui vagahantur, Fanatici. a fando] cadem reeiirrunt p. 70.
Varrò de L. L. VI. §. 54. : f'ana nontinata, quod pontifica in sacrando
fati sinl ftnem. Alititi est sislerc fana apud Festoni Qa, W , '-'."). p, 1 ,">7, \.
pontifex] Gir. v{;. Lini», pontifex maxinxxts celi. codd. edd. viti. : lectio
non spernenda. 2. Fastigium] in Glossar. Laidi., ul>i levitar: Fasti-
dima , Afi«/t«, Scai.. corr. : Fastigium, ùitto/n:. Lailem lialienl rtiain :
Fastìqium , niritaoc. auoc/q: Bea ritrattai tlitiltirinn oritien Inri tini i| u<- a.-.li-
ficiornm esse videtur, non aedium fiis(ii;a(:iriiin. Cf. l'iin. N. II.WW I.
19, 4. et quac de pctaso odei theairive tetti disputai Val. Prasckina
in Rielileri Inser. p. 395 sqq. ()iind Salmasius in Sparli.ini Pescenn.
12. T. I. p. 675. affiim.it , trichoron niliil itisi fasti^iuiii faine, id fal-
simi esse, cetcris de triehoro loeis comparatis ervincitor. 3. Avendo]
lumi eodd. fa vendo vj>'. Lino. 1 1 Ititi in eunlf\liim BOSCepì , <|innl de
favis a|)ttm ltacc dieta pulaliani. A. Favissae] Favisac M. et ila
eliain posthacc favisas. Ut manlisa et mantissa dicitori ita rli.un pò.
terat esse favisn et favissa. Illutl \oe. eonslat esse BfrUCWn, el fa-
vissas faccre Romani al» Etruscis dìdicìsse ridenti». A. EtroBc. rerum
IV, 2, 5. T. II. p. 239. Glossar. Laidi.: Favissae, tìvnmvui. Plaeidus
p. 462.: Favissae, fossae quaedam in Capitolio, quae in in (illuni cisler-
narum eavatae exeipiebant dona lovis , si quac vetusta erant hominuni ;
a fruge danda. Flavissas lialut ÌViniiis p. 112, 29. 5. ttit' . . .
inutilia] ef. Ovid. RI. X, 691 sqq. : Luminis emani fuerat propc tempia
yeeessus Spelancac similis nativo pomice (ictus Religione saccr priscm :
quo multa sacerdos Lignea eontutcrmt velerum simulacro deorum. 6.
/ . iiilia] tvemuJa. V. Areius ap. Noniiim |>.2'l'. '.'. v. fa»or. 7. al'
ne ni;;. A. Ai».. Sed ut mii(> il I ine rnut.iiit. De formula farete lii
niulla COaecrrml Gora. 9 Fmleones] ef. p. .nani, (ìlosaar.
1. alili.: Faleoncs, 6 Aiìr lom /.'«i.iuru;. I ~i.li.ri Glossar: Falen-
ii,-. iu polliccs pedis intra curvos kabrnt. '.'. Farreum] et. f
v. liiirreuin. Glassar. Labb. : Farreum, /otiioìns. A farrro ronfarrra-
tio, V l'Iiii. PI. II. Mlll. t. 3. I Ipiani fraina. 9. 1. I.aiu* ln-t. I.
1 1 < * _ 112. 1". Falarica] v. NoSSÌSal |>. 553, li., qoi randrm BsV
lillirt iute rprclatinnrm. Gloeaar. Lahl>. : Falarica, ijis. II.
Fntiiiiliir Glossar. Labb.: Fatar, i i.tloyim. Fatatus, t'ma^miroi.
Fallii et. Nonio*, p. III. 7. Hetycbias: (.«v*1» osa-
nti < ' ai fritti m Farsemum vel l rnsenum Big. A
Farfamnt sìve farfannm n lintndom vìdatar, ni apod l'Iaulum Po.-nul.
II, I. 32. , t|ini I .••.li Ioli ipmeatieosi sp - . nionuit . et Plia.
^. ài \\!\. IS, 8 li. F.seimum ali \M. 12.
1! Fortore* comica, ni «ideano, liorum hniuinum appellatiti. in-
fercirent] boui e.i.lil. I.i>p. infarcirmi Off, l'Iaeidi- : Fmsfri,
nomenclatori. Corrige: Fortori. I'">. Fumatili' Furinmlia aaas
Lipsìensis, ro.l.-v correetns. ^ errins, puio. etiipeit Fotrnmmèim, ut ^ arra
de !.. L. VI. §. 19. Ita ni rum signo emendata? Ieri
Fnrrinne' ed. vét, lo. tic Colonia. Fnrimac codd. . si rectr rollati *aat.
oitinis. ni 17. Furctllcs \ i\ audeo, aul rtt: ce. quiòus
Aotn. susp. Paoli ipaìns . tnpl.islrum dieere . atit t uni l>i>. onera post
homines infereire, ut fureillar alimi nomea sit aeruinnularum. licmiau-
(67)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER VI.
89
Fnndus dicitur ager, quod planus sit ad simili tudincm fnndi vasorum. Fnndus quoque dici tur populus esse rei,
quam alienat , hoc est auctor.
Fu tare arguere est, unde et confutare. Scd Calo hoc prò saepius fiiissc posuit.
Futilcs dicuntur, qui silere taccnda ncqueunt, sed ca ciTundunt. Sic et rasa futilia a fundendo vocala.
Flagra tores dicebantur gcnus bominum , quod mercede flagris caedebantur -J*. 5
Flustra dicuntur, quum in mari fluctus non moventur, quam Graeci jiiu?mxi'uv vocant.
Flator tibiccn.
FI emina dicuntur^ quum ex labore viae sanguis defluit circa talos.
Flaminius circus et via Flaminia a Flaminio consulc dieta sunt, qui ab Hannibalc interfectus est ad lacuin Trasimenum.
Flaminia* aedes donni s flaminis Dialis. 10
Flammearii, iufectores flammei coloris , Violarli violati! dicuntur.
Flumentana porta lloinac appellata, quod Tiberis partem ea fluxissc affirmant.
Flammeo amicitur nubens ominis boni causa, quod co assidue utebatur fiammica, id est flaminis uvor, cui non licebat
faccre d ivo r ti uni.
Fidusta a fide denominata, ea quac maximac falci crant. £5
Fides genus citbarac dieta, quod tantum intcr se ebordac cius , quantum intcr bomincs fides concorde!} cuius dìtninu-
tivum fidicu la est.
tivum non prohibet, quominus magnae aliquac fiircac intelligantur ; ita
in suppliciis allure tcrribilibus rebus scrino lioniiiiiiin Inde re axsolct.
furcilla] f'urcillae coni. Dac. suspendebant] M. vg. suspendeban-
tur tic. Li>d.
1. Fundus] aUter Vano de L. L. V. §.37. '2. hoc est nurtur]
nolissinium cius ■lenificatila exemplum, sed non solimi, sunt municipi»,
quorum populus in legem aliquam Ilo man» in fundus fiteliis est. Plauti
Trinum. V, 1, 0. iam A. Are. advocniit. Kx Paulo intclligilur , quam
late olim in iure chili ^is buius voc. patucrit. !$. fatare] cf-
p. (il. v. exfati, cuin annot. Nonius p. 87, 10. et 2 il», 1S. v. confu-
tare, qui propritun verbi sonsum aperit. GlOiiae Isidori : Futa .i i-i ;■%<».
saepius fuisse] itaque ("aloni future l'requeiitalivuin crai antiqui Verbi
FUO. llinc pula ili» esse ducla ajuid IMaeiduni p. ili.}, ed. Alai.: fittaril,
futi, et p. idi. fuluvere , fitere. 4. Fuliles] congrua grammatici,
quos inlpp. laudani, Ladani, l'iac. in Stalli Tbeb. Vili, 297. Donai,
in Torcili. Andr. Ili, 5, 3. Pliorm. V, 1, 19. l'utile illc va» i'uissc ait
lato ore, funtlo ani/usto, quo utehanlur in saeris dette Vestati ijitia
aqua ad saera Festae in terra non pouitur, quoti si fiat, jiiueulum est:
UHM excogilatum est vas, quoti sture non posset, sed, si posiltim, statuto
funderetur. Glossar. Labb. : Futile, lì'/vrov. V. cliam (iloss. Isidori
T. futis , et Placidus p. 463. 5. caedebantur] ciiedcbitnt scriptum
fuissc coni. Dac. probabililer. Ita cliam Placidus W. 463. : Flagratone»,
qui flagris conditeti caedunt. 6. Flustra] voc. ulitur solus Tcr-
lullian. de pallio 2. A Suetonio T. III. p. 75. ed. Wolf. explicalur:
Flustra motus mari» fine tempestate fluctuanlis. Naevìns in bello Foc-
nieo in inseriplinne (sic) quoti ait: "■ìionerarine honustae stabant in fln-
stris", al *t tliccret in salii.'' qnam\ om. M. 7. Fiatar]
Glossar. Labi».: Fiat, Flator (ubi distinctio tollenda vide tur) , tpvail,
uviarnf. Placidus p. i(i!i. : Flalores , tibicines a fi andò. 8. Fle-
nu'nii] flemina et plcniintt distingui! Caper de orlhogr. p. 2243. P. cf.
Meursius Bxerc. crii, in Pocnul. e. 4. Placidus (ab Uns. adliibitus) p.
Ui'2.: Flcminiim l'cstem, in qua sanguis ambulando in pedes fluit. Seri-
bendum nato: ventini, tu qua eie. 9. Flaminius circus ere] cf.
S.-icbsc llist. Urbis T. I. p. 423. 10. Flaminia] Limi, e correclione
Si.u.. I laminile AI. Flaminiae Gir. ut vg'. Ulani appellationciu liabel
Gelliue N. A. X, 15. e Fabio Pletore, et Paulus p. 78. v. igncni. 11.
Flammearii] Lind. Flamearii ed. reti vg. Plnutum, interpretcs observant,
respici, a quo, Aulul. HI, 5, 36., coniungunlur palagiarii, indusiarii,
flamearii , violarii. violtilii] alii violaceum cuin colorein dicunt.
12. Flumentana] de bac quac Sacbse disputai, Hislor. Urbis T. I. p.21~.,
pai uni conveniunt tum Festi verbis. 13. Flammeo] Flaminius
est apud Noaium ]>. 541, 31. fiammica] buius vestinientum Gel-
lius N. A. X, 15, 28. e Fabio Pletore ricam dicit. Idem 15, 23.: ma-
trimonium flaminis nisi morte dirimi non est ius. 15. Fidusta] cf.
p. 32. v. confoedusli. 16. Fides] Dac. ad candem originerò revo-
cai Hesycbii voc. o<//J>?, xofióui paymuxui' et ocpio'tj,, /niiòi). con-
cordet] boni codd. coneorilcnt \g. Illud Lind. ita dcfcndil, ut verbum
primarium relativae enuaciationi assimulaluui dicat : qua in re provocat
ad Kruegeri libriim de altract. §. 29.
M
90
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(67)
'W
Fi \ ula s fibnlas.
Fiscellus*^ casel mollis appctitor, ut catillones catillorum liguritores.
Fiber genus bcstiae quadripcs. Plautus : "Sic me subes cottidie, quasi fiber saliccm" 5 quo nomine extremae orae
fluminis appellantur. Unde et fibras iocinorum et fimbrias vestimentorum dicimus.
5 Fratria, uxor fratris.
(68) Frivola sunt proprie vasa fìctilia quassa. Unde dieta verba frivola , quae minus sunt fide subnixa.
Fra ter a Gracco dictus est rpQijxgy, vel quod sit fere alter.
Frontem antiqui masculino genere dixere.
Freniitum die tutu velut ferimentum.
10 Fratilli villi sordidi in tapetis.
Fracebunt, displicebunt.
Forago, fiìum, quo textrices diurnum opus distinguimi, a forando dictum.
Frutinal lem pi um Vencris Fruti.
Fringilla avis dieta, quod frigore cantei et vigeat; unde et friguttire.
%. Fiscellus] fiscellum sive fiscellam, constat, vas vimineum dicium
esse, quo caseus cogebatur. Isidori Glossae : Fiscella, forma, ubi casei
exprimuntur. Hoc nomine fiscelli, Lino, putat, cadem metaphora casci
ligurritorem dictum esse, quo bibacem hominem lagcnam, voraccm ma-
cellimi. Vereor tamen , ne quid Paulus turbaverit , et Festus Fisccllo
nominativo casu scripserit , ut fiscellones ita a fiscellis , quemadmodum
catillones a catillis, dicti sint. Quamquam etiam Glossae Isidori : FisceL
ìus, mollis casei appetitor. liguritores] ligurrilores M. catillones]
catiliones Gu. V. supra p. 34. v. catillones. 3. Fiber] secufus est
in eo veriloquio Verrius Varroncm de L. L. V. §.79. besliae] vg.
Lind. vespae codd. quadripcs] boni codd. quadrupes vg. Lina.
Cf. Praef. IV. §. 3. Plaulus] in incerta fabula. V. Bothe Plauti
fragni, ine. 15. p. 445. subes] i. e. subedis. Cf. p. 4. v. ambest.
cottidie] boni codd. Lind. cotidie vg. 4. iocinorum] M. ut vg.
iocinerum Gu. Lind. 5. Fratria] cf. Nonius p. 557. M : Frulriac
appellantur fratrum inter se uxores. Glossar. Labb. : Fratria, tlvénfQ.
Placidus p. 463. 6. Frivola] Glossar. Labb.: Frivola, oxiviloia
(VTiXij tcuvv, et: Frio, Xinrìjiiontui. 7. vgi/igif] Lind. e bonis codd.,
in quibus est phretre. gigìjrug vg. gigàrùìg") mg. A. Aug. fere
alter] boc argutum et subtile etymon , ut pulabant antiqui , Verrius
debet Nigidio. V. Geli. N. A. XIII, 10. Nonius p. 36, 1. 8.
Frontem] v. p. 46. v. corius, cum annot. 10. Fratilli] Glos-
sar. Labb.: Fratilli, xQoaaoi. tapetis] tappetis M. Ita cliam
scribitur apud Fcstum, Qu. XV, 26. p. 158, 5. 11. Fracebunt]
a fracibus oleis. Nam, ut Cato de R. R. 64. : quatti dòttissime in fra-
cibus erit oleum, tam deterrimutn erit. Glossar. Labb.: Frax, rovyia
yuqov. Frac es , tXutov TQvylcc l'nóoraais ìlaiov. Fracerc , ììioiaafriu.
Fracidus , vjtifiatQos. Plenius Placidus p. 463.: Fracebunt, sordebunf,
displicebunt , dictum a fracibus, qui sunt stillicidio sterquilinii. Intel-
ligitur , nomcn fracium a faccibus olearum ad alias sordes translatuni
esse. Frigcbunt alter libcr Bartbii Adv. XLI, 17. : quod manum inter-
polatoris aperte prodit. 12. Forago] Glossae Isidori: Forago,
frames diversi coloris. forando] Li.\d. nulla variamone indicata.
furando vg. Scd forando in libro ms. esse, iam annotaverat Lrs.
13. Frutina[] Erucinal, a Venere Erycina, A. Aie. scribi vult : acuta
conicctura , scd quae cliam pluribus argumcnlis conlutari possit , quam
a Scal. confutata est. Salmasius Exercit. Plin. p. 50. col. 1. frustra,
cani defendit. Frucinal ed. vct. A. Aie. in mg.: quod Dac. ita adsciscit,
ut postea prò Fruti subsliluat fingi, Meursium scilicet secutus, in Exerc.
erit. in Plauti Militem e. 5., qui Venercm Frugi, id est honeslis amori-
bus pracsidentem, sibi Qnxit. Fruti] frugi ed. vet. frutae vel frugi
mg. A. Acc. Frulis ler;endum censucrunt plerique , etiam Li>d. Ae
ccrtum est id Veneris nomcn apud Solinum II, 14. J cneri mairi , qnae
Frutis dicitur. Auguslini autem locus, de C. D. IV, 21., nibil ad Fru-
ti in ; nomcn illud divae Fructeseac , quicquid de eius forma statuitur,
ad fructus spectat. Caetcrum Scal. probabiliter noinen Fruti ex Aygo-
dlxrj natum esse existimat; ab Etruscis sic esse corruptum , conieci
Etrusc. rerum III, 3, 11. T. II. p. 74. Idem Scal. acutissime hinc iyn-
gos, Veneriae aviculae , nomen ducit , quod servatum est in Glossar.
Labb.: Frutilla , u;J: quanquam ei adversatur Salmasius Exerc. Plin.
p. 50. col. 2. 14. friguttire] boni codd. Lisd. frigutire vg. Cf.
Varrò de L. L. VII. §. 104., ubi fringutire est, Nonius p. 7. 9. v. fri-
gere, 308, 11. v. frigit, Fulgentius p. 562. t. friguttire. Apud Lo» fri-
guttire legitur.
(68)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER VI.
91
Fratrare puerornm mammae dicuntur, quum primurn tumescunt, quod velut fratres pares oriuntur, quod ctiam in
frumento spica faceve dicuntur.
Frigere et frictuma Graeco venit (pQvyeiv*
Fregellae locus in Urbe, in quo civitatis feliis*^ bospitcs habita verini t.
Festram antiqui dicebant, quam nos fenestram. 5
Firmimi cenò tov l'oftatog, quod significat sustcntaculum, dictum videtur.
Fra us us erit, fraudem commiscri t.
Fai e ri oppidum a fale ^ dictum.
Fraxare vigiliam circuire.
Florifertum dictum, quod eo die spicae feruntur ad sacrarium. 10
Frugamenta a frugibus appellata.
Frendere est frangere 5 unde et faba fresa 5 unde et dentibus dicimus fendere.
Formucales •}• forcipcs dictae, quod forma capiant , id est ferventia.
Farrago appellatur id, quod ex pluribus satis pabuli causa datnr iumcnlis.
Fetiales a fericndo dicti : apud bos cnim belli pacisque faciendae ius est. 15
1. Fratrare] M. ut vg. Fratriare Gu. Lind. Illud analogia e con-
venientius visum; idemque tuetur Placidus p.463.: Fralrarent, tttrgue-
rent, pubescerent. Cf. Festus Qu. XIV, 1. p. 105, 31. v. sororiare.
pueroruni] pucllorum~) mg. A. Auc, inutili correctionc. 2. dicun-
Uir] M. dicitur Gc. vg. LlND. Illud restitui ea mente , ut spica prò
plurali habeatur. Spicum , constat , prò spica ctiam a Varrone et Ci-
cerone dici. Ex illa M., prestantissimi cod., lectione nata est ea, quam
Aid. babet : spicae facere dicuntur. 3. qnryfiv] scribendum vidit
Dac. phrigin boni codd. , quod povynv esse apparet ex more codd.
ygixcìv vg. (fqiyiZv) mg. A. Ave, idemque posuit Lind. : quod nescio
quid sit. 4. f'cliis] boni codd. feliì vg. illius) mg. A. Aug.
illim coni. Gorn. Mibi in literis bis corruptis latere -videtur Frcqcllis,
quod compendiaria scribendi ratione facile mutar! poterat in Fcllis et
Feliis. Quod autem civitatis Frcgellis scripsit : ita solent senescentis
Latinitatis scriptores, ut civitas Gabis et multa ad eum modum leguntur
in Itinerariis et Ag-rimensoribus. 5. Festram] disertius de co voc.
Antonius Gnipbo apud Macrob. Sat. Ili, 12. Doederlin. Syn. et Etym.
T. VI. p. 127. comparat: (foiar^Q' &aoiq, ex Hcsychio. Corrupte Placi-
dus p. 464. : Frestram, fenestram. 6. utzÒ iov fQfturoq] vg. apo
tu ermalos boni codd. 7. Frausus erit] verba, ut videntur, e lege
sumpta. Apud Plautum Asinar. II, 2, 20. est frausus siel, cf. Nonius
p. 112, 18. Scai. Livio XXIII (nonXXXIII), 14. tribuit: fraudem fransi:
acutius quam verius. 8. Faleri] intelliguntur Falerii , sed librari!
veterem scribendi rationem servarunt, cum noincn non nosscnt. a
fale] Lind., nulla notata lectionum differenti.!, a sale vg. : sed Ues.
nionet, librum ms. baberc a fale. Lind. coni, a falere, i. e. pila, de
quo voc. v. Gesncri lex. rusticum. Non maiore molimine corrigi potest:
a fola, coli. p. C6. Qui a sale scriptum putant, ut Scal. in Vavr. de
R. R. p. 105, 6. (p.237.), Falerios ante Halcrios dictos esse existimant,
nana ròv v.Xu, ut conditor fuisse dicitur Halcsus. De qua nominis forma
pluribus dixi Etrusc. rer. IV, 4, 3. T. II. p. 272. 9. Fraxare]
Placidus p. 462. : Flaxare , vigilias circumire. Sed Pauli codd. aucto ■
rilas praeponderat, ut fraxare rclincam , quanquam de etymo verbi mi-
nus ccrtus, quam Scal. et Lino, ac Doederlinus, Syn. et Etym. T. VI.
p. 122. circuire] boni codd. Lind. circumire vg. Doederlin. 1.1.
circumdare scribendum esse putat. 10. Florifertum] Glossar.
Labb. : Florifertum, avdoyooCu. Caeterum ignota ea caeremonia. 11.
Frttfjamenta] Legendum sit frumenta, an frumenta intelligantur auasi
fmgamenta dieta a frugibus, quaerit Dac Utroque probabilius est,
l'uisse antiquuni verbuin frugare , et bine ductum nomen frugamentum.
12. Frendere] cf. p. 56. v. defrensam , cum annot. , et Nonius p. 447,
10. v. fremere et frendere. fresa] boni codd. Lind. fi-essa vg.
Utrumque nunc in scriptoribus legitur. De fresa faba Columella II,
12. VI, 3. 13. Formucales] Formucapes coni. Scai. , ut oranis
glossa ad explicandam originem voc. forcipes scripta esset, quod ita
esse, coltala p. 63. v. forcipes vix dnbium relinquitur. 14. Far-
rago] cf. Varrò de R. R. I, 31. Colum. II, 7. Isidori Glossae et Glos-
sar. Labb. : Farrago, ynaOTig. Etiara Faratalia, ovvxotitu eo spcctant,
nam farrago e satis et leguminibus ferro cacsis constabat. Fortasse
legendum Farraginea. 15. Fetiales] M. vg. Lind. Feciales cett.
codd. Illud a titulis maiorem babet auctoritatein. V. Marini Atti dei
frat. Arvali p. 708. Cf. Varrò de L. L. V. §.86. (ubi feciales scriptum
est) et Nonius p. 529, 17. v. fetiales. Apud Placidum p. 466. : Foedera
dicuntur sacerdoles per quos foedera fiebant etc. Corrige: Fetiales.
M *
92
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(68)
Feretrius Iuppiter dictus a ferendo, quod pacem ferre putarcturj ex cuius tempio sumebant sceptrnm , per quod
iurarent, et lapidem siliconi, quo focdus fcrircnt.
Femur, fcmoris, et fcmen, fcminis.
Fcnero et fcncror dici potcst.
5 Frux, friigis dixerunt antiqui.
(09) F vuctam et fructum.
/"*" Ferocit apud Catoncm fcrocitcr agit.
Fivcre item prò figcrc.
Fruniscor et frunitum dixil Cato$ nosquc qiium adirne dicimus infruni tum, ccrlnm e-4 antiquos dixissc fruii itimi.
lOFelices arhorcs Cato dixit, quae fructum fcrmit, infcliccs, quac non fcrunt.
Falsius et falsior qnum rationabilìtcr dici possiut, non tamen sunt in consuetudine.
Furum gcnitivus pluralis a furc. »«
Fucilis, falsa 5 dieta autem quasi fucata.
Fcrìae statac appcllabantur, quod certo statutoqnc die obscrvarcntiir.
15 Fluoniam Iunoncm mulicres colcbant, quod cani sanguini* Huoi-eni in conceplii rclincrc putabnnt.
Flammeo vestimento flaminica utcbattir, id est Dialis uxor et Iovis sacerdos , cui telimi fulmini-; eoden erat colore.
Fulguritum, id quod est fulmine ictum, qui locus stalim licri putabatur religioMU, quod cimi deus ubi dicasse
vidcrctur.
Fanatica dicitur arbor fulmine icla.
20 Fui me n dictum a fluore flammac.
Fulccre* prisci prò ferire dicebant, unde fulgus dictum est.
fcriendo] codex Berolinensis , cdd. vett. , nt vg. et Lama ferendo celi,
codd.
2. foedus fcrircnt] bis significatur aliud ciusdem nominis vcriloquium,
a fcriendo: a quo Iovem Fcretrium dicluni esse, crani qui npiiiarciilnr.
V. Propert. IV, 10, 46. 3. femen] igilur Ycrrius et huiie mnuiiia-
livmii usui conccsscrat , qua de re alii dobitaverunt. V. Forcellinii
Lex. Lat. 4. Fcnero . . potest] hoc, jiulo, discrimine, ut aelnum
ipsain aclionem pccuniac Tenore dandae, deponens negolium et quac-tu*
inde faciendi gcnus significarci, ut solcnt deponenti*, Placidus p. 16 i .
Focncro foencror dicimus, habctquc auatuor parlieipia. 5. anlitjui]
ut Ennius apud Priscianum. Cf. Varrò de L. L. IX. §. 75. 7t>. . qui
Inni nominativum frugis non alicnum fuissc a consuetudine , oslcudil.
6. Fructam] participium intclliyi vidclur. 7. Ferodi] GIOMMT,
Lalib. : Ferodo, dyniaivofiui; 8. Fivcre] Fiberc corr. Menrsins
Exerc. crit. P. II, IH, 111. Opp. T. V. p. 638.; sed etiam hoc non-
nisi infirma quadain etymologica ratione nitilur. Oinncm glossato wf,
oro. item] boni codd. ed. vel. idem Li>n. e Lipsicnsi cod. Sed
edam illud significai id quod apud Catoncm: siquidem omnes glossar a
r. ferocit ad felices usque ad Catoncm Spectant. Lion. Catoniana p, SS.
9. Fruniscor] de co verbo docte disserit Gcllius ÌN. A. \\ II, *-. Infruni-
tum Scnceae et Celilo non insolitam esse 'crbam con-
Felice* arborei] Calo non dixit pura* «roso ri i I frnyifrr
ngricolac. Ila LÌTÌOI \, 24. et \ irgilius Mepi 1.'. Furum] r.
C. !.. Sclniciilcr. Lat. t. ramni. P. 11. I. | ' >iunim apud l'rtlum
Qa. Vili, 98. p. 171, 11. 13. torniti* m ,. \..u...-. Futile)
l'urtlia V. < Sed roc. futili» VerriuBi do\i>>c a fucato, non c»l rre-
diliile. ■» . p. 67. i. fi li. Ferite .'lutar dir* ttututoi
\ ano de L. I.. VI. §. 3 I ' ririae «.uni fcriae rum -■ pti» *r. de qaibua
l'aulus p. 18. 15. Fluoniam Iunoncm] cf. Tertulliano» ad Dal. Il,
11. Arnob. adT. geni. IH, 30. Augusl.ni- de (. I». ITU, .' S. e \ ar-
ronc. Quae bic de limone, quae tanquam luno Lucina tum emdem
Mena pririiinu sua eidein cruori prmaidet : in . .»*ia
reponenda esse lidclur. Memorai e a in etiam Martian. Capelli II. i;
p. 199. ed. Ktipp. 18. Flammeo) cf. p. 67. W. flammeo. 17.
l'ultiuritum] ef. p. 27, t. bideol.il . rum anoot. -.■", liiuj corr.
I. Fr. lironoT. ObaOTT. I. 13. p. 111. (61. od. ■"■■Ili ni . quod p.
Oli. v. II. une n Dialis a Ilio sii Sed non ubique prò loie Dm
poterai. 19. Fanatica' ef. p. 18. ». faaum. / m'ain»]
reetius \ arro ile L. L. \. t. 70. fluore] mg. A. Ai»..: MdM
<.'. fulijorc) Apud Limi, nulla est lcclioais Tarietas. Fmlcert]
(69)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER YI.
93
Fnnebrcs tibiae dicuntur, cnm quibus in funere canitur, quas flamini a adire putabatur illicitum.
Flamini us camillus puer dicebatur ingenuus patrimcs et matriines , qui flamini Diali ad sacrifìcia praeministrabat :
antiqui euim ministros camillos diccbant. Alii dicunt omncs pucros ab antiquis camillos appellatos , sicut babctur
in antiquo cannine, quum pater lìlio de agricultura pracciperct : "Hiberno pulvcrc, verno luto, grandia farra
Camillc mctcs." _
Flaminia -f dicebatur saccrdotula , quac Flaminicae Diali pracministrabat, eaque patrimcs et matriines erat, id est
palrem matremque adirne vivos babebat.
Ficolea palus ilculneus.
Flamini us lieto r est, qui flamini Diali sacrorum causa pracsto est.
Frequentar iu ni frequenlem. ,ft
FornacalLa fcriac institutac sunt farris torrcndi gratia, quod ad foruacem , quae in pistrinis crat, sacrifìcium fieri (70.)
solcbat.
Furvura bovem , id est nigrum, immolabant Aterno *.
Ferentarii levis armaturac pugnatorcs.
Fa ustul uni porcelli! m, feturam porcorum. .*
Familiaris Roman us, privatus Romanus.
Fa n a, quod fando cousecrantur.
Fastis diebus iucunda-J- fari licebat, nefastis quaedam non licebat fari. ■ vo*t"1
COrrcxi. Fulaerc codd. vg. Li^d. Scd inter fulgenduni et feriendum
nulla nolionis allìuitas; fuLcire aiilcm, quod est ìotiàtiv, or.i/xrnv, ab an-
tiquioribus sccuudum tcrliam coniugationeni (ledi poli-rat (quo etiam
fulsi et l'ullimi et fulcrum et alia derivata digitimi inlendunl) : ac signi-
ficata! buius verbi, ut Gracci enqnTUV et Latini eellcrc (cf. aniiot. ad
p. 42. v. coluiunac), non longc distai a feriendo. Possem eliain Dio-
mede uli, ubi I. p. 369. 1*. ita ligitur: Sunt quaedam perfecta a diver-
sis inslanlibus deridala, ut arco aces acuì, acuo acuis acuì, .... /'lin-
ceo f'ulces fulsi, fuìijco f'ultjcs fulsi: nisi juicio fulcis fulsi scriben-
dum esse apparerei. Placidus p. 463.: Fulsit , partii (sribt: feriit) vel
pcrcussit. Full/ere diluì ferire est : uitde quoque fulnien dittimi. In bis
erroris origo apparcre videlur. Alitcr statuit Docdcrlin. Sjn. et Elvni.
T. V. p.66. fulijus\ boni codd. Li>d. fuljur deteriorcs duo codd.,
ut vg. ÌN'on mutavi illud, quanquain una; /.lyóptvor-, cuiu e Yerrio ductum
esse jiossit.
1. Fnnebrcs tibiae] cf. Fcstus Qu. IX, 10. p. 10, 13. v. nacnia.
Flamini . . . illicilum] cf. Geli. N. A. X, 15. et annot. ad p. 61. v.
equo. 2. Flaminius] cf. p. 34. v. camillus. Plutarcb. Aura. 7.
JHacrob. Sat. Ili, 8. patrimcs et malrimes] palrimus et malrimus)
mg. A. Aie. : scd illa forma noster etiam infra v. Flaminia et p. 94.
v. matriines utitur, ut dubilari nequeat quin Latina sit. 3. ab
autiquis] vg. aj/ud anliijuos Li>d. ex uno Gu. 4. 5. Hiberno . . .
mete] idem Carmen rusticani afl'crt Macrob. Sai. V, 20. Servius in
Viroli. G. I, 101. Saturnina versus, quibus composilmu id esse appa-
ret, ita dimctiendos censet Lino.: Hiberno pulvcrc, verno luto gia'ndia
fa'rra || Cantile niclés : candemque scntcnliam amplectitur H. MeyCr in
Anlbol. Lat. 7. p. 4. Miiius recte , opinor, statuunt H. Dùntzer et
Laur. Lcrscb de versu Saturnio p. 61. 6. Flaminia'] vìx adducor,
ut credain banc ministrarli sive sacerdotulara simpliciter Flaminiam ap-
pellalam esse : multo iacilius, ut Flaminiam camillam dictam et alteruin
toc. a Paulo omissam esse statuam. Ita Macrob. Sai. Ili, 8. : Romani
pucros et pucllas nobiles et investes camillos et camillas appellant, fla-
mini e a rum et Jlaminum praeministros. Eadem Servius in Virgil.
Aen. XI, 543. Cod. Lipsicnsis Flaminula: nimirum intellexit, qui eum
scripsil, Flaminiac nomcn bic aptuin non esse, et propriis viribus crro-
rem sihi corrigendum sumpsit. A. Auc. in mg.: Flamilla, propter ean-
dem caussam. 9. Flaminius lictor] inccrtum , an bic intclligatur
ab Ovidio F. II, 23. 11. Fornacalia] idem voc. explicatur p. 63.
13. A terno] quam potui minima mutalione posui prò lectione bonorum
codd. eterno, cura nolani sit, Neptuno et fluviis boves , etiam nigros,
iiumolatos esse. Sverno vg. Saturno Aid. Inferno Lind. 14.
Ferentarii] cf. p. 13. v. adscripticii. 15. porcellum] genitivum
pluralis esse contendit Goth. Non puto : scd faustulum porcellum eum
esse , quelli rustici non vendebant , scd ad feturam porcorum adolesccre
sinebant. 17. Fana] v. p. 66. v. fanum. 18. iucunda] A.
Auc. in mg.: tura V. C. iuridica) Scai. corr. : ìus. Ncc dubium,
quin tale quoddam verlium Fcstus posucrit. Cf. Varrò de L. L. VI.
§. 29. 53. licebat fari] Gu. Lind. fari licebat M. vg.
94
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(70)
Fenus appellatili; naturata terrae fetus; ob quain causam et nummorum fetus fenus est vocatum , et de ea re leges
f e neh re s.
-V
LIBER VII.
Gerrae crates vimineac. Atlienienses quum Syracusas obsiderent et crebro gerras poscerent, irridentes Siculi gerras
5 clami tabant. Unde factum est, ut gerrae prò nugis et contcmptu dicantur.
Genas Ennius palpebras putat, quum dicit boc versu : "Panditc , sulti', genas , et corde relinquite somnum." Alii eas
partes putant genas dici, quae sunt sub oculis. Pacuvius genas putat esse, qua barba primum oritur, boc versu:
"Nunc primum opacat flore lanugo genas."
Gcntilis diclini- et ex codcm genere ortus , et is , qui simili nomine appellatur, ut ait Cincius : "Gentiles milii sunt,
10 qui meo nomine appcllantur."
Genialis lectus, qui nuptiis sternitur in bonorem gcnii, unde et appellatus.
Gens Aelia appellatur, quae ex multis familiis conficitur.
Gerusia curia ab aetatis vocabulo dieta.
Genuini dentes, quod a genis dependent.
15 Gestus, quo indicatili*, quid geratur , praetcr participium , quod a gerendo deducitur.
(71) Geni u ui appellabant deum, qui vim obtineret rerum omnium gerendarum. Aufustius : "Genius", ìnquit, "est deorum
1. Fenus] eadem supra p. 64. v. fenus.
cf. Liv. XXXV, 7.
1. 2. leges fenebres]
A. Gerrae] cf. Paulus p. 32. v. cerrones , cum annot. Placidus p.
■467. apud Maium : Gerras, nugas ineptiasque. 5. contemptu]
rectius sane dixisset Paulus cum contemptu , ut sci'ibendum esse censet
Doederlin. Synon. et Etpn. T. III. p. 86. Nam contemptum prò re
contemnenda a Paulo Festovc dietimi esse , vix credibile est. Casp.
Barth. Advers. XL, 1. e libro suo proferì in conteriemdis , et inde
efficit : in comoediis. Facilius inde fieret: in contemnendis, si libro isti
tanta esset auctoritas. C. Genas] cf. Servius in Virgil. Aen. VI,
688.: Genis, palpebris. Ennius de dormiente: Imprimitque genae ge-
nam. Plinius N. H. XI, 37, 57. 58. §. 156. 157. si recte scripsit: Nec
genae quidem omnibus, ideo neque nìctationes . . . Exlremxtm ambitimi
genae superioris antiqui cilium vocavere , linde et supercilia. . . Infra
oculos malae homini tantum, quas p risei genas voeabant, XII lubu-
larum interdicto radi a feminis eas vetanles : significatus, quo Pacuvius
id toc posuit, magis obsolcvit , quam quo Ennius usus est. Placidus
p. 468. quae Label, piane nova sunt: Genis, ea parte vultus, quae in ter
malas et auriculas est: ideo genae dielae, co quod infans in utero caput
inclinatum inlcr genua tcnct. Ennius] Ann. XII, 7. ap. Mcrulaiu.
Idem versus, affertur a Fcsto Qu. XV, 17. p. 149, 21. suiti' genas]
sulpigenas boni codd. sultigenas vg. suUis~) mg. A. Auc. Infra iu
codice Festi suetigenias est. 7. Pacuvius] in ine. tragoedia, Bolbc
P. Se. L. V, II. p. 149. fr. 9. 8. flore] flora coni. Sc.u.. , quod
Atlius in Baccbis iloram lanuginem , et Pacuvius ipsc in Antiope floros
crines dixerit. V. Servius Dan. in Virgil. Acn. XII, 603. p. 82. ed.
Lion., ubi apparet de adicctivo nomine florus , non iloreus . dici. Sed
idem Scal. sibi ipse iani opposuit Virgilii versimi , Ach. Vili, 160.:
Tum mihi prima genas vestibat flore iuventas. 9. Gentilis] cf.
imprimis Q. Scaevola apud Ciccron. in Topicis 6. ÌS'icbubr. H.R. T. I.
p. 326. ed. alt. Hugo in Horreo iur. civilis VI, IV. p. 46S sqq. 11.
Genialis lectus] cf. Serv. in Virgil. Aen. VI, 603. nuptiis] in
nuptiis unus Lipsiensis. Ita nuptiis apud ^ arronem de L. L. AI. §-34.
legilur. honorem] vg. honore boni codd. appellatus] boni
codd. Li>d. appellatur vg. 12. Aelia] Ma legi iubet D.vc, quod
Aeliae gentis proprium non fucrit , ut in familias dividerctur. Quasi
vero ex Paulo inlelligi possit, quid Fcstus de Acliac gentis familiis di-
xerit. 13. Gerusia] Varrò de L. L. V. §. 156: Senaculum voca-
tum, ubi senrtus aut ubi seniores consisterent ; dictum ut gerusia apud
Graecos. Ipsum enim aedificium dictum esse gerusiam a recentioribu»
Graccis, ostendit Vitruv. IX, 8. aliique. 14. « £«***] idem etv-
mon prodit inter alia Cornutus qui dicitur in Pcrs. I, Ilo. 16.
gerendarum] gignendarum conieci Etruscar. rerum III, 4, 5. T. II, p.
89., quod Augustinus de C. D. VII, 13. Varrone auetore Genium ila
delinil : Deus est, qui praepositus est ac vim habet omnium rerum
gignendarum. Possis laracn gerendarum co defendere, quod Paulus
infra gcnialcs a gerendo dictos esse tradit.
(71)
DE SIGMFICATICWXE VERBORUM. LIBER VII.
9S
filius, et parens hominum , ex quo liomines gignuntur. Et propterea Genius meus nominatur, quia me genuit."
Alii genium esse putarunt uniuscuiusque loci dcum.
Germcn est, quod ex arborum surculis nascitur; untlc et germani, quasi eadem stirpe geniti.
Gemursa sub minimo digito pedis tuberculum, quod gemere faciat eum , qui id gerat.
Gingrire anscrum vocis propri nm est. Unde gcnus quoddam tibiarum exiguarum gingrinae. 5
Gingriator* tibicen.
Gigeria ex multis obsoniis decerpta.
Geniale s dcos dixerunt aquam , terrani , ignem , aerem : ea cnim sunt semina rerum, quae Graecorum alii oroiysìn,
alii ùtÓ/iovs vocant. Duodecim quoque signa, lunam et solem inter bos deos computabaut. Gcniales autem dicti
a gerendo , quia plurimum posse putabantur, quos postea gerulos appcllarunt. 10
Gnarus quuru significet id , quod scius , peritus, tamen invenimus p rogna re significare aperte.
Gncpbosum obscurum , videlicet ex Gracco, quod est uvtcpecg.
Galli, qui yocantur Matris Magnae comilcs , dicti sunt a flumine, cui nomen est Gallo; quia qui ex co biberint , in
boc furere incipiant , ut se privent virilitatis parte. Alii putant , ideo eos sibi genitalia incidere , quia violaverint
nomen patris matrisvc, ne possint ipsi fieri parcntes. 15
Gnarigavit significat apud Livium narravit.
Guarivissc narrasse.
Gaia Caccilia appellata est, ut Romani venit, quae antea Tanaquil vocitata erat, uxor Tarquinii Prisci regis Ro-
2. loci deum] cf. Scrvius in Virgil. G. 1, 302. p. 215. ed. Liou.
3. germani] contraria erat Varronis opinio, teste Servio in Virgil. Aen.
V, 411.; germ.am.us est, secundum Varronem in libris de gradibus , de
eadem genetrice manans, non, ut multi dicunt, de eodem genuine, quos
Me tantum fratres vocat. geniti] M. ut vg. nati Gu. LlND. 4.
Gemursa] cf. Plin. N. H. XXVI, 1, 5. qui id] vg\ quid boni
codd. 5. Gingrire] Glossar. Labb. : Gingriunt , yjjviq ì/.powaiv.
Gingrum , <pmrr} xrjvóq. Gingrinae] Glossar. Labb. : Gingriba,
liàoq </><oii/q 01'dni.yyoq. Ac yiyyqiaq Hesycbio , yiyyQoq Atbcnaco et aliis,
yiyyituq denique talis uvUor.oq dicitur Polluci , eodem nomine quo Ado-
ni». 6. Gingriator] coniectura ductus scripsi. Gilerialor boni
codd. Gingeriator vg. Girenator. V. C. Gingrinator) (id est ex cor-
rectione) A. Aiìg. in mg. Dac. gingritor vcl gingrinator legendum exi-
stimat; sed gingriator propius a codd. forma abest. Est Graeeum
yiyynuvxijq a Tcrbo yiyyouCvo). 7. Gigeria] M., ut vg. Neque alitcr
legitur apud Nonium p. 119.: Gigeria, intestina gallinai um cum hise-
tica (fort. hepatica ; alii isiciis) cocta. Plura voc. cxempla Forcellinius
ministra) . Gizeria LiiND. e Gu. , quod Francogallico voc. gesicr , quod
Dac. contulit, parum munitur. 8. Geniales] Genitales coni. Petrus
Chiacconius (Ciacconius ab aliis dictus), commendatuin a Fulvio Ursino.
Non opus est. Geniales deos Baccbum et Cererem dicit Statius Tbeb.
XII, 618. OTotyjla] vg. stichia boni codd. 9. àxó/uovq] boni
codd. Lino. OTifQfiaTa vg. yhiO-Xu. y ùru/.iovq mg. A. Aug. 10.
gerendo] genendo coni. Scal. ; idemque prò quia] qua, id est genitura,
et prò gerulos] Genios scribendum existimavit. Quibus mutationibus
non librarios, sed Pauluin Festumquc correxit. Nec diffiletur ipse Scal.,
lcclionem codd. ita defendi posse , ut gerulus antiquiori significata in-
telligatur o ■mjt'/.croìv xal nqvMxnq, In Glossar. Labb. est: Geruli, jrya-
xrijgiq, et: Gerulus, ùvvrtjq, ctiam dioixrjTixóq. 11. peritus] M., ut
vg. peritus est Lind. e Gu. prognare] voc. allunile non cognituin,
sed ortum ex passivo usu voc. gnarus , quo id a Tacito poni constat.
Quod autem apud Nonium bis legitur proqnariter , p. 150 et 154., id
cum strenue et audaciter significare Nonius trad» t , non dubito quin
prognaviter fucrit. 12. Gnephosum] cf. p. 39. v. cnephosum.
Glossar. Labb. : Gnetonsum, rlu-avnòv, oxoriivóv, quod Scal. recte muta-
vit in Gnefbnsum, H. Stephanus in Gnephosum. 13. 14. quia ...
incipiant] primus eius rei auctor est Callimachus apud Plinium N. H.
XXXI, 1, 5. §. 9. furere] vg. furore boni codd. 16. Gna-
rigavit] Gnaruravit coni. Vossius in Etymologlco L. L. v. gnari p. 324.
ed. Ncapol. a nomine gnaruris. Et habetur in Gloss. Labb. : Gnaru-
ral, yvioqlsii-. Nec tamen quidquam sanius et analogiae Latinae Linguae
convenientius esse potest, quam verbum gnarigare. significat apud
Livium] ap. Liv. sign. Lind. e Gu. 17. Gnarivisse] Gu. Likj>.
Gnariisse M. Guarnisse vg. Glossar. Labb. : Gnaritur, yvm finirai,. Pla-
cidus p. 468. : Gnorilur (scr. Gnaritur) , cognitum sive compertum est.
18. Gat'a^ ita recte Verrius, non Caia, nani C, prò G in eo voc. non-
nisi in nota scribebatur. De Gaia Caecilia Plutarch. Qu. Rom. 30.
Tlin. N. H. VIII, 48, 74. §. 194. Valerius Max. de nominibus ex. (T.
96
PALLI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(71)
manifruni, quac tantae probitatis fuit, ut id noraen ominis Loni causa frcqucntent nuLcntes, quam summam assc-
cvrant lanificam fuisse.
Gallam Libere ac rugas conduccre ventri, quum ait Lucilius , praemonet, parsimonia esse utendum , ncque
gulae indulgendum, ventremque coarlanduin.
5 Gaulus genus navigii paeue rolunduui.
Galbcum ornamenti genus.
(7?) Gestii, qui subita felicitate c-Jiilarahis nimio corporis motu praeter consuctudinem cxsultat.
Gncns et corporis insigne et pracnomcn a generando dieta esse, et ca ipsa ex. Graeco yiyvto&cu, apparct.
Ganeum antiqui locum abdituin ac velut sub terra dixerunt. Tercutius : "Ubi illum quaeram ■'. credo abductum in gancum/'
lOGalearia a galcarum similitudine dieta.
Gnitus et gnixus a gcnibus prisci dixerunt.
Guotu, cogniti!.
Gravastellus, senior. Plautus : "Qui est gravastcllus , qui adveuit." Ut puto , gravastellus a gravitate d'ictus.
Gramiae oculoruin sunt villa , quas alii già mas vocant.
15 Grò in a appcllatur genus machinolac cuiusdam , quo regiones agri cuiusque cognosci possunt, quod genus Gracci
yviofiovu dicunt.
Grumus tcrrac collcctio , minor tumulo.
Probus p. 1400. apud Golbofrcdum) , et imprimi* Fcstus Qu. XII, 8.
p. 48, 31$. v. pracLia.
3. Lucilius\ Luius versus e 1. XV. Nonius exhiliet p. 4 15, 18. y.
accrosuiu; Dousa posuit 1. XXV, 1. p. 63. 5. Gaulut] yiu/.og no-
mcn Plioenicii navigii nolissinium. G. Galbeum] ef, I'aulus p. 30.
v. calbcos, cuin annot. 7. Gestii]' et. Scrv. in Virgil. G. I, 387.
8. Gneus] boni codd. Gnnciis vg. Lii\d. Cunslal buius uumiitis genui-
nas i'orinas esse Gnaivos, Gnacus , (ìncus , INacus , Nems. V. maxime
Valer. Maximus «le nominilius. Cn. reele nonnisi in noia scriltitur.
et eoruuris insiline] nam naevus plenius et anliquius gnaevus tlieebatur.
Ila Yalcrius : Igitur etiam qui in eorporibus t/it/ni solct, gneus (alii
ijnaevus) appellatur. Etiam bic sine dubio , quod eorpori ingcnitus
est (Muttcrmul). yiyvto&ai] Vg. gignesthe boni codd. yiyrnai,
mg, A. Auc 9. Tcrcnlius] Adelpli. Ili, 3, 5., in quo versu cxpli-
cantlo Douatus eandein originem , quam Fcstiis significai , exponit , «.io
T»g yuq. Ubi] vg. Abi Gu. odi. M. tibduetum] abilitimi,
vel obduetu.ni mg. A. Ann. Ulrumquc est in detcrioribus codd. 10.
Galearia] Galerita coni. Dac, alaudam galeritam inlclligens. Mibi Fe-
stus de alia re dixisse videlur. 11. Gnitus et gnixus] appare! ple-
nius ita dictuih esse prò nisus et nixus. Latino* oliin slirpein toc. NIT
cuui syllaba tus ita commisissc, ut nilus, non nisus inde fiere t , osten-
dunt adgrclus et cgrelus (v. I'aulus p. G. 58.); nec dubito, eonsideralis
iis, quac ad toc. exl'utus p. GÌ. coinposui, qnin in anliquiori lingua La-
tina ìiullum oiiiuino partieipium in tui exierit. Gniti attieni a genibus
dictum esse, co credibilius , quod primarius eius verbi sig-nifu alus ad
gemila spedasse videtur. Cf. Pestai Qtt. IX. - i. p.'Ji,:i:ì. v. M\i di.
genibus] COrr. Sevi. Lisd. ijeneribus ed. vet. vg. 12. tim.lu] cf.
Glossar. I. alili. : Gnot (id est ijiiDiit contracium), o.'ótr, ixiyinuOtH.
Guotu, yidiair, óir.yi<->o,y. 13. Pimmttu] Fpid. V, 1. li-, ubi codd.
candem lcclioncin comiiicndaul. Intra ajiud Fistimi v. ravi coloris. Qm.
XIII, 1(1. p. &2, 17., in eodem \crsu ravistellus afl'cTliir, si l'alili cxccrplis
liilis est. Nempe con nomea gravus ^ìoslrum i;r»m mutar, tur in ravus,
el gravastellus in ra\ i-trlhi-. etiam l'Ialiti le. lio ad l'orniam \ ulgaris linguae
mutala est. Gravasti llus autein deminuli>e a nomine gravasler factum est
a i/iaritnlc] multo rcclius infra a ravo colore. Scd ex hoc loco protei it
l'iacidus p. i(i7.: (iraviscila i si rilie Ci B» «air ìli), ./rai.v. iti c.-t anni
(scr. «iiiu- . li. Gremirne] ci". Nonius p.ll'.'. I*. l.l..~ar. Laidi. :
Grama, lljfUJ. Placidus p, 167.: t.ramis , gremii , quae sunl yiluilae
oculorum. glamus' id voc. dubilavcrim , an imuquani fucrit Lali-
num. Lsl Graccuin ;/,../;. unde adicclòa m.niina
jv.i.w.i.Id/;,-, et veri. a li- Grama] cf. llxginus in
Agrimens, Goes. p. 164. LNaaiaa p- 63, i. Glossar. Lalib. : Gruma,
jkÓ.hwi-, àion.iou t) lùr yiwutr^'o, . Quod in iisdeiu legitur: Gauma,
o.iiiìk ifzjoux/,. Si n. ita lorrigit: ^ìriiiii.i . :*T. I . Gru-
tnus] et'. N.inius p. 1"). 2i. lilossar. Labb. : Griiiiu', : ■ rwr
;,wr, et: ftìaillll. Ili iTinnitniriT TI :&oh quod Grumi vcl (.raaiau
fuisse vidit S. vi . Giosuè Isi.li.ii: Grumii/iii, aijer traetus. Graccuai
KDàvmE' amfmz 4»«!aw, ni est apud llcsxchimn, comparalur a Docdcrlioo
Synon. et Ktym. VI. p. 131.
(72)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER VII.
97
Oraceli il ris urbs lberae regionis , ilicla a Graccho Sempronio, quac antea Ilnvcìs nomi naba (tir.
Gracca sacra festa Ccrcris ex Graccia translata , quac oh invcntioncin Proscrpinac matronac colcbant. Quac sacra,
duiti non cssent matronac, quac faccrcnt propter cladcm Canncnscm et frequentiam lugcntium , institutum est, ne
amplius contimi diebus lugcrctur.
Grucre dicuntur grues, ut sucs gru nn ire. Unde trachini est congrucrc, hoc est convenire, quia ìd genus volli- 5
crum minime solivagum est.
Gradivus Mars appcllatus est a gradicndo in bella ultro citroque 5 sivc a vibratione bastac, quod Gracci dicunt
KOudulvtiv ; vel , ut alti dicunt, quia graminc sit ortus , quod interprctantur, quia corona graminca in re militari
maximal est bonorationis.
Grassa ri antiqui ponebant prò adulari. Grassari autem dicuntur latroncs vias obsidentes $ gradi siquidcni ambulare 10
est, unde trachini grassari, vidclicet ab impelli gradienti!.
Grallatores appcllabantur pantomimi, qui, ut in sallationc iuiitarcntiir Acgipanns, adicctis pcrticis furculas babenti- (73)
bus atquc in bis superstantes , ob similitudiiicm criirum citis generis, grailiobantur , utique propter dil'ììcultalem
cousisteudi. Plautus : "Vinccretis cursu ccrvas et grallatorem gradii."
Gravida est, quac iam gravatili* conceptu 5 praegnans velut occupata in generando, quod concepente incicns -| 5 a**d- •'• **1'<j
propinqua parlili , quod incitatus sit fetus cius.
Graculi a sono oris vocati , sivc a gerendo elìcti , quod iacta scgctuiu semina plurimum gerani, vel quod ex olivetis
cubitum se rccipicntcs duas pedibus bacas , tcrtiam ore ferant.
Gregcs ex Gracco dicti, quos illi yÌQytgu solcnt appellare.
1 . Gracchuris] de eo municipio ctìlìjjcntcr disscruit Uckert. Gco-
grapb. II, I. p. -418. 2. Grueca sacra] et. Cicero de legg. II, 9,
21. 15, 37. prò lialbo 24, 55. 3, 4. ne ampliti* eenfum diebus]
triqinta diebus dicit Livius, ulti eandem rem enarrai, XXII, 38. Dine
A'A'.V diebiis in Aid. venit. 5. Cruore] Glossar. Labi). : Gruo,
y.iiyy /.i'^o) (seiil)C: xluyyu^ùi), et: Gruunt, y/QUìi^ovot. Cf. Paulns p. 32.
y. congrucrc. 7. Gradivus] eadem partila , partila similia artìficia
etwnologorum proponit Servius in Virgil. Aen. Ili, Ili). est] oni.
Gì". Live. 8. y.(>uòaiviiv\ Yg. hrudetùn. boni codd. y.naòfvnv mg.
A. Aie. graminc sit oriti*] fabulani , quam narrai Ovidius F. V,
255., significar! monel Scal. 10. Grassari . . . adulari] nib.il de
ea re Kouros p. 315, 33 sq. Ex Varrone apud Gcllium II, 2. Lacc
coinniode cunlulil Dac. : Si /jais in va (poetica) sttulebat , ani scse ad
conviviu ajijìlicabat , grasxalor vociibalur. 12. Grallatores] cf.
Varrò de L. L. VII. §. li'.t. Placidus apud Maium p. 468. : Grallae,
perticate (codd. : conloi/ui parcitis) , ad i/uas cruribus colligdtù ambu-
latile*, grallatores (codd.: gravalores) dicuntur. Glossar. Labili : Gral-
latores, navty.ù tfoaovrTtc , quac explicatio ad VOC. Grullalores ileralur.
Jli'.ny.i'. intellige perticai illas cum furculìs , gracilia l'annui crura inii-
tantes. Dac. Graecoruni yvxiùvaq (v. Pollai; IV, 101.) comparai. lì.
Plautus] in Pocnulo III, 1, 27. grallatorem] clavatorem , Turnc-
bus Advers. Ili, 11. in anliquis membrania se leslalur repperissc, ac
pulat ulramqiic lcclioiicm eodem iure defendi posse , quo Fcslus ex co-
dein vena gravastellns et ravìslcllii.s attulerit. At clavator a scatenila
Plauti alicmis est; ac codd. a Limd. collati grallatorem couslanter tc-
nent. 15. praegnans] signuni dislinelionis ante boc VOC., quod
cum vg. posiluin esset , Li>d. delevcrat, idem V. I). in commculariis
restiluit. De discrimine voce, gravidus, praegnans, incicns V, Doeder-
lin. Synou. et Btym. T. \. p. 220. generando] gcnando coni.
Dac. , quod nibili est VOC. 17. a sono oris] siniililer Quinclil.
Inst. I, 0. Isidor. Origg. XII, 7, 45. Varrouis originalionem , </»•«-
gali, tjuod gregutiot, insequenles grammatici oinnes iinprobavcrunt.
18. bacas] Gì. Li.vd. baccas M. vg. Ulrumqtic conslat suo iure dici.
V. Scbneider Granuli. Lat. I, II. p. 401. l'est! seutentia, a Paulo ad-
iuodiini obscurala, quac fiicrit , facile est conicetare. 11). yÌQyiQ(i\
gergera boni codd. mg. A. Aug. dyiluq vg. Illud cum Lind. servavi,
ac velleui , ctiam Varroni de L. L. V. §.75. gérvassèm e codd. fide
ytnyioa, ubi Scaligero obsccutus seripsi yuQyugcu. Nani quanquam yun-
ye.ua comicorum poetarutn usu magis innoluit, ctiam yigytQa habel, quo
se tucatur, Hesycbii testimonium : l'iQyiva nolKà, quod Salmasius recte
relinxit in ttayioa. Ila saepissinie in Gracca lingua variant syllabac
EP et AJ'-, ut in ttoai/v et tqatjv , Oì{iooe et Oàoaoq, fyyìjtpoQot, et uojjrjipo-
goi, ay.uniqò'tvaui, et o/.u^afióivoui, aliisque mullis.
N
98
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. P02HP. FESTI
(73)
Grave aes dictum a pontiere, quia denti asses , singuli pondo libras, efficiebant denarium, ab boc ipso numero dictum.
Sed bello Punico populus Roman us , pressus aere alieno, ex singulis assibus librariis senos fecit, qui tantundem,
ut illi, valerent. Item nummi quadrigati et bigati a figura caelaturae dicti.
G Ioni us in sacris crtisUilmn , cymbi figura, ex oleo coctum appeliatur.
5 G 1 o s , viri soror , a Graeco yaXóoig.
Gluttire et glocidare gallinai-uni proprium est , quum ovis incubiturae sunt.
Glittis, subactis , levibus, teneris.
Gluma bordei tunicula, dictum, quod glubatur id granum. Undc et pecus glubi dicitur, cnius pellis de traili tur.
Gliscere crescere est 5 gliscerae, mensae glisccntes , id est crescentes, per instructionem epularum scilicet.
10 Glucidatum, suave et iucundum. Graeci etenim yXvzvv dulccm dicunt.
Gloria a Graeca voce dieta: liane enim illi ultos vocant.
Gulliocae nucum iuglandium summa et viridia putamina.
Gutturnium vas, ex quo aqua in manus datur, ab eo, quod propter oris angustias guttatim fluat.
Gaudium ano tov yavoiàv dictum.
15 Genus dictum putatur a terrae Gracco vocabulo, quam yijv dicunt.
i. quia deni asses, singuli pondo libras, efficiebant denarium] vg.
et in mg. librae. q. d. asses, singuli pondo libras efficiebant, denariutn
Lind., corrupta interpunctionc. Urs. ea verba ita interpungenda et
emendanda censuit: quia asses singuli pondo libravi efficiebant, deni
autem denariutn, ab hoc assium numero dictum. Alia tentarunt Hoto-
mannus et Ciacconius. At recte dici asses libras pondo crant, observat
Gronovius de pec. vet. I, 6. p. 27. ed. Lugdun. : quanquam apud Var-
ronem de L. L. V. §. 169. recte legitur as erat libra pondus , non: as
. . libram pondo. Sed cundem Varronem, paulo inferius §. 182., optinie
vidit Gronovius scripsisse, quod in codd. est : asses libras pondo erant,
ubi librales posui , quod alii aliis scriptoribus prò libras obtruserunt.
Etiam boc recte Gronovius , quod libras accusativum mcnsurae esse af-
firmat , non genitivuin obsoletum , ut Salmasius eiusque scctator Dac.
2. Sed bello Punico] cf. Festus Qu. XV, 21. p. 153, 13. v. sextantavi,
et imprimis Plin. N. H. XXXIII, 3, 13. §. 41., cuius dictis Bocckbii
rationcs maximum pondus addiderunt. librariis] libralibus A. Aie.
in mg. Sed librarius etiam meliore iure utitur, quam libralis. tan-
tundem, ut illi] M. , ut videtur , sicut Aid. tantundem Gu. vg. Lim>.
tantuli edd. vett. , quod ex tantum ut illi natum esse videtur. 4.
Glomus] cf. Cato de R. R. 79. et Varrò de L. L. V. §. 107. , qui glo-
bum dicunt. cymbi] cymbii Lind. himbi boni codd. cybii vg.
rombi, vel cybi cubi') mg. A. Aug. rombi babet liber Bartbii , Advers.
XL, 1. 5. yakóioq] ycUow? Li\i>. e Gu. , in quo est galaos. yuXcoq
vg. Glossar. Labb.: Glos , 7j tov avàgòg ddiXcfìj , yaXtog , nngà IlXuvzq),
puto, ex Festo. 6. Gluttire] boni codd. Glocirc vg. Li>d., ncque
ullo cod. neque edd. vett. addiccntibus. Gluctire mg. A. Aug. Glocirc
e Columella affertur, sed gluttire codem fere scnsu dictum esse, osten-
dunt Glossar. Labb.: Gluttit , y.goxxa (xnoxil \ ulcan.) óovig, ìvxafi^Tit
(i. e. ìyxu^zu, quod spcctat ad glutio), xXoxxà óurte. glocidare]
glocilare corr. Dac. At Ulani voc. formam satis antiquam esse, testan-
tur Glossar. Labb. : Glocido, rrrtrr.-TK^u». 7. Glittis] boni codd. , ut
vg. Glittis deteriores duo codd., etiam liber Bartbii , Advers. XL, 1.,
cui perexigua fides est. Sed alia sunt , quae buie formae egregie pa-
trocinentur. Verbum est gì no, quod Glossar. Labb. explicant ovoritfoi;
bine fit glutus, quod Cato de R. R. 45. componit cum subacto, et sub-
stantivum nomcn glutum, quod idem signiiicat ac glutcn. Nec tamen
lectionem bonorum codd. mutavi, cum in Glossis Isidori reperiatur:
Glis, glitis, humus tena.v. 8. Gluma] cf. Varrò de R. R. I, 48.
Nonius p. 118. v. glumam. pecus] penis cod. Bartbii, Advers.
XL, 1.: foeda interpolatione. 9. Gliscere] cf. >"onius p. 22, 12.
Festus Qu. XIII, 15. p. S7, 30. v. reglescit. De glisecris mensis nibil
praeter baec innotuit. id est] om. M. 10. Glucidatitm] cf.
Paulus p. 42. v. elucidatimi. Glossar. Labb: Gloditahts (Glocidatus
corr. Scal. Vulcan.) , t^àvq. 12. Gulliocae] Gitllicae vel Gulliolae
corr. Dac. Cf. supra p. 39. v. culliola, cum annot. Aut boc aut illud
voc. corrupto loco deproniptum esse apparet, cum significatus idem esse
dicatur. Ac certe et Glossar. Labb. magis buie formae favent , et Pla-
cidus p. 467., ex quo iam Urs. baec apposuit : Guilliciola (Gallìciciola,
Maius) corticc nucis iuglandis viridi, per quem corpus humanum intel-
ligi vult. 13. Gutturnium] cf. supra p. 39. v. cuturuiuiu , cum
annot. Placidus p.467.: Gutturneo, gutto. Isidori Glossac : Gutturnùt,
gutturis inflatio, perversa explicatione. 15. yrpi\ vg. gi boni codd.
; .'/ Lini». Sed ita non solct Paulus.
(74)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER Vili.
99
G a n n i t i o camini querula murili u ratio .
Gesum grave iaculum *.
Gurgustium genus liabitationis angustimi, a gurgulione dietimi.
Gricenca funis crassus.
Gran do guttae aquac concretae solito grandiores. 5
LIBER Vili.
II e r barn do quum ait Plautus, significat , victum me fatcor; quod est antiquae et pastoralis vitae indicami. Nani
qui in prato cursu , aut viribus contendebant , quum superati crani, ex eo solo, in quo certamen erat, decerptam
berbam adversario tradebant.
Heluo dictus est immoderate bona sua consuniens, ab cluendo 5 cui aspiratili', ut aviditas magis exprobretur* fit enim 1.0
vox incitatior.
Helvacea genus ornamenti Lydii, dictum a colore boum , qui est inter rufuin et album, appcllaturque lielvus.
Herma a Graecis ponitur prò firmamento. Unde etiam Mercurii nomen inventoris, ut putabant, firniac orationis dictum.
Interdum etiam saburram signiGcat.
Herc, id est adverbium temporis beri, dictum a Gracco èy-frég. 15
Hctta rcs minimi pretii, quasi Licia , id est hiatus bominis atque oscitatio. Alii pusulam dixerunt esse, quac in co-
quendo pane solet assurgere, a qua accipi rem nullius pretii, quum dicimus : non bettac te facio.
Heres apud antiquos prò domino ponebatur.
Hcrcdiuin piacciami parvuluin.
Hecate Diana cationi putabatur et Luna et Proscrpina. 20
1. Gannitio] cf. Varrò de L. L. VII. §.103. Nonius p. 450, 7. et
Feslus Qu. IX, 25. p. 25, 21. v. nictit. 2. grave iaculum] coir. Scal.
or. ùiclum Lipsius Epist. Quaest. Ili, 20. gr. iactum codd. Illud co
aptius est, quod gaesum óoqv Tel ì/ipókiov oko a iùij q ov fuisse traditur
a Polluce VII, 33, 156. et Hesycbio v. yuiaóq. Glossae Isidori: Gemmi,
asta, iaculum , (3oXi<;. 3. Gurgustium] cf. Placidus p. 4G7. : Gur-
gustiolum , antrum scerete angustimi.
7. Herbam do] de eodem more Plinius N. H.XXII, 4, 4. §. 8. et
Servius Danielis in Virgil. Aen. Vili, 128. e Varronis Aetiis (non An-
tiquitatt.). Placidus p. 470. apud Maium : Herbam dedit. Hoc enim
contendentibus erat, vulsam herbam qui vinccretur porrigendi , ut mine
dicitur. Nonius p. 317, 17. v. berba quac ex Accii Meleagro afl'crt:
herbam conferunt, ea recte monet Scal. ad alium morena spedare, puta
ad yvUopoUav , de qua v. Boecbh. in Pind. P. IX, 121. 10. Be-
ino] Glossar. Labb. : Heluo, lucprar^q, et: Helluo , ìioono?, y.arai/ayùq
(scr. xur(/.(fiuyùg). 12. ornamenti] condimenti coni. Forcellinius in
Lexico v. belvacea , ratione minime idonea adductus , quod etiam hel-
vclla oleris genus fuerit. Lydorum multa erat in corporibus ornandis
cura et magnificcntia. Cf. Etrusc. rer. I, 3, 7. p. 261. 10. p. 270.
13. Henna] fortasse rectius i'g/ta scriberetur. Sed in codd. nullum
Graccarum literarum vestigium. 14. saburram] Glossar. Labb.:
Sabura , àayùXtonu. nloiov' tgo/ict nkoiov. Scribe tg/xu, quo in iisdem
Glossariis Saburra explicatur. 15. Herc] Quinctiliano teste, Inst.
I, 7., heri antiquius l'uit quam here ; Paulus contrarium doccre videtur.
I/O-!?] yg. ekhes M. ehthes Gu. 16. Hetta] Glossar. Labb.: Beta,
qXoy.rlq uqtov, et: Hccta, Vfiìjv §aiuQ, et: Hieta , Vfiijv (jolaq, et: Hitta,
■ìnijv. Apparet, buius voc, quo minimae et tenuissimae rcs appcllaban-
tur, plures fuisse formas et interpretationes. Hccta, errore ex Hetta
ortum , etiam in ed. vet, et cod. Lipsiensi est. coauendo] quo-
quendo cdd. vett. accipi] Gu. Lind. accipc M. accipimus yg.
Pendct illud a verbo dixerunt. hettae] hittae M. 18. Heres]
cf. imprimis Iustinian. Instit. II, 19. §. 7. et quae Scbraderus p. 355.
docte annotavit. 19. Heredium] cf. Varrò de R. R. I, 10. Nie-
bubr. H. R. T. II. p. 54. Placidus p. 469. : Hercdiolum, possessiun-
culam.
N*
100
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(74)
Hclus et li elusa antiqui dicebant, quod mine liolus et liolera.
Hcrcm Marteam antiqui accepta bereditate colebant, quae a nomine appellabatur bereduin, et esse una ex Martis
comitilms putahatur.
(7j) He us adverbium voeandi a Gracco ivg* venit.
5Henioua bumana, et licmoncm liomincin dicebant.
Ha r viga dicebatur bestia , cuius adbacrcntia inspiciebantur exta.
Hcbcs rctunsi acuniinis.
li ci u cu s ab biatu et oscitationc dictus.
H emina ex Gracco ij/iilex'iog, ì]/nivci; quod cst'dimidia pars sextarii.
10 Hcliconidc9 Musa e a monte Hclicone vocatac.
lied era dieta, quod baercat, sive quod edita pelai, vel quia id, cui adbacserit, edat. Quae in tutela Liberi putabatur
esse, quia, ut illc iuvenis scinper, ita baec viret} vel quia ita omnia, sieut ille mentes bominum , illio-at.
Hcrbilis a user berba pastus , qui gracilior est, quam frumento altus.
Hercules astrologus dictus, quod co die se Ilammis iniecit, quo futura erat obscuratio solis.
15 Hernici elìcti a saxis, quae Marsi bcrna dicunt.
1. JIclus et Jielusa] de litcra S postcrius in R mutata v. p. 13.
v. arbosem , cum annot., p. 46. v. comperce, cuin annot. , p. G5. v. fc-
rias. Quod Sevi., helesa scribcnduin fuisse existimat , errai. Nani vo-
calis U , quae in olus est, servabatur , dum S locum suum lucretur, ut
in olusculuin, onustus, velustus, sed eadeni, ubi S in li mutatimi erat,
transiit priinum in O, deinde, literae eius vi magis infracta, in E. Kx
belus autem liolus factum est, ut ex beino bonio, Ab belus, in aliam
formam sinc litcra S deflexo , ctiani belvola et bel velia (v. p.77.) dieta
esse videntur. 2. Hcreiti Marteam] Scax. verebatur , ne Verrius
in corruptam scripturam oit'eiulissct , ubi herem prò IScrienem legissct.
Sine iusta eaussa : nani anliquos Italos inulta babuisse nuinina primariìs
diis adiuncta et corum nominibus cognominata, ostendunt Umbrorum
monumenta , in quibus a love dictas inveniinus Trebc lovie et Tetri
lovic et a Marte Serf'e Marlic et plura eiusmodi. Nec dissiiuilcs puto
in precationibus sacerdotum apud Gcllium N. A. XIII, 22. : tleriein
lunonìs et Molas Blartis. Atque in Ennii Annalium versu, qui ibidem
§.18. ponitur, Meursius Éxcrc. crit. P. II. Ili, G. recte videttir ISeric-
nem Mavortis et Ilcrem restituisse, ubi in codd. est Ncricneni Mavortis
et hercle ni — vel similia. Id Meursii inventum Dvc. ciani suum i'ecit,
ut solet. 4. fi'!?] coni, scripsi. ays boni codd. «ì' vg. Persuasi
mibi, ctymologos Latinos in verbis : heus, affé, et: lieus, bone, honori-
licam quandam appcllatioiicm vidisse. «r? coni. Lixd. , quod prò ov<;
dici Aeolicc: quae obscurior est scntenlia. 5. Ilcmona] homonem ex
Ennio (Annal. II, 33.) aflerunt Priscian. VI. p. G83 P. et Scrvius in
Virgil. Aen.YI, 595., atque homones e Nacvio Calpurn. Piso de conti-
nent. vet. poet. mspt. apud Merulam ad Enniuiu p. XLI. In Paulo
tamen hemona cliam lilcrarum ordine conlirmalur. Hinc némo , id est
ne-heino. , G. Itarviga] cf. Varrò de L. L. V. §. 9S. Quod Sc.vl.
putaverat, in Conicct. in Varron. de L. L. p. 26, 2. (p. 42.), et in Var-
rone et in Pesto rcponendum esse aringa, librorum conscusu refellilur.
V. Brisson.dc formulis I, 20. p. 12. ed. Conr. adhacrenlia insp. exta]
bacc, quae ad cljinon voc. expediendum Festus posuerat, a Paulo obscurius
reddita sunt. Quae ed. ant. Mcdiolancnsis A. MD. Label, a D\c. lau-
data, ad hepatia inspicicnda conducuntur arioli, a quodam V. 1). inter-
polala sunt. Et buie Unii infirmo fundamento insistunl, quae Vossius
Elyinol. L. L. v. arics p. 00. ed. >"cap. proposuit: ad hepar et exta
insp. cond. arioli. 7. Hebes] cf. Nonius p. 121, 31. retunsi]
Lìmi, cum bonis codd. retasi vg. 8. Helucus] alia Paulus supra
p. 57. v. elucuin. Cf. p. 74. v. hcluo. Plaeidns p. 470.: Udini cra-
pula veterani (scribe : Heluei, crapulac vetcranae) : linde helluones di-
citntur. 9. ìjiiìixtoc, ijftivj}] excs.iosimi M. cxcxtoxitni Gv. Scili-
cct Graeca illa sic Latiuis lileris exprcssa crant: IJIIEIìTOS/MIXI,
a qua l'orma codd. duclus prope absunt. Caeteruiu Paulus, quae Festus
diligcntius explicuerat, breviter contraxit. Vg\ nilii) logilnr itisi fiacri.
LlND. : ìjfiuw, id est semi. 11 Hedera] supra p. 62. ederam scri-
ptum erat. 13. Hcrbilis] "Lucillius : sfnseris hcrbilis virns. Gita-
tur in fragnicntis Servii." Sc.u.. Lucilii Tcrba extant apud Scrvium
Danielis in Yhrgil. (i. I, 129. p. 192. Lion. Lucilii fragni, ine. 123.
p. 15. ap. Dousam. gracilior] grandivr mg. A. Are, male. 14.
Hercules astrologus] etiam hoc e pragmatica faliularuiu doctrìaa peti-
lum est, cuius inventores Hcrculcm ab Atlante astronomiam cdoctum
esse tradidcrunt. Priiuus eius rei auctor Herodorus apud Clcincnt.
Alex. Strom. I, 15. p. 132. ed. Sylb. 15. Mai-si] Saliinorum id
voc. esse dieit Scrvius in Virgil. Acn. VII, 684. et Scbol. Ivrea. XB ,
180. e Cod. Monae. apud Cranierum Comment. in Ivrea, p. 012.
(75)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER Vili.
101
Histrioncs dictl, quod primum ex Histria vcnerint.
Herccus Iuppitcr intra conscptum domus cuiusque colcbatur, quciu ctiam donni penctralem appcllabant.
Hippagìncs navcs, quibus equi vehunlnr, quas Graeci imnaywyovg dicunt.
H ir tip ili du rollini pilorurn homincs.
Hirquitalli pucri primum ad virilità toni accedcntcs , a libidine sciliect bircornin dicti. &
H ira, quac diminutive dicitnr bilia, quam Graeci diennt vifitiv, intcstinuin est, quod ieinnum vocant.
Hip pacare est colonici' ammani ducere, ab equi hai itti, qui est supra niodum acutus.
li il 11 ni putan t esse, quod grano fabae adbaerct, ex quo n ili il et itibilum.
Hirrire garrire, quod genus vocis est canis rabiosac.
Hilarodos lascivi et delicati carminis cantator. 10
Hip pi us, id est equester , Neptunus dictus est 5 vel quod Pegasus ex eo et Pcgaside natus sit ; vcl quod equulcus,
ut putant, loco cius supposi tus Saturno fucrit, quem prò Neptuno devorarctj vel quod tridentis ictu terra cquuin
excicrit, cui ob boc in Illyrico quatcrnos cquos iaciebant nono quoque anno in mare.
Hippocouin vimini ex insula Coo dietimi ab agro generoso, cui nonien est Hippo. (/fi)
Hastac subiiciebantur ea, quac publicc venundabant , quia signuni praecipuum ^* est basta. Nani et Cartbagincnscs 15
quuin bellum vcllcnt, Romani bastam iniscrunt, et Romani fortes viros saepe basta donarmi t.
Habi ludo habitus corporum.
11 a la pan la signilìcat omnia mcnticntem, ab eo, quod balct omnia. " A).rtv cnim Graeci irtv nXàvqv, id est fallcnlcm,
appellati t.
1. Histrioncs] alia et saniora Liv. VII, 2. Valer. Max. II, 4, 4.
2. Herceus] Hercius M. , non juìiius bene. De hoc disertissime scripsit
Creuzer. Commcnl. Herod. p. 230 sqq. 3. Hippayines] cf. Geli.
N. A. X, 25. Voc est hybriduin , clctortum a Graeco lituuyóq ad ana-
logiam Latinorum voce, farrago, sartago, carrago. ixxayoiyovq] vg.
ypayoyos M. ippayoyos Gu. 4. JlìrtipilC] Lod. cura bonis codd.
HircipiU vg., quod interprclationi adicctae miuus convcnit. Hy. stridili
corr. Boscha in Pctron. Sfityr. 7. p. 45. ed. Burm. alt. , quod non
displieeret , si codd. addiccrent. In Glossis Labb. est: Ilir.iiculus (id
est Ily.striculus), daavnniii/.ioq, et: HircipiU, óaavTQr/jq. durorum]
boni codd., Dac. e coni., Lino, duorum vg. densorum, quod in Meilio-
lanensi est, e vulgata corrigendo factum est. 5. Hirquilalli] cf.
infra p. 78. v. irquitalli , Velius Longus p. 2223. P. ,- Ccnsorinus de
die nat. 4. (hic docet hirijiiiledlire idem esse , quod Graecum rttayi-
Ziiv), Glossar. Labb.: Hirquitali , rouyi^ovTi q , et: Irquis , Toaytav ftuiq
no/i/vripiooog (scribc : rqayi^tov no.Zq uqxtjv 7/;J//s, VCI siiniliter), et Irqui-
talus , vtjnionuroq. In Anal. Gramm. , quac ediderunt Licbcnfcld et
Fndlicber, P. I. p. 207. hirquitalli [lovTtaidiq dicuntur. 6. Ilirà]
Placidus p. 470: Herasintima , intestina , quorum diminuito dicuntur.
Corrige: Hira, intima intestina , quorum diminuito liiìla dicuntur.
Lilla] cf. Nonius p. 122, 7. Eadcm Idia diccre videlur Varrò de L.
L, >. §. 111. rrjart-v] vg. nislin boni codd. 7. Ilippacarc]
Isidori Glossac : Hippitarc, oscitare, badare. 8. Ililum] cf. Nonius
p. 121, 3. Idem voc. esse Illuni, vt'tqd-tjy.oq rò ìvróq, in Glossar. Labb.,
monuit Scvl. nihil] cf. Amarro de L. L. IX. §. 54. 0. Hir-
rire] Glossar. Labb.: Hirrit (quod ctiam in Jlirric corrupfuin est), ùrav
y.votv dnuì.f] v?.uxrwv. garrire] rinycre mg. A.Auc. Aid., nullo cod.
addiccnte. rabiosae] M. vg. rabiosi Likd. cimi Gu. 10.
Hilarodos] cf. Atbcn. XIV. p. 020 sqq. cantator] boni codd. Li.nd.
cantor vg. 11. Hippius] v. maxime Voelckcl. Mylbol. Iapct. p.
133. Pegasis , Pegasi mater, aliis ignota. 12. loco] locum Gu.,
quocirca Liad. coni, scriptum fuisse in, locum. 13. nono quoque
anno] àia h'vanrjiùòoq. Similia Troum et Argivorum sacra nota sunt.
15. Hastac] cf. Cuiacius in 1. X. Cod. T. III. p. 232 e. ed. Wecbcl.
Zumptius de iudic. ccntumvir. (e commenlatt. Acad. Bcrolincnsis a. 1838.)
p. 8. praecipuum] praelii scribendum suspicatur Uns. Milli veri-
similius videtur, excidisse voc. belli. Cf. Paulus p. 27. v. Bellona.
17. Habitudo habitus] Festum, puto, diligenlius babitudinem ab babitu
distinxisse. Placidus p.4fi'J.: Habitudine, habilu. 18. Halapanta]
ita libri Pauli , nisi quod Lipsicnsis Halaphanta. Apud Plautum , in
Curcul. IV, 1, 2. Halophantam legi solet; et sic Nonius p. 120, 7.
In Paulo Uits. coni. Holpala, ex Gracco oloq et u.t«t«w : nimirum Plautini
loci inimemor. Turncb. Advers. XI, 5. voluit holophantam , ab ó?.oq et
qairfir. Sed Paulum certe et Festum apparet halapanta scripsissc,
propter interprctationeni adiectam. Quam intcrprelationein plures sunt,
qui non immerito obiurgaverint, in bis maximopere Canlerus Nov. IV, 10.
102
PALLI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(76)
HaLitior pinguìoi*.
Hostiliis Laribus immolabant, quod ab bis bostes arcerl putabant.
Hall us pollex pedis scandcns super proximum , dictns a sallcndo. Nana uXXo/ticu Graece , Latine significat salio.
H animo cognominatus, qui in arcua pu talur inventus, quae Graece boc nomine appellatur^ cui cornua affinguntur arietis
5 a genere pccoris, inter quod inventus est.
Horreum antiqui dicebant farreum a farre.
Hostis apud antiquos peregrinus dicebatur , et qui mine bostis, pcrduellio.
Ho stia dieta est ab eo, quod est li os tire ferire.
Hordiarium aes, quod prò bordeo cquiti Romano dabatur.
10 Hostim cn tu m benciìcii pensatio.
Hortus apud antiquos oinnis villa dicebatur, quod ibi, qui arma capere possint, orircnlur.
Horctum et fo return prò bono dicebant.
Hosticapas bostium captor.
Il ani o tra li o n e s alii piscatores , alii , qui unco cadavera trabnnt.
15 Horda praegnans, unde dics, quo gravidac bostiac imniolabantur, Hordicidia.
Honorarios ludos, quos et Libcralia dicebant.
halet] alet M. " Ah]v] vg. aliti boni codd. rijv nXavrjv] vg.
tini pianini M. Un planin Gu.
1. Habitior] Terentium Eun. II, 3, 34. respici, monuit Dac. Pla-
cidus p. 4G9. : habitior, plenioris habitus. 2. Hostiliis] hostiles
hos larcs minus recte dicit Hartung. de relig. Rom. T. I. p. 59. For-
casse cum fabulis de riosto Hoslilio coniuncti erant. 3. Ilallus]
cf. p.7. v. allus. pedis"] om. Lind., errore typogr. puto. Nani . .
salio] om. M. 4. in arena inventus] cadem fabula disertius exponitur
in Schol. Stati! Tbeb. III, 478. et in mythogr. Vatiéanis II, 80. hoc
nomine] u/i/uoc, , quod vg. additar, om. boni codd. Lind. 7. Horreum
. . farreum] cf. annot. ad v. foedum p. 03. dicebant farreum] farreum
dicebant Lijvo. cum Gu. 7. Hostis] e f. Varrò de L.L.V. §.3. Cicero
de oli'. I, 12, 37. , quorum scntcntiam iniuria carpit Car. Beierus in
Excursu XIII. ad Ciccr. de oli", p. 340. Placidus p. 430. v. agoniae : Anti-
qui etiam peretfrinos et pari iure viventes hostes dicebant. Nostrum est
Gast, e ni us primitivam vim mutua officia significare, linguarum compa-
ralo docet. Sed Graecum loriu (Fiorici, Vesta) ab hac stirpe voce.
alienissimum. Facilius crediderim in Graeco £!vo£, quod est X£E]\'0~. ,
literas esse primitiva» X-2, quae Latinis H-S, nostris G-S respon-
dent, ac reliqua amplificalioni cuidam nominis deberi. perduellio]
Gu. mg. A. Ano. Lind. perducllis M. , ut videtur , sicut vg. De Illa
nominis forma plura dedimus in annot. ad v. ducllum p. 51. S.
Hostia] aliter, non melius , Ovid. F. 1, 330. De verbo bostirc v. an-
not. ad v. liostimentum. Placidus p. 430. v. agoniae : Hostiae autem
aeijtte ab hoslimenlo , id est aeauamento: cui veriloquio alia ibi addun-
tur, nescio an et haec e Feste petita. 9. Hordiarium aes] ofroc
Tricot? in monumcntis Atticis. Cf. BocclJi. de Athen. occon. pubi. T.
I. p. 270. Subtilissime de acre militari, equestri, bordeario Gaius Inst.
IV. §. 27. Cf. Fcstus Qu. XVI, 22. p. 193, 9. v. vectigal, cum annot.
10. beneficii pensatio] haec bostimcnti esplicatio potissimum spedare
videtur ad Accii versum ex Atbamante a Nonio v. grave p. 315, 19.
servatum, de quo restituendo mcruerunt Grotius et Th. Bergli in Museo
Phil. Rhenano T. III. p. 81. Certa sunt bacc : beneficiis . . . hostimen-
tum peperisti . . grave. De bostiendo et bostimcnto cf. Festus Qu.
XIII, 8. p. 80, 21. v. redbostire , qui primariam eius verbi significatio-
nem rectissime exponit, Nonius p. 3, 26. v. bostimentum , et p. 121,
14. v. bostirc. Placidus: Hosita (scribe: Hostita) , acquata , lenita. Isi-
dori Glossae : Hostit, aequat, adplanat. 11. Hortus . . omnis villa]
ita in XII tabb., teste Plinio N. H. XIX, 4. 12. Horctum et
forctum] Horctem et forctem corr. Scal. Non recte, nam forctum infra
ab omni mutationc tutum reddemus. Cf. interim Paulus p. 63. v. forctes.
13. Hosticapas] boui codd., quod intactum reliqui , cum ad analogiam
Graecoruin nominimi compositorum formatum esse possit. Hosticapax
vg. Hoslirapax et postea raptor cur tam impense placeant Dac. , non
assequor. 14. Hamotrahoncs] vg. Hamotraones boni codd. Etiam
boc voc. ab analogia Latinae linguae discrepat , ita ut cum ilio hosti-
capa a comico quodam poeta ludibrio fictum esse vidcatur. 15.
Horda] cf. supra p. 63. v. Fordicidis. Hordicidia] vg. Horrici-
dia boni codd. In Kalcndaiiis Hordicidia literis FORD, notari , recte
obscrvat A. Aug. Apud Varronem autem de R. R. II, 5. vis dubito,
quin Hordicalia in Hordicidia mutanda sint. 16. Libcralia] in-
tellige, Libcralibus boaorarios ludos a magistratibus edi solilos esse.
(76)
DE SIGMFICATIONE VERBORUM. LIBER IX.
103
Hodocdocos latro atquc obsessor viarum.
Homeltium pilci gcnus.
Hyperioncm alii patrem solis , alii ipsum , quod eat super tcrras, ita appellatimi putabant.
H uni a ii um sacrillciuin dicebant, quod mortili causa fiebat.
Hyperborei supra aquilonis ila tura babitantes dicti, quod bumanae vìtae modum excedant vivendo ultra ccutcsiinum 5
annum, quasi vnaq^alvovTes oqov seculi li umani. C?)
Helvela olerà minuta.
Hanula parva delubra , quasi fannia.
LIBER IX.
lm ponebant prò euni , a nominativo is.
lancus, ianitor.
1 u s a * iura.
I ubere ponebatur prò dicere, quod valet interdum prò decernere, ut: populus in s sii.
Iunium mensem dietimi putant a Iunone. Iidem ipsuin dicebant limoni um et Iunoualem.
In li uni, quod eo mense dicitur Iulius natus.
Iurgatio, iuris actio.
Iusti dies dicebantur triginta, quum exercitus esset imperatus et vexillum in arce positum.
1. Hodocdocos] M., ut Aid. Hodidocus Gu. vg. Lind., quod per
itacismum ortum est ex Sàoidóxoq, ita ut A.Auc. non male in mg. Graccis
litei'is apposuisse videatur : 'Oòoidóxog). 2. Homeltium] boni codd.
Homclium vg. Vox obscurissima. 4. Humanum sacr.] cf. quae
Servius in Virgil. Acn. IV, 56. et Macrob. Sat. Ili, 5. de auimalibus
bostiis tradunt. 6. v^igfiaivovriq oyov] vg. yperbenontes oron boni
codd. Paulus -veruni toc. etymon , aliudque argutule a grammatico
fictum, imperite miscct. Nec tamen inde cilici tur , verba : supra Aqui-
lonis flettimi habitantes, ab alio quodam interpolata esse , ut opinabatur
Bredovius, in Corrigcndis operis : Untcrsuchungcn iiber die alte Ge-
schichte. 7. Helvela] M. vg. , quod ex antiquo scriptorc , qui li-
quidas nondum geminabat, petitum puto. Helvella Gu. Lind. licitis-
ela coir. Mcursius Excrc. crit. P. II, III, 6. : sine idonea caussa. Cf.
p. 74. v. belus , cum annot. Glossar. Labb. : Helvola, Xu/avàgia.
8. II anula] cf. annot. ad v. foedum p. 03.
10. Im] cf. p. 58. v. em. Im legitur e XII tabb. apud Macrob.
Sat. 1, 4. et Ciceron. de legg. II, 24, 00. (em in iisdem apud Geli. N.
A. XX, 1, 45.), in lege Siliorum apud Festum Qu. XII, 10. p. 56, 13.,
apud Plautum Pocnul. I, 2, 74. et Mil. glor. V, v. 31. , ex Botbii re-
stitulione, a Lind. p. 95. approbata. In Glossar. Labb. quod scribitur :
Ita euro, tuv uihòv, fuissc videtur /mero, lòv ai'xòv, ut apud Paulum
p. ;>7. ciucili. 12. lusa] lussa codd., itisi quod Lipsiensis Iusa id
est iura babet , quod a pbilologo quodain mature coriectuin esse appa-
ici. Iusa ctiam A, Ava. in mg. , idquc probaverunt Dac Lind. Cf.
10
15
annot. ad p. 13. v. arbosem. 13. prò dicere] vix credibile, id non
diligentius delinitum esse a Fcsto. decernere] cernere M. 14.
lunius] aliter de eo nomine Varrò de L. L. VI. §. 33. Censorin. de die
nat. 9. Cum Paulo congruunt , quae Macrob. Sat. I, 12. e Ciucio tra-
dit. Iunonalem] Lind. e bonis codd. lunonialem vg. 10.
Iurgatio] id est iurigatio , a iure agendo. Cf. Varrò de L. L. VII. §.
93., Nonius p. 430, 29. v. iurgiuin, e Cicerone de rep. IV. Placidus
p. 470. apud Maium : lurgio , incursationc. 17. Insti dies] de bis
cf. Macrob. Sat. I, 16. Sed, quod traditur, iustos eosdem esse, quos
proeliales, nec credibile est , nec Macrobii ea incus , in his quae dicit :
Proeliales ab iuslis non segregaverim (id est , non disiunctim tractave-
rim), siquidem iusti sunt continui triginta dies, quibus exercitui impe-
rato vexillum russi coloris in arce positum est. proeliales autem omnes,
quibus fas e#t res repetcre vel hostem lacesserc. Cf. Paulus p. 124. v.
praeliares. Duo vexilla , alterum russeum (ita enim scribendum est),
allentili cacruleum, illud peditum , boc cquitum , in Capitolio proposita
esse, narrat Servius in Virgil. Acn. Vili, 1., si Urbi tumultus , id est
bcllum Italicum vel Gallicum , immineret. imperatus] de exercilu
imperato cf. maxime Varrò de L. L. VI. §. 88 sqq. et Laelius Felix
apud Gelliuiu N. A. XV, 27, , qui id ad comitia centuriata fieri testan-
tur. Amplissimo autem commentario eara rem instruxit I. Fr. Gronov.
Observv. I, 1. p. 3 sqq. Sed quod bic cxercitum impcrari unquaiu
dictuin esse, nisi de comitiis , praefracte negat, id recte fccisse non
potcst, nisi Servius et Maerobius vebementer falsi sunt.
104
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(77)
Iuges auspicium est, quum itinctum iumcntum stercus fecit.
Iubar stella, quam Gracci appollaii t tpoìgtpÓQOV vcl é'oneQOV, hoc est luclfer, quod splendor eius dilTanditiir in niodum
iubae lconis.
Iugula stella Orlon, quod amplior slt cctevis , quasi nux iuglandis.
5 I uguin sub quo vieti transibant, boc modo lìcbat. Fixis duabus bastis super eas ligabatur tertiaj sub iis victos
discinctos transire cogebant.
Iugere milvi dicuntur, quii in vocem emittunt,
Inges ciusdein iugi pares. linde et coniuges et sciuges.
Iub ilare est rustica voce inclamarc.
lOIuvcntutis sacra prò iuvenibus sunt instituta.
I ura re flamini Diali fas non erat.
Iuvcnalia flngcbantur Dianac simulacra, quia ea aclas fortis est ad tolcrandain viam. Diana cnim viarum putabatur dea.
(78) Iugarius vicus d ictus Romae, quia ibi fuerat ara Iunonis Iugac, quam putabant matrimonia iungere.
Ilia dieta ab ina, quae pars ebartae est tenuissima.
15llicet, siue dubio.
Ianiculum dictum, quod per cuin Romanus populus primilus transicrit in agnini E trascinìi.
Idulis ovis dicebatur, quae omnibus idi bus Iovi mactabatur.
lanual libi gcnus, quod Iano tantummodo libatur.
2. Iubar] cf. Vario de L. L. VI. §. G. VII. §. 76. Placidus
appellimi gxaggió^óv vel i'o~7tiQov] M. vg. appcllant et vcl
1. Iuges] boni eoilcl. cdd. vett. luge vg. Iuge auspicium legitur
apud Ciccron. de divin. II, 30, 77. Sed iuges dcclinatum esse ut lercs,
intelligitur ex Servio Danielis in Virgil. Aen. Ili, 537.: Sed multi de
libri.* augurimi traetum tr aduni. Iuge eis (scr. Iuges; Scai.. e scltuilis
Danielis all'ert lugetis) cnim, dicitur augurium, quod ex iunctis iumcnlis
fiat, et paulo inferius : cimi autem dicit iurjo, veram sii/nificatiottcm
iugetis facit. Glossar. Labb.: In a et, ìv ngùvoiq 'Qivy&ìv xrijroi; (quae
cum ìntegra cssent, ita l'ere comparata fuissc suspicor : Iuges auspicium,
ori noni unyovTi t'iwvrt, tv tzqoÌtok; fcvy&iv ttryvoc), et : Iugilcs, owifyvy/ié-
ì'Ol.
p. 474.
f'o^inov om. Gr. vel i'an. dclevit Lind. At recte monuit Scal., a Calvo
(apud Priscianuui V. p. fiàS P.) Uesperium iubar dici, et ipse Varrò
Ali. §. /C, si recte de co loco iudicavi, non lucilcrum solimi, sed cliam
vesperuginem iubar dixit. 4. lunula] cf. Vano de L. L. VII,
50. Glossar. Labb.: lunula, aaxQov V2iu'<<;i'o?, 'Jlgitrto? àie <fi]Oi. Non
placet, quod Scal. subsliluit, J "Amo? 5. Iugum] cf. Liv. Ili,
28. IX, 5. Dionys. Ili, 22. et Festus Qu. XIV, 9. p. 113, 18. v. sub
iugum. iis] his Ltnd. e Gr. 7. Iugere] cf. Nonius p. 179, 2.
v. tcgillum cum Scai.. Coniect. Varron. p. 21, 30. (p. 36.). Glossae
Isidori : Tur/ il milvus, cum vocem emitlit. Glossar. Labb. : Iugit , ìxrlv
poi;., ut eorr. Scai.. 8. Iuges] Glossar. Labb.: Iuges, òfiò&iytc..
Cf. Paulus p. 84. v. iniuges. et coniuges] M. vg. et om. (ir.
Limi. 9. lubilare] cf. Varrò de L. L. VI. §.68. Glossar. Labb.:
lubilatus , o/.o/.fyfioc ayQoixaìv ' xqavyv uynoìxutr. 10. IuvcntulLi]
luventatis mg. A. Ar<;. Ncmpe , ijuod dea iuventutis plerumqne luvcn-
tas dicitur. Sed bic taiiicu et aliis quibusdam locis codd. Inventatevi
tuenlur. 11. lurare] v. imprimis Geli. N. A. X, 15, 5. et cf.
annoi, ad Paulum p. 01. v. equo. Diali] vg. Dialis boni codd.
12. Iuvcnalia] Iuvenilia ) mg. A. Auc: qua correctione non opus est,
cum iuvenalis aeque ac iuvenilis in usu fuissc constet. V. Salmasius
in Lamprid. Sevcr. Alcxandr. 58. p. 1024. Forcellin. v. iuvenalis. Glos-
sar. Labi).: Iuvenalis , riwTtQtxóf riuvtxóg. 13. Iunonis Iugae]
Hqu% Zvyiaq, alio teste non cognitae , nisi quod Placidus p. 476.:
Iugi lunotti, a i/na vicus iugarius. Ara ibi sita est. 14. Ilia]
cf. supra p. 01. v. exiles. 15. Ilicet] cum id quod aerimi est signi-
ficarci, facile in cum signifiealum detorqueri polerat, quem Paulus in-
dicat. D.vc. cxemplum aflert ex Tercntii Eunueh. I, 1, 9. Aflertur ex
Glossis : licet, scilicet , sive dubio. 10. laniculum] dir limi putavit
Festus, quod Romanis quasi ianua fucrit Etruriae. 17. Idulis] cf.
Macrob. Sat. I, 15. Ovid. F. 1, 50. Plutarcb. Qu. Rom. 24. et Festus
Qu. XIII, 28. p. 100, 33. v. sacram Tiam. 18. /a/mof] Ovidius
F. 1, 127. id libum baepropter Cercale dicit, quod ex frumento erat,
non quod Cereri simul dicatum csset. Calcndis Ianuariis oblalum esse,
docct Varrò apud Io. Laur. Lyduiu de menss. IV, 2. /i'6«lur] M.
vg. dclibatur Limi, cura ccteris, ut vidclur, codd.
(78)
DE SIGMFICATIONE VERBORUM. LIBER IX.
105
lambì vocabantur, qui singuli ex proscenio loquebantur, triamhi, qui terni.
Igi tur. 'mine quidem prò complctionis significatone valet, quae est ergo. Sed apud antiquos ponebatur prò inde et
postea et tum.
Ircens gcnus farciminis.
Ir qui tali us puer, qui primo virilitatcm suam experitur. 5
Iovistae compositum a love et iustae.
Ignita Jj ul u m ignis receptaculum.
Ignia vilumi vasorum fictilium.
Ipsippe ipsi, ncque alii.
lcit percussit. 10
Insipere far in olam*, iacere pullis. Unde dissipare, obsiparc , ut quum rustici dicunt : obsipa pnllis cscam.
Ir ne la vasis genus in sacris.
Ibi dicitur, quum locus semel demonstratur , ibidem, quum saepius.
Ipsullices bracteac in virilem muliebremque speciem expressae.
Itonida Minerva a loco sic appellata. 15
Irpices gcnus rastrorum ferreorum, quod plures babet dentes ad exslirpandas berbas in agris.
1 . triamhi] vg. traiambi boni codd. Locus obscurissimus, maxime,
ut videlur, Pauli oscitantia obscuratus. Festus, si quid video, Graecnm
■0-QÌu/ji(ioq a iambo et ternario numero deduxerat. 2. Igitur] cf.
Nonius p. 128, 17. Plautus Ampliitr. I, 1, 145. cum annot. Lind. An-
tiquissimum exemplum Gotu. aflert e XII taLb., quae verba, a Porpbyr.
in Hor. Seriu. I, 9, C5. servata, sic legenda esse videntur: Si in ius
vocat, ni it, antestamino ; igitur em capito. 4. Ircens]
Ircens ut legatur iubet Dac. Ita infra p. 84. ircei legitur. Alibi voc.
non rcperitur. 5. Irquitallns] cf. p. 75. v. birquitalli. 6.
Iovistae] lous esto corr. Scal. losipse (e Glossar. Labb.) et deinde
compositum ab ios et ipse coni. Lipsius Epist. quaest. Ili, 20. Opp.
T. I. p. 183. Barbarmi! esse voc. a Paulo intrusimi, suspicabatur Meur-
sius Exerc. crit. P. II, 1, 13.: sinc idonea ratione. Caetcrum ìn'r/w.
Libri nibil variant. 7. Ignitabulum] in Glossar. Labb. explicatur
dado e (wfióiov 71vqootqÓ<pov , nvQiìov. 8. Ignia] Glossar. Labb.:
Ignia, voriu, yvxiaaiq, Quae vitia ab bumorc , non ab igne sunt.
Docdcrlin. Syn. et Etym. VI. p. 163. comparat Hesycbianum : 'Ixvvov'
xoviov, Ofiijfia. Quae Mcursius Exerc. Crit. P. II, II, 15. de igniis
disputat, e coniectura sumpta sunt. vitium] Gu. Lind. vitia M.
vg. In Glossario apud C. Bartb. Advers. XXVIII, 19. est: Ignia, vi-
tium vasorum fictilium. 9. Ipsippe] codd. Lind. Ipsipe vg. Ipsipte
coni. Urs., et confert ex Paulo in eopte (p. 81.), et e Glossar, ipsipte
etikó?. Idem probat Mcursius Exerc. crit. P. I. in Cistellar. e. 3.
Ipsipsi legendum suspicatur Dac. , quod apud Plautum dubiae esse
auctoritatis monet Lind. Sed Pauli lectio satis mibi defendi videtur
analogia particulae relativae qui-ppe, quam a simplici qui ad eundem
moiliim ductam esse apparct. Etiam nempe compositum est ex nam et
pc. In Glossar. Labb. repcrio Insipli, uihoi, et losipse uvrùg. Utrum-
que baud diificile est mutare in Ipsippe. 10. Icit] cf. Nonius
p. 123 32. 11. /«'' "l olam] scripsi. farinolam M. cdd. vett.
farinulam vg. Lind. Far insipi in olam, id est aulam sive ollam , le-
gitur infra, in Festi Qu. XIV, 15. p. 119, 26. v. supat (ex certissima
restitutionc) , et apud Catoncm de R. R. 85. : ita insipito in aulam
novam • cf. e. 90. iacere pullis] Paulus nisi omne Festi corpus
tam foede truncasset, legeremus, puto, pullos auguralcs ita pasci solitos
esse , ut far in ollam insipcretur , et puls , quae inde parabatur , illis
proiiceretur. Cf. Festus Qu. XII, 13. p. 53, 33. v. puls. 12.
Irncla] boni codd. Lind. Irnella vg. Umula coni. Goth. temere.
Deminutivum «isse hirneac , vasis vinarii , recte statuit Mcursius Exerc.
crit. P. I. in Anipbitr. e. 5. et, qui cum sectatur, Dac. 14.
Ipsullices] Ipsiplices coni. Scal.-. sed Glossa Labb., qua eam coniectu-
ram firmai, Ipsiplices , avr!>TiTVKTU yvkXa , ad aliam rem pertinct. Vos-
sius Etymol. L. L. v. ipsullices p. 366. ed. Neap. ipsullices vel ipsilli-
ces scribendum arbitratur , scilicet ab illiciendo , quoniam magos bis
imagunculis usos esse putat, quibus bomines in amorem pelfieercnt.
Sed Festus Qu. XIV, 11. p. 115, 23. v. Subsilles nibil de magis , sed
sacris eas nccessarias esse dicit. Bractcae, quales a Fcsto significantur,
saepius in monimcntis antiquis repertae sunt, maxime nuper in Mene-
laio Therapnaco (v. L.Ross, in Ephcmer. Hai. Literar. a MDCCCXXXVII.
Intcll. fol. 47.): sed nominis Latini origo in obscuro est. 15.
Itonida] Paulus solito errore accusativum prò nominativo habuit. V.
annot. ad p. 36. v. cassiculum. 16. 7rf>iW| cf. Varrò de L. L.
o
106
PAITLI DIA.C. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(78)
Irpini appellati nomine lupi, qnem irpum dicunt Samnites; eum enim ducem secuti agros occupavere.
lgnis Vestae si quando interstinctus esset, virgines verberibus afficiebantur a pontifice, quibus mos erat tabulam felicis
materiac tamdiu terebrare, quousque exceptum ignem cribro aeneo virgo in acdem ferret.
Igne ni ex domo flaminia efferri non licebat, nisi divinae reigratia.
5Icadion nouien saevissimi pii-atac.
(79) Iracun dia dieta, quod iram incendat.
Italia dieta, quod magnos italos, hoc est boves, babeat. Vituli etenim ab Italis itali* sunt dicti. Italia ab Italo
rege. Eadem ab Atte Lydo* Atya putatur appellata.
In do ics, incrementum , industria.
iOlndigetes dii, quorum nomina vulgari non licet.
Indeptare, consequi.
Industrium antiqui dicebant indostruum, quasi qui, quicquid ageret, intro strneret et studcrct domi.
Indictivum funus, ad quod per praeconem evocabantur.
Indcpisci, assequi, adipisci.
15lndiges indigetis facit. Hoc nomine Aeneas ab Ascanio appellatus est, quum pugnans cum Mczentio nusquatn
apparliissct; in cuius nomine etiam templum construxit.
V. §. 136. Glossar, ap. Barth. Adv. XXVIII, 19.: Irpices , gcnus ra-
strorum plures habens denies. habei] Lrm>. cum Gv. habent M.,
ut vg.
1. Irpini] ef. Strabo V. p. 250. Scrv. in Virgil. Aen. XI, 785.
2. Ignis Vestac\ plura de ea re Lipsius de Vesta et Vestalibus e. 8.
T. III. p. 609. tabulmn] clabulam corr. Scai. in Actnam in Vir-
gilii Catalectis , id est eia volani , oxvTukov. Etiam taleam legi posse
censct. Sed non video , cur tabula ad eam rem non sit idonea ; recte-
que eam defendit Salmasius Exerc. Plin. p. 127. col. 1. d. 2. 3.
felicis materiae] de felicibus arboribus , sacerdotali scnsu, Macrob. Sai.
II, 16, 2. Gellius N. A. X, 15, 28. Syminacbus Epist. X, 28. Alio sensu
Paulus habet p. 69. v. felices. terebrare] verberare mg. A. Acg. :
id in detcrioribus tantum codd. est , merito improbaluiu a Sc.vl. et Ca-
saubono Lectt. Theocr. e. 20. p. 133. ed. Rciske. cribro acneo]
cribrum, quo Salmasius Exerc. Plin. p. 127. col. 1. d. e. oft'endebatur,
ad eam rem maxime idoneum , quia aere sufllante fiamma nutritur.
Plutarcbus autem quae de axucpiic» ^«Izw dicit, ad aliam piane rationem
ignis accendendi spectant. Repudiamus igitur, quae Salmasius et Dac,
qui Salmasii sentenliam suam fecit, tcntarunt: in cavo aeneo, vcl : ili
cavo aeno. 4. Ignem ex domo flam.] de eadem re Geli. N. A. X, 15, 7.
5. Icadion] v. Lucilius apud Fcslum Qu. XIII. p. 80, 4. n. RUondes.
6. Iracundia] cf. Cic. Tuscul. IV, 12. 7. magnos italos] buina
rei prinius auctor Timaeus apud Varronem de R. R. II, 5. et Gellium
N. A. II, 1. ab Italis itali'] itali om. boni codd. Lind. ab Italis
om. vg., addii A.Aco. in mg. itali, quo verbo sententia cai-ere ncquit,
quomodo exciderit, apertuin est. 8. 9. ab Italo rege] ita Tliucvd.
VI, 2. Aristot. Poi. VII, 9. Atte Lydo] Attelido boni codd. Tg.,
quibus in literis inessc Atte Lydo, vidit Scal. Attin sive Atvn patrem
dici TjTrbeni Lydi notum est. -dtya] M- om- cett. codd. Sed
lacunae signum relictum est in edd. vett. vg. Atyae quidem nomen
aliunde non cognitum est : sed multa tum ab arcbaeologis Romanis ficta
sunt, quorum pcrtenues nunc supersunt reliquiae. 9. Indoles] cf.
Nonius p.456, 30. Festus Qu. XIV, 13. p. 117, 21. Gloss. Isidori: In-
doles, spes in pnero. Glossar. Labb. : Indoles, y.ah) ìknlq ìv rearfpm,
ivqila. In iisdem etiam adiectivum est Indolis , quod explicatur ì.tj'.to-
voq, onovdaZoq. 10. Indigctcs] de hoc obscuro nomine plures opì-
niones aflert Scrv. in Virgil. Aen. XII, 794., ex quo sua hausit Placidus
p. 474. , liane Verrii tacct. Ex Pesto fluxerunt , quae babet Glossar,
apud C. Barili. Advcrs. XXVIII, 19.: Indigetes, dii quorum nomina
non audebant proferre. Glossar. Labb. : Indigetes , ij/ui&ioi , xoioìjtk;,
óuluoviq, et: Indigites , Kovoijri?, ol xtgl rùy lituana. Portasse Ilùva,
vtdgari non licet] scilicet ab in et dicendo. 11. Indeptare] cf.
paulo inferius v. indcpisci. 12. indostruum] endostruum coni.
Gifanius indice Lucret. , probabiliter. quicquid] Gc. vg. Liud.
quid M. 13. Indictivum funus] v. de hoc Varrò de L.L. V. §. 160.
VII. §. 42. Cicero de legg. II, 24. Festus Qu. XII, 23. p. 63, 34. v.
Quirites, et Qu. XV, S. p. Ili, 27. v. simpludiarca. 14. Indcpisci]
cf. Nonius p. 128, 33. v. iudipiseere. Indepiscor etiam apud Plautina
legitur, ac defeuditur analogia verborum depcciscor et defeliseor: in
quibus quanquam i legilimum fuisset , e propter cuphonicam aliquam
rationem praelaTum est. 15. Indiges] candem lab ulani explicatius
narrai Scrv. Dan. in Virgil. Aen. XII, 794.
(79)
DE SIGNEFICATIONE VERBORUM. LIBER IX.
107
Inquilinus, qui eundem colit focuin, rei ciusdem loci cultor.
lucilia fossac , quae in viis fiunt ad deducendam aquam , sive derivationcs de rivo communi factae.
Incitega mach inula, in qua consti tucbalur in convivio vini amphora , de qua subinde deferrcntur vina.
Ita Castor, ita me Hercules, ut subaudiatur iuvet.
lue o in i ti ave signifìcat tale conviciuin facere, prò quo necesse sit in comitiurn, hoc est in conventum , venire. Plau- 5
tus : "Quaeso ne me incomitics."
Incita incitata.
In eh oa re videtur ex Graeco originem trahere , quod Hcsiodus omnium rerum ini fumi esse dixerit chaos.
Increpitare arguere, convieiari.
In conciliasti, comparasti, commendasti, vel, ut antiqui, per dolimi decepisti. 10
Indù tus, nobilis, clarus.
Inceps, deinceps.
luce s tus a Gracco trabitur. Nam illi facinus dicunt àvtfueaTov.
Inconsprctum, non improbatum.
luco età e dicebantur muliercs plus acquo calamistris usac. "15
Incavi Ila tio per despcctum irrisio. (80)
lucala tiones invocationes.
Inconditum non ordinate compositum.
Incuria ncglegentia.
Inccn sit, incenderit, sicut incepsit, incepcrit. 20
In co ni ite in sine cornile.
In cessero immittere ac iactu vel verbis petcre.
2. lucilia] LlND. Indila boni codd. Indila e vg. Inciliae vel
Indlìa mg. A. Acc. Indlae voluit Mcursius Exerc. crit. P. II, IV, 26.
lucilia multi dixerunt; Cato de R. R. 155. li ab et fossas inciles et indlia.
Glossar. Labb. : ladies, àioiQvycq. Glossar, apud C. Bai ili. Advers.
XXVIII, 19.: Indila, fossa quae fit ad aquam dcrivandam in via.
jiunt] sunt M. derivationes de rivo communi] paulo aliter de
rivis et incilibus Ulpianus in Digest. XLIII, 21, 1. §.2. 5. Cf. XLIII,
20, 1. §.8. Nam ex Ulpiani mente aqua ex fluminè per incilia in ri-
vum fluii; Festo autem incilia fossae sunt, quibus aqua ex communi
rivo derivatur. Ncc male hic , ut apparet collatis , quae C. Fr. de
Rumobr docte exposuit in Itinerario Langobardiae p. 80 sqq. 3.
Inciterà] ìyyvOqxq sive àyyo&tf/.?/ , de qua dixi in compendio arcbaeol.
§.299, 9. p.398. Glossar, apud Bartb. XXVIII, 19.: Incitega, machina
super qiiam amphora stat in convivio. Scal. diversas res miscet. Voc.
est ex eorum genere, de quibus in annot. ad p. 7. v. alcedo , et p. 16.
v. alumento dictum est. deferrentur] defunderentur coni. Dac :
quo non opus est. 4. Ila Castor] Ita me Caslor mg. A. Auc
Omnis haec glossa suspicioni valde obnoxia est , cum desit in bonis
codd. nec literarum ordini conveniat. Nam per XXIX articulos, si
bunc exceperis, continuanti^ literae In. 5. Incomiliare] Glossar,
ap. Bartb. Adv. XXVIII, 19: Incomiliare, iti comitio placitare. 5. 6.
Plaulus] Curcul. Ili, 1, 30. 8. Inchoare] Incollare scriptum esse
a Verrio, demonstrat Diomedes I. p. 361. P., cuius verba supra ad p.
31. v. cobum apposui. 10. ut antiqui] Plautum intelligit, qui
saepe eo verbo utitur. Qui inconciliasti prò comparasti dixerit, non
extat auctor. Quod autem plerique statuunt , inconciliare contrarium
esse conciliando , analogia linguac Latinae non admittit. Nam in,
quod abnuitionem signifìcat (ut Paulus p.80. ait), non componitur cum
verbis, exceptis participiis. 11. Inclulus] cf. p. 43. v. clutum.
12. Inceps] alibi non repertum. 13. ilvrjxiarov] vg. aniceston boni
codd., ut videtur. 14. Inconspretum] cf. Paulus p. 59. v. expreta.
15. usae] ustac coni. Dac, admodum probabiliter. 16. Incavillatio]
cf. p. 35. v. cavillatio. Goth. e Glossis Ms. affert: Incavillatur , inde
ridetur (corr. inridetur, deridetur). 17. Incalationes] cf. p. 31. v.
calatores, cum annot. 19. neglegentia] Gu. negligentia vg. Lind.
20. Inccnsit] Incessit Gu. Si incesit scriptum esset, facilius defendi
possct. 21. Incomilem] analogiae convenit, quanquam alibi non
repertum. 22. immittere'] id verbum quia minus aptum videbatur,
o*
108
PAUL! DIA.C. EXCERPTA EX UB. POMP. FESTI
(80)
io
15
20
nclamare conviciis et malcdictis insectari.
ucicorcm, immansuetum et ferii m. Pacuvius : ''Reprime incicorem iracundiam." Intcrdum cicur prò sapiente
ponitur, ut idem Pacuvius: "Concilium cicur."
mpolitias censores facere dicebantur, quum equìti aes abnegabant ob equum male curatum.
mpages dicuntur, quae a fabris in tabulis fignntur, quo firmius cobaereant, a pangendo, id est figere. Unde et
poetae pangere versus dicuntur et agricolae pangere plantas.
n non seinper abnuitionem significata sed interdum ctiam prò adnuendo ponitur, ut involando, inclamando,
invocando,
mporcitor, qui porcas in agro facit arando. Porca autem est inter duos sulcos terra eminens.
mpetritum, impetratimi.
mpercito, parcito, futurum ab imperativo.
mprolus vel improlis, qui nondum esset adscriptus in civitate.
mpelimcnta impediinenta dicebant.
nipluvium, quo aqua impluit colicela de tecto. Compluvium, quo de diversis tectis aqua pluvialis confluii in
eundem locum.
mpensam stipem, aes sacrum, quod nondum erat pensimi.
mpescere in laetam segetein pasccndi gratia immittere.
mpomenta, quasi imponìmenta , quae post coenain mcnsis imponebant.
mportunum, in quo nullum est auxilium, velut esse solet portus navigantibus.
mputatum nondum purgatum. Putum enim est purum. Unde putare vitcs dicimus , boc est detrabere, quae
impedimento sunt ad fructum.
in Lipsiensi et mg. A. Auc. inniti correctum est.
mg. A. Auc, iure damnatum a Scal.
tacili'] iaculo')
1. Inclamare] ita saepius Plautus. Placidi verba, p. 476. : Incla-
mitari , convicium pati : interdum corripi est , ex eodem Fcsti articulo
ducta esse possunt. 2. Pacuvius] in incerta fabula, Botbc P. Se.
L. V, I. p. 149. fr. 10. 3. idem Pacuvius] fr. ine. 11. 4.
Impolitias . . facere] Gellio auctore , N. A. IV, 12, 2., eques impolitiae
notabatur, quod antique dicebatur impolitias. Id Paulum , cura non
intelligeret, corrupisse, merito consoni Scal. et Dac 5. Impages]
non alia res sunt impages in foribus apud Vitruv. IV, 6. figure]
fi (fendo ) mg. A. Auc. Sed illud Paulus posuissc videtur. 6^ plan-
tas] om. M. Quod vg. addi tur: id est infligerc , abest a bonis codd-
De pangendis plantis v. Festus Qu. X, 29. p. 186, 30. 7. prò
adnuendo] prò augmento coni. Urs. prò additamento Brissonius de V.
S. v. abnutivum, p. 7. Et ita quidem Paulus p. 81. v. in, cf. p. 43.
v. clutuin , p. 85. v. ingcns. Sed poterat etiam in ca re subsistore, ut
in prò adnuendo, id est affirmative, poni diceret. 9. Imporcitor]
deus est, teste Fabio Pictore apud Servium in Virgil. G. I, 21. Porca]
cf. Festus Qu. XI, 4. p. 36, 17. v. porcae, et Qu. XII, 8. p. 48, 7. t.
porcas. 10. Impetritum] voc. augurale: res a diis comprobata,
signis non sponte oblatis , sed observationc avium extorumvc quaesitis.
11. Impercito] Gu. vg. Jmparcito M., ut videtur. futurum] non
miror, si Verrius iam id imperativi gcnus appcllavit futurum. 12.
Improlus] cf. supra p. 51. v. duicensus , cura annot. Glossar. Labb. :
Improlis, lus, llyoroq, et: Inproles, ayovoq, (trixvoq, <óf;So? («>7f;Jo?), d<f>j-
hì, (tyitw lioXtTwó/ievoc, in quibus duac interprclationos inter se diversae
uiixtac sunt. Marius A'ictorinus p. 2465. P.: Improlcs est, qui nondum
vir est. 13. Impelimcnta] cf. p. 52. v. dacrimas , cum annot.
li. Impluvium . . compluvium] baec noster ita distinguit , ut Varrò de
L. L. V. §. 161.: sed latiori significatu impluvium ctiam prò compluvio
dictum esse constat. 9M0] ^n- rS- ouod M. Lind. At hoc sen-
tentiae non convenit. qua coni. Goth. , idquc optiine piacerei, si in
codd. esset. 16. /mpensam stipem] i. e. quae propter rcligionem
aliquam non appendcbatnr. 17. Impescere] cf. p. 31. v. com-
pcscere. p. 55. v. dispesccrc. 18. Impomenta] a POSNO, in quo
verbo POS tantum litcrac primilivae sunt, posmeutum ductum esse,
inde pomcntum, recte statuit Lind. Glossar, apud Bartb. Advcrs.
XXA'III, 19: Impomentum , cibus qui mensae e.vlrcmus imponitur , qui
et bellarium dicitur. 19. esse solet portus] solet portus esse Gc.
Lind. 20. Imputatum] cf. Festus Qu. XI, 2. p. 31, 16.
(80)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER IX.
109
Imi) ri e a tempestate pluviam videtur significare.
Ini par cu lem, non parentela, hoc est obedientem. (81)
Implorare inclamarc, ad auxilium invocare. *
Impudicatus stupratus, impudicus factus.
Impos est, qui animi sui potens non est, qui animum sunm in potestate non habet. 5
Imbarbescere barbatimi fieri.
In procinctu factum testameli tuia dicitur, quod miles pugna tnrus nuncupat praesentibus collimili tonibus.
Imbutum est, quod cuiuspiam rei sucum perbibit. Unde infantibus an velint bibcre dicentcs, bu syllaba contenti sumus.
Ira penetrale, cuius ultimum penetrale in tiare non licet.
Implexum, implicatum , quod Graeci èjLiTzenXeyjiiivov dicunt. 10
In ni un do dicebant antiqui, quum aliquid in promptu esse volebant intelligi.
Imbrex nomen cuiusdam comici.
Impares tibiae numero foraminum discretae.
Imparcm numerum antiqui prosperiorem bominibus esse crediderunt.
Impetix impetigo. 15
Impiatus sceleratus.
Impite*}* impctu in facile.
Inbibere iniungere, sed melius cobibere.
Inebrae aves, quae in auguriis aliquid fieri probibent; et prorsus omnia inebra appellabantur , quae tardant vel mo-
rantur agentem. 20
In praepositio significa t modo, quod non, ut inimicus j modo auctionem, ut in clamavi tj modo ubi, quo tendatur , ut
incurrit; modo ubi qui sit, ut inambulat.
Immunis vacans munere , aliquoticns prò improbo ponitur, ut apud Plautum : "Immune est facinus."
1. tempestate] M. vg. tempcstatem Gu. Lino. At imbricus adiecti-
vum est, ut dicitur Auster imbricus , idque substantivo suo non orban-
dum erat. Imbricus et imbridus recte dictum esse , censet Salmasius
Exerc. Plin. p. 72. col. 2. f. 3. Implorare] cf. Paulus p. 58. v.
cndoplorato , et Festus Qu. XI, 3?. p. 40, 10. v. plorare. Placidus p.
476.: fmploratis, invocatis. 4. Impudicatus] depudicare Gcllius
N. A. XVI, 7. a Laberio dictum refert. 5. Impos] Glossar. Labb. :
Imros, àviìovotog. Impos corr. Scajl. Glossar, apud Barlb. Adv. XXVIII,
19.: Impos, impotens. 7. In procinctu] Cf. Paulus p. 43. v. clas-
sis procincta, cum annot. Nescio, an Verrius scripserit: Ini procinctu,
et Im mundo , cum inter XXVI vocabula , quorum primae sunt literae
Ini, in bis solis In legatur. 8. sucum] boni codd. succimi vg.
«W». in syllaba] cf. supra p. 59. v. exbures. 9. Impene-
tralc] Graece àpaxov. 10. f/tTiixXiyjuévov] vg. emplegmenon boni
codd. 11. In mundo] cf. Charisius II. p. 180. P. , qui idem dicit
esse, quod in expedito. Placidus p. 476.: In mundo, cxpedilo , vel ad
manum, procineto. 12. Imbrex] C. Licinius Imbrex, de quo Gcl-
lius N. A. XIII, 22, 16. XV, 24. 13. Impares tibiae] cf. supra
p. 56. v. dextraruin tibiarum. 14. Imparem numerum] multa de
ea re Servius in Virgil. Ecl. Vili, 75., laudatus a Dac. 15. Im-
petix] voc. alibi non repertum. Ex Fcsto Glossar, apud Bartb. Advers.
XXVIII, 19: Impetigo, pupilla in corpore, ut birria, et impetix dicitur.
16. Impiatus] Glossar. Labb.: Impiatus, avayqq (scribe èvayijq) , et:
Impio , fiiaiva), et: Impior, ùoi^ó). 17. Impitc] dubium , impeati-
vusne positus fucrit a Festo impetite (quod etiain poterat esse impilile
vel impitte, ut Doedcrlin. Syn. et Etyin. T. VI. p. 166. autumat, qui
cette et ferte comparat), quae Scaligeri est sententia: an ablativus impete,
quem Glossar. Labb. interpretantur ÒQ/tqdóv, ac proxima verba mutanda
sint in : impetu facto , ut ccnsct Lind. Illud tamen probabilius est.
Impete, impelum face coni. Dac. 18. iniungere] codd. edd. vett.
iumjere vg. inigere corr. Scal. fugere) mg. A. Aug. Sed imperium
inhibere idem fere -est quod iniungere. De inbibendo remis noli cogi-
tare. 19. Inebrae] cf. 57. v. enubro, cum annot., et Servius in
Virgil. Acn. Ili, 238. Apud Isidorum Origg. XII, 7, 77. inhibae lectio
est non certa. 21. In} cf. p. 80. v. in, cum annot. signifi-
cai modo] modo significai Gu. Lino. 23. Plautum] Trinuni. I, 1,
110 PAUL* DIAC. EXCERPTA EX LEO. POMP. FESTI (31)
I n i u r u ni perinrum.
In eoptc co ipso.
Inipetum, in dust riunì, in dilige n lem perinde compositum ait Verrius, atque impunis et immanis. Mila non satis
persuadet *J*.
■t imi. Um. 5 Immolare est mola, id est farre molilo et sale, hostiam perspersam sacrare.
il-[j-- JfHi"«t*J Initium est principium , sed alias, quo quid incipiat, ut viac Appiae porta Capena : alias, ex quo quid constet, ut
aqua , terra , aer.
(82) In e reta indivisa.
Incrs ignavus , vel sine arte.
10 Inigere pecus agere, id est minare.
Init ponitur interdum prò concubito; interdum prò invenit, ut init rationem; interdum prò introit, ut Plautus: "Init
te nunquam febris."
Inermat arinis spoliat.
In insula Aesculapio facta aedes fuit, quod aegroti a medicis aqua maxime sustententur. Eiusdem esse tutelae draco-
15 nem, quod yigilantissimum sit animai; quae res ad tuendam valetudinem aegroti maxime apta est. Canes adbibentur
eius tempio, quod is ubcribus canis sit nutritus. Bacillum babet nodosum, quod difficultatem significat artis.
/, Laurea coronatur, quod ea arbor plurimorum remediorum. Huic gallinae immolabantur.
Interregnum appellatili' spatium temporis, quousque in loco regis mortai alius ordinetur.
Intempcstam noctem dicimus prò incertiore tempore, quia non tam facile hoctis borae, quam dici possili t intclligi.
20 Tempestate m enim antiqui prò tempore posuere.
Intergerivi parietcs dicuntur, qui inter confines struuntur et quasi intergeruntur.
Internecio vitae privatio , a nece denominato vocabulo.
Inter cutem flagitatos dicebant antiqui mares , qui stuprimi passi esscnt.
li, ubi optane immoene legi , iam A. Aug. observavit. Ncque aliter in R. II, 2. Ili, 10. minare] eodem toc. utitur Paulus p. 19. t.
» Festo lcctuni esse, Placidus cvincit, qui p. 476.: Inmocne , improbum, agerc, et p. 21. v. agasones. 11. Init . . . init . . . introit . . .
culpandum, vel interdum munere liberatimi. Sed rectius Accii: immu- Init] in bis omnibus M. babet i simplex prò gemino, vg. ii. Init . . .
nes Graii, in Scboliis Bobiensibus in Ciceron. prò Sextio 57, 1., in- iniit . . . introiit . . . Init Li™., qui Gr. sequitur. concubito]
grati explicantur, quemadmodum munitici grati et liberales dicantur. codd. Lind. concubuit vg. Plautus] in incerta fabula. Bothe,
1. Iniiirum] codd. Lind. Iniurium edd. vett. vg. Iniure legitur Plauti fragm. ine. 18. p. 445. 13. Inermat] toc alibi non reper-
co sensu apud Plautum Pers. IH, 3, 34. 2. In eoptc] cf. p. 78. tum. 14. In insula] cf. Sacbse Hist. Irbis T. I. p. 412 sqq.
v. ipsippe, cum annot. eo] in eo corr. Dac, quod est in detcrio- 15. valetudinem] valitudinem Gc. Li.m>. Iti. uberibus canis] ita
ribus codd. 3.4. Impetum . . . persuadet] vg. Lind. om. omnes Tarquitius apud Lactant. Inst. I, 10. Paulo ahter Paus. II, 26, 4.
codd. edd. vett., ita ut obscurum sit, unde ea verba in Aid. venerint. 19- Intempcstam noctem] similiter de ea > arro de L. L. A I. §. / . MI.
5. Immolare] cf. Fcstus Qu. Vili, 21. p. 169, 12. v. mola. 6. §. 72. Scrvius in Yirgil. Aen. Ili, 587. Glossar. Labb. : Intempesta,
Initium] cf. Paulus p. 57. v. endoitium. 8. Inercta] boni codd. uuoo? , ìixcunog, fia&éìa. Intempesta tiox, fxioovvxxiov. 20. tempe-
Incrcta Lipsiensis codex, edd. vett. vg. Lino.: idque reprehendendum non statem] cf. Paulus p. 155. v. tempestas. 21. Intergerivi] ita ctiani
esset, nisi illud multo praestaret. Inerctum contrarium esse apparct Plinius. intergerrivi coni. Scal. , a gerris sive cratibus , temere. In
crcto cito, de quo v. p. 82. cum annot. Quo comprobatur, quod cliam Glossar. Labb.: Intergeries, paries, toì/o? <j avo xrrjoit? àtooi^iov, Inter-
aliis rationibus evincitur, ipsi crcto inesse notionem divisionis. 9. gerivus restituendum est. Et apponitur ex alio glossario : Intcrgericus,
Iners . . sine arte] idem etyinon iam expedivit Lucilius apud Scrvium /.itacTor/ov. Intergerunis paries corrupte legitur in Glossar. aj>. Barth.
in Aen. IV, 158. laudatus a Scai. 10. Inigere] ita Varrò de R. Adv. XXVIII, 19. 22. Internecio] Lod. e Gc. Interncctio vg.
(82)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER IX.
Ili
I n ter (1 uà tini et in te rat Ini dicebant antiqui; quoti nunc iiiterdum et interim.
Intrahcre est contumeliam intorquere.
Intercapedo tempus interceptum , quum scilicet mora est ad capiendnm.
Instaurari ab instar dictum est, quum aliquid ad pristinam simili tudineni reficitur.
Insulse dictae proprie, quae non iunguntur communibus parietibus cum vicinis , circaituque publico aut privato cin- 5
guutur; a similitudine videlicet earum terrarum, quae fluminibus ac mari cmincnt, suntque in salo.
Instigare incitare.
In si ni u lare crimen in aliquem confingere.
Insilasti m appcllabant colorem similem luteo, qui fiebat ex fumoso stillicidio. (83)
In situili ab inserendo trac Unii, sed aliquotiens sigili ficai iinp'ositum. 10
In s eque apud Ennium die. Insexit dixerit.
Insignis tam ad latidem , quam ad vituperationem inflecti potest.
Inseptum non septum , ponitur tamen et prò non acidificatimi.
Insecta non secta, sed et aliquotiens significali tur secta.
Insù pare iniicere , unde fit dissipare. 15
Insons extra ci il pani , a quo dici morbus quoque exis lima tur son lieti s, quia perpetuo noceat.
Inscitia stultitia.
Insessores latrones, quod circa vias iusidieiitur sedentes.
Immanis ferus, sive magnus.
vilae privatici] interfectio addit ed. vct. et vg. om. Aid. Lind. 23.
Inter cufem] cf. Paulus p. 84. v. intcrcutitus. Intereutibus stupri* ob-
stinatus positum est a Catone, teste Prisciano VI. p.719. P. (p. 279.
ed. Krehl.), et Festo , cui id voc. reddendum , Qu. X, 9. p. 176, 23.
Inter eutetn caesum dicit Tertullian. de pallio 4. Flagitatus, a simplici
FLAGO, idem fere est quod cacsus. Non satisfacit in eo -voc. cxpli-
cando Gronov. Observatt. in Eccl. e. 14. p. 149 (027. ed. Frotscher.).
1. Inter duatim et interatim] adverbia in nullo dum scriptorc re-
perta. Interduatini Lind. recte a verbo duini ducere videtur, interatim
in iterativi mutari volt; quam ob caussam , ncscio; nam a nomine IN-
TERUS verbum interare , bine adverbium interatim fieri poterat. 3.
Intercapedo'] Glossar. Labb. : Intercapedo , diuoruoiq xuiqov , Siaaxrjfia
•/qovov , ó\o>qia 4. Instaurari] idem veriloquium proponit Varrò
apud Macrob. Sat. I, 11. Placidus p. 477.: Instabor , instar, vel simi-
litudo. Corr. : Instauror , ab instar. 5. Insulae] Glossar. Labb.:
Insula, vrjaoq, ovvoixia. circuituque] vg. circumitu qui boni codd.
De boc cf. Paulus p. 5 et 14. v. ambitus. 6. fluminibus] in flu-
minibus M. 9. Insuasum] vg. Insursum codd. edd. vett. Cf.
Festus Qu. XIV, 8. p. 11?, 12. v. suasum. Nonius p. 549.: Impluvia-
tus color, quasi fumato stillicidio implutus , qui est Mnlinensis quem
nunc dicimus. Glossar. Labb.: Insuasum, tìàog doxuQtoxuTivio/iivojv.
Se al. corr. : ùoxuqiov xixuTiviOfiévov. Plura de suaso colore Salinasius
Exerc. Plin. p. 245. col. 2, e. 1^1. Inseque] Insece in Livio An-
dronico legit Gellius N. A. XVIII, 9, 5.; neque sdite* in Ennio scri-
bendum putavit. Glossar. Labb. : Inseque, dui. Placidus p. 477. : In-
sequis, narras, refers, et interdum pergis. apud Ennium] Ann. X,
1. apud Mei-ulani. Insexit] et hoc Ennio tribuit Merula, Ann. II,
27. dixerit] ed. vct. dixit vg. direxerit M. direxit Gu. (si an-
notata a Lind. recte intelligo , quibus lemma : apud Ennium die , non
recte praefigi apparet). 13. non aedificatum] non delct Sahnasius
in Spartiani Adrian. 12. p. 115.: cuius sententiae, ut solet , assenlitur
Dac Ac sane Seneca de benef. IV, 19. inseptum muro eodem fere
sensu dicit, quo septum. Sed eodem iure inseptum dici potuissc patct
locum niuris non circumdatum , non aedificatum. Aedificatum Sahna-
sius tacite mutat in inaedificatum ; at non minus bene locus dicitur
aedificari , quam inaedificari. 14. significantur] M. significant
Gu. Lind. significai vg. 15. Insupare] boni codd. Insipare vg.
Lind. Simplex est supare, v. Festus Qu.XIV, 15. p. 119, 23. v. supat.
Glossar, apud Bartb. Advers. XXVIII, 19.: Insupare, miscere. 16.
Insons] cf. Festus Qu. XIV, 2. p. 106, 22. v. sons , Qu. XIII, 28. p.
100,24. v. sonticum morbum , Qu.XV, 19. p. 151,8. v. sontica causa,
Gellius N. A. XVI, 4. XX, 1. 18. Insessores] hidgevrai: sed hi
potius sunt insidialores. 19. Immanis] de simplici manis Feslus
Qu. IX, 10. p. 10, 3. v. Mater Matuta.
112
PAULI DIAC. EXCERPTA EX UB. POMP. FESTI
(85)
Imago ab iniitatione dieta.
Ingluvies* a gula dieta. Hinc et ingluviosus et gluto, gulo, gumia, guttur, gatta, gutturosus et gurgulio.
Immusulus avìs genus, quam alii regulum, alii ossifragam dicunt.
Infindere intercipere , interpouere.
5lnferiae sacriGcia , quae dis manibus inferebant.
Infectores, qui alicnum colorem in lanam coiciunt. Offectores, qui proprio colori novum officiunt*.
Infrequens appellatur miles , qui abest afuitve a signis.
Involvus vermiculi genus, qui se involvit pampino.
Infit incipit. Sed diversac significationis est ab co, quod est fit. Nani infit agentis : fit autem paticntis est.
10 Infiteri non fateri.
Infitiari creditum fraudare.
1. Imago ab imitatiòne] ita Porphyr. in Horat. Carni. I, 12, 4.:
Imago dieitur quasi imitago. 2. Ingluvies] vg. Inluvics boni
codd. edd. vett. Sed recte liane lectionem esse correctain, manifestimi
est. Placidus p. 473 : Ingluvies, gula vcl voracitas. Quae idem p. 476. :
Ingluviem Comutus ventrem , Plinius edacitatem, de doctissimorum
saeculi I. p. Chr. grammatico-rum dissensu certiorcs nos faciunt. in-
gluviosus] gluviosus M. Isidor. Origg. X , 114.: Glutto a gula, id
est gulosus. Glossar. Labb. : Gluto, ).ui/.iagyoq, et: Glutto, ?U/i/log, Xal-
ftagyog. Apud Persium , V, 112., glutto nominativo casu dictum esse,
poetae scntentia et dicendi consuetudo ostendunt. Cf. de bac voce,
stirpe Doederlin. Synon. et Etym. T. V. p. 148 sq. gumia] cf.
Nonius p. 117, 33. v. gemiae, quod recte mutatur in gumiae , et cf.
annot. ad p. 54. v. degunere. gultur] vg. guttu boni codd.
gutta mg. A. Auc. Lind. 3. Immusulus] Gv. Immusculus M., ut
videtur, ut vg. Paulo inferius, p. 84. , Immussulus in bonis codd. est,
Immustulus in vg. Supra p. 3. v. alites immusulus in Gc. , inmusulus
in M. , immusculus in vg. Inmusulus a Verrio bic utrobique scriptum
esse, ex ordine literarum colligitur. In Plinii N. H. X, 7, 8. §. 20.,
ubi de bac ave diligentius quaeritur, immussulus scribitur. Glossar.
Labb.: Immusulus, «ufo? oqvìov : Inemistultus (sic), ogveov (Saaihr.òv (i.
e. regulus.). Cf. Meursius Exerc. crit. P. II, I, 13. 4. Infindere]
Infindere scriptum esse prò infendere , censet Forccllinus v. ìnlinderc.
Glossar. Labb.: Infendere , ÌTtiriìvai, ìyxl^/.ia.rioai. Eadcm : Infindit,
o/fiti, ìnnlvn (ÌTcntivii). Placidus p. 477. : Infndis , ingens, oblitus,
corruptissime. Vix tamen vocalis e in compositis eiusmodi muiuri po-
terat in i. intercidere] intersipere coni. Dac, male. 5. In-
feriae] Glossar. Labb.: Inferiae, %ouX , ìvro/ta , et: Infcrilia, wiuyd-òviu.
dis] Gc. diis vg. Lind. 6. Infectores] buie glossac praefigitur in
Aid. alia: Infetari non fetari , quae neque in codd., neque edd. vett.
est: om. vg. Lind. coiciunt] boni codd. coniiciunt vg. Lino. Of-
fectores] de iisdem Paulus p. 115. v. offectores. officiunt] Lipsicnsi
cod. A. Aug. in mg. cuna signo emendala© lectionis. efficiunt boni
codd. vg. Lind. Sed illud strnetura et sententia postulant. 7.
Infrequens] Gcllius N. A. XVI, 4, 5. e Ciucio de re militari: Sliles
cum die, qui praedictus est, aberat , neque exeusatus erat , infrequens
dabatur (notabalur). Placidus p. 477. : Infrequens, absens , alienus:
dictum a militum ignominia , qui cum vocati non adfuissenl, infrequen-
tes notabantur. Itaquc infrequens militia est fere Graecorum /.unoxà-
£iov. appellatur] boni codd. Lind. appellabatur vg. afuitve]
boni codd. vg. abfuitve vg. 8. Involvus] Involvulus mg. A. Auc.
idque probant Dac. et alii. Ita Plautus Cist. IV, 2, 63. Glossar, apud
Barth. Advers. XXVIII, 19.: Involvosus (corr. Involvolus), bestia quae-
dam quae viso liomine involvitur. 9. Infit . . fit.] baec verba ita
collocari vult Doederlin. Syn. et Etym. T. III. p. 160.: Infit, incipit
ab co quod est fit, sed diversac significationis. Quo , nescio , an Feslo
Verrioque alia sententia obtrudatur , qnam il profiteri volebant. Certe
infit non a fieri, sed a laudo dictum est, quod olim active positum esse,
ex nomine fatum colligitur, et A breve babuisse, veriloquio voc. fatuus,
et analogia Graeci qr.ic.i evincitur. Itaquc infit a fando , ut indit a
dando. Hacc caussa est, quamobrem infit de dicendo scraper ponilur,
nisi quod Lucretius fines buius consuetudinis paulo liberius extendit.
Quodsi Varrò infio dicit , ut ait Priscianus VIII. p. 843. P. , falsa ana-
logia deceptus esse videtur. Glossar. Labb.: Infit, ì^iyirfrai, ug/irat,
uqzii, iiyuv, ilqyjTai. In fé, uqU (agirti). Placidus p. 473.: Infit, incipit
fari. est] id Lind. , auctore Gc. , ponit post agenlis. 10.
Infiteri] id, aegre adducor ut credam, aliter quam participiali modo ab
auctoribus antiquae illius et germanae Latinitatis positum esse , nisi
l'ortassc in naototbon antilhetica, qua ctiam in Graeca lingua talia excu-
santur. Sed rectiorem viam monstrare videtur Glossar. Labb. : Infilen-
tes, dQrovfdvoi. Infitiari autem non a fatendo dictum est, sed ab infitiis,
et infitiac a fando. II. Infitiari] Varrò de L. L. V. §. ISO. in
esplicando sacramento : Qui petebat et qui infitiabatur. Isidor. Origg.
V, 26, 20.: Inficiatio est ncgalio debitac rei, cum a creditore deposci-
tur. l'iura ex auctoribus iuris civilis Goth.
(83)
DE SIGMFICATIÒIVE VERBORUM. LIBER IX.
113
In fui a e sunt filamenta lanea , qnibus sacerdotes et liostiae tcmplaque velantur.
Inferi um vinum id, quod in sacrificando infra patcrae labrum ponebattir.
Inliei um vocare antiqui dìcebant ad concionem vocare. . (84)
Inlicies *J* canales, in quos aqua confluii in viis lapide stratis, ab clicicndo dicti.
Inlecebrae item ab illiciendo dictae. 5
Ini ex producta sequenti syllaba significat, qui legi non paret. lnlex correpta sequenti syllaba significat iuductor, ab
inliciendo. Plautus : "Esca est nierctrix , pectus illex.'"
In li ler a la pax est, quae literis comprebensa non est.
Inlaqucatum alii prò vincto utuntur, alii prò soluto.
In conventione in conclone. 10
1 u s t ii ni va de in idoncum sponsorem.
Infra classem significantur , qui minore stimma, quam centum et vìginti millìum acris , censi sunt.
Intercutitus vebementer cutitus , id est valde stuprali! s.
Inlicitator emptor.
In fibula ti sacrificabant flamines propter listini acris antìquissìmum acrcis fibulìs. 15
I min ti sul us ales ex genere aquilarum est, sed minor virium , quam aquilac; quae volucris raro et non fere praeter-
quam vere apparet, quia acstum algoreinqtic metuit. Appellatur anioni ila, quod subito et inexspcctata se iinmillat.
Ina l' e u 1 n in virgula crat ex malo Punico incurvata, quam regina sacrìficans in capite gestabat.
lniuges boves, qui sub iugo non fucrint.
In san ti m prò valde magnum ustts est Plautus. 20
1. Infoine] cf. Varrò de L. L. VII. §. 24. 2. Inferium] M.,
ut vg. Inferum A. Aug. in mg. et Lino. , bic auctoritate Gu. motus.
Sed i n fé ri u in dictum esse hoc vinum diis oblatum , Cato de R. R.
132. et Trebatius apud Arnobium adv. gent. VII, 31., coli. IV, 10.,
dubitare non sinunt. -paterne labrum] labrum paterne Gc. Limi.
3. Inlicium vocnre] cf. Varrò de L. L. VI. §. 94. et paulo infcrius
Illicium. 4. Inlicies] codd., ut videtur, et edd. veti. Inciles Aid.
Inlices vg. (quae Lo», annotare neglexit). Ccterum Inlicies Pauli er-
rore in textum venisse videtur; verum est Inlices. Cf. p. 57. v. eli-
ces, et p. 79. v. incilia. 5. Inlecebrae] Lim>. e codd. om. edd.
vett. Aid. vg. 6. significai] signi/icntur Gu. Inlex corr. sequ.
syll.] boc illix est apud JNonium p. 446, 31. Cf. Paulns p. 23. v. alli-
cit. inductor] codd. Lind. inductorem vg. Et ita quidem solet
Paulus. 7. Plnulus] Asinaria I, 3, 67. pectus] boni codd.
mg. A. Acg. lectus , ut recte apud Plautum legitur, in codd. Pauli
deterioribus, Lipsicnsi et Berolinensi , et in vg. est. 8. Inliterata
pax] uyquyoi; ùfioloylu. 9. Inlaqueatum] vg. Lind. Illaq. boni
codd. 10. In conventione] ita conventionem habere , et vaca nd
conventionem in Censoriis tabulis et Consularibus commentariis est apud
Varroncm de L. L. VI. §. 87. 88. Cf. Paulus p. 33. v. conventus.
12. Infra classem] Geli. N. A. VII, 13, 1.: Classici dicebantur non
otnnes, qui in classibus crani, sed primae tantum classis hominex, qui
centum et vigiliti quinque millia acris ampliusve censi erant. Fortasse
apud Paulum post viginti excidit quinque, 13. Intercutitus] cf.
p. 82. v. inter cutein flagitatos. id] hoc M. 14. Inlicitator]
illieitatorem etiain Cicero Off. Ili, 15. ad famil. VII, 2. posuit, ut du-
bitim sit, an licitator a Latinitate piane exularc debeat. Cf. C. Beier
in Off. T. ì. p. 294. 15. Infibulati] Servius in Virgil. Acn. IV,
262. memorat togum duplicem , in qua flamines sacriflcant infibu-
lati. 16. Immusulus] cf. annot. ad p. 83. v. immusulus. minor]
boni codd. minornm vg. Illudi , licet paulo exquisitius dictum, Lino.
recte defendere videtur. ' 17. tmmi f taf] A. Aug. in mg. : mutui V.
C. (qui non est e nuper collatis). immutaf). At hac correctione opus
non est. 18. Innrculum] de boc disertius Servius Danielis in Vir-
gil. Aen. IV, 137. (p. 262 ed. Lion.), a Scai. adductus. Hic non in-
arculum, sed arciilum dicit , nescio an ìuinus recte, nam arculum , de
quo Paulus p. 16., alia res est. Virga illa ex malo Punico ima sum-
maque lanco vinculo alligabatur et quasi arcuabatur; bine inarculum.
19. Iniutjes] cf. p. 77. v. iuges. Fulgentius p. 560, 33. v. iniuges bo-
ves. Glossae Isidori: Iniux bos, nondum iugo iunctus. 20. Insa-
num prò valde magnum] Insanum magnum prò valde magnimi coni.
Lipsius Epist. Quaest. IH, 20. Opp. T. I. p. 183. : acute et ad Piatiti
114
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(84)
licci genus farciminis in sacriGciis.
Incalative vocative.
In (ligi tanto imprecanto.
Illicium dicitur, quum populus ad concionem elici tur, id est vocatur. Unde et colliciae tegulae, per quas aqua
5 in vas deflucrc potest.
Indigita menta incan lamenta , vel indicia.
I n s i g n e s appcllantur boves , qui in feminc et in pede album babcnt , quasi insigniti.
Internecivum testamentum est, propter quod dominus eius necatus est.
Increpitato ferito.
lOlncrepitare clamare , maledicevo.
(85) Imbclliam belli inscientiam.
Iecunanum victimarium.
Inori inores*.
Incalanto invocanto.
15 In gens dicitur augendi consuetudine, ut inclamare, invocare. Quia enim gens populi est magnitudo, ingcntem per
compositionem dicimus , quod significai valde inagnum.
In pelle lanata nova nupta considere solet, vel propter inorerà vetustum, quia antiquitus bomines pelli bus erant
induti, vel quod teslctur lanifici*! officium se praestaturam viro.
L I B E R X.
20 Luce ti uni lovcm appellabant, quod cuin lucis esse causam credebant.
consuetudinem dicendi (v. Baccliid. IV, 5, 1.) accominodatc, sed poterat
Plautus etiam insanum per se prò magno diccrc, ut Cicero insanas
moles et similia.
1. Ircei] cf. p. 78. v. irecns. Quod Goth. Isicia legendum suspi-
catur, nili.il est. 2. Incalative] cf. p. 80. v. incalationes, et p. 85.
v. incalanto. 3. Indigilanto] cf. Macrob. Sat. I, 17., ubi iudige-
tant legitur. 4. Illicium] cf. supra v. inlicium. vocatur] M.,
ut vg. evocatur Lind. cum Gu. colliciae] de bac vocabulorum
stirpe dictum in annotatone ad v. delicia p. 55. Colliciae e colliciari-
bus tegulis componuntur. 6. Indigitamenta] Glossar. Labb. : In-
digitamenta , legarixd. 7. album] quod fortassc in sacriliciis rc-
quirebatur. Nani tu xunfiura Ttìiv (ìovuìv , ut in Bocolico titulo est, ab
bac re aliena esse videntur. 8. Internecivum] Apud Isidoruiu
Origg. V, 26, 17. in codd. est inlernecii iudicium, et X, 149., inter-
necida dicitur , qui tale testamentum fccit. Sed bacc non probibent,
quominus ipsum testamentum internecivum dictum accipiamus. Glossar,
apud Bartb. Adv. XXVIII, 19.: Iiitcmicidium, testamentum prò quo oc-
cisus est. 9. Increpitato ferito] sensu primitivo. 11. Imbel-
liam] Glossar, ap. Bartb. 1. 1. : Inbellia, debilitas. 12. Iecuna-
num] codd. , nisi quod in Lipsicnsi est Iecinorum , et vg. Incumanum,
vel Iecinorum mg. A. Acc. Iecinorum, victimarum coni. Dac. Iccuno-
rium legendum putat Li>d, Facilius Ieeuranum vel Iecinoranum cor-
rigli possct. Nani a iecore, quod estorum significantissinium erat, dictum
esse victimarium, apparct. 13. inores] corr. Scax. minores codd.
cdd. vett. sine ore vg. Quod illud recepi , dubitanter feci , cum Tur-
pilius quidem inoras ostreas posuerit , apud Nonium p . 210, 8., et in.
Glossar. Labb.: Inora, cioro,ua, legatur , sed inoris certo teste carcat.
14. Incalanto] Glossar, apud Barth. 1. 1. : Incoiare, invocare. 15.
augendi consuetudine] cf. p. 80 et 81. v. in, cum annot. ad priorem
locum. 17. In pelle lanata] mos in confarreatione observatus.
V. Scrv. Daniel, in Virgil. Acn. IV, 374. p. 284. ed. Lion. ho-
mincs pellibus era/it] peli. hom. erant Gu. Limd. 18. praestaturam]
praestituram cod. Berolincnsis : sed illud cum optimorum scriptorum
consuetudine congruit.
20. Lucctium] cf. Geli. N. A. V, 12,6. Serr. in Virgil. Aen. IX, 570.
qui Oscam voccm esse tradit , Macrob. Sat. I, 15.: Lucctium Salii in
cai-mine canunt. Glossar. Labb.: Lucerius , Ztvc. Nomen Lcu<aius
(8tf)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER X.
115
Lcmnisci, id est fasciolae coloriac , dependcntes ex coronis , propterea dicuntur, quod antiquissìmum fuit genus coro-
narura lancarum.
Lectus dictus vel a collectis follis ad cubitandum , vel quod fatigatos ad se allietai, rei a Gracco Xìhtqov.
Lapide in sii ice in tenebant iuraturi per Iovem , haec verba diccntes : "Si sciens fallo, tum ine Dispiter salva urbe
arceque Louis eiiciat, uti ego hunc lapidem." 5
Lepista genus vasis aquarii.
Legio Samni tum linteata appellata est, quod Samnites intranles singuli ad aram velis lintcis circumdatam non ecssuros
se Romano militi iuraverant.
Lenoncs ab allicicndo adulcscentulos appellati.
Le tum ab oblivione, quam Graeci Xrj&rjv vocant, dietimi.
L emonia tribus a pago Lemonio appellata est, qui est a porta Capcna via Latina. 10
Levir est uxori meac frater ineus.
Leria ornamenta tunicarum aurea.
L e s b i u m gcnus vasis cadati a Lesbis inventimi.
Legimus aut scriptum, aut oleam glandemve et alia qua edam; et addita praepositionc dicimus colligimus, deligimus-
Lectosia insula dieta a consobrina Àencae ibidem scpulta. 15
Lictores dicuntur, quod fasces virgarum lìgatos ferunt. Hi parentes magistratibus delinquentibus plagas ingerunt. (86)
Liber repcrtor vini ideo sic appellatili-, quod vino nini io usi omnia libere loquantur.
inesse videtur iis versibus, quos Tei'entius Scaurus de orthogr. p. 2201. P.
e Saliari Carmine apposuit.
1. fasciolae eoloriae] boni codd. fasciolae color isae vg. fasciae co-
loriae corr. Scal. 1. 2. coronarum lanearum] nani videntnr Graeci a
ì.fjvoc. sive Xùvoq dixisse Xtjfivioxovi; , ut Tiaka/waìov a nahifir/ et òió'v/ivov
prò àtó'vfio), Hcsycbius: Aqfivioxovs, rà<; OXivàq Simaxoraioi, rafiiag. Sed
bi, ni fallor, Xufivioxovq dicebant. 3. a Gracco Xéxrqov] ita Varrò
de L.L.V. §. 166. 4. Lapidem silicem] de boc silice Paulus p. 68.
▼. Feretrius. Cf. Polyb. Ili, 26. Lir. I, 24. IX, 5. Dispiter] boni
codd. Diespiter vg. Lino. Iuppiter tamen inferii us in ea re aptissime
commemorari videtur. Cf. Varrò de L. L. V. §.66., ubi Dis pater re-
stituì. 5. uti] M. vg. ut Gu. Lipcd. 6. Lepista] cf. Vano de
L. L. V. §. 123. 7. linteata] plura de ea legione Liv. X, 38. cir-
eumdatam] circumdati A. Aug. in mg. : quae imperita est correctio. 8.
iuraverant] M. ut videtur, Aid. , idquc probavit Urs. iuraverunt Gu.
vg. Lind. 9. ab alliciendo] a leniendo Priscian. IV. p. 623. P.
(p. 144. Kr.) et Isidorus, quos affert Dac. adulcscentulos] boni codd.
Lind. adolese. vg. 10. Lctum] eandem sententiam profitetur Varrò
de L. L. VÌI. §. 42. X^d-rjv] vg. lithin boni codd. 11. «
pago Lemonio] etiam aliarum tribuum antiquissìmum territorium, quod
notum babemus, Fcsto deberaus, Qu.XII,2. p.42, 10. v. Papiria, et 1. 21.
v. Pupinia, Qu. XIII, 7. p. 79, 1. v. Romulia. est] M. vg. om.
Gu. Limi. 12. uxori meae frater meus] boni codd. (nisi quod in
Gc. uxoris est) et mg. A. Aug. uxoris meae frater vg. Lind. Sed illud
unice verum, nam frater meus ab uxore mea levir dicitur : neque alium
nisi bunc nominis significatimi agnoscunt Modestinus in Dig. XXXVIII,
10, 4. §. 6. : Viri frater levir, et Nonius p. 557, 8. : Levir dicitur fra-
ter mariti , quasi laevus vir. Nec Graccuin óutjq (quod fuit /JAFHP,
DEVIR , levir) ponitur nisi de boc afiìnitalis gradu. 13. L,eria]
vg. Levao M. L,eva Gu. Laena mg. A. Aug. Sed illud certum efiì-
citur iis, quae Scajl. in Coniect. in Varr. de L. L. p. 76, 8. (p. 136.)
de X^fjoVg, ornamento muliebri, ex Hcsycbio, Suida , Polluce attulit.
Cf. etiam Kustcr. in Suidam v. krjoiìq ì'/oiv, p. 568. ed. Bcrnbardy. 14.
vasis cuciali] noQ<pv(tiì]q Akofiiov lì, vikov dicitur ab Hcdylo apud Atben.
XI. p. 486. 6. Caelabatur enim etiam vitrum ab antiquis. Lesbis]
boni codd. vg. Lcsbiis Liind. 15. Lctjimus] cf. Nonius p. 331, 31 sq.
oleam] olerà A. Aug. in mg., quod est in detcrioribus codd. 16.
Lectosia] codd., nisi quod Leclos est in Gu. , ut vg. Leucosia mg. A.
Auc. Leucasia corr. Ubs. et Canterus Novarum Lcct. Ili, 10. Eadem
enim insula eadem de caussa Atvy.aalu dieta esse traditur a Dionysio
Antt. Poni. I, 53. Alii Lcucosiam a Sirene appcllatam dicunt. 17.
Lictores] rectius Valgius Rufus apud Geli. N. A. XII, 3. Nonius p. 51,
30. parentes] apparentes corr. Urs. , et ita Fcslum scripsisse pro-
babile , ut Qu. XVI, 22. p. 193, 16. v. viatores. Sed etiam ilio loco
excerptor p. 159., id quod ipsi notius crat, parebant prò apparebant
posuit. 18. Liber] a Sabinis Loebasius vel Lebasius dictus, si
fides est obscurissinio Servii Daniel, loco, in Virgil. G. I, 7. Cf. Pau-
lus p. 90. v. loebesum.
P*
116
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(36)
L i ni is obliquila, id est transversus ; un de et li min a.
Limites in agris nunc termini, nunc viae trans versae.
Limitati! s ager est in centnrias dimcnsus.
Librile scapus librac.
5 Librilla appellantur instrumenta bellica, saxa scilicet ad bracbii crassitudinem in modum flagellorum loris revincta.
Libcralia Liberi festa, quae apud Graecos dicuntur /fiovvoiu. Naevius : "Libera lingua loquemur ludis Libera-
libus."
Limaces cocleae a limo appellatae.
Li tatum alii solutum, deditum deo, quasi luitatum. Alii ex Graeco a precibus , quas illi Xiius dicunt.
10 Lixae, qui exercitum secunlur quaestus gratia, dicti , quod extra ordinem sint militiae, eisque liceat, quod libuerit.
Alii eos a Lidia appcllatos dicunt, quod et ille Herculem sit secutus \ quidam a liguriendo quaestum.
Lingula per diminutionem linguae dieta $ alias a similitudine linguae exsertae, ut in calceis 5 alias insertae , id est intra
dentes cocrcitae , ut in tibiis.
Libella diminutivum est a libra.
j5 Lacit decipiendo indneit. Lax etcnim fraus est.
Lituus appellatus , quod litis sit testis. Est enim genus bucinae incurvae, quo qui cecinerit , dicitur liticen. Ennius :
"Inde loci lituus sonitus effudit acutos."
Litis cccidisse dicitur, qui eius rei, de qua agebat, causam amisit.
/S7) Lixabundus iter libere ac prolixe faciens.
20 Licitati in mercaudo sive pugnando contendentcs.
LiquituF labitur, fluit.
1. Limis] boni eodd. A. Ano. in mg. Lind. Limus vg. Donatus in
Terent. Eun. Ili, 5, 53.: Limis si nominativus singultirti est, trans-
versus signipZcat: si sextus pluralis, deest oculis. Sed vcreor, ne nomi-
nativus ille limis ex adverbiali usu ablativi male intellcclo prodierit.
Glossar. Labb. : Limis, obliquis oculis. 2. nunc viae transversae]
intclligi cardinem et decumanum limitem , monuerunt lnterpp. 3.
Limitatus ager] v. de eo Niebuhr. H. R. T. II. p. 699. ed. scc. 4.
Librile] Glossar. Labb.: Librile, (jonij. 5. Librilla] Librilia coni.
Scax. , probabiliter. Quod autem fustibalum Vegetii idem instrumen-
tum esse autumat , non assentior. Ipsa enim saxa loris colligata dicc-
bantur librilla, non macbina qua vibrabantur. Goth. ncscio cur verbum
excidisse statuat, unde oratio pendeat. appellantur] appellabantur
M. 6. Naevius] apud Botb. P. Se. L.V, I. p.95. fragni, trag. ine.
21. At rectius positum esset in fragmentis comoediarum. loque-
mur] edd. vett. vg. loquuntur mg. A. Acg. loquimur boni eodd. Li>n. :
quo versus pessumdatur. Hic versus splendidissimum est allileralionis
exenipluiu. 8. Limaces] cf. Varrò de L. L. VII, §-04. cocleae]
boni eodd., ex antiquiori scribendi consuetudine, cochleae vg. Limi.
9. alii solutum] ita Varrò statuit , qui quod in éx<Hro/*/?9, apud JVonium
p. 131, 21., lutavi dixit prò litavit , vereor , ne elymologicam potius
rationem, quain usum sui temporis secutus sit. 10. Li.xae] aliud
ctymon proponit JNonius p. 62, 8. secuntur] M. sequuntur exit.
12. Lingula] aliis ligula eodem significatu, quod a diversa origine
ductum esse, sunt qui opinenlur. 15. Lacit] cf. p. 23. t. allicit,
cuin annot. , et p. 87. v. lacit. Id toc. sub lemmatc licere scriptum
fuisse, literarum ordine arguitur, ut in nolis Tironianis est: Lixit , al-
lexit. Latinos vocalcs lileras interdum etiam in simplicibus violasse,
monui ad Varronem de L. L. VII. §. 90. et Paulum p.2. v. auspicium.
Lax] E Glossis Goth. affert: Lacebra, seductio. 16. Idbms] de
buius voc. etymo quaesitum est Etrusc. rer. IV, 1 , 5. T. II. p. 211.
litis] liti M. Liticines puto cum cornicinibus ante 6celcrosi ianuam
classicum cecinisse , v. Varrò de L. L. A I. §.92. bucinae^ boni
eodd. Li>d. buceinae Tg. Lnnius] Ann. Vili, 42. apud _>Ierulam.
18. Litis] eodd. A. Alg. in mg. Lijid. Liti vg. In casibus similem
libcrtatem et potentiam antiquior lingua Latiua prae se fert, ac Graeca.
19. Lixabundus] Glossae Isidori : Lixabundus ambulai, qui voluptetis
causa ambulat. 20. Licitati] cf. p. 84. v. inlicitator. MM
pugnando] id intpp. viderunt spectare ad Ennii versum apud Xonium
p. 13 i, 13. Ann. I, 85. apud Merulam. 21. Liquitur] cf. Festu»
Qu. XIII, 29. p. 101, 15. v. sublicium.
(87)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER X.
117
Ling iliaca genus piscis, Tel mnlier argutatrix.
Lance et licio dicebatur apud antiquos, quia qui furtum ibat quacrere in domo aliena licio cinclus intrabat, lancemque
ante oculos tencbat propter matrum familiae aut virginum praesentiam.
Lautitia epulani in magni fieentia. Alii a lavatione dictam putant, quia apud antiquos bac elegantiae, quae nunc sunt,
non crani, et raro aliquis lavabat. 5
Laeva sinistra, quam Graeci oxaidv. Undc tractum cognomen Scaevola. A lacva laevum sinistrimi et laevorsum
sinistrorsum.
Lacuna, id est aquae col lecito, a lacu deriva lur, quam alii lamam, alii lustriim diclini.
Lacit in fraudem inducit. Inde est allicere et lacessere; inde lactat , illectat, delectat, oblectat.
Laena vestimenti genus babitu duplicis. Quidam appellatam existimant Tusce , quidam Graece , quam yXavlóa dicunt. 10
Lautumias ex Graeco et maxime a Syracusanis , qui Xa.zof.iias et appellali t et babent ad instar carcerisi ex quibus
locis excisi sunt lapides ad cxstruendam urbem.
Laureati milites sequebantur currum triumpliantis, ut quasi purgati a caede bumana intrarent Urbem. Itaque eandem
la uriuii omnibus suffitionibus adliibcri solilum erat, vel quod medicamento siccissima sit , ve! quod omni tempore
viret, ut similitcr respublica vircat. 15
Laverniones fures antiqui dicebant, quod sub tutela deae Lavernae essent, in cuius luco obsenro abditoque solitos
furia praedamque inter se luere. Hinc et Lavernalis porta vocata est.
Lacerare dividere, comminuere est; ex quo d'ictus est lanius, qui discindendo lacerai pecora; lacinia, quod pars
I. Lingulaca] de co pisce Varrò de L. L. V. §. 77. arguta-
trix] coni. Fruterius Verisimil. 1, 11. (in Gruteri Lampade T. II. p.823.)
et Canterus Nov. lect. IV, 28. auguratrix codd. vg. garrulatrix mg.
A. Auc. Plautum in Casina II, 8, 63. respici apertum est, ut a Nonio
p. 50, 8. 2. Lance et licio] et om. cod. Lipsiensis , quod ut
Verum existimet , inclinare se fatetur Lind. Ac solcbat sane antiquior
solino Latinus in binaria nominimi compositione copulam omittere.
Vcrumtamen in Lac ipsa locutione unquam omissam esse non meinini.
De re ipsa v. imprimis quae Gaius Inst. III. §. 191. 192. e legg. XII
tabb. attulit. 4. Lautitia] M. Lauticia mg. A. Aug. Lautia Tg.
Lino. De lautiis sive dautiis (v. Paulus p. 68.) bic Festum non dixisse
monuit Scxl. 6. oxuiàv] vg. sccan boni codd. Post hoc voc.
dicunt codd. deteriores et Lind. om. boni codd. vg. A laeva
laevum] ita Paulus satis inepte. Sed Festus de metapborico vel augu-
rali' significatu voc. laevus dixisse videtur. 8. Lacuna] cf. Varrò
de L. L.V. §. 26., qui lacuin lacunam magnani, et Serv. in Virg. G. I,
116., qui lacunam lacum minorem appellat. lamam] A. Aug. in
mg.: Umani V. C. ki^vijv, Illud, quod boni libri babent, Scax. firma-
vit comparatis Gloss. Labb. : Lamae , nrjkmSnq rónoi. Sed imprimis
v. Horat. Ep.I, 13, 10. cum Sckol. lustrum] vg. lusitani boni codd.
Lind. A. Aug. in mg.: lovvnóv. V. Paulus p.89. v. lustra. 9. Lacit]
v. idem voc. p. 86. iti fraudem inducit] ind. in fraudem Gu. Lind.
delectat, oblectat] obleet, delectat Gu. Lind. 10. Lacna] v. Varrò
de L. L. V. §. 133., qui eam duarum togarum instar dicit. habitu]
boni codd. Lind. habitus vg. ^AaviJa] restituì e bonis codd. , in
quibus M. chlanida , Gu. clanidea babet: /kaivrjv vg. %lufivàa Lind.
At zXapvg Latinorum sagulum vel paludamentum est, %l.u.vl<; autem, cum
yluivìjq delicatius genus sit, recte in laenam convertitur. Glossar. Labb.:
Xkuviq, lena. 11. Lautumias] boni codd. Lind., ut Urs. voluerat.
Latumias vg. De dipbtbongo AU in eo voc. v. annot. ad p. 16. v.
Alumento. Cf. Varrò de L. L.V. §.151. Goth. e Glossis manuscriptis
(quae non sunt Isidori quae vocantur Glossae) affert: Lautomia, custo-
dia carceri; Lautumiae , vincula , cathena, earceris custodiae ;\ Lautum-
num, sunplicii genus. Aaro/t/a?] Aarofiiui; M. latomias Gu. vg.
Lind. 13. Laureati] de lauri virtutibus v. ctiam Boissonadii
Anecd. I. p. 425. 15. vireat] M. vg. floreat cett. codd. Lind.
16. Laverniones] laterniones sive laverniones dictos esse fures testatili-
etiam Scbol. Cruquii in Horat. Ep.I, 16, 60. Eosdem , deae ipsius
nomine , appellatos esse lavernas , Scai. demonstravit ex Ausonio et
Glossis Isidori. Miror, quod Gloss. Labb. : Laverna, 7iQu£idlxij. so-
litos] boni codd. mg. A. Aug. Lind. soliti vg. 17. luere] divi-
dere mg. A. Aug. At luere dictum est vcriloquii caussa. laver-
nalis porta] v. Varrò de L. L. V. §. 163. 18. lanius] non tam
imperite , quam existimat Dac. , qui lanium a lauiando (ipse dicit
laniendo) dictum affimi a t. Sed verbum laniare ductum ab ipso lanio,
lanius autem poterat a syllaba primitiva LAC codcui iure deduci,
118
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(87)
(88) L
L
5L
L
L
L
L
L
L
L
L
L
L
L
10
15
vestimenti est; lacerna, quod minus capitio sit$ tacer, quoti auribus curtatis est, et lacerimi, quodeunque
est in corpore imminutnm.
a u da re ponebatur apud antiquos prò nominare,
autitia farina appellabatiir ex tritico aqua consperso.
a ii tu la e locus extra Urbem, quo loco, quia aqua fluebat, lavandi usura exercebant.
a età ria columna in foro olitorio dieta, quod ibi infantcs lacte alendos deferebant.
acobrigae nomen composi tu in a lacu et Arcobriga*^ Hispaniac oppido.
ancea a Gracco dieta, quam illi Xóyyt]v vocant.
ano cui us, qui lana tegit oculi vitium.
ambe rat scindi! ac laniat.
anerum vestimenti genus ex lana sucida confectum.
api t dolore affici t.
apidi e ina e, ubi exciduntur lapidcs.
atex lapsu prollucns aqua dicitur. Utimur tamen boc vocabulo et in vino.
atine loqui a Latio dictum est: quac locutio adeo est versa, ut vix ulla pars cius maneat in notitia.
atroncs cos antiqui dicebant, qui couducti militabant, ànò %rts Aarpe/aff. At nunc viarum obsessores dicuntur, quod
a laterc adorimi tur , vel quod la tcn ter insidiantur.
quo quini a QVINQ et deni a DEC et sumcn a SUG et contameli a
TAG et alia sexecnta : licentia Illa consonantium litcrarum et syllaba-
rum ante liquidas elidendarum et contrahendarum , quae in Latina
lingua latissime patet.
1. capitio] id est, capitis tegumento: quanquam mcliori ilice ridi usu
capitium dicitur pectoris indumentum. V. Scal. Coniect. in Varron.
p. 32, 9. (p. 56.) et cf. supra ad p. 43. v. capital annotata. 3.
Laudare] cf. Nonius p. 335, 6. 4. Lautitia] inccrtum , prò sub-
stantivo an adiectivo accipicnda sit. Isidori glossae : Lautitia, aqua fa-
rina conspersa, quod Meursius Excrc. crit. P. II, I, 11. recte refingit
in: Laut. farina , aqua conspersa. ponebatur apud antiquos] ap.
ant. poneb. Gu. Liwd. 5. Lautulac] non possunt intelligi eae,
quas Liv. VII, 39. IX, 23. propc ab Anxure fuisse tradit: nam bic non
dici potest locus extra Urbem. Sed Verrii cani mentem fuisse arbitror,
ut eas Lautulas , quae inter Ianuin Geminum et minus Vclabrum crant
(teste A^arrone de L. L. V. §.156.), olim , cum extra fines Romuleae
Urbis essent, a Romanis lavando frequentatas fuisse ex ipso nomine
colligeret. 6. Lactaria columna] banc P. Victor in XI regione
posuit, fortasse ex boc Pauli loco. deferebant] deserebant coni.
C. ltarlb. , Advers. Vili, 5. Illud multo pracstat. 7. Lacobriqae]
de boc Lusitaniac, alioque cognomini Vaccacoruiu in Hispania Tarraco-
nensi oppido Ucbcrt. Gcogr. Gracc. et Rom. T. II. p. 387. 343. Arco-
briga] Arcobriga Ccltibcrorum oppidum (v. Ucl;crt. T. II. p. 461.) cum
ab hac re alienum esse apparerei, vg. briga contra codd. auctoritatem
scriptum est. Sed facilius adducor ut credam, pleniorem Festi explica-
tionem, in hunc fere modum conceptani : a lacu et Hispanico vocabulo,
quod oppidum significabat, ut in Arcobriga et aliis, a Paulo , ut soler,
misere esse truncatam. De boc toc. briga v. praccipue, quae G. Hum-
boldt in libro de priscis Hispaniae incolis scripsit. 8. Lancea]
aliter Varrò apud Geli. N. A. XV, 30. ^óy/^v] vff. lonchin boni
codd. 9. Lanoculus] ex comoedia quadam , ni l'allor. 10.
Lamberat] lamberas affertur e Plauti Pseudolo II, 4, 53. 11. su-
cida] boni codd. succida vg. Lino. De sucida lana cf. Varrò de R.
R. II, 11, 6. Iuvenal. V, 24. 12. Lapit] lapidcm facit, obdure-
facit, interpretatur Nonius p. 23, 7., adducto Pacuvii e Periboea versu.
13. Lapidicinae] boni codd. vg. Idem Li>d. adscivit , quanquam non
dubitat, quin ubique scribendum sit Lapicidinae. Antiquos tamen gram-
maticos dubitasse constat, et poterat lapidicidinac eodeni linguae errore
in lapidicinae mutari, quo stipipendium in stipendium , arcicubii in ar-
cubii (v. Paulus p. 21.), ij/tiuidiutoq in rjfiédifivcx;, IIuXuft.o/iìjài]q in Ilula-
/iijdiji; et similia non pauca. 14. lapsu] a lapsu M. 15. pars
eius] eius pars Gu. Li.-vd. notitia] notitiam Gu. Lo». Haec a
Paulo adiecta esse, putat Scai.. : sed nibil probibet, quominus ipsuni
Vcrrium hoc loco de antiquae Latinae linguae obscuritate dixisse pute-
mus. Similia ex Polybio III, 22, 3. iam apposuit Uas. 16. La-
trones] cf. Varrò de L. L. VII. §. 52. Nonius p. 134, 26. eos an-
tiqui] antiqui eos Gu. Likd. ano Tìjq kuTQiias] Li?id. apo tis
latrias boni codd. ànò rijt XctTQias vg. tov ÌÙtqov ) mg. A. Acg. , id
quod probat Urs.
(88)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER X.
119
Larentalia coniugis Faustuli , nutricis Remi et Roinuli, Larentìae festa.
Locupletes locorum multorum domini.
Loca tu m positum.
Larvati furiosi et mente moti, qnasi larvis exterriti.
Lotos arboris genus, ex cuius materia frequenter tibiae fiebant, cuius bacis quondam pasti Lotopbagi sunt dicti. 5
Lucaris pecunia, quae in luco erat data.
Lucaria festa in luco colebant Romani, qui permagnus intcr viam Salariam et Tiberim fiat, prò co, quod vieti a
Gallis fugientes e proelio ibi se occultaverint.
Lucar appellatur aes , quod ex lucis captatur.
Luccreses et Luceres, quae pars tertia populi Romani est distributa a Tatio et Romulo, appellati sunt a Lucerò, 10
Ardeae rege , qui auxilio fuit Romulo adversus Tatium bollanti. (89)
Lucani appellati dicuntur, quod eorum regio sita est ad parlem stella e lueiferae , vel quod loca cretosa sunt, id est
multae lucis , vel a Lucilio duce , vel quod primitus in luco consederunt.
L u e e m facere dicuntur Saturno sacrificai! tes , id est capita detegerc.
Lucius praenomen est eius , qui primum fuit, quia oriente luce natus est. 15
Lycii Apollinis oraculum in Lycia maximae claritatis fuit, ob luporum iuterfectionem. jLvkos cnim lupus est.
Luxa membra e suis locis mota et soluta, a quo luxuriosus in re familiari solutus.
Lucuntem genus operis pistorii.
Lucretilis mons in Sabinis.
1. Larentalia] boni codd. Laurentalia tantum in deterioribus est.
Neque aliter Varrò de L. L. VI. §. 23. nutricis] inventoris, quod
in mg. A. Auc. est, a Scal. non improbatum, codd. fide piane destitui-
tur. Larentìae] M. , ut vg. Laurentìae Lind. e Gd. , plus aequo
pronus in buius cod. obsequium. Nam ridiculus ille error , qui Lau-
rei» tiam prò Larentia procreavit , ubicunque forte adhuc resedit, furca
expellendus est. 2. Locupletes] idem veriloquium est Nigidii apud
Collima X, 5. 4. Larvati] v. Nonius p. 44, 26. v. Cerriti. 5.
Lotos] cf. maxime Spanbemius in Callhu. in Dian. 244. p. 345. ed. Er-
nesti. 7. Lucaria] idem voc. Scal. intulit Varroni de L. L. VI.
§. 79. , ubi magis ex codd. fide et sententiae satis accommodatc legitur
Lugere. Sed v. Masurius apud Macrob. Sat. I, 4. et Kalend. MaiT. e*
Ami lem. ad XIV. et XII. K. Aug. 8. occultaverint] occultaverunt M.
9. Lucar] v. Festus Qu. XII, 22. p. 62, 18. v. pecunia, Plutarcb. Qu.
l'ioni. 88. Glossae Labb. : Lucar, &iurQtxov yihuv (uqyv Qiov) , ftia&oi; uno
qiloxov , fito&os &iavqixot;. O-tmqixov. io hvxotpox;, Isidori Glossae : Lucar,
vectigal, erogatio, quae fiebat in lucis. Plura Scal. Salmasio, qui lu-
car olim locar fuisse et negligenti» quadam loquendi corruptum esse
opinatur (Exerc. Plin. p. 165. col. 2. b. p. 797. col. 2. e), nuiic nemo
facile assentietur. lucis] ludis legendum esse ccnset Goth. At
quanquam lucar in ludos iinpendebatur, poterai tamen e lucoruin redi-
tibus capi. captatur] capiatur) mg. A. Aug., non commode. 10.
Lucereses] boni codd. Lind. Lucerenses vg. De ilio scribendi usu v.
Praef. IV, 3. Varroni de L. L. V. §. 55. 81. Luceres sunt. a
Tatio et Romulo] Tities primo loco appellari, ut a Festo vv. Sex Vestae
sac. et turma , Varrone de L. L. V. §. 55. 91. , Cicerone de R. P. II,
20. et aliis, acute monet Huscbkius de Servio rege p. 243. 10. 11.
a Lucerò, Ardeae rege] de bac opinione dixit Niebuhr. H. R. T. I. p.
305. ed. scc. 12. cretosa] aetherosa mg. A. Acg. aerosa coni.
Scal.: sine ulla caussa, nam cretosa loca ab etymologo argutante etiam
multae lucis dici possunt. 12. 13. sunt] et consederunt] M. , ut
vg. sint et consederint Gu. Lind. a Lucilio] a Lucio rescriben-
dum putat Dac, quod Eustatb. in Dionys. Per. 362. p. 158. ed. Bernb.
dna Aìvxìov rivo?. 14. capita detegere] de boc ritu Festus Qu.
XIV, 28. p. 132, 33. v. Saturni!, et Qu. XV, 18. p.150, 6. v. Saturno,
Macrob. Sat. I, 8. Serv. in Virgil. Aen. Ili, 407. 15. Lucius] cf.
Varrò de L. L. IX. §. 60. 17. Luxa] Glossae Labb. : Luxutn,
OT(ji/Lifia, rj Aì.yta/tòe, rj àaunla. 18. .Lucuntem] Lind. e Gu. Lu-
cuntere vg. M. Lucunter Lucentem Lacuntem mg. A. Acg. Paulus ac-
cusativum posuit; nominativus lucuti* apud Nonium p. 131, 22. est;
deminutivum lucunculus, tanquam a lucunx, Scal. e pluribus scripton-
bus cruit. Salmasius in Lampridium Hcliogab. 32. T.I. p.873. utrum-
que recte dictum putat, lucunterem et lucuntem, illum ex Gracco yXv-
y.ai/vrjq, bunc e yt.vxovi-, quod ad exeniplum nlar.ovvxoq finxit , ovtum.
120 PAIJLJ DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTT (89)
LucoDiones quidam Lomines ob insania ni die ti , quod loca, ad quae venissent, infesta facerent.
Lucomedi a duce suo Lucomo die ti , qui postea Lnccrescs appellati sunt.
Lnculentus a luce appellatus.
Lues est diluens usque ad nibil, tractum a Graeco Xveiv. Hinc dictum lutum terra hnmore soluta, et In st ratio,
5 qua quid solvitur ac liberatur. Hinc et Xvtqcl ano rijg Xvoews , id est solutione auri. A.'ixqa eniin libra est.
Luctus et lugere a Graeco trahuntur Xvnelv vel ùXvoaeiv *.
Longitrorsus surdicitur, sicut dextrorsus , sinistrorsus.
Lustra siguificant lacunas lutosas, quae sunt in silvis aprorum cubilia. A qua similitudine hi, qui in locis abditis et
sordidis ventri et desidiae operam dant, dicuntur in lustris vitam agere. Et quum eiusdem vocabuli prima syllaba
10 producitur , significat nunc tempus quinquerìuale, mine populi lustrationem.
^ ' Lympbae dictac sunt a nyinpbis. Vulgo autem memoriae proditum est, quicunque spcciem qnandam e fonte, id est
effigiem nympbae, vidcrint, furendi non fecisse finem 5 quos Graeci vv/i(fo).ymovs vocant, Latini lympbaticos
appellant.
Lnxantur a luxu dictum, id est luxuriantur.
15 Luma genus berbae vel potius spinac.
Lumbago vitium et debilitas lumborum.
Luscitio vitium oculorum, quod clarius vesperi, quam meridie cernìt.
tura, os culle! , vel ctiam utris; unde lurcones capacis gulae bomines et honorum suorum consumptorcs.
Lustrici dies infantium appellantur, puellarum octavus, pucrorum nonus, quia bis lustrantur atque eis nomina imponuntur.
20 Luridi supra modum pallidi.
Lyrnesiades ab oppido Pbrygiae Lyrneso dicti^*.
1. Lucomones] de bis disi rer. Etrusc. II, 2, 4. T. I. p. 364 sqq. lustrimi pronnneiabat, non a luto duxisse. Poterat a luendo, ut A a ito
Nomen corum ad kvxavS-Qomiav rclatum esse apparet. 2. Lucomedi] de L. L. VI. §. 11., quamquam hic alienas res immiscct. 11.
ex bis intelligere mihi videor, Graeculum aliquem Tel Romanum inimo- Lymphae] congruunt cum bis, quae Varrò de L. L. VII. §. S7., discre-
dice graccissantein Lycomidarum gentem , quae a Lycomo vel Lucomo pant, quae idem V. §.71. 12. vviHfoh'^rovg] vg. nimpìioleptus M.
nomen et originem ducebat, ex Attica Mcsscniave in Italiani transve- nympholectus Gu. De lymphatieis alia, non ex Festo due la , Placidus
xisse, ae Lucerum stirpem ex ea derivasse. Lucomo'] Lucumone p. 480. et Glossae Isidori v. limfaticus. 14. Iii.vmiliir] apnd Plautum
coni. Scax. , non recte pulo. Est Graecum Avr-o/tos. Luceresti] Pscudolo IV, 7, 6. 15. Luma] Glossar. Labb. : Luma, (Itrmfy
M. Lucerenses Gc. vg. Lia». 4. Lues] cf. Nonius p. 52, 8. òiioiu ijòvóafuo, ìjv tiriq nora/ioyiiTora xaXovoiy, uD.ot xcdafiit&rjv, uxav&oc.
kvitv] vg. lyin boni codd. 5. kvzqa ùnò Tìjq Xvoitaq] vg. litra Cf. quae Varrò V. §. 137. de lumcctis. 17. Luscitio] cf. Fcstus
apo tis lyseos boni codd. 6. Xvmlv vel dkvaaitv] scripsi. lypin vel Qu. IX, 21. p. 21, 21. T. nusciciosum , Nonius p. 135, 10. v. lusciosi,
lisue M. lypiu vellisiu Gu. Xvnttv vel Ì.V7KW vg. et in mg. Xv^uv ) Fulgentius p. 561, 19. v. luscitiosos. Glossar. Labb.: Lusciosus, iizrc-
'kvniìv vel Avoiq filov Lind. , quod non ex vestigiis honorum codd., sed ).w\p. Goth. e Glossis aftert : Luscinosus (i. e. Lusciciosus) , qui, ut
ex edd. vett. ductum est, in quibus est lyseos tu biu vel tes lypes. vespertilio, aut parum aut uihil videt. 18. unde lurcones] rectius
7. Lontjitrorsus] hoc si recte dictum est, crat ctiam adverbiuni longi- Nonius p. 10, 31. 19. Lustrici dies] Graecorum •/ivi&'/.ai, de qui-
tro et antiquum aliquod adiectivum lonciterus. 8. Lustra] cf. bus multi multa. 20. Luridi] Glossar. Labb.: Luridus , to/gìc, ni-
Nonius p. 333, 6. siynificant] M. ut vg. significat Gu. Lind. Xioq, ìxTfQtxòq, vno'>moq. 21. Lyrnesiades] boni codd. Luis. Lyrnes-
lacunas] lamas mg. A. Auc, idque praefert Scal. : sed codd. non addi- siades vg. Ita etiam postea Lyrnesso. dicti] dietae corr. Dac.
cunt, ita ut id conicctura tantum ex superiore loco p. 87. v. lacuna in Possis ctiam dictus, quamquam quis intclligatur Lyrnesiades, ignoratur.
hunc translatum esse videatur. A (/uà] M. ut rg. Qua Lind. c Lyrncsias crat Eriseis.
Gu. 9. 10. prima syllaba producitur] apparet, Vcrriuin id toc, quod
(90)
DE SIGNIFICATIONE VERBORUM. LIBER X.
121
Loebesum et loebertatem antiqui dicebant liberum et libertatem. Ita Gracci Xoi/S^p et Xstfleiv*
Lycopbos Graeci dicunt, quod nos p ri numi tcmpus lucis. Dietimi autem lycopbos, quasi Kevuòv (fiuQ, id est lumen
candidum.
Libertatis templuin in Aventino fuerat constructum.
Lingua non solimi pars corporis dicitur, sed etiam dilTcrentia sermonum. Proniontorìi quoque genus non exccllentis, 5
sed molliter in planum devexi.
Libycus campus in agro Argeo appellatus, quod in eo primum fruges ex Libya allatac sunt. Quam ob causam etiam
Ceres ab Argeis Libyssa vocata est.
Lepareses Liparitani cives , id est Liparenses.
Labes macula in vestimento dicitur, et deinde /uercupoQucws transfertur in bomincs vituperatione dìgnos. 10
Latrare Ennius prò poscere posuit.
Latitaveruut Cato posuit prò saepe tnlcrunt.
Liberales dicuntur non solino benigni, sed etiam ingenuae formae bomincs.
Liberata ponebant prò effata , boc est locuta.
Lacus Lucriuus in vectigalibus publicis primus locatur eruendus ominis boni grafia, ut in dilcctu censure primi 15
nominantur Valerius , Salvius, Statorius.
Laneae effigies Compitalibus noctu dabantur in compita, quod lares , quorum is erat dies festus, auimae putabantur (91)
esse bominum redactae in numcrum dcorum.
1. Loebesum] cf. annot. ad p. 86. v. Liber. Difficultatem , qnam
S in loebesum et R in loebertatem faecssunt, maioris moliminis est ex-
pedirc. Mcursius Exerc. crit. P. II, IV, 21. corr. loebestalem, non te-
mere. Sed loebestas si in usu fuisset, non mutala esset in libertatem.
Xeipqv et Itlpitv] Line loibin et elibin boni codd. ).oi(3/} et Xtìfio) vg.
2. Lycophos] vg. Libìd. Lycophes boni codd. quasi Xivxòv gpo"?]
album nunc dicunt Itali. 4. Libertatis tcmplum] v. Liv. XXIV, 16.
consti-uctum] constitutum mg. A. Auc. , quod est in deterioribus codd.
7. Argeo] i. e. Argivo. Ridiculus est error Dacerii , qui id de Argeo,
ubi postea vicus Tuscus fuerit, dictum putat. Eadeni piane, quae
noster, de Libyssa Cerere Scbol. in Aristid. Pan. 188, 12. p. 321-
Dindorf. e Polcmone Periegeta (v. L. Preller Polemonis fragm. p. 44.),
linde discitur, eam aedem in Cbaradra prope ab Argis fuisse. 9.
Lepareses] Gc. Li.m>. Leparenses vg. Ductum illud ex antiquiori quo-
dam poeta vel annalium scriptore. Cf. Liv. V, 28. 11. Ennius']
non intelligi verba Illa : animus cum pectore latrat, apud Varron. de
L. L. VII. §. 103. servata, recte Dac. monuisse videtur. 12.
Lati tav erunf] prima syllaba producta. 14. prò effata] Cicero de
legg. II, 8. utrumque coniungit. hoc est] Gu. Lino, id est vg.
Haec verba h. e. locuta Festum non addidissc mani Test uni est; sed cur
Paulo eripienda sint, non video. 15. eruendus] i. e. caeno luto-
qne expurgandus et eluendus , quibus maris undas rivulosque e vicinis
montibus defluentes eum lacum implevisse credibile est. Lacum eruere
eodem iure dicitur , quo sepulcra eruere. Ncscio cur id tantopei'e Vv.
Dd. displicuerit. Nam quod in vectigalibus publicis loeatus esse dicitur,
ita licet interpretar! , ut cum vectigalium locatione opera publica con-
iuncta esse inde colligamus. Brissonius de verb. sigli, v. frui p. 507.
ed. Heinecc. et de formulis I, 154. p. 83. ed. Conr. , Carrio Emend.
II, 5. et Lipsius de mil. Roni. I, 3. coni, fruendus, idque probat Dac,
quanquam bic etiam eruendus eo sensu , quo rctandus , puryandus, ser-
vai! posse censet. emendus corr. Ianus a Costa in Instit. III, 24. (de
locat. conduct.) §. 3. everrendus coni. Heinrich in Ciceron. prò Scauro,
Ciccr. orat. part. ined. p. 51., et Forcellin. v. Lucrinus: sed persua-
dere mibi non possum , lacum, ex quo pisces everriculo capiebantur,
proprio vocabulo everri dictum esse. Neque id placuit Cramero,
propter ambiguitatem verbi, Opusc. min. p. 104. Quod autem bic et
ali! eruderandum lacum bic intelligi posse negant , quod inde aerarlo
damnum potius quam lucrimi accessuruin fuerit, nihil est, nani bonuin
illud omen ex nomine solo , non ex ipsa re, capiebatur. dilectu]
ed. vet. vg. delectu Lind. , non indicato fonte lectionis. Illud ne
contemnatur, v. p. 56. v. dilectus. De ipsa re cf. Cic. de divin. I, 45.
Praef. II, 2. 17. Laneae] de bis simulacris Festus Qu. XII, 6. p.46,
34. v. pilac , quocum impriinis conferendus est Macrob. Sat. I, 7. V.
etiam Varrò Sesquiulixe ap. Nonium p. 538. v. strophium. »ioc^u]
noefe Lind. ex uno Gu. 18. redactae] A. Aut;. in mg. : sedatae V.
C. relatae"). Sed vg. a bonis codd. confirmatur.
Q
122
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(91)
K<A
LIBER XI.
Magnos ludos Romanos ludos appellabant, quos in honorem Iovis, quem principem deorum putabant, faciebant.
Meltom meliorem dicebant.
Matrem Matutam antiqui ob bonitatem appcllabant, et maturum idoneura usui, et mane principi imi diei , et inferi
' M' r 5 dii manes, ut supplicitcr appellati bono essent , et in Carmine Saliari C e r us_ m an u s ' intellegitur creator bonus.
JMinutum et minuere ex Graeco jneiovv dictum videri potest.
Minores et maiores intcr cognomina feminarum poni solcbant.
Minam Aelius vocitatam ait mani mani alteram lacte deficientem , quasi minorem factam.
Minurritiones appellantur avium minorum cantus.
10 Minyae dìcti Argonautac, quod plerique corum ex filiis Minyae fuerant orti.
Minutia porta Romae est dieta ab ara Minuti, quem deum putabant.
Minorem Delum Puteolos esse dixerunt, quod Delos aliquando maximum emporium fuerit totius orbis tcrrarum 5 cui
successit postea Puteolanum, quod municipium Graccum antea Jiy.aiugyja vocitatum est. Unde Lucilius : "Inde
Dicaearcbcum * populos , Delumque minorem."
15 Militem Aelius a mollitia uavà àvzt'cpQaoiv dictum putat, eo, quod nibil molle, sed potius asperum quid gerat; sic
ludum dicimus, in quo minime ludi tur.
Minerrimus prò minimo dixerunt.
Miniscitur prò reminiscitur antiqui tus dicebatur.
2. Magnos ludos] cf. Fcstus Qu. XII, 31. p. 71, 18. v. Romani.
3. Melloni] Mcliom scribendum putat Scal.; codd. lectionein dcl'endit
Limo., tanquam idem voc. , unde Graeca (3ilrlm>, pilriOToq ducta sint.
4. Matrem Matutam] caedem de hac voce, stirpe arguliae iteranlur a
Fcsto Qu. IX, 10. p. 10, 3. v. Mater Ma tuia. Cf. p. 7, 30. v. manare
et Paulus p. 94. v. mane. usui] esiti coir. Dac, incplc. 5.
Cerus manus] quac Varrò de L. L. VII. §. 26. e cannine Saliorum,
al> hoc Cero mano aliena esse existiino. Ludit in hoc Cero mano
Mcursius Exerc. crit. P.II, III, 1., qui cum non difterre putat a Genio
Iano, quem nimirum "in aureis istis", ut ait, "Catonis Originum libris"
reppercrat , quos Ioannes Annius Viterbiensis ediderat. De manuis in
Saliaribus Festus Qu. VIII, 28. p. 171, 5. intellegitur] Gu. i*«-
telligitur vg. 6. finovv] /juvviiv coni. Scal. : sed debebat certe ftf
vv&fiv: illud codd. vetant ne mutetur. 7. Minores et maiores] ut
Tullia maior et Tullia minor, apud Livium I, 46., quibus Scal. bunc
locum illustravlt. 8. Minam] positivus buius nominis , ut saepe
fit, adieciivo significatu obsolevit , et substantivo tantum usu, ad certas
res rclatus , in sermone mansit , ad mammas , ut Festus refert , et ad
oves, ut Varrò de R. R. II, 2. 9. Minurritiones] M. vg. Minur-
rationes Gu. Gloss. Labb.: Minuril, (iwliaifet. 10. éac filiis Minyae]
ex filiabus , interpretor, ut Apollon. Rbod. I, 230. V. Orcbomcniaca
mea p. 258. 11. ab ara Minuti!, quem deum putabant] baec Pauli
errore addita esse, contcndit Sachsc Hist. Urbis T. I. p. 222 sq. : sed
incertis de Minutiae portac auctorc coniccturis ductus. Minuti] Mimici
M. vg. Minutii Gu. Li>d. cf. Paulus p. 100. v. Minucia. 12. Mino-
rem Delum] cf. Spanbem. in Callimach. in Del. t. 316. p. 589. ed.
Ern. aliquando] circa et post ea tempora, quibus Corintbus di-
ruebatur. V. Strabo X. p. 486. Cicero prò lege Man. 18, 55. 13.
/fixaiaQ/iu] Graece scripsi, quod codd. M. DIKIARCHIA, et Gu. diki-
arcliia. Dicacarchia vg. Cf. Paulus p. 55. v. Dicacarchia. Lu-
cilius] apud Dousam, Salir. IH, 3. p. 28. Tractavit versum Varges,
Lucili! Iter Siculum p. 8. n. 22. 14. Dicaearcheum] diciarehicum
boni codd. edd. vett. Dicaearclmm Tg., quam formam quanquam inter-
pretes non mirati sunt , nescio quomodo explieem. Dieaearcìieum puto
Lucilium fccissc e Graeco Ji/.aucg/éojv . et extremas syllabas cailem sy-
nizesi contraxissc, quae in dcììm saepissirac observatur. Delumque]
ut Virgilius Aen. VII, 384.: Laurentisque docet populos urbeinque La-
tini, et quac plura affert Varges 1. 1. 15. Milite*] l Ipianus in
Digest. XXIX, 1, 1., quanquam multis mo«lis buius toc. veriloquium
tentat, banc Aelii opinionem , omnium sane absurdissiniam illam , non
commemoravit. /.ani dyriqigaoiv] cala antifrasin boni codd. nar*
iliTirgaoiv Tg. 18. Bliniscitur] cf. Paulus p. 93. t. mentuni.
(91)
DE SIGNIFICATONE VEB.B0RUM. LIBER XI. «25
Minerva dieta, quod bene moncat. Hanc enim pagani prò sapientia ponebant; Cornificius vero, quod fingatur pinga-
turqiic minitans armis , candem dietimi putat.
Minime gentium dicebant prò eo , quod est omnium gentium iudicio minime esse faciendum.
Milvina genus tibiae acutissimi soni.
Miracula, quac mine digna admirationc dicimus, antiqui in rebus turpìbus utebantur. 5
Mirior dicebant comparativum a miro. Titinnius : "Mirior, inquam , tibi videor." ' '
Miscelliones appcllantur, qui non certae sunt sentcntiae, sed variorum mixtorum<|uc iiuìiciorum sunt.
Mi scuum promontorium a Miseno tubicine Aeneae ibi sepulto est appella tum.
Miseratur is, qui conqueritur aliena incommoda : misere tur is, qui iniseruin sublevat.
Miseret me eadem forma dicitur, qua piget, poenitct, taedet. 10
Miraci dion primae adolcsccutiac.
Metus feminine dicebant. Ennius : "Vivam an inoliar, nulla in me est metus."
-+- Me tari castra dicuntur, quod mctis diriguntur.
Meddix apud Oscos nomcn magistratus est. Ennius: Summus ibi capitur meddix, occiditur alter.
Mcditrinalia dieta bac de causa. Mos erat Latinis populis, quo die quis priinum gustaret mustum , dicere ominis 15
/ gratia: "Vetus novum vinum bibo, veteri novo morbo medeor." A quibus verbis etiam Mediti- ina e deae nomcn
conceptum , eiusque sacra Mcditrinalia dieta sunt.
Medioximum mediocre.
Me du Hit us, ex intimis medullis.
Medi tu lliu in dicitur non medium tcrrae , sed procul a mari, quasi mcditellium , ab eo , quod est tcllus. 20
Medibile medicabile.
Medi ter ream mclius, quam mediterrancam Sisenna dici putat.
Mercndam antiqui dicebant prò prandio, quod scilicet medio die caperctur.
1. Minerva . . . tnoiieai] cf. Feslus Qu. X, 21. p. 182, 17. v. pio- monimcnlis Oscis pcrtinet, nunc etiam mihi persuasum est, litcram quac
mencrvat. 4. Milvina] congrua de hoc tibìarum genere Solin. 5, 19. prò R habebatur, D esse pronunciandam. Ennius] Ann. Vili, 73.
5. Miracula] cf. Nonius p. 521, 29. t. mira, miracula, et Feslus Qu. apud Mcvulam. Summus] Unus coni. Dac. At poterat summus
XV, 3. p. 139. 1. v. schoeniculac. 6. Minor] cf. Nonius p. 135, meddix ab alio inferioris dignitatis distingui. 15. Meditrinalia] v.
27. v. mirius. Titinnius] Botte P. Se. L. V, II. p. 75. ine. 17. Varrò de L. L. VI. §. 21., a quo verba ilia paulo aliter concepta refe-
inquam, tibi] vg. ed. vet. Aid. tibi inquii mg. A. Aug. Gu. , quo solo runtur : JSovum vetus vinum bibo , novo veteri vino morbo medeor , et
teste, ni fallor, Lind. inquit, tibi scripsit. 7. iud. sunt] sunt om. reclius puto. 18. Medioximum] boni codd. Lind. Medioxumum
Gc. Lind. 8. a Miseno] v. Serv. in Virgil. Aen. III, 239. 9. vg. Cf. Nonius p. 141, 4. v. medioximum. Glossar. Labb. : Medioxi-
Miseratur] similiter de borum voce, differentia Nonius p. 445, 4. Glos- mus, ftìaog. Dii mcdioxumi noti sunt. 19. Medullitus] plura No-
sar. Labb.: Miseratur, ìlitì, et: Miseretur , olxriiQei, non salis apte. nius p. 139, 9. v. medullitus. 20. Meditullium] rectius de co voc.
11. Miracidion] mg. A. Avo. cum signo cmendatae lectionis. Aid. Lind. Cicero Top. 8, 36. Inepte Placidus p. 483.: Meditullium dicitur in
Mirachilon boni codd. Mirachidion vg. Est ipsum Graecum /tugaiti- quo aliqua meditantur sive ad docendum sive ad discendum. 2*.
diov. 12. Metus] cf. Paulus p. 46. v. corius, cum annoi. femi- mediterraneam] codd. edd. vett. Lind. mediterraneum in vg. ex errore
m'ite] boni codd. Likd. feminino genere vg. Ennius] Botbe P. typographi ortum est. 23. Mercndam] eodem modo explicat Nonius
Se. L. V, I. p. 73. ine. 45. 13. mctis] palis , ut videtur, quibus p. 28, 32. Cf. Isidor. Origg. XX, 2, 12. Ita meridies prò medidic.
visus in melando dirigitur. 14. Meddix] dixi de hoc nomine V. Varrò de L. L. VI. §.4. Glossar. Labb.: Merenda, uQiavov diùi-
Etruscar. rer. Introd. I, 7, T. 1. p. 27. Sed, quod ad illud Merris in vóv' ótihvTj,
Q*
124 PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. PESTI (93)
(93) M erga e furculae, quibus acervi frugum fiunt, dieta e a volucribus mergis, quia, ut illi se in aquam mergunt, dum
pisces persequuutur, sic messores eas in fruges demergunt, ut elevare possint manipulos.
Mere uri us a merclbus est dielus. liane etenim negotiorum omnium aestimabant esse dcuiii.
Me rum antiqui dicebant solimi 5 unde et avis merula nomen accepit, quod solivaga est et solitaria pascitur; at mine
5 me rum purum appellamus.
Mercedonios dixerunt a mercede solvenda.
Me dia lem appellabant bostiam atram , quam meridie immolabant.
Mercedituum merecnarium , quod mercede se tucatur.
Mertat prò mersat dicebant.
JO Melicae gallinae, quod in Media id gcnus avium corporis amplissimi fiat, L litera prò D substitnta.
Melos insula dieta est a Melo, qui ex Pboenice ad candem fuerat profectus.
Melo nomine alio Nilus vocatur.
Melia basta a ligno mali dieta.
Meliboea purpura, a nomine insulae , in qua tingitur, est vocata.
15 Melancorypbi genus avium, quae Latine voeantur atricapillae , co, quod stimma earum capila nigra sint.
Memorare significat nucc dicere, nunc memoriae mandare.
Mensarii nummularii.
Mendicum velum , quod in prora poni tur.
Mentum dicebant, quod nos commentum.
20 Memoriosus memoriosior et memoriosius et ni emor io si ssimc facit.
Mensa frugibusque iurato significat per inensam et fruges.
1. Merijae] Glossar. Labb. : Mergae , uZ&vml. Sed hoc ad mergos tatas esse testatimi haLemns : de quibus rebus dixi Orchomen. p.117.
volucrcs spectat. a volucr. mergis'] de bis Varrò de L. L. V. §.78. Byblium fuisse conditorem illuni asserit Stcphanus Bvz. 12. Melo]
3. Mercurius] Quae In Isidori Glossis sunt: Mercurius , lapidum conne- cf. p. 7. v. alcedo , cnm annoi. Cf. de ea voce Carrio EmcnJ. II, li.
ries in cacumine collium, meinorabilia sunt, nisl forte ex Graeco 'Eo,urjq, 13. Melia] Meliar M. Melis Gn. vg. Li>d. Meloas (ut est in deterio-
Eq/iuTov translata sunt. aestimabant] boni codd. Likd. existima. ribus codd.), vel Melias V. C. Melia) A. Acc. in mg, Hoc assumpsi,
bant vg. festinabant Ursini liber ms. , ut est in codd. detcrioribus et scilicet Homericum fuì-ap, quod a poeta Romano in Latinuni sermonem
edd. vett. 4. Merum . . solum] de codem significatu plenius agit receplum fuisse et a grammatico male explicatuin esse videtur. Non
Nonius p. 344, 2. Glossar. Labb.: Merum, axitaroy, fióvov, yUóv. me- aliter sensit Scai. 14. 3Ieliboea purpura] ita Lucrclius de R. >".
rida] idem etymon proposuit Vario de L. L. V. §.76. at] M. vg. II, 499., qucui expressit Virgil. Aen.V, 231. Meliboea Tbcssaliae, quam
ac edd. vett. ut Gir. Lino. 6. Mercedonios] M. (quantum ex significat Lucretius , non insula, sed oppidum est in litore Magncsiae.
annot. Lind. colligi tur). Mercedenos edd. vett. Mercedonius Gu. Lind. 15. Melancoryphi] vg. Melancoriphi boni codd. Milayxóqvtfoi Grae-
Mercedonias vg. De Mercedonio mense noli cogitare, quo, cuni inter- corum. 18. Mendicum] dici puiant quod vg. additur , om. boni
calaris esset, nulla merces solvi poterat. Isidori Glossaci Mercedarius, codd. Lind. Videtur esse Graecornm dolo)*, 19. Mentum] cf. p.
qui dal mercedem prò labore sibi impenso. Mercedonius qui solvit mer- 91. v. ininiscitur. 20. 3lemoriosus] Glossar. Labb.: Memoriosus,
cedem. 7. Medialem] Medidialem coni. Goth. non improbabilitcr. /irìjftmv, fivi-ftorixóc, et: 3Iemorosus (non recte) , ttrtjttorixóe. et]
8. Mercedituus] codd. edd. vett. Lind. Mercedicius vg. Mercedivus priore loco om. Gc. Lind., allero uncis includit vg. 21. Mensa]
A. Alc. in mg. 9. Mertat] cf. p. 61. v. exfuti, cum annot. 10. Slesse et prò» mensam] messati A. Acc in mg. Sed spectant ea verba
Melicae] cf. p. 52. v. dacrimas , cum annot. II. e.v Phoenice] sanctum illud pictatis foedus , quod ex eiusdem mensae victusque, ma-
haec ex bono sanioris doctrinae auctore fluxisse crediderim : quoniam xime salini, commnnione ex antiquorum opinione nascebatur: de quo
clmm vicinas insulas, Theram et Oliarum , Phoenicum coloniis frequen- dieta sunt Arckilocbi illa: .ogxov d' ìvoattiod-qi; t*iya*, kào; re *al roà-
(93)
DE SIGNIFICATANE VERBORUM. UBER XI.
125
Me gal e sia lndos Matris Magnae appellabant.
Mesancylum teli missilis genus.
Mcatus a meando dictus. ,
Mecastor et meherculcs iusiurandnm erat, quasi diceretur, ita me Castor, ita me Hercules, nt subaudiatur iuvet.
Messapia Appulia, a Mcssapo rege appellata. 5
Mactus magis auctus. ' '
Macelli! m dictum a Macello quodam , qui exercebat in Urbe latrocinium 5 quo damnato censores Aemilins et Fulvius
statuerunt , ut in domo eius obsonia venderentur.
Macilenti macie tenuati.
Murrieidum ignavum , stultum. Plautus: "Murricide homo", ignave, iners. 10
M.* Ma 11 li 11 in patriciac familiae neinincm vocari licuit, post eum Manliuui , qui Gallos a Capitolio depulit, quod is
regnimi occupare conatus nccatusque est.
Marculus diininutivum a Marco.
Mane a diis manibus dixerunt. Nam mana bona dicitur, unde et Ma ter Ma tuta et poma matura.
Matronas appellabant eas fere, quibus stolas babendi ius crat. 15
Materfain iliae non ante dicebatur, quam vir eius paterfamiliae dictus csset; nec possunt boc nomine plures in una
familia praeter unam appellavi. Sed nec vidua boc nomine, nec, quae sine filiis est, appellar! potcst.
Ma tuia vas urinae.
Ma tr alia Matris Matutae festa.
m^av, et Demoslbenis illud: tcov óì teXtq; nov Tornirai; V. Scbncidewin.
Dclect. poes. iainb. ir. 75. De mensarum Banditale et'. Festus Qu. IX,
6. r. 6, 25.
1. Mecjalesiu] cf. Festus Qu. XII, 31. p. 71, 19. v. Romani. 2.
Mesancylum] corr. Scal. et Turnebus Adv. XIX, 31. Mesancilum boni
codd. mg-. A. Acc. Mefancilum vg. Est Graecovuni /.uauyxv^ov : mc-
sanculani dicit Gellius N. A. X, 25, 2. Cf. Paulus p. 11. v. amenta,
cum annot. 4. Mecastor] cf. p. 79. v. ita Caslor. 5. Messapia]
cf. impi'imis Servius Daniel, in Virgil. Aen. Vili, 9. 6. Mactus]
cf. Nonius p.341, 16. v. mactare. 7. Macellimi] eandem opinionein
tangit Varrò de L. L. V. §. 147. et diligenliu9 exponit in fragni, apud
Donatum in Terent. Eunueb. II, 2, 25. Scbol. autem in Aristopb. Eqq.
137. non maccllum dicit Albenis fuisse, ut putat Die, a figura dictum,
sed xvxkov ibi fuisse extructum ad macelli usuui. latrocinium]
codd. edd. vett. Lind. latrocinia vg. siemilius et Fulvius] M.
Acmllius Lepidus et M. Fulvius Nobilior , de quorum censura Festus
dicit Qu. XIII, 22. p. 94, 2. 10. Murricidum] boni codd. vg.
Murcidum mg. A. Auc, ut scribi vult Mcursius Exerc. crit. P. II, II, 2.
Muricidnm unus tantum babet deterior Pauli cod. Sed in Plauti Epidie.
Ili, 1, 16. legitur : ì'ae tibi muricidae, homo. ignave, iners] baec
ctiam apud Lind. versui Plauti adiiciuntur, quanquaiu Sevi, iam vidit,
Fcsti ea esse glossema. Non a muribus caedendis , sed a Gracco MS1-
PAa, nuyóc;, duclum putat voc. Doedcrlin. Syn. et Etym. T. VI. p.228.
11. M.] e coni, addidi , in codd. et edd. veli, omissum. At v. Liv.VI,
20. et infra p.102. v. Manliae. Vg. om. bunc priorem articulum, quod
infra de eadem re rectius dici videbatur. Cf. Praisf. II, 2. Caeterum
Marcos Manlios in titulis extare , neque inferiorum solum temporum,
obscrvatum est. V. Wincbclmann. de arebitect. Opp. T. 1. p. 376. ed.
Dresd. Sed Festus diserte non nisi de pallici is Manliis dixit. 14.
Siane] cf. p. 91. v. Matrem Matutam. 15. stolas habendi ius] v.
Ulpian. in Digest. XXXIV, 2, 24. Plura Gcrn. 16. Materfamilias]
Verrius , si Paulo fides , non omnes uxorcs dixit matresfamilias , quae
in manum convenissent , ut Cic. Top. 3., sive quae in mariti manu
mancipioque , aut in eius , in cuius maritus , manu mancipioque essent,
ut ait Gellius N. A. XVIII, 6, 9. : sed exclusit omnium, qui in aliena
potcstate essent, uxores. Quod Nonius p. 442, 9. v. matronae eam
dicit matremfamilias , quae in familia mancipioque sit patris , etsi in
mariti matrimonio esset, mirus est error. 17. nec vidua] in bae
re Ictorum consuetudo loquendi longe ab antiquiori disecssit. nec
f/uac sine filiis] etiam hanc definitionis partem Cicero et Gellius igno-
rant. 18. Matula] cf. infra v. matellio. 19. Mattalia] cf.
Varrò de L. L. V. §. 106. Notautur ea MATR. a. d. III. Id. lunias in
Kal. Maff; et Venus.
126
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI. LIB. XI.
(94)
Mattici cognominantur liomincs malarum magnarum atque oribus late palcntibus.
Matrimes ac patrimes dicuntur, quibus matres et palres adbuc vivunt.
Ma teli io diminutivum a mattila.
Magmentatum* magis augtncntatum.
5 Ma dui sa ebrius , a Graeco ftadàv deductum, vel quia madidus satis a vino.
i Magisterare moderari. Unde magistri non solum doclores artium , sed etiam pagorum , societatum, vicorum , col-
legiorum, equitum dicuntur, quia omnes bi magis cetcris possunt} unde et magistratus, qui per imperia poten-
tiores sunt, quam privati 5 quae vox duabus significatiouibus notatur. Nani aut personam ipsam demonstrat, ut
quum dicimus: magistratus iussit, aut honorem, ut quii ni dicimus : Tito magistratus datus est.
lOMaxiuius pontifex dicitur, quod maximus rerum, quae ad sacra et religiones pertinent, index sit vindexque contu-
maciae privatorum magistratuumque.
Magis a Graeco fiùllov venit.
Maximam hostiam ovilli pecoris appcllabant , non ab amplitudine corporis , sed ab animo placidiore
Magnum socerum appellai vir uxoris suae avum.
15 Magnani socrum vir uxoris suae aviam appellat.
Maximi annalcs appellabantur, non magnitudine, sed quod eos pontifex maximus confecisset.
Maximus curio, cuius auctoritate curiae, omnesque curiones rcguntur.
1. Mattici] boni codd. Matrici vg. Mattici, vel Martici mg.
A. Auc. Apposite Scal. Coniect. in Yarr. de L. L. p. 80, 25. (p. 151.)
contulit Hesycliii glossain : uarvut,, yvudot,. Etiam hoc vocabulum a
Doriensibus Magnae Graeciac ad Romanos venit, uctudm a fidoouv, unde
fiùaraì, os quo cibi subiguntur. 2. Matrimes] de ea voc. forma didimi
in annot. ad p. 69. v. flaniinius camiilus. 3. Malellio] a maiala, sed
alia significatione. V. Varrò de L. L. V. §. 119. Aliud est matella. 4.
Magmentatum] correxi. Magmentum codd. edd. vett., quod verbis cxpli-
cationi adiectis non convenire apparet. Aliter, sed violentius, huic vilio
Scal. mederi studuit , ita ut postea : maius augmentum , scriberetur.
De magmento in sacrificiis sublato niliil apud Paulum: de boc Varrò de
L. L. V. §. 112. Corruptissima sunt baec Placidi p. 485.: Magmentem
(Magmentum), alii pinguissimum execrnere (fort. extorum), alii secunda
prosecta. Cornutus rjuicquid mactus, id est quicquid disiatili-. augmen-
tatum] augumentatum edd. vett.: quod si codd. fid« approbaretur , de
augumento in re sacra (v. Varrò 1. 1.) a Pesto dictum fuissc , signifi-
carci. 5. Madulsa] boni codd. mg. A. Auc Lim>. , ut in Plauti
Psend. V, 1, 7. legi, monuit Scal. Madusa vg. satis] boni codd.
mg. A. Auc. Lino, sit vg. Quod satis addidit, inde extremam sylla-
bam voc. madulsa ducere volebat grammalicus. 6. Magis ter are]
cf. Paulus p. 102. v. magisterarc. Quod illic legituv , non bic , ex-
cerptum est ex eo Festi articulo , cuius lacera membra supersunt Qu.
IX, 2. p. 2, 11., ne quis commentariis Linderaannianis inductus fru-
stra in quacrcndo laborct. Glossar. Labb.: Magislro , Ttovruvìu (noi>-
tuviÌoj). pagorum] paganorum M. Glossar. Labb. : Magister pagi,
ufiqioóùqytjq. De magislris pagorum Meurs. Exerc. crit. P. II, 1, 7.
7. unde et maqistralus] paulo aliter > arro de L. L. > . §.82. 8.
personam ipsam] M. vg. ipsam pers. Gc. Lijid. 9. dicimus] M.
vg. dicitur Gu. mg. A. Acg. Luti». Tito] M. Titio Gu. vg. Lind.
9. tnaximus rerum . . . index] itjv unavroiv twv Uoióv rjyeuoriuy tyiav
dicitur a Dionysio Antt. Ili, 3(i. 10. 11. vindexque conlumaciae
priv. mag.] baec verba ab aliorum Vv. Dd. saspicionibus iure vindicat
Scal. 12. /.tù/J.oi] vg. mallo». Gu. mallo M. 13. Maximam
hostiam] ita Scal. coniicit ovem eam ob caussam dictam esse , quod
boves non bostiae, sed victimac appcllarentur : acute et probabiliter , si
boc hostiarum et vicliniaruni discrimen bonorum scriptorum auctoritate
satis comprobaretur. corporis] om. Gu. Lind. : quod glossema
esse vidcalur. ì\"on assentior. 14. appellat] om. boni codd. ba-
bent deteriores, edd. vett., vg. 16. Maximi annales] cf. imprimis
Scrvius Daniel, in VirgU. Aen. I, 373. confecisset] boni codd.
Ursinì libcr ms. A. Aig. in mg., ex cmendalione. consccrasset vg.
17. Maximus curio] cf. p. 47. v. curionia sacra.
(105)
PAULI DIACONI DE MUNICIPIO ARTICULUS
127
Municipium id genus hominum dicitur, qui quum Romani venissent, neque cives Romani essent, participes tamen (105)
fuerunt omnium rerum ad munus fungendum una cum Romanis civibus , praeterquam de suffragio ferendo , aut
magistrati! capiendo 5 sicut fuerunt Fundani, Formiani, dimani, Acerrani, Lanuvini, Tusculani, qui post aliquot
annos cives Romani effecli sunt. Alio modo, quum id genus bominum definitur, quorum civitas universa in civi-
tatem Romanam venit, ut Aricini, Ccrites, Anagnini. Tcrtio , quum id genus bominum definitur, qui ad civi- 5
tatcm Romanam ita venerunt, uti municipia •}♦ essent sua ^ cuiusque civitalis et coloniae, ut Tiburtes, Pracnestiui,
Pisani, Urbinatcs , Nolani, Bononienses, Piacentini, Nepesini, Sutrint , Lucenses.
ANNOT. 1. Municipium] Miro et inesplicabili , ut videtur, casu
factum est , ut Paidus , qui in reliquia excerptis Festum suum presse
sequitur, in Loc de luunicipiis argumento bis eum desereret. Nam pri-
ìimm, qui in Pomponii Laeti scbedis legitur locus de municipe p. 169,
27. ap. Ursinum , qui scbedis in codicis pagellas dispositis incidit in
Qu. Vili, 24., bunc transtulit in supcriorem buius libri partem post v.
Mamercus p. 96. Deinde ipse , quod nunquam alias fecit , bunc de
municipio articulum , ■ ncscio unde arreptum , Pesto post v. mcndicum
p. 105. adiecisse videtur, cuius in codice ms. eo loco, id est p. 10. apud
Urs. Qu. IX, 10., eius rei ncc vola nec vestigium est. Iccirco mibi li-
cere putabam , ut bunc locum , qui singularis piane est condicionis , in
bac vacua pagella ponercm. Quae Niebubrius Hist. Rom. T. II. p. 64.
ami. 109. affi mi a t , banc de municipio disputationcm in Pesti codice
scriptam fuisse in pagella , quam ignis consumpserit , et a Paulo omis-
sam, sed postea a grammatico quodam Romano vel Ravennate, decimo
undecimove saeculo , adicctam esse ; bine abesse cani a pluribus libris
insiis; ubi autein inveniatur, extra ordinem positam esse; denique prae-
starc eam ubertate et concinnitate omnibus articulis a Paulo excerptis :
haec omnia, vcreor , ne fragili nimis fluidamente superstrueta sint, rut-
tura cum id sublalum fuerit. Vellem , yir eximius narrasset, qui codd.
insti eum locum omiltant; ii certe codd., quos Lik». collatos babet,
omnes quinque et edd. vett. cum constantcr servant. Paulus autem
quanquam pleraque in brevius contraxit, non caret tamen cumino arti-
culis uberioribus, ut vv. mundus, minuebatur, ipsumque municeps osten-
dit , quod Niebubr. 1. 1. errat cum dicit a Paulo omissum et a solo
Pomp. Laeto servatum esse. Habctur enim apud Paulum translatum
in p. 96. Non nego , buie de municipio disputatami in Pesti codice
commodum locum fuisse Qu. VIII, 22. vel 23., sed utruin ibi olim
scriptus fuerit et a Paulo in aliuiu translatus , au ab codem ex alio
scriptore desumptus et Festi copiis additus , quis asseverare audeat?
Quod ad argumcntum attinet, de quo agitur, praeter Nicbuhrium nuper
in eo operam collocarunt Io. Nic. Madvig de iure et condicione colo-
niaruin P. R. in Opusculis Acadd. p. 236. (qui non recte dicit locum
bunc de municipio esse in fragmentis Festi) et Zumptius in disserta-
tione recitata in consessu Acad. Berolin. MDCCCXXXVIII. Martio
mense , de municipiis , praefecturis , coloniis , qua tractari acccpi Festi
articulos v. municipium et praefecturae : nam ipsam disscrtationem oculis
nondum usurpavi. Sed Zumptii sententiam in plerisque reddidisse videtur
Weiland de bello Marsico p. 5 sqq.
3. Fundani, Formiani] bis constat civitatem sine suffragio datam
esse a. u. e. CCCCXV. Liv. VIII, 14., integram civitatem a. DLXV.
Liv. XXXVIII, 36. Acerrani] Corani A. Aug. in mg. Ceroni
ed. vet. Acerranis civitatem sine suffragio datam , memorat Liv. VIII,
17. Lanuvini] contra Liv. VIII, 14. Lanuvinos et Aricinos , qui
a Paulo in sccundo genere municipiorum memorantur , codem iure civi-
tatem adeptos narrai. 5. Cerites] LlND. e codd. et edd. vett.
Caerites vg. 6. municipia essent sua cui. civ.] municipia essent
suae cui. civ. corr. D.vc, nullo sensus emolumento, municipes essent
suae cui. civ. recte, ut videtur , corr. Niebubr. Madvig. 7.
Urbinatcs] Gu. mg. A. Auc. L«nd. Arpinaies vg. lllud practulerunt
etiam Mebubr. T. II. p. 68. n. 118. Madvig. p.237. Bononienses]
Bobutinienses mg. A. Auc, ut detcriores quidam lectionis fontcs. Pia-
centini] ed. vet. Aid. vg. om. Lind. , errore typolb. Hos municipes
factos esse lege Iulia, censet Savinius in disscrtatione de tabula Heracl.
inserta syllogae : Zeitschrift fur geschichtl. Rcchlswiss. T. IX. fase. III.
p.323. Lucenses] M. ut vg. Lucrenses Gu. edd. vett. Lind. , quod
nibil est. Lucensc municipium memoratur a Cicerone ad famil. XIII, 13.
— Cf. etiam Festus Qu. XII, 1. p. 41, 11. v. pvaefectura.
128
PAtJLI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
(93)
M
i M
M
(96)
10
M
M
anare dicitur, quum bumor ex integro, scd non solido nimis per minimas snas partes erumpit , quod ex Graeco tra-
bitur , quia illi non satis solidum fiuvòv dicunt.
analeni fon te ni dic^pro eo , quod aqua ex co scraper manet.
anale m lapide in putabant esse ostiura Orci, per quod animae inferorum ad superos manarent, qui dìcuntnr manes.
Manalem vocabant lapidcm ctiam petram quandara , quae erat extra portam Capenam iuxta aedcm Martis, quam
quum propter nimiain siccitatem in Urbem pcrtrabercnt, insequebatur pluvia statini, eumque, quod aquas manarent,
manalem lapidem dixere.
anias dicunt lieta quaedam ex farina in bo mimmi figuras , quia turpes fiant, quas alii raaniolas vocant; Manias
autem , quas nutrices minitentur pueris parvulis , esse larvas , id est maues, quos deos deasque putabant, quosque
ab inferis ad superos emanare credebant. Sunt, qui Maniam larvarum ma treni aviamve putant.
anceps dicttis , quod manu captatili'.
anduci effigies in pompa antiquorum inter ceteras ridiculas forra idolosasque ire solebat magnis malis ac late debiscens
et ingentem dentibus sonitum faciens, de qua Plautus ait: "Quid si ad ludos me prò manduco locem? Quapropter?
dare crepito dentibus."
ANNOTATIO FESTI. Hinc inciphint schedac Pomp o nii La et i,
quartini articulos ita disposai , ut olim in codicis Farnesiani pagellis
scriptos fuisse, iis rationibus evincitur , quas in Praef. I, 2. esplicavi.
Interposui bis articulis le minata Pauli, ut intuentibus statini appa-
rerei, quid in bae Pesti librorum parte serratura, quid deperdi tuin cssel:
sed distinsi baec lemma ta a <lcbedis diverso scripturae genere. Anno-
tationis autem ne acqualitas turbarctur , subiunxi eam partem , quae ad
rcs expKcandas pertineret, ipsius Festi le min a li bus, non Pauli escerptis.
Qu. Vili, 9, 1. Mattare] cf. Hesych. : Marijouc, t«? XitTuyuq. 5.
Manalem fontem] toc augurale voc. diligcntius explicat Festus Qu. IX,
5. p. 5, 29. v. manalis. Cf. Qu. XII, 13. p. 53, 32. v. pcremne. 10.
Manalem lapidem"] buius voc. prior significatus quanquam nullo alio
teste confirnictur , ex hoc tamen ipso testimonio recte colligi videtur,
mundum apud Romanos manali lapide chiusimi fuisse. V. Etruscar.
rer. Ili, 4, 9. T. II. p. 97. De altero significata v. Paulus p. 2. v.
aquaelicium, Fulgcntius p. 559. v. manales , Varrò apud Noniuin p.
547, 10. ▼. trulleum. 16. Manuhìaé] bic articulus legitur ctiam
in Aid. p. 106. , unde bas enotavi lectt. varr.: 16. creduntur] di-
euntur. 17. sint] sunt. placataequc] placidaeque. Illud
sunt apparet praeferendum esse. Vg. lectioncs Aid. in contextu , sed
creduntur et placataeque in mg. babet. De bis manubiis dixi Elrusc.
rer. III, 7, 2. T. II. p. 165, quibus collalis probabile fit, post 20. deo.
rum excidiss'e vel consentitati vel duodecim. 26. Manias] et bic
art. est in Aid. p. 107. Variant baec: 26. dicit] dici ait, quod
pracstat. nuac] quaedam, e Paulo, recte. 2S. appellati] ap-
pellant, 30. deasque] additur putabant, e Paulo. 31. qui
aut] quosque, et boc e Paulo, manant] emanare credebant, item. A g.
fundamentum babet Aid.: Pauli lectioncs in mg. adiectae sunt; prò al-
tero «ni] in contexlo nf est. In sebedis Lacti apparet versus finem quae-
dam excidisse , quibus inter duas opiniones de veriloquio voc. manes
dislinguebalur. De Mania et Maniis quae nienioranlur , pleraque com-
plexus sum Etrusc. rer. Ili, 4, 11. T. II. p. 101. Glossae Isidori : Ma-
niae formidinum imar/ines. In verbis Varronis Sesqniulixe apud No-
niuin p. 538, 14. y. stropbium: Suspendit Laribus marinas , mollis pi-
las, reticola, ac strophia, Meursius Exerc. crit. P. II, I, 11. recle cor-
rexisse videtur manias, ntolles pilas. De bis pilis v. Festus Qu. XII,
6. p. 46, 33.
Qu. Vili, 10, 10. 3lanceps] disertius de eo voc. Paulus p. 102. Quod
Paulus mancipem ita appellatum esse dicit, quod manu capiatur, A er-
rius puto ita fieri dixit, si solvendo non fuerit. Tum enim in diseri-
men capitis veniebat, et a R. P. , tanquam mancipium , vendi poterat.
Quo speclat ille Iuvenalis versus, a multis male explicatus , III, 33.:
et venale caput domina praebere sub hasta. 20. Mandaci] cf.
Paulus p. 46. v. citeria, cum annot. Placidus p. 4S5. : Manducum, la-
neam hominis ftauram ingentem, quae solet circensibus malas movere,
quasi (ad) mandueandum.
ANNOTATIO PAULI. 4. Slanalcm lapidem] Manale corr. Sevi.
Sed v. annot. Festi. 5. vocabant lapidcm ctiam] Gì. Li>d. etiam
lap. voc. M. vg. 8. dicunt] siclius Stilo dici ait Aid. vg. : ex
schedis Poinponii Lacti , ut multa alia , quae non ad Paulum , sed ad
Festum annotabo, si quid in Testi lectionc variatur. 9. mi/u/fiiti/r]
Gu. Liivd. minitantur M. vg. 11. capiatur] capiat corr. Sm.:
sed v. supcrins annotata. 12. Manduci] boni codd. Irsini liber
ms. Litro. Manducus vg. 13. Plautus] quod vg. additur M iìn-
dente, ex ipso Plauto intcrpolalum est. V. Rudent. II, 6, 51. si]
si aliqtto vg., ctiam boc ex Plauto.
QU. Vili, 9. (p. 167, 1-17. Urs.) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XII.
Mainare .
QU. Vili, 10. 129
Manalem fontem • 5
Manalem lapiderà 10 Manceps
15
||Manubiae Iovis tres creduntur esse, quartini unae
sint f minimae, quae moneant placataeque sint.
Alterae quae maiores sunt, ac veniant cura fra-
gore, discutiantque aut divellant quae a love sint,
et Consilio deorum f mitti existimentur. Tertiae 20 Mandnci
bis ampliores, quae cum igne veniant 5 et quam-
quam nullum sine igne fulgur sit, hae pro-
priam differentiam habeant, quae aut adurant,
aut fuligine deforment, aut accendant, quae
statura mutent deorum Consilio superiorum. 25
||Manias Aelius Stilo dicitf ficta quaef ex fa-
rina in hominum figuras, quia turpes fiant,
quas alii maniolas appellent. Mauias autem,
quas nutrices minitentur parvulis pueris,
esse larvas , iti est manes deos deasque , 30
t qui aut ab inferis ad superos manant , aut f
Mania est eorum a via materna, sunt enim utrius-
que opinionis auctores.
EMENDATA LECTIO. Qu. Vili, 9, 17. sint] sunt. 20. deorum] deorum consentium vel XII deorum. 20. dicit] dici ait.
ficta, quae] ficta quaedam. 31. i/ui aut .... aut] dictos, aut quia . . . aut qnod. 32- materna] materve (Aid. e Paulo)
R
150 QU. Vili, 11. FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XII, QU. VHI, 12. (167, 17-21.)
|| Mamercus praenonien Oscum est ab eo, quod Li'
Martem Mamcrtem appellant.
5 Mamuri Veluri
10 Marnerà
Mancini tifala 15 Marlialis
20 || Mamilioruni familia progenita sit f a Mamilia
Telegoni lilia, quatn Tusculi procreavit, quando
i<l oppici uni ipse condidisset.
25
30 Mamilia Curri*
EME?<D. LECTIO. QU. VHI, ljs 20. sit] ftrtur.
(96)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
131
Mancini tifata* appcllabantur, quod Mancinus baimi t insignem do ni uni , quae publicata est co interfecto.
Mamercus praenomen est Oscum ab eo , quod bi Martem Mamertem dicuut.
Municeps, qui in municipio liber natus est. Item , qui ex alio genere hominum munus functus est. Item, qui in
municipio a servitute se liberavit a municipc. Item municipcs crant , qui ex aliis civitatibus Romain venissent,
quibus non licebat magistratum capere, sed tantum muncris partenti, ut fuerunt dimani, Acerrani, Atcllani, qui 5
et cives Romani erant , et in legione merebaut , sed dignitates non capiebant.
Mamuri Veturi nomcn frequenter in cantibus Romani frequeutabant bac de causa. Ninna Pompilio regnante e coelo
cccidisse fertur ancilc , id est sentimi breve, quod ideo sic est appellatimi, quia ex utroque latere erat recisumj
ut summum infiraumque eius latius medio pateret, unaque edita vox omnium potentissimam fore civitatem, quamdiu
id in ea mansisset. Itaque facta suut eiusdem generis plnra, quibus id misccrctur, ne internosci codeste posset. jq
Probatum opus est maxime Mamuri Veturi, qui pracmii loco pctiit, ut smini nomen inter carmina Salii canerent.
Mamers Mamertis facit, id est lingua Osca Mars Martis, unde et Mamertini in Sicilia dicti, qui Messanae babitant.
Martia lis campus in Coelio monte dicitur, quod in eo Equiria solcbant fieri, si quando aquae Tiberis campum
Martium occupassent.
(97) Mamil iorum familia a Mamilia Telegoni filia , quam Tusculi- procrcaverat , est appellata. 15
Mamilia turris intra Suburae regionem a Mamilio nomcn acccpit.
ANNOT. FESTI. Qu. Vili, 11, 15. Mancini tifata] cf. Paulus
p. 38. v. Curia Tifata, cuni annoi.
Qu. Vili, 12, 1. Mamercus] prò Sabino kabet voc. Plutarcli. Nnm.
21. cf. infra v. Mamers. 5. Mamuri Veturi] longe alitcr de eo
nomine Varrò de L. L. VI. §. 45. Anciliorum figura a Plularcho Num.
13. rccle ila describitur : ìxrofti/V ì'/ii. "/oatifirjs ikiy.oiiòovq , tjq al xiQaiai
xufixùg ì'/ovocu «al ovratoriìtifovoai, r>] nvxvirijTi, Tifjòq dì.Xì'jlaq uy/.vkov
tu o/Tjna notovoiv. Quocirca ree le , Feslus dixit, summum infimumque
eius medio latius patere, non, ut Dac. putat, summum infimumque
cius latus medio patere, quod ncscio quid sit. 10. Mamers] eo
nomine Martem cliam a Sabinis dictum esse, teslis est Varrò de L.
L. V. §. 73. De Mamertinis plura Festus Qu. IX, 7. p. 7, 32. v. Ma-
mertini. 15. Martialis campus] cf. Paulus p. 61. v. Equiria, cum
annoi. 20. Mamiliorum familia] bic Festi articulus cliam in Aid.
et vg. extat, ubi prò sit] -fuit rectius scriptum est, ut ab Urs. in mg.
Magis tamen eo inclino ut putem , ea verba , quae in sebedis Pompouii
Lacti extant, ex longiori enunciatione, eaque obliqua oratione concepla,
rclicla esse. Ac scile Ed. H use bit e coni, boc sit natum esse ex fi
i. e. fertur. Hic mirus Gote, error notandus venil, qui Manilio (voluit
Mamilio) Teleijoni /ìlio legendum esse pronunciat , quod Oetavius Ma-
milius Tusculanus, Tarquinii Superbi gencr et Latini nominis princeps,
intelligatur. 30. Mamilia turris] baec iteriim mcmorahir a Fcsto
Qu. IX, 28. p. 28, 28. v. Octobcr equus. Utroque loco comparato in-
telligitur, in ccrlamine Suburanensium et Sacraviensfum de Octobris
equi capite , Suburancnses studuisse ut id ad Mamiliam turrim ferrent,
Sacravienscs autem , ut in regiae paride figerent. Regiam enim , con-
stat , in Sacra via , prope Vestae aedem et fornicem Fabianum , fuissc.
V. Asconius in Milon. §. 37. p.48. Orcll. Pseudo - Ascon. in Verr. act.
1. §. 19. p. 133. Dio Cassius LIV, 27. Plutarcb. Num. 14. et praecipue
Festus Qu. XIII, 29. p. 101, 2.
ANNOT. PAULI. 1. Mancini tifata] coni. Som,, et approbavit
Lind. Montinoti futa boni codd. Mancini fana vg. et Tifata in mg.
2. ah] Gu.Lixd. om.M.vg. 3-G. Municeps ...non capiebant] haec a
Paulo ex inferiori Festi loco, Qu. Vili, 2ì. p. 109, 27., bue transpo-
sita esse, priinum loci illius tenor , deinde quod in hac Qu. Vili, pa-
gella buie de municipe loco iuslum spatium deest , denique literarum
ordo arguit. Nam boc unum MU est inter quinquaginta et octo MA.
In Aid. et vg. cliam bic arliculus e Pompouii Laeti sebedis auctior
est. 3. alio] alieno Li«». ex uno Gu. Sed illud in reliquos codd.
temere invcclmn esse non potest, cum idem in sebedis Pomponii repe-
rialur. 7. Mamuri Veturi] boni codd. Mamurii Veturii vg. Limd.
Ila eliam infcrius versu 11. 9. latius] M. ed. vct. vg. latus Lind.
ex cctt. codd., quo sensus pessumdatur. V. superius annotata. 15.
Mamilia . . .' filia] Mamilio . . . filio coni. Goth. V. annot. ad Fcstum.
Tclcgoni] vg. Telamoni boni codd. 16. Suburae] Ursini libcr
ms. Saburac vg. et Lind. cum omnibus, ut- videtur, codd. Sed Subu-
rae nomen, de cuius origine disputat Varrò de L. L. V. §.48, nunquam
Sabura pronunciatum aut scriptum est.
- R*
132
PAUL! DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
(97)
(98) Mamphur appellatine loro circumvolutum mediocris loDgltudinis lignura rotondimi, quod circnmagunt fabri in operibus
tornandis.
Mansuetum ad mannm venire suetum. Alii aiunt mansuetum dietimi neque ex misericordia maestum , neqne ex cru-
delitate sacvuni , sed modestia temperatimi.
5 Mantare saepe man ere.
Manticulari dicuntur, qui manticulas attrectant, ut furentur. Un de poctac prò dolose quid agendo boc verbo ntuntur.
Pacuvius : "Ad manticulandum astu adgreditur."
Mantidi lari a dicuntur ea , quae frequenter in usu babentur, et quasi maini tractantur. Frequens enim anliquis ad
manus tergendas usus fuit mantelorum , unde bacc trabitur similitudo.
10 Mantisa additamentum dicitur lingua T lisca ? quod ponderi adicitur, sed deterius et quod sine ullo nsu est. Lucilius :
"Mantisa obsonia vincit."
ANNOT. FESTI. Qu. Vili, 13, 5. Mamphur] Scal. acute, „t so-
let , hoc lignum loro circumvolutum Graece, putat, dietimi esse fiav-
vo<póqov, i. e. monili ornatum; id fabros Latinos ita corrupisse, ut
mamphur sonarci. 10. Mansuetum] cum liis concinunt quae Nonius
habet p. 59, 23. 15. Mantare] cf. Nonius p. 505, 26., qui propter
idem verbum alluni Caecilii versum , ex Hypoboliinaea rastraria , affert.
Aid., quae hunc artic. p. 107. habet, in bis variat : 16. ne] me
(ore Urs. in mg.), iam] nam 17. nulla lacuna. 15. Caecilius
in Epistola] Bothe P. Se. L. V, I. p. 133. Spengel. C. Caecilii Statii
fragm. p. 18. Scal. lacunam, in Aid. omissam, negligit, et voce, intcr
se coniuncta et sic reficta in duos versus iambicos distribuii: —
Iam ohe ade o ; manta iam; hoc vide, Ut caecus animum adventus anijit.
Bothius reponit : Iamque adeo manta 1 Iam hoc vide : caecus animum
adventus angit, tanquam integrimi tetram. iainbicum. Spcngelius , illis
cautior, lacunam statuit ab Urs. non temere esse indicatam, mediamque
sententiae partem intcrcidisse. 18. Manticularum] Glossar. Labb.:
Manticularius , xXènrijq. Manticulor , Tr/và^o/iai.. Manculor (corrupte),
nuqafa. Glossae Isidori : Manticulare, fraudare vel deeipere, Placidus
p. 484. : Manticulatio fallacia vel lenotisia (lenocinium). Aid. variat in
bis: 21. attrectahanf] attentabant 22. Pacuvius] Pacu. 23.
promeruerit] promeruerint 24. modici] medici tnanticulatur]
manticula, lacuna, quae ab Urs. indicatili', omissa. 25. deinde.
Aggrediar] deinde aggrediar, interpunctione meliori. 26. mihi] hic
mihi, et hoc optime. iuraiuranda] iureiuranda. frequens . .
mantelorum] om. Aid. ac vercor equidem, ne haec ex Paulo adiecta sint
schedis. Vg. in plerisque Aid. sequìtur, sed lacunas indicat ante me-
dici (ubi Urs. nullam significavit) et post manticulatur. 22. Pa-
cuvius] Bothe P. Se. L. V, I. p. 149. ine. 12. Quae in Pacuvianis Scal.,
Vossius, Bothius vel eruerunt vel luserunt, v. in Supplemento an-
notatiouum. Primum versum sanum et integrum esse puto; secun-
dum lacunis ita truncatum, ut vix restituì possit; tcrtius in Aid. emen-
datior babetur; quarto clausula deficit. Manifestum enim videtur, post
manticula lacuna, quam Urs. quidem et Aid. non indicant, periisse ex-
tremam partem artic. manticularum, et primam sequentis de manticu-
laribus. Quae post eam supersunt verba , in hanc fere refinxerim scn-
tentiam: Haec manticularia putas vilia et promiscua tactu: an sanctiora
dicis iuraiuranda? Posthacc iterum lacunam indicavi, ctiam hanc in
schedis ncglectam ; quoniam hic apparct de mantelis dictum esse ; et
probabiliter conico tum est, Plauti versum e Captiv. III, 3, 6. hic ex-
plicatum esse: Nec sycophantiis nee fucis ullum mantcllum obvium est.
Scal. Plautum ornili no tollit , cum scribit: Pian iris hoc significare
videtur (Pacuvium intelligit) : — — quibus quotidie Parvae noxae ex-
tcrgeanlur: sed nullam in iis invenio sententiam tragico poèta dignam.
Qu. VIII, 14, 15. Mantisa] Lucili! dimidius versus est apud Dou-
sam ine. 92.
ANNOT. PAULI. 9. mantelorttm] boni codd. Limi, mantiliorum
vg. 10. Tusca] Osca mg. A. Acc, quod unus habet detcrior codex.
adicitur] boni codd. adiicitur vg. Lia». 11. obsonia] M., ut vg.
ohsonium Grj. Lind. , quo numeri pessumdantur.
QU. Vili, 13. (167, 21 - 168, 5.) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XII. QU. Vili, 14. 153
Mamphur
Mansuetum 10
(JMantare saepe m anere. Caecilius in Epistola: 15 Mantisa
"la in ne adeo manta, iam hoc vide, caecus
animimi ..... adventus
angit." || Manticularum usus pauperibus
in nummis recondendis etiam nostro saeculo fuit.
Unde manticulari dicebantur, qui furandi gratia 20
manticulas attrectabant. Inde poetae prò dolose
quid agendo usi sunt eo verbo. Pacuvius: "Ad
manticulandum astu aggreditur scit cairn quid pro-
meruerit." ''modici manticulatur , . . Ita
me facti oppressi iugo." Item deinde: "Aggrediar 25
astu regem $ manticulandum est mihi." et "Machi-
nam ordiris novam manlicula"
"tactu, an sanctiora dicis iuraiuranda."
Plautus hoc significare videtur, 30
quibus quotidie parvae noxae extergeantur . fre-
quens enim antiquis ad manus tergendas usus fuit
mantelorum.
EMEND. LECT.. 25.26. deinde . . . mihi] Deinde aggrediar asta regem. manticulandum est hie mihi. 29. iuraiuranda] supplenti, guae
ci scntcntiae deficiuut , couatum feci in Annot.
134 QU. Vili, 15. FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XII. QU. Vili, 16. (168, 5 - 19.)
5 Malta
Malleoli . . ■ 10
1")
||Moesonf persona comica appellatili', aut coci,
1*0 aut nautae, aut eius generis, dici ab inventore eius
Moesone comoedo, ut ait Aristophanes Gramma-
ticus. |]Maeniana appellata sunt a Maenio
censore , qui primus in Foro ultra columnas tigna
proiecit, quo ampliarentur supcriora spectaeula.
Mollestras 05 || Maior Giaccia dieta est Italia, quod eam Siculi
quondam obtinuerunt : vel quod multae magnaeque
civitates in ca fucrunt exGraceia profectac. || Maius
mensis in compluribus civitatibus Latinis anteLrbem
conditam fuissc videtur. qua ex causa 7 utruni a ma-
30 ioribus, ut Iunius a iunioribus, dictus sit; an a Maia,
quod Mercurio filio eius res divinae y fìant solennes ;
an quod ipsi deae in multis Latinis civitatibus sacrifi-
cia lìcbant
EMEIND. LECT. 29, qua ex causa} ad<lc: appellatus sit, atnbigitur. 31. rcs dnmoe] adJc : idibus. 3'J. tosi itme]
Ita n ne deae.
(97)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
135
Malleoli vocantur non solura parvi malici, sed etiam Li qui ad incendium faciendum aptantur, videlicet ad similitudi-
nem priorum dicti.
Mollestras dicebant pelles ovillas, quibus galeas extergebant.
Malta dicitur a Graccis pix cani cera mixta.
Ma e so n persona comica ab inventore dieta. 5
Maeniana aedilìcia a Maenio sunt appellata. Is cnim primus ultra columnas extcndit tigna, quo ampliarcntur superiora*
ANNOT. FESTI. Qu. Vili, 15, IO. Malleoli] cf. Nonius p. 556,
11. Glossar. Labb.: Malleolus, acpvgag (ffyi'ya), miQÌxfìoXa, naQtfipoXiov.
25. Mollestras] Turneb. Advers. Ili, 11.: "Sic Latini vocabulum Grac-
cnm depravarunt , et e fir/Xojrr) mollestram interpolarunt." Idem XIX,
24. : "Si quid veniae viri aequi darent audaciac et temeritati , aflìriua-
rem esse legendum melotas, fiyXonù? enim Graeci vocant ovium pelles."
Ulud longc credibilius. Ex litcrarum ordine colligi potest , non Mol-
lestras , sed aliud huic articulo apud Vcrrium lemma praefixum fuisse,
cuius priinae literae erant M a. Id fortassc fuit MuXoitìj.
Qu. VIII, 16, 5. Malia] Glossar. Labb.: Malta, iXiuox.ovi.ov, xijqo-
TtiOOov. Maltana, tiiOoÓxijqov. Plura scriptores rerum naturalium et :ru-
sticarum. Nonius p. 37, 7. metapboricum eiusdem toc usuiti explicat.
19. Mocson] Aid. p. 113. nibil variat, nisi quod 21. om. ut: quoti ab
Ubs. uncis inclusimi est. Non dubito, quin id in sebedis l'acri t , sed
fortassc alia quaedam verba excidcrunt. Maeson fuisse id nomen , lite-
rarum ordine cvincitur et aliorum scriptorum testili) rmii s. Hesvebius :
Malaotv , ftayuotZov (rectius fiuyn.f)oq), uXXoi ftogov uno roti /uuoàoOtti. et:
Tnii\, tìu) rov ovvi/O 01'$ Ct/jor tiuqÙ ^irrixoìq ol Tiòv ftttyiiooìv vnnaircu
£ivot," ol ài h'Tonioi, Ma.Lo~(aviq. et: Movaojviq (corrupte), ol xo{)V(f<r.loi, ro~v
/luytiQiov y.id oi Tf/vVrai. Diligenlissime de Maesonis nomine egerat Ari-
stopbancs Byzantius in libro tiiqì niiooomoìv , quo Verrium usimi esse
apparet collatis iis , quae largiori manu inde apposuit Atbcnacus XIV.
p. 659 a. Hic Blacsonem, tradit, cornicimi fuisse bislrionem , Megaris
oriundum , Maesonis personae inventorem aliarumque , ut ministri coci-
que (quibus ex Fcsto nauta addi potest) ; bine Maesonica dici faceta
dicleria, quae ciusmodi personis accommodata essent. Ab boc Maesonc
etiam proverbiorum genus Maesonicum dietimi est, quod ex Diogeniani
fragmento eruit , simulque totum illuni hominem facetissimuin ab obli-
vione strenue vindicavit Schneidewin. noster in Relat. litcr. Gottingens.
a. MDCCCXXXVII. f. 85. p. 847 sq. 22. Maeniana] Aid. p. 112.
babet Moeniana et Moenio. Glossar. Labb.: Maenianum, iìdorfja. Me-
nianum, ìio>orrjq. Menianus, ìxd-ézrjq. Cf. etiam : Atftjrnnda («juae grun-
dae adiecta est) , «Wii/t, o l^o'iorrjq. Exostra intelligitur co signilicatu
quo ponitur a Cicerone de prov. cons. 6. (videliect eodem, quo nostrum
lialeon), qui nupcr imperitissime cimi scenico vocabuli usu pcrmixlus et
confusus est. De Macnianis interprctes apposuerunt Nonium p.65, 23.,
Isidorum Origg. XV, 3, 11., Pseudo - Asconium in Cicer. divinat. §. 50.
p. 120. ed. Orell. , alios. Uberrime de eo structurae genere dixit Sal-
iiiasius in Spartiani Pescenn. 12. p. 676. 22. Maenio censore] de
boc A. Aug. : "In aliquo libro (in Aid. scilicet, e sebedis Laeti) est a
Maenio Censore. Fuit autem C. Maenius P. F. P. N. Ccnsor cum L.
Papirio Crasso anno CDXXXV. Hic triumphavit de Àntiatibus aliisque
priscis Latinis; quamobrem ei columnam datam esse Plin. scribit lib.
XXXIV. cap. 5. (s. 11. §. 20,)." Diversa ab bac narrationc alia est,
cuius teslis babetur Pseudo - Asconius 1. 1. : Maenius, qiim domum saam
venderet Catoni et Fiacco censoribits (a. DLXIX.); ut ibi basilica aedi-
fìcarctur, exceperat ius sibi nnius columnae, super quam lectum proiice-
rct ex provolantibus tabulatis etc. Cf. Liv. XXXIX, 44. BZuius autem
rei gravissimus anelar laudatur a Porphyr. in Horat. Scrm. I, 3, 23.
Lucilius, cuius verba ibi relata: Maenius columnam cum pelerei, Dousa
fragni, ine. 105. sic rclingit : columnam Maenius cum peteret} vei cum
exciperct. Quajiroptcr aegre in eam scntcntiain concesserim , quam
nupcr Bunsenius Descr. Romae T. Ili, II. p. 43. de bac columna Mae-
nia proposuit. 25. Maior Gruccia] cf. Serv. in Virgil. Acn. I,
569. 26. obtinucrunt] detinuerunt Aid. p. 110. Hinc intelligitur,
Vcrrium Siculos Graecam nationem habuisse. 27. Maius] cf. annot.
ad Paulum p. 77. v. Iunius. Hunc art. lacunis esse deformatum appa-
ret; quanquam Aid. et Urs. nullas indicant; in vg. post re* divinae
lacunac signa posila sunt. Excidissc videtur 29. post voce, qua ex
causa — appellatus sit, ambifjitur — 31. post voce, res divinae —
idibus (v. Paulus p. 101. v. Maiis idibus) — 32. ante deac — Itonac
— et post fiebant — ipso mense, quod additur etiam in Aid. p. 111.
et ab Urs. in mg. Poslbaec, suspicor , explicatum esse, cur Bona dea
prò Maia baberetur, similitcr ut a Cornelio Labeone apud Maerob. Sat.
I, 12. Scai. veram lectionem banc fuisse existimat an a Maia, quod
Mercurio /ilio ciìis res divina idibus fiat eo mense.
ANNOT. PAULI. 1. videlicet] scilieet mg. A. Auc, ut cod. Lipsi-
cnsis. 3. ovillas] codd., ut videtur, omnes, et Lino, oviles vg.
ovillas, vcl ovinas mg. A. Aug. 5. Maeson] scripsi. Meson boni
codd. vg., sed in mg. Moeson, e sebedis Laeti.
136
PAUL! DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
(97)
Mae siti s lingua Osca mensis Maius. Osci enim a regione Campaniae, quae est Oscorum, vocati sunt.
Maiestas a magnitudine dieta.
(98) Maior magistratus consul dicitur.
Mas diminutive facit masculus.
5 Matertera patris et matris mihi magna matertera est.
Matertera matris soror, quasi mater altera.
Maior patruus avi et aviae patruus.
Maior avunculus avi et aviae avunculus.
Maior amita avi et aviae amita.
10 Maior socer uxoris meae proavus.
Maior socrus uxoris meae proavia.
Maeandrum genus picturae dictum est a similitudine flexus aninis , qui appellatili' Maeandrus.
Macciatribus a quodam castro sic appella tur.
ANNOT. FESTI. Miror, in hoc folio adverso, quod quaternionis
Vili. col. 17. et 18. compleclitur, nihil a Pomponio Laeto lectum esse,
quod inde in schedas referri posset. Verumtamcn , nisi ordinem , quo
articuli in schedis ab Ursino in publicum editis se excipiunt, ad arbi-
trium meum immutare voluissem , quod mihi non licere putabam : nihil
erat, quod in hac pagella collocar! posset. Itaque leinmata tantum
articulorum a Paulo excerptorum , quae in co folio fuisse necesse est,
ibidem disposui, annotationemque, ut supra feci, iis lemmatibus subiunxi.
Qu. VIII, 17, 1. Maesius] Festus Qu. VIII, 16. p. 1C8, 14. v. Maius.
Apparet Osca et Latina mensium nomina ita inter se cognata fuisse, ut
ipsas linguas et naliones. De Oscorum nominis origine quae Festus
dixerat , Pauli incuria ita obscurata sunt , ut in lucem rclrahi vix pos-
sint. 17. Maior magistratus] Plenius et reclius 31. Messala in libro
de auspiciis apud Gellium N. A. XIII, 15, 4. Patriciorum auspicia in
duas sunt potestates divisa: maxima sunt consultali, praetorum, censo-
rum. . . . Reliquorum magistratuum minora sunt auspicia : ideo Mi
minores, hi maior es mag istratus appellantur. Cf. Festus Qu. IX,
9. p. 9, 19. v. maximum practorem.
Qu. Vili, 18, 1. Maior patruus] Festum credibile, de magno patruo
exposuissc, antequam ad maiorem patruum accederet , ut superius de
magna matertera dixerat. De ipsa re maxime Paulus Ictus in Digest.
XXXVIII, 10, 10. confercndus est, qui §. 16.: Patruus maior, ait , est
proavi frater, patris vel malli* patruus magnus. Idem §. 15. : Patruus
magnus est frater avi, et: qui mihi patruus magnus est, is patri meo
vel matri meae patruus est. Itaque maior patruus etiam avi et aTiae
patruus est; neque ulla caussa est, cur Dac, maiorem patruum proprie
avi , non aviae esse patruum , contendat , maiorem autem avunculum
aviae, non ari avunculum. Cuius hominis sentcntiam vii refutassem,
nisi largum superessc viderem , propter charlae modulimi , annotandi
spatium.
16. Maior socer] Modestinus in Digest. XXXVIII, 10, 4. §.C\: Socer
magnus dicitur uxoris meae avus. Socerum maiorem non peculiari de-
linilionc illustravit. 27. Maeandrum] fortasse Festus Virgilii versum,
Acn. V, 250., explicuit, cum in eodeni Meliboea purpura appellata sit,
de qua supra p. 93. apud Paulum dictum est. Nonius p. 140, 2.: Mae-
ander est picturae genus a simili opere labyrinthorum ortum clavieulis
illigatum. 33. Slaccia tribus] addita a. u. e. CCCCXXI. Lìt.VIII,
17. Quod ad Maecium castrum, Liv. VI, 2. Maecium locnmnon proeul
a Lanuvio memorat. Id enim rerum loci nomcn, a quo tribus appella-
tio ducta est. Nam anno CCCCXVIH. Lanuvinis civitas data erat; nee
dubiura , quin horum potissiraum gratia Maecia tribus addita fuerit.
ANNOT. PAULI. 1. Oscorum] M. , ut videtur, Li>d. Oscor Gì.
cdd. velt. Oscos vg. A. Aro. in mg. Oscor Oscorum) 5. magna
matertera] boni codd. Lisd. magna mater vg. , sed A. Ave in uig.
matertera) correxerat. 7. aviae patruus] aviae proavus Lijd. .
lucrimi typothetae vel correctoris sphalma.
QU. Vili, 17.
Maesius
FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XII. QU. Vili, 18, 137
Maior palruus
Maior avunculus
Maiestas
10
Maior amila
Maior magistralus
Maior socer
20
Maior socrus
Mas
Macandrnm
Matertera 3q
Maecia tribus
158 QU. Vili, 19. FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XII. QU. Vili, 20. (168, 20 - 169, 2.
Masucium Monimentum
Mo.i-
10
Morbosum . . .......... 15
Mortuus
Moracias
EMEND. LECT. Qu. Vili, 20, 22. pracdietum] praedicium.
ubi adiciuntiiì'l libri dicuntiir.
HMonstrum, ut Aclius Stilo interpreta tur , a mo-
nendo dicium est, velut monestrum. Item Sinnius
20 Capito, quod monstret futurum, et moneat volun-
tatem dcorum. quod etiam prodirjiurn , velut
praedictuui et quasi praedictum f, quod praedi-
cat eadem, et portentum, quod portendat et signi-
ficet. inde dici apparet id quartum, quod miki
25 visum est adiciendum, praesertim cum ex eadem
significatione pendeat, et in promptu sit omni-
bus, id est ostentum: quod item ab ostendendo
dictum est apud auctores :
\\Monitores qui monent histriones
30 in scaena sed etiam ubi adiciunturf commentarii.
Il Monile dictum est ornatus mulieris: qualem Im-
buisse Eriphylam fabulae ferunt. ex eo etiam equis
praependens a collo ornamentimi monile appellant.
29. Monitore.*] addc : appcllauiur non solum h ornine»-. 30.
(98)
PAUL! DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
159
Masucium edaccm a inalidendo scilicet.
Mox paullo post.
Morbosum hominem morbo ali quo affectum.
M or tu us ab emerita vita dictus.
Moracias nuces Titinnius duras esse alt, unde fit diminutivum moracillum. 5
M.on ini cntuin est, quod et mortili causa aedificatum est et quicquid ob incnioriam alicuius factum est, ut fana , porti-
cus , scripta et carmina. Sed monimentum quamvis mortui causa sit factum , non tu ni cu significai ibi sepultum.
Monitores dicuntur, et qui in scena monent bistriones, et libri commentarli.
Monile et mulierum ornatus dicitur et equorum propendens a collo.
ANNOT. FESTI. Qu. Vili, 19, 1. Masucium] voc. linguae rusti-
cae, ut opinor, 29. Moracias micci] Las a mora dictas esse, fingit
Dac, unde qua lege illud vocabuluni fingi potuerit, non satis intelligo.
Moraculas coni. Bothius P. Se. L. V, II. p. 73. Titinniì fragni, ine. 0.,
adiectivum existimans liccntia ridicula fictum , ut bibaculus, quia dura e
nuces moram afferant dentibus. Placidus p. 485. : Moragis , nucibus
lonrjis.
Qu. Vili, 20, 1. Monimentum] Varrò de L. L. VI. §. 45.: Sic mo-
nimenta quae in sepulcris ; et ideo secundum viam, quo praetcreuntis
admoncant et se fuisse et illos esse mortalis. Ab eo ectera auae scripta
et facta memoriae causa , monimenta dieta. Cf. Cicero epist. II. ad
Caesarcm apud Noniura p. 32, 10. Non significabant ibi sepultum,
quod cenotaphia erant multa monumenta. 18. Monstrum] buius
articuli excerptum Paulus paulo inferius, ut interdum facit, post v. modo
posnit. Ita certe probabilius statui videbatur , quam , quod primum in
mentem venerat, tv. monitores et monile a Paulo loco suo mota et bic
iam esse occupata, cum post v. monstrum et ante v. molucrùm poncnda
fuissent. Ita si statuebam , totum folium , quod Qu. Vili, 17. 18. 19.
20. continebat, -vacuimi relinquebatur , ut si iam ante Pompo ni um
Lactum e libro msto piane sublatum fuisset. Sed quod dixi , Paulus
facilius poterat v. monstrum excerptis suis paulo inferius addere , quam
monitores et monile in superiorem locum evehere. Accedit , quod ita
vocabula origine inter se coniuncta, monimentum, monstrum, monitores,
continuo tenore exponuntur , ut mos est Festi , et congruens quaedam
barum pagcllarum , quae gravissimam ex omnibus cladcm passac sunt,
forma efficitur. Apud Aldum bic art. est p. 108.; hinc partim in vg.
Variant haec : 19. Sinnius] Asinius Aid. 20. moneat] monet
Aid. 22. praedictum] A. Auc. in mg.: prodictum vel praedicium~).
Sed melius corrigitur alternai praedictum. Dac. tentai: velut prodicium
et quasi praedieium. quasi praedictum] quasi praediclium Aid.
Hic praedicium aptius erit. 23. eadem] i. e. futura, quae monstrum
monstrat. Non displiect tamen , quod vir doctissiinus Ed. Huschbc
mecum communicavit a se inventum : cladem. Sed loci totius ratio ea
est, ut bic significatio eius rei, quae praedicatur, non requiratur. 28.
apud auctores] om. Aid. vg. Ac possunt bacc verba etiam sequenti articulo
de monitoribus attribui. Apparet, Festum, quae de ostento dicuntur, ex
proprio penu Verri! cxposilioni adiecissc. Sed ctiam Vcrrius id voc. non
omisit, ut intclligitur ipso Festo collato Qu.X, 17. p. 180, 17. v. ostentuin.
Cf. Qu. XI, 29. p.37, 14. v. prodigia, Qu.XII, 13. p.53, 14. v. portenta,
Nonius p.429, 31. et 435, 31. v. monstra. 29. qui monent] haec in
Pomponii Laeti sebedis, nulla lacuna indicata, continuantur verbis apud
auctores: sed intercidisse lemma monitores, Paulo collato iam intcl-
lectum est a Dac. Hic verba, quae excidcrint, ita supplet: Monitores
dicli sunt qui monent, ut apud auctores, qui monent histr. ctc. Rectius
scripsisset: Monitores appellantur non solum homines, qui monent hisfr.
Similitcr Liwd. , qui etiam inferiorem versum ita emendat: libri dicun-
tur commentarti. Glossar. Labb.: Monitor, vnoftoXivi;. Etiam in titulo,
quem Forcellinus indicat , Secundus monitor Gcnium collegi! scaenico-
rum veneralur. Commentarios sive tiTto/tr^/tara monitores dictos esse
apparet, quod vice monitornm fungebantur. 31. Monile] Vcrrius
fortasse spcctabat Ennii Alcmaeoncm, vcl Accii Alcmaconem aut Eriphy-
lam. Eriphylam] Eriphylcm vg. , male. praependens] pcr-
pendens Aid. p. 113.
ANNOT. PAULI. 1. Masucium] boni codd. Mansucium vg. Lind.
Sed N litera a librariis propter elymon videttir interpolata esse. Man-
sucum, quod A. Auc. in mg. posuit, in nullo cod. est. 8. et qui] M.
vg. qui et Gu. Lind. Hic certe a Gu. codice vocabulis transpositis
sensui damnum factum esse manifcslum est.
s*
14!)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LD3. XI.
(93)
M ornar Siculi stultum appellant.
Moni in e* momento. Lucretius : "Montine si parvo possint impulsa mover!."
Modo qunm per correptumO dici tur, significat et tempus, ut modo venit, et ponitur prò tantum, ut tace modo.
Quodsi producta posteriore syllaba enuncietiir, dativus vel ablativus est casus ab eo , quod est modus.
5 Monstrum dictum velut monestrum, quod moncat, aliquid futurumj prodigium velut praedicium, quod praedicat}
portentum, quod portendat; ostentimi, quod ostendat.
(99) Mo lue rum et quo molae verruntur, quod Graeci fivXrjxoQov dicunt, et tumor ventris , qui etiam virginibus incidere
solet. Afranius : "Virgini", inquit, "tani crescit uterus , quam gravidae mulieri. Molucrum vocatur, transit sine
doloribus." Molucrum dicitur etiam lignum quoddam quadratimi , ubi immolatili'.
10 Mola vocatur etiam far tostum et sale sparsimi, quod eo molito hostiae asperguntur.
Moles prò magnitudine fere poni solet. Sed moli ri et molitiones a movendo certum est dici.
Mu.nus significat officium*, quum dicitur quis munere fungi. Itein domini, quod officii causa datar.
Mummiana aedificia a Munì mio dieta.
ANNOT. FESTI. Qu. Vili, 21, 1. Stornar] Glossae Isidori-: Mo-
ntar Siculus , sttiltus, qui cito movetur ad iram. Plautus: Quid tu , o
Stornar Sicilie homo, praesumis? (quod. Plauti fragmentum non reperio
apud Bothium). Eadem in iisdem glossis iterum , sed corrupta legun-
tur : Marsicule prò Stornar Sieule. Non puto , etiam Sieulum dici prò
stulto, ut Scal.: sed Sieulum hominem dici Momarcm, quod ea persona
in Siculorum conioedia spectabatur. Cf. Paulus p. 36 v. carinantes,
cum annot. et Hesycbius: Mw/tap, ftéfiipic , ovuSoe , aìa/og , cuni Inlcrpp.
7. Momùie] v. Lucret. Ili, 189. 13. Modo] cf. Paulus p. 62. v. ergo.
20. molae teruntur] rotae vertuntur Aid. p . 113. al. verruntur al. ver-
tuntur Urs. in mg. verruntur, quod Paulus habet, baud dubic veruni est.
21. nvhv.Qov] ixvhjxóoov recte proponitur a Salmasio Excrc. Plin. p. 19.
col. 1. f., quem Dac. presse scquilur; /.ivXuy.qov, quod Se ai,, conunenda-
vit, alienimi ab bac re est. Placidus p. 485. : Molo crii m , quem Graeci
fivXi/.Qov dicunt. 22. incidere solet] solet evenire Aid. 23.
afranius in Virginc] Botbe P. Se. L. V, II. p. 192. fr. 3. vir-
gini] vigiliti Aid. 24. uterus] crescit ntcrus Aid. , quod vercor ne
ex Paulo assumpturn sit. Omnino sebedarum Laeti minor fides quam
Pauli,: quocirca Pauli lectioni potissimum insistcndum, et verba Afranii
sic fere in senarios arbitror digerendos : "Ferme virgini Tarn crescit
uterus, quam gravidulae mulieri, Molucrum vocatur etc." Scal. tcntabat :
ferme virgini E.vcrescit uterus, tanquam gravidae mulieri. Hanc versus
formam amplcctitur Nculiirch. de fabula togata p.261. Botbius : ferme
virgini Tanquam gravidatae mulieri crescit uterus, qui numeri non
placent. De eadem re Hcsycbius: Mvi'jka (rectius Mvltj), ociqì ri? ìxai-
qovoa ti/v yaoTiQa. 25. 20. Cloatius etiam] post bacc verba et Aelius
excidisse, coni. Uks. in mg. (non A. et Aelius, ut Lind. indicat, nam
A signum supplementi est). Optiine, sic enim , cur Aelius paulo infc-
rius idem Aelius dicatur, intelligitur , et plurale aiuti t babeut, uude
pendeat. Caeterum interpunctione sebedarum paululuin immutata etiam
in lihris sacrorum coniunxi cum voce, molucrum esse. Sacrorum enim,
libros indices continuissc utensilium et donorum in templis collocatorum,
oslendit Servius in Virg. Aen. III, 287. IX, 408. Ecl. VII, 31. 26.
esse aiunt] aiunt esse Aid. 27. ligneum] lignum Aid. vg.: recte.
ubi immolatur] i. e. quod mola salsa conspergitur. molatur corr.
Scal. , contra fidem sebedarum et Pauli. 31. Mola] cf. Paulus
p. 3. v. ador, et p. 81. v. immolare, Festus Qu. IX, 8. p. 8, 28. v.
niurics , et Varrò de L. L. V. §. 104. Glossar. Labb. : Molae salsae,
xuiOrtl ^.fifovynivai. 32. molas avias] quis dixerit et quo sensu, ex
bis sebedis, e lacero folio negligenter cxseriptis, vix quisquam divinabit.
Qu. VIII, 22, 10. Sloles] a movendo rectissime ducitur. V ante
liquidali! elisimi est, ut in momcntum, fomes a fovendo, uligo ab uvore.
20. Sfunus] cf. Festus Qu. EX, 6. p. 6, 4. v. munus , et Varrò de L.
L. V. §. 179.
ANNOT. PALLI. 2. Stornine momento] scripsi. Stomen momento
boni codd. Momen momcntum vg. Liixd. Ex lectione codd. illud fa-
cilius est rciingerc , quam boc. Lucrctins] ed. vet. vg. Lucilius
Li.\d., nescio unde, vitio aperto. si] se Li>d., puto typotbetae errore,
nam si est in ed. vet. et vg. tifi Lucret. parvo] a parvo quod A. Are.
in mg. adscripsit, non est nisi in detcrioribus codd. et edd. vett.
possint] boni codd. posscnt vg. possunt mg. A. Are. et Li>d. e dete-
rioribus codd. 3. correttimi] 51., ut vg. eorreptam Gì. Li>r>.
Ltrunique a Fcsto, ut apud alios ponitun. V. Qu.XU, 1. p. 41, 27. gemino
r. Qu.XI,29.p. 37, 15. quae mine o appellatili-. et tempus] boni codd.
Lixd. et om. vg. venit boni codd. vg. veni vg. 5. Monstrum]
apud Fcstum Qu. Vili, 20. p. 168, 20. 7. /iti/Jxooo»] Lijid. my-
lihoron boni codd. 7. S. incidere solet] solet incidere M. 9.
dicitur etiam] M. etiam dicitur Gì. Li>o. 12. oflieium] recte
supplctum est in Aid. vg. , sed decst in omnibus codd. et edJ. vett.
QU. Vili, 21. (169,2-16.) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XII.
Montar
QU. Vili, 22. 141
Montine
10 Moles
Modo
15
||Molucrum non solum quo molae teruntur f dicitur, 20 Munus
id quod Graeci /xvXixgov t appellant, sed etiam
tumor ventris, qui etiam virginibus incidere solet:
cuius meminit Afranius in Virgine : "Ferme vir-
gini , tanquam f gravidae mulieri uterus , molu- •
cruna vocatur, transit sine doloribus." Gloatius, 25
f etiam in libris sacrorum molucrum esse , aiunt,
lifjneum f quoddam quadratum, ubi immolatili-."
Idem Aelius in explanatione carminum Saliarium
eodem nomine appellali ait, quod sub mola suppo-
natur. Aurelius Opilius appellai ubi mola tur.
|| Mola etiam vocatur far tostum, essale sparsimi:
quod eo molito, hostiae aspergantur. molas avias
inepte quidam dictas putant
30 Mummiana
KMEND. LECTIO. 20. teruntur] vcrtuntur. 21. tti'hxQov] fivXijxó(iov.
gravidulae mulieri. 25. 26. Cloatius etianì] interpone: et Aelius.
2i. tanquam .... uterus] Tarn crescit uterus, quam
27. liqueum] li g hum.
142 QU.VIII,23. (169,17-22.) FESTI SCHED. AP.LAET. L.XII. QU.VIII,24. (169, 22-170,21.)
10
Manditi
Ci
Mundus ctiam mulicris
potest. Accius :
Cum virginali mun do clam patre."
15
Ennius : "Idem loco navibus 20
cclsis manda facie atque etiam aere f.
Cereris qui mundus appella-
li"" qui ter in anno solet
patere. Ili f Kal. Sept. et III Non. Octobr.
et III f LI. Novemb. Qui vel omni 25
dictus est quod terra movclur.
Munilio
Mtmeralù .
30
Mtincm ....
EHBNO. LECTIO. Q... VIII, 23, 10. supplì Mundus etiam mulier
Idem Iota navibus pulchris munda faeit nautisque mari quaei
validam. 12. Serti ih v fi li,, s. 17. quasdam. 28. aluta
UMamphula appellatur panis Syriaci genus, quod,
ut jait Vcrrius, in cubano antequam percoqua-
tur, decidit in carbones cineremque, cuius meminit
Lucilius : "Pistricem valida f, si nummi suppedita-
bunt, addas cmpleuron, mampliulas quae sciat omnis."
||Municeps est, ut ait Aclius Gallus, qui in mu-
nicipio liber natus est. Ilem qui ex alio genere ho-
minum munus functus est. Item qui in municipio
ex servitute se liberavit a municipe. Item munici-
pes erant, qui ex aliis civitatibus Romani venissent,
quibus non licebat magistratum capere, sed tantum
muneris partem. At Scrvilius f aiebat initio fuisse,
qui ea conditone cives Bo. fuissent, ut semper remp.
separatim a populo Ro. haberent, Gumanos, Acerra-
nos, Atellanos, qui aeque cives Ro. erant et in
legione merebant, sed dignitates non capiebant.
||Mutas quasi f e litteris appella tas quidam putant,
quod positae in ullimis partibus orationis obmu-
tescere cogant loquentem. quidam quod par-
vae, exiguaeque sint vocis, ut quando mutum
oratorem, aut tragoedum dicimus. ||3Iultaru
Osce dici putant poenam quidam. M. Varrò
ait poenam esse, sed pecuniariam, de qua sub-
tililer in 1. I. quaestionum Epist. refert. || Mul-
leos genus calceorum aiunt esse ; quibus
reges Albanorum primi, deinde patricii sunt
usi. M. Cato originum li. VII. : "Qui magistra-
tum Curulem cepisset, calceos mulleos allutaci-
niatosf, ceteri perones." Item Titinius in Seriana f :
"Iam cum mulleis te ostendisti, quos tibiatis in
calceos f." quos putant a multando dictos .i.
suendo. || Multifariam dixerunt antiqui,
videlicet, quod in mullis locis fari potcrat.
i.v ornatus dicitur, quod et hie mo v eri p o t e s t. 20. 21.
cntibus vitam. 2i. IX. 25. VI. (Ju. Vffl, 364, i.
laciniatos 29. Sctitia. 30. 31. tibia tini caìceas.
(99)
PALLI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
145
Munii us appcllatur caclum , terra, mare et aer. Mundus etiani dicitur ornatus muliebris; quia non alius est quam
quod inoveri potcst. Mundus quoque appellatili' lautus et purus.
Munitio morsicatiti ciborum.
Muneralis lex vocata est, qua Cincius cavit, ne cui liceret munus accipere. Plautus : "Nequc muneraleiti legein
neque lenoniam , rogata fuerit, nec ne, flocci acstimo."
Muncra significare certuni est officiosum, unde e contrario immunis dicitur qui nullo fungitur officio.
Mutae dicuntur literae , quod positae in ultimis partibus orationis obmutcsccre cogant loquentcs , vcl quod parvae
exiguacque sint vocis , ut quum mutuiti oratorem aut tragoedum dicimus.
Multa ni Osce dici pitta ut poenam.
Mullei calcei regum Albanorum et post patriciorum a mullando , id est suendo, dicti.
ANNOT. FESTI. Qu. Vili, 23, 13. Mundus] Quae de Loc e sche-
dis prolata sunt , adscripsi , ut leguntur , sed ea e laccris fragmentis
male esse consarcinata , manifestimi est , primum quod in eam incidunt
pagcllam , quae igne maximam partem crat absumpta , deinde quod sen-
tentiae defectus et Paulus comparatus plures iuesse lacunas ostendunt.
Has , licet obliteratas in schedis , significavi vacuis spatiis. Pracmissa
erat ea mundi definitio , quae a Paulo v. 1. servata est, additimi que
statini , ut puto , veriloquium : quia haec omnia moventur. Ita etiam
Varrò de L. L. VI. §. 3. Isidor. Orr. XIII, 1, 1. Sequitur Accius (ita
sebedae et Aid., Ateius vg. male), qui fortasse de Medea dixerat (Bothe
P. Se. L. V, I. p. 249. ine. 5.). 18. patré] scheda pater Aid.
Tg. Postea exciderunt quae apud Paulum t. 2. sunt : * Mundus . . .
lautus et purus. II uno enim voc. significatum spectat Ennii versus,
tjuem Dac vidit cundem esse, qui a Fésto Qu. XII. p. 68, 13. sic lau-
datur : idem loca navibus pulchris munda facit , nautisque mari quae-
sentibus vitam. Voc. autem Cereris iungendum est cum iis quae se-
cuntur : nam mundum, qui sub terra erat, Cereris dictum esse, Roma-
no rum religionibus introspectis valde probabile fit. 22- Cereris
qui m.] Cereris. Qui m. Uns. Cererisque mundus etiam Aid. Quin
coni. Urs. in mg. Post voc. appellatur lacunam significavi. 24.
patere] videlicet addit Aid. 25. /// . . . Novembris] cf. Festus
Qu. IX. p. 4, 32. Paulus p. 103.: quibus Inter se collatis efficitur veros
dies fuisse a. d. IX Kal. Sept. , a. d. Ili Non. Oct. , a. d. VI. Id.
Nov. Huic enim loco exigua fides. Ceterum cf. Etrusc. rer. Ili, 4,
"• vel omni] Urs. vel etiam Aid. id omne coni. Uns. in mg.
Fuisse puto vel cumino post lacunam. 27. Munitio] voc. hoc sensu
incognitum : nam nihil agit Meursius Exerc. crit. P. I. in Curcul. 1.
29. Muneralis lex] de hac notae sunt Savinii, Rudorffii, Fraudai dispu-
tationes. Klcnzius de iure cogn. et affin. p. 55. Vcrrium distinctius
scnpsisse opinatur : ne cui liceret ob causam orandam donum munusve
accipere. Plautus] fragm. ine. 19. p. 445. Bothe. 32. Muncm]
et. Nonius p. 23. v. munes, et Paulus p. 81. v. immunis.
Qu. Vili, 24, 4. Lucilius] ap. Dousam p. 5. ine. 13. Pistricem]
cf. Varrò de L.L. V. §. 138. valida] validam corr. Scal. Uus. in mg.
10
5. empleuron] 1'(j.7i}livqov, bonis lateribus, intelligit Scal. 6. Municeps]
cf. Paulus p. 105. (supra p.127.) ▼. municipium, et quae ibi annotavimus.
In hoc art. apparet , duo disputationis Verrianae capita confusa esse,
eo quod ilei» ante municipes male inculcatum est. Nam prior pars condi-
cionein singuli municipis, altera municipiorum statum in universum spectat.
*ji] om. Aid. p. 107. 8 9. qui in municipio . . se liberavit] quem
municipium . . liberavit coni. Scal.: sed libertini a municipio manumissi,
de quibus Varrò de L. L. Vili. §. 83., hic non significante. 12.
Servilius] Scr. filius Aid. vg. Urs. iu mg. : unde Servilius factum esse
videtur. Servium Sulpicium Rufum , Sulpicii leti filiuin, intelligit Nie-
buhr. H. R. II. p. 66. n. 112. 14. Cumanos] videlicet addit Aid.
15. aeque] et additur in mg. A. Auc , quo non opus est. Cf. Varrò
de L. L. V. §. 179.: Municipes, qui una munus fungi debent. 17.
Mutas] cf. Festus Qu. IX, 2. p-2, 14. quasi] quoque Aid. p. 108. quas-
dam corr. Urs. in mg., recte. 18. 19. obm. eog. loquentem] loq.
obm. cog. Aid. 20. quando] cum Aid. 21. Multam] de eo
yoc. Osco disputavi Etrusc. rer. Intr. I, 11. 22. quidam] quan-
dam Aid. M. Farro] cf. de L. L. V. §. 177. 24. 25. Mul-
leos] etiam de bis dictum Etrusc. rer. I, 3, 11. Placidus p.485.: Mul-
leo, calciamenti genus , a colore albo. 27. M. Cato] Origg. VII.
p. 28. Lion. 28. calceos] Urs. uncis inclusit. 28. 29. allu-
taciniatos] allucinalos Aid. alutacinatos vcl lunatos A. Aug. Urs. in
mg.: sed alutatos voluit A. Auc. in annot. alutacinatos Turneb. Adv.
XIX, 24. (ab alutacio). alii uncinatos coni. Scal. aluminatos Ruben,
de re vest. II, 1. Praetulerim : aluta laciniatos. Scriana] Setina
Aid. vg. recte. Bothe P. Se. L. V, II. p. 68. n. 8. 30. 31. tibiatis
in calceos] tibiatim calceas em. Scal., idque docte commendat. 31. 32.
diclos .»'. suendo] i. e. suendo dictos Aid. 33. videlicet, quod] qu«d
videi. Aid. fari] passive, ut alibi. V. Paul. p. prox.
ANNOT. PAULI. 3. morsicatio] morsilatio M. mortificatio V. C. mol-
lificatio') mg. A. Auc. Illud frustra defendiint Meursius, Dac. morsijicatio
coni. Scal. 5. rogala fuerit . . aeslimo] roga nee fuerit . . existumo
coni. Scal. rogato:) mg. A. Auc. Bonorum codd. lectio sanissima est.
10. mullando] M., ut Festus. millando Lino, cum Gu.
144
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
(99)
Pacuvius : "Quid me
Multi fa riam dixerunt antiqui, quod in multis locis fari poterat, id est dici.
Mulciber Vulcanus a molliendo scilicet ferro dictus. Mulcere cnim mollire sive lenire est.
obtutu terres, mulccs laudibus."
(100) Max ini ani niultam dixerunt trium niilliuni et viginti assium , quia non licebat quondam pluribus triginta bobus et
5 duabus ovibus quemquam multali, aestimabaturque bos centussibus, ovis decussibus.
Man la e turpes deformesque personaè.
Mutire loqui. Ennius : "Palam mutire plebeio piaculum est."
Moenia et muri et officia. Plautus : "Probibentque moenia alia, unde ego fungar mea."
Murrina genus potionis, quae Graece dicitur i>£ktuq. Hanc mulicres vocabant niurriolani; quidam murratum
10 vinum; quidam id dici putant ex uvae genere murrinae nomine.
Murgisonem dixerunt a mora et decisione.
Myrmillonica scuta dicebant, cum quibus de muro pugnabant. Erant siquidem ad boc ipsuni apta.
Myrtea corona Papirius usus est, quod Sardos in canipis Myrteìs supcrasset.
Mussare murmurarc. Ennius: "In occulto mussabant." Vulgo \cro prò tacere dicitur, ut idem-Ennius: "JNon decct
15 mussare bonos."
Mucia prata trans Tiberini , dieta a Mucio, cui a populo data fuerant prò co, quod Porsenam, Etruscorum regem,
sua constantia ab Urbe diinovit.
Mug ionia porta Rouiae dieta est a Mugio quodam, qui cidem tuendae praefuit.
ANNOT. FESTI. Qu. Vili, 25 , 1. Mulciber] Glossar. Labb. :
Mulciber , Htpuiorog , *An,<pvyvi]i t? , KuàIotioóIoìv — scilicet ut epitbeton
epitheto reddatur. Titulus ap. Donat. I, 33, 2. (Orell. 1382.)= VOLK.
MITI SIVEtMULCIBERO , ÌTVfioloyixàe.. Pacuvii versus est ap. Both.
P. Se. L. V, I. p. 150. ine. 16. Est scnarius, nam ine non coalescit,
ut saepe. 10. Multarti maximam] ila in Fcsto fuisse persuasum
babeo , ut literae MU continuarentur. Cf. Paulus p. 21. aestimata,
cum annotat. 17. 3Ianius] Verrius bacc sub lemmate : Multi
Mani Ariciae , posuit: quod vix quisquam divinaret , si Pauli tantum
excerpta servata essent. De Maniis Aricinis Pcrsius VI, 55. cum Scbol.
Manius Egeri . . .] sebedae ap. Urs. Manius agrum , nulla lacuna in-
dicata, Aid. Suppleo : Manius Egerius lucum Nemorensem Dianae , ut
opus non sit, cum Scal. Dianae in Dianam mutare. Cf. Praef. I, 1.
20. Sinnius] Asinius Aid. 21. enim] om. Aid. 22. Manine] cf.
Qu.VIII, 9. p. 167, 10. 23. panni] pani Aid., vetustiori scribendi
more, panis coni. Urs. in mg. et Dac. , qui ad voc. manici addit
panes. Mibi probabilius visum, voc. manici non esse integrum. Munii
Urs. in mg. 23. 24. appelletur] appellanlur Aid. Moene]
singularis numeri unus Festus testis est. Ennius] De boc versu
v. Suppl. Ann. 25. prò] per vg. 26. Mutire] cf. Paulus p. 6.
v. amussim , et infra v. mussare. Glossar. Labb.: Mutio (et Muttio) ,
y(ivL,o>. Muttum, ygi'i. Ennius in Telepho] Botbc P. Se. L. V, I.
p. 64. fr. 4. , qui plebeio est piaculum scribendum putat. 27.
Moenia] cf. Paulus p. 99. y. munus , Varrò de L. L. V. §. 141.
Apud Verrini-, non dubito, lemma munia praefixum fuisse. 2-8.
ccfer«] «Zia Aid. 29. Hellenibus] helenibus Aid. BolLe P. Se.
L. V, I. p. 210. fr. 2. Est tetrameter troebaicus. 30. ob moenia]
cf. Festus Qu. X, 17. p.180, 11. v. ob. 31. Plautus in Ncrvolaria]
Botbe P. Se. L. II. p. 439. fr. 2. 32. Prokibentque] Pr. quod
Aid. Pr. ijuin coni. Dac. alia, unde] aliunde coni. Dac. alicundi'.
Botbius. Mibi versus sanus esse videtur, nisi quod fungar ex Pauloi
adsciscendum est. 33. mea] in ea Aid., ubiadditur: quasi munia ,
ù e. officia. Murrinam] cf. Festus Qu. IX. p. 8, 22. v. murrata,
et Nonius p. 551, 7. v. murrbina. Placidus p. 485. : Murrinum, vinum
murra conditimi. Inquirit in eam rem Brodacus Misceli. IA , 20. Quod
Graece vixvao dicitur, intellige illud nectar , quod ex vino et melle
berbisque conficiebatur. V. Athen. II. p. 38. f.
Qu.VIII, 26, 1. Murgisonem] Isidori Glossae : Murgiso , callidus,
murmurator (morator corr. Dac, ad Pauli cxemplum). Placidus p. ì~-t.
Murgissor (corrupte) , irrisor , lusor. Hesycb. : Mi'nxoq , ó xa$-ói.ov /ir]
óvvùfisroq ).a).iTV 2vQaxo\'oioi% hlóc, uqxavoc, 5. Myrmillonica scuta]
sculptis pictisve inonumentis satis cognita. 10. Myrtea] cf. Paulus
p. 114. v. ovalis. 20. Mussmrè] cf. Varrò de L.L.VII. §. 101. Nonius
p. 427, 14. Ennius] Ann. VI, 1. et X, 29. ap. Merulam. V. Srrri.. Ann.
25. òlucia prata] cf. Liv. II, 13. 30. Mugionia] aliler de cadciu
porta, quae Mucionis ibi appellatur , A arro de L. L. V. §.164.
ANN. PAULI. 4. bobus] M. vg. bubus Gv. Lind. 9. i-«r«(,>] vg. nectar
boni codd. 1S. Mugionia] Mucionis cod. Lips.: nimirum ex A arronc.
QU. Vili, 25. (170, 21 - 171, 5.) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XII. QU. Vili, 26. 145
Mulciber Murgisonem . . . . , . . . . • • • - •
5 Myrmillonica senta ......... ^
Multam maximam . 10 Myrtea corona
15
||Manius Egeri . . . IXemorensem Dianae
consecravit, a quo multi et clari viri orti sunt, et
per multos annos fuerunt. lindo et proverbimi! :
"Multi Mani Ariciae." Sinnius Capito longe 20 Mussare . .
aliter sentit. ait enim turpes et deformes signifi-
cari, quia Maniae dicuntur deformes personae.
et Ariciae genus panni fieri j quod manici f appel-
letur. ||Moene singulariter dixit Ennius f:
"Apud emporium in campo hostium prò moene." 25 Muda prata .
|| Mutitc loqui. Ennius in Telepho: "Palaia ma-
tire plebeio piaculum est." HMoenia, muri $
et cetera muniendae urbis gratia facta : ut
Accius in Hellenibus: "Signa ex tempio canere,
ac tela ob moenia offerre imperat." Signifi- 30 Mugionia porla
cat etiam officia. Plautus in Nervolaria :
"Prohibentque moenia alia , unde ego fun-
goi
mea.
EMEND. LECTIO. 17. Manius Egeri
32. 33. fungoi-] funijar.
Murrinam genus
. .] supple: Manius Egerius lucuta.
23. manici] corrupte.
T
24. Ennius] Naevius.
146 QU. Vili, 27. FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XII. QU. Vili, 28. (p. 171, 5-19.)
Muginari , . . . . 5 Magnimi annum
Mustricula 10 Medius fidius
Myoparo . 15 Mortem obisse
Minuetti porta 20
Martias calendas 25
Mavortem . '. 30
EMEND. LECTIO. 20. saecularibus] saliaribus.
dicati tur. 24. dicuntur] non bonis dicuntur.
||Manuos in cai-minibus saecularibus f Aelius Siilo f
significare ait bonos : et f Inferi di Manes prò
boni dicuntur f a suppliciter eos venerantibus propter
me timi mentis , ut iinmanes quoque prò valde
dicuntur. ijMuscerdas prima syl-
laba producta dicebant antiqui stercus minimi. || ]>Ia-
palia casae Poenicae appellantur : in quibus quia
nibil est secreti, solet solute viventibus obici id vo-
cabulum. Cato Originum libro quarto: "Mapalia
vocantur ubi habitant : ea quasi cohortes rotundae
sunt." || Metalli f dicuntur in lege militari quasi
mercenarii. Acci us Annali. XXVII: "Calones famuli-
que metalliquef caculaeque." a quo genere honiinum
Caeciliae familiae cognomen putat ductum. Quod est
sielius Siilo] acide: et Jtùrelius. 21. ait] aiunt. et] linde. 22. dicuntur]
30. 3Ictalli] Mettili. 32. nirlallii/uc] me teli i <jite.
(100) PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI. 147
Mu gì nari est nugari et quasi tarde conari.
Mu stridila est macbinula ex regulis, in qua calcetis novus sui tur. Afranius : "Mustriculam in dentcs iinpingam libi."
Myoparo genus navigli ex duobus dissimi lihus formatura. Nam et myon et paron per se sunt.
Min uci a porta appellata est co, quod proxima esset sacello Minuti!.
Martias calendas matronae celebrabant, quod eo die Iunonis Lucinae aedes coli coepta erat.
Mavortem poctae dicunt Martem.
Ma gnu in annum dicunt matbematici , quo septem sidera errantia expletis propriis cursibus sibimet concordali t.
Medius fidius compositum videtur et significare Iovis filius, id est Hercules, quod lovem Graece dia et nos Iovein,
ac fìdium prò filio, quod saepe antea prò L litcra D ulebantur. Quidam existimant iusiurandum esse per divi fideni 5
quidam per diurni temporis, id est diei, fidem.
Mortem obisse dicimus ea consuetudine, qna dixerunt antiqui ob Romam legiones ductas, et ob Troiani
duxit exercitum prò ad, similiterque vadimoni uni obisse, id est ad vadimonium isse, et obviam ad via in.
Manucs Aurelius significare alt bonos. Unde dii manes prò Louis dicuntur a suppliciter eos venerantibus , propter
metum mortis , ut im manes quoque prò valde non bonis dicuntur.
Muscerdas prima sy Italia producta stercus niuriuin appellali t.
Ma p alia casae Poenicae appellantur, in quibus quia nibil est secreti, solet id vocabulum solute viventibus obici.
Sunt enim mapalia quasi cobortes rotundae. :
Metalli^ dicuntur in re militari quasi mercenarii. Accius in Annali bus: "Calones famulique mctallique^ caculaeque"}
a quo genere bominum Caeciliae familiae cognomen putatur ductum.
5
(101)
10
15
fi. H&. ffau
ANNOT. FESTI. Qu. Vili, 27, 5. Muginari] Glossae Isidori :
Muginatur , eausatttr. Glossar. Labi).: Muginor , yoyyi'Zo). Nonius p.
139, 5. : Muginari, murmurare. 10. Mustricola] Glossae Isid. : Mu-
strieula, machina ad stringendos mures. Afranii versimi posuit Bothc
P. Se. L. V, II. p. 197. ine. 3. 15. Myoparo] plura Nonius p.
534, 14. Cf. Paulus p. 121. v. parones. 20. Minucia] v. Paulus
p. 91. v. Mi nulla. Supra t scriptum, ubi bic e, quam discrepantiam
consulto non sustuli. 25. Martias calcndas~\ v. Mcursius Exerc.
crit. in Plauti Mil. 3. Intpp. in Horat. C. IH, 7, 1. et Digest. XXIV,
1, 31, 8. (quem locum contulit Goth.) Verrius in Kal. Praenest. ad
eundem diem : feriae Marti, limoni Lucinae Exquiliis , quod eo die
aedis ei[us coli coep]ta est per matronas , quam voverat Albinus.
Qu. Vili, 28,5. Magnum annum] cf. praecipue Cicero de N. D.II,
20. Ccnsorin. de die nat. 18, 11. 10. Medius fidius] Verrius se-
quitur Aclii sentcntiam , v. Varrò de L. L. V. §. 66. cf. Paulus p. 56.
v. dium. De d litera prò 1 posita cf. p. 52. v. dacrimas cum annot.
15. Mortem obisse] cf. Paulus p. 22. v. abisse , et Feslus Qu. IX, 27.
p. 27, 19. v. ob. 20. Manuos] Manucs Paulus, cui niaiorera fidem
deberi arbitror. Alias manum dicitur bonuni, v. Paulus p. 91. v. ma-
trem , p. 94. v. mane, et p. 104. v. manàre. saeeularihus] salùtri-
hus Aid. p. 106. quod sive e sclicdis fluxit , sìve coniectura invectum
est, scriptum est a Pesto. Aelius Stilo] Saliaria carmina explana-
vit, ut Festus ipsc testatur. V. Qu. Vili, 21. p. 109, 10. v. molu-
crum, et Qu. X, 28. p. 185, 3. v. pcscia. Nec tamen Aurelium Opi-
lium a Paulo temere invectum esse , credibile : Aelii et Aureli! senl'en-
tiae saepius de iisdem rebus referuntur, modo inter se diversae , modo
congruentes. V. Paulus p. 51. v. dalivum , Festus Qu. IX, 21. p. 21,
21. v. nusciosum, Qu. XIV, 22. p. 126, 22. v. sanctum. 22. dicuntur]
dicantur Aid. Hinc Festum scripsissc puto : unde dicantur. De ma-
nibus eadem fere Paulus p. 91. v. matrem , p. 94. v. mane: diversa
Festus Qu. VIII, 14. p. 167, 14. v. manias , Qu. IX, 5. p. 5, 32. v.
manes. 24. dicuntur] non bonis die. suppl. Aid. Uits. in mg-. : ex
Paulo. Muscerdas] de litera S in hoc voc. cf. annot. ad p. 46.
t. comperce. Diversa sunt bucerda et sìicerda. V. Festus Qu. XIV,
7. p. Ili, 8. Glossar. Labb. : Muscerda , (ivio/adov, (/tvó/odov D*c).
Cerda erat Graccum cxwo. 25. murum] murium Aid. p. 110.: sed
illud mutare noli. V.C. L. Scbneidcr. Gramm. II. p.255. 25. 26.
Mapalia] cf. Serv. in Virg. Aen. 1,421. et alibi. Gloss. Labb.: Map-
palia, xulvfiai. 27. solute viventibus] huius rei Senecam tcstem
adduxit Scal. 28. Orig. libro quarto] libro IV. Orig. Aid.
Minus recte Serv. 1. 1. ea verba paululum immutata I. libro tribuit.
Lion. Caton. p. 24. 30. Metalli] Metelli Aid. p. 112. Urs. in mg.
Gloss. Labb.: Metellus, tùo&io?. 31. Accius] Krausc fragm. histor.
Rom. p.177. Est versus beroicus. XXVII] corruptum piitat Madvig.
Opusc. p. 110. 33. putat ductum] putatur dictum Aid. putatur coir.
Liivd. : recte, nisi nomen excidit. Quod est] om. Aid.
143
PAULI DIACOM EXCERPTA. LIB. XI.
(101)
Mulis celcbrantur ludi in Circo maxìmo Consaalibus , quia iti genus quadrupedum primum putatur coeptum carrai
vehiculoque adinngi.
Maiis idibus mercatorum dies fcstus erat, quod eo die Mcrcurii aedes esset dedicata.
Minusculae Quinquatrus appellabantur idus Iuniae , quod is dies festus erat tibicinuni, qni Minervam colebant.
5 Quinquatrus proprie dies festus erat Minervae 31artio mense.
Muli Mariani dici solent a Mario instituti , cuius milites in furca inlerposita tabella yaricosius onera sua portare
assucverant. 4
Mulus veliiculo lunae babetur, quod tam ea sterilis sit, quam mulus 5 vel quod, ut mulus non suo genere, sed equis
creatur, sic ea solis , non suo fulgore luceat.
jfjMurciae deae sacellum erat sub monte Aventino, qui antea Murcus vocabatur.
Membrum abscidi mortuo dicebatur, quum digitus eius decidebatur, ad quod servatumiustaficrcntreliquocorpore combusto.
(102) Monodus* appcllatus est Prusiae filius, qui unum os babuit dentium loco. Similiter babuit et Pyrrbus rex Epirotarum.
Minotauri effigies Inter signa militarla est, quod non minus occulta esse debent Consilia ducum, quam fuit domici-
lium eius labyrintbus. Minotaurus putatur esse genitus , quum Pasipbae Minois regis uxor dicitur concubuisse
15
cum tauro. Sed affirmant alii Taurum fuisse nomcn adulteri.
Ma ni us pracnoinen dictum est ab co, quod mane quis initio natus sit, ut Lucius, qui luce.
ANNOT. PAULI ad p. 147, 2. Mustrictila] boni codd. A.Acg. in mg.
Mustricola vg. Lino. Ita etiam postea. 3. myon] corr. Scal. midion
codd. vg. 4. Minutii] Liind. Mintici vg. 11. olisse] Gu. mg.
A. Auc Lino, ohiisse M. vg. Ita etiam v. 12. 12. isse] boni codd.
mg. A. Are Lino, iisse vg. 16. obici] boni codd., ut Festus.
oblici vg. Lind. 17. rotundae] cohortes cortes addunt boni codd.,
glossema voc. cohortes. 18. Metalli] codd. Lind. Metelli vg.
Illud Paulum scripsisse manifestum est. 19. ductum] dicium M.
ANNOT. FESTI. Qu. Vili, 29, 2. Manum et mentimi] v. Suiti.
Ann. 4. Calcliantem] Chalcantem Aid. p. 111. 12. Slulis]
de Consualibus Paulus p. 32. : sed baec res incognita. 17.
Maiis idibus] cf. Paulus p. 101. v. Maius, cum annot. Mercatorum
bunc diem festum memorant Macrob. Sat. I, 12. Kal. Venusin. 22.
Minusculae Quinquatrus] cf. Varrò de L. L. VI. §. 199. Disi de iis
Etrusc. rer. Ili, 3, 2. T. II. p. 50. IV, 1, 3. p. 201. Haec de mulis,
Maiis idibus et Quinquatribus coniuncta esse patet argumenti concordia.
Pertinent enim ad alteram lit. M. partem , in qua non secundarum li-
terarum series , sed rerum quaedam cognatio obscrvatur. V. Prakf.
II, 2. Idus luti.] iduum Aid. 25. 3Iartio] Aid. addit: aliter
minusculae quinquatrus appellantur idus Iuniae, ex Paulo. Muli
Mariani] de iisdem Paulus p. 20. v. acrumnulas. 27. sunt posila]
interposita Aid. Urs. in mg. Ex talibus mcndis intelligi videtur, Pauli
excerpta a Pomponio Laeto non esse collata, cum sebedas suas confi-
ceret. 29. LIB. XIII. INCIPIT] v. Praef. II, 2. 30. 31.
Mulus . . . ea] lacunam supplet Paulus, propter quem cara paulo maio-
rem significavi, quam Urs. In basi solii, cui Iuppiter Olympius inside-
bat , a Phidia caelata erat 2t).rjrT] "nxov, ìfioì do/.ilv, ut Pausanias V, 11,
3. ait, D.uvvovou' rote ài ìortv tlq^niva tip tj fttovov xijv 0-tòv ò/(Tc&-atì
y.ul ox<x ignoti, xal Xoyov yì Tira ini ru ijfiiovm Xiyovoiv evtj&ij. His alle-
gorica ratio tangi videtur, quae non a Verrio primo tradita esse vide-
tur. 33. Murtiae] de Murteae Vcneris sacello ad intumum Circum
Varrò de L. L. V. §. 154. Id a meta Circi versus Austruin fuisse, inde
intelligitur , quod sub Aventino monte erat. Cf. Liv. I, 33. Plura de
Venere Murtia sive Murcia Scal. De Marco monte etiam Servius in
Virg. Aen. Vili, 636.
Qu. Vili, 30, 5. 3Icmbrum abscidi] cf. Varrò de L. L. V. §. 23.
(cum corr. annot. p. 299.)- 12. Monodus] cf. Plin. N. H. VII,
16, 15. §. 69. 20. Minotauri] cf. Plin. N. H. X, 4, 5. §. 16.:
Erat et antea (ante C. Marii seenndum consulatum) prima (aquila) cum
quatuor aliis : lupi, minotauri, equi aprique sinjulos ordines anteibant.
Porcos quintum locum obtinuisse, aflirmat etiam Festus Qu. XII, 3.
p. 43, 31. v. porci. 30. Manius — Lucius] Cf. Paulus p. S9. v.
Lucius. Eadcin de bis praenominibus Varrò de L. L. IX, 60. et alii.
Voc. initio^ a Paulo videri adiectum, observat Urs.: sed translatum po-
lius est a voce, dicium est.
ANNOT. PAULI. 1. Consualibus] vg. Consularibus codd. edd. vett.
4. appellabantur] ed. vet. vg. appellantur Li.\d. 6. Mario] boni
codd. C. addit vg. Lino. 8. habetur] boni codd. Lind. adhibetur vg.
8. 9. equis creatur] boni codd. Lino, equi ereetur vg. equis oriatur mg.
A.Acg. il. abscidi] codd. Lino, mbscindi vg. 12. Monodus] Aid.
Monodos codd. vg. Lind. , quod quomodo defendi possit , ignoro.
QU. Vili, 29. (171, 20 - 172, 8.) FESTI SCIIEDAE AP. LAETUM. L. XII. QU. Vili, 30. 149
HManum et mentum proverbium est ex Graeco
ductum, quod est rtoWd jusTct^v 7téXet xvXixos,
xaì XsiXsos ctxgov. Calchantem vitis serentem qui-
dam augur vicinus praeteriens, dixit errare: non
enim eì fas esse novum vinum
V,-4U^»'1
iu-ve-
5 Memorimi
10
, /
Mulis
Monodos
15
Maiis idibus
20 Minotauri
&£-UVtÌ
Il Minusculae quitiquatrus appellantur Idus lun. , quod
is dies festus est tibicinum, qui colunt Miuervaui,
cuius deae proprie festus dies est Quinquajrus
mense Martio. ||Muli Mariani dici solent 25
a G. Mari instituto, cuius nuli Ics in furca
sunt f posita tabella varicosius onera sua
portare assueverant.
SEX. POMPEI FESTI LICER XIII. INCIPIT.
HMulus . 30
ea sterilis sit, quam mulus. vel quod ut mu-
lus non suo genere sed equis ortus ; sic ea Solis,
non suo fulgore luceat. Il Murtiae deae sacellum
Manius
KMEND. LECTIO. Qu. Vili, 29, 27. sunt posita] in topo sita.
30. Mulus'] supple: vchiculu lunac ndhibrtiv, quod lam.
150 QU. Vili, 51. FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XH. QU. YIII, 32. (172, 9 - 20.)
Manliae genlis Magnificissima
Maiorcs jlumines 10 Manccps
Millus
15
20
|| Martius mensis initìum anni fuit et in La fio, et post
Romani eondilam , quod eo f gens erat bellico-
sissima, cuius rei testimonium est, quod posteri-
ores menses , qui a nini ni finiunt, a numero
appellati, ultimimi liabent Decembrem.
\\ Masculino
Mocnia
EMEND. LECTIO. 18. co] ea.
|| "Malo cruce", masculino genere cum dixit Gracchus
25 in oratione, quae est inP. Popillium posterioremf, tam
repraesentavit antiquam consuetudinem, quam Lune
frontem , atque Lune stirpem idem antiqui dixe-
runt , et rursus liane lupum, Lane metum. Item
cum idem in Pompilium et matronas ait: ''Eo
30 exemplo instituto dignus fuit, qui malo cruce
periret"
25. posteriorem] posteriore.
(102)
PAUL! DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
131
Ma n Ha e gentis patriciae decreto nemo ex ea Marcus appellatili" , quod M. Manlius , qui Capitolimi! a Gallis defen-
derat , cum regnum affectasset , damnatus necatusque est.
Maiores flamines appellabantur patricii generis, minorcs plebei!.
Millus collare camini veuaticorum , factum ex corio confixumque clavis ferreis emincntlbus adversus impettim luporum.
Scipio Aemilianus ad populum : "Vobis ," inquit, "reique publicae praesidio erit is, quasi millus cani." 5
Moenia praeter aedificia signìficant etiam et intima , boc est officia.
Magnificissima dicebant antiqui prò magnificentissima. Re cnim vera magnificens dici non potest, mule magnificcn-
tissima videtur deduci.
Manceps dicitur, qui quid a populo cmit conducitve, quia manu sublata significat se auctorem emptionis esse: qui
idem praes dicitur, quia tam debet praestare populo, quod promisit, quam is , qui prò eo praes factus est. 10
Masculino genere parentem appellabant antiqui etiam matrem. Masculino genere dicebant crucem, ut est illud
Graccbi: "Dignus fuit, qui malo cruce periret." Masculine etiam dicebant et frontem et alia multa similiter.
ANNOT. FESTI. Qu. Vili, 31, 1. Manliae gentis] cf. Paulus
p.94. v. M. Manlium. Etiam hoc loco Verrius monucrat, id decretimi
ad patriciam tantum Manliorum gentem sp celare. Minus diligenter
distinguit Liv. VI, 20. Sed bene Musonius apud Geli. N. A. IX, 2.
antiquos Romanos ait censuisse , pracnomina quorundam capite damna-
torum ne cui eiusdem gentis putrido inderentur. 10. Maiores
flamines] cf. Festus Qu. IX, 4. p.4, 26. v. Maximae dignationis. 20.
Millus] idem collare dici melium sive maelium a Varrone de R. R. II,
9, 15., monucrunt intpp., idque a macie bestia dietimi esse, persuadet
Gratius Cyncg. 402. coli. 340. Aliter tamen statuunt Scbneidcr. in
V«rron. 1. 1. et Doedcrlin. Synon. et Etym. T. VI. p. 207. Scipionis Aemi-
liani locus est apud H. Meyer. Oratorum Roman, fragm. p. 103. 30.
Moenia] cadem fere apud Festum iam supra Qu. VIII, p. 170, 32.
v. moenia legebantur. Ita saepe in priore et altera eorum articulorum,
qui ab cadem litera incipiunt, parte simillimae inter se recurrunt obscr-
vationes. Cuius rei de caussa disputatum est in Praef. II, 2.
Qu. Vili, 32, 1. Magnificissima] cf. Festus Qu. IX, 3. p. 3, 32.
v. muniiicior. Magnificissime Accius Didascal. ap. Priscian. III. p. 603.
P. 10. Manceps] idem voc. explicuit Paulus p. 96. Cf. idem
p. 122. v. praes. Recte observatur, mancipein ob eam caussam prae-
dem dictum esse , quod populo praestare , qua e pollici tus sit , non
minus debeat , quam praedes , quos dederit. Nani manceps ipse
bona sua populo obligat , quae inde praedia dici constat , nec bona
solum , sed , ut puto , etiam caput. Enimvero mancipein , si praedia
non sufneerent, ipsum a populo vendi potuisse , supra ad p. 96. obser-
vavjmus, nec video, cut illa quae Cicero Verrin. II, I, 54. Philipp. II,
31. de praedibus vendendis , proprie intelligi nequeant , etiainsi popu-
um Romanum rarissime eam iuris saevitiam exercuisse facile concesse-
ro. 17. Martius mensis] cf. Varrò VI. §. 33. Non omnibus La-
tinis cum primum fuisse constat , nam Albanis , Aricinis , Tusculanis
tertium, Faliscis qui illuni , Hernicis sextum , Laurentibus quintum,
Acquis decimimi, Sabinis et Pelignis fuisse quartum, docet Ovid. F. Ili,
87-96. fastis earum nationum inspectis. 18. quod eo] eo quia
Aid. quod ea Urs. in mg. 22. Masculino] bic lacunam fuisse
in cod. statui, quanquam in schedis non significatam , propter Paulum.
Parentem matrem dici observat Gaius Digest. L, 16, 51.: sed nihil de
genere. 24. Malo cruce] cadem verba ex Ennio profert Nonius p
195, 12. 24. 25. Gracchus . . in P. Popillium] H. Meyer. Oratorum
Rom. fragm. p. 120. 25. posteriorem] posteriore) A. Auc in mg.
Altera oratio in P. Popillium erat prò rostris , altera circum concilia-
bula. 26.27. hune frontem] v. Paulus p. 68. v. frontem, et annot.
ad p. 46. v. corius. 27. hunc stirpem] v. Festus Qu. XIV, 18.
p. 122, 21. v. stirpem. 29. ut Pompilium et matronas] in Popil-
lium et mati: vg. Mathonem ) in mg. Quod Scal. verba sic a se re-
ficta: Item cum idem in populum et matronas ait, prò parte orationis
Gracchi habet , non placet. Quidni inter tot orationes , quarum etiam
inscriptio pcriit , quaedam esse poterat in matronarum luxunem , cuius
nescio quis Pompilius vcl similiter dictus homo patronus extiterat.
29. Eo] Et Aid.
ANNOT. PAULI. 5. Vobis reique pubi.] Nobis reique , omisso
publicae, liber ms. Urs. : sed Lindemanni codd. tuentur vg. erit
is] mg. A. Acc. , quod egregie placet, critis codd. vg. Lino. 6-
Moenia . . . officia] codd. edd. vett. Lind. om. vg. 10. qui prò eo]
prò quo) mg. A. Auc. , quod unice probant Dac. et Cramer Opuscc.
min. p. 136. , scìi lentia grammatici parum intcllecta.
152
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
(102)
10
"Matronis aurum redditum" quum Icgitur, boc significare videtur, quia matronae contulcrant ornatas sui aurum
ad Capitolium a Gallis Senonibus liberandum, quibus postea est redditum a populo Romano.
Magisterare regere et temperare est.
Municas pi-o communicas dicebant.
Multi fa cere dicitur sicut magnifacere et parvifacerc. Cato : "Ncque fidcm, ncque iusiurandum, neque pudicitiam
multifacit" : quod merito ab usu recessit, quia quantitas numero non acstimatur, nec dcsiderat multitudinem.
M agiste ria dicuntur in omnibus rebus, qui magis cetcris possunt, ut magisterium equilum.
Maledictores dicebantur ab antiquis, qui mine maledici.
Mihipte Cato prò mibi ipsi posuit. Mansues prò mansuctus.
Meritavere Cato ait prò merucre.
Magni fi cius idem ipse prò magnificentius dicit, et non frustra. Nani positi vus cius magnifice est.
ANNOT. FESTI. Qu. IX, 1, 1. multini] pars similis sentcntiae, ut
in priore lit. M. parte, Qu. Vili, 24. p. 170, 6. v. mutas. Cf. Pbaef.
Il, 2. 2. Sfetaplioram] cf. Quinctilian. Vili, 6. Cliaris. p. 243.
et Diomed. p. 451. P. 5. proprii] supplevi Quinctiliano maxime
comparato, significanlis Ues., qui non vidit in fine v. 5. saepc adden-
dum esse. 6. speciosiora] speciosiore corr. Urs. 7-10. quod
. , . abut.] Lacunas explevi, quas Urs. vacuas rcliquit. Dacerii sup.
plementa : Quod si proprium quam tvalatum magis valcret, redit ad
sua verbum tralalum , niancbitque fune tantum, cum quo pcrvenit eo
proprium pervenire non possit. Praesertim apud poetas qui alieno per-
inde ac suo abutuntur, spatio non congruunt. 10. Sfetaplaslicos]
cf. Quinctil. I, 8. Charis. p. 248. Verba exesa supplcvit, praecunte
Scal., Urs. 15-21. Etiam liaec ad figuras troposve pcrtinebant,
velut metathesin (cf. Cbaris. p. 249. Diomed. p. 437.) tcI metabolen
aliasve. Ultimos versus ad metalepsin, sine tiecessitate admissam (v.
Quinctil. VIII, G.) , spectasse crediderim. Nibil de metandis castris,
quae Scal. inesse putavit. 17. JEnnius] fragm. , quod Merula con-
cinnavit, Ann. Vili, 16., nullum est. 21-31. Versus ab Urs.
non recte redditos dispescui sicut in con. leguntur. 23. superiori
Urs. E cod. superiore enotavit Arndts. 25. fremii] tremit corr.
A. Aoo. in mg. Urs. Frequens eius versus mentio. V. Ennii Ann. VII,
64. apud Merulam. 29. vegerat] vegebat corr. Scal. Merula, Ann.
Vili, 69. Cf. de eo verbo Non. p. 183, 1. vehebat Dac. 30.
persuasit animo vinum , deus~\ Interpungebatur vinum deus, qui. Alia
mutationc non opus est. Cf. Osann. in Symbol, ad Gr. et Lat. litcrat.
I. p. 71. Persuasit nox, vinum, deus (Amorein intclligit) Scal. Est tc-
trameter trocb. absumpta prima syllaba. Et exemplum ad tcrtium me-
tonymiae gcnus , quod Festus posuit, illusi rami uni non ineptum est,
nam vinum prò Baccho dictum sumpsit , cum antea Vulcanus prò igne
fuisset. Botbe P. Se. L. V, II. p. 278. Ennii ine. 4. 31. Siascu-
lina] ita A'arronis usuili «laninasse videlur Vcrrius , bic enim virilia et
mulicbria dicit nomina. V. de L. L. X. §. 21. 30.
Qu. IX, 2, 1. sed uq] Nunc in cod. nibil amplius legi, testatur
Arndts.: nec credibile, Urs. recte omnia haec : sed . . . thjlvxa, tanquam
in cod. etiamtum conspicua protulisse , praesertim cum cliam vg. oinr.u
et quae secuntur omiltat. ùòóinxu] uqoiyixu Urs. 2. Slatro-
nis] Rcddidi Urs. supplementa , nisi quod hic prima verba sic concin-
navit: Malvoni- s aurum fuisse redditum Sinnius Capi- to ait. Sed Fe-
stus aperte explicat titulum quendam vel in fastis notationem : MATRO-
NIS AURUM REDDITUM. Post baec nonnulla verba desiderante;
quibus ne spatium decsset , Catonem posui. De boc auro matronarum
v. Liv. V, 25. VI, 4., et propter alteram narrationem V, 50. Festus Qn.
XII, 13. p.53, 4. t. pilentis, Plin. N. II. XXXIII, 5. 8. Spolloni]
defendit Urs. allato titulo numismatis : APOLLOM SANCTO. Cf.
Rascbe Lex. num. T. I. p.953. et aes ap. Lanzium Saggio T. II. p. -7 5.
20. Stille] de antiqua scriptura : mille et milia dicium est ad Aarron.
de L. L. IX. §. 82. Idem discrimen obscrvatur in villa et vilico. V.
Scbneider in Caton. de R. R. e. 2. Aliam scntentiam inesse suspicatus
est Urs.: Mille singulariler dicebant antiqui, quod nunc non alitcr di-
cimus, cum mille numum proferimus, quae e Gellii N« A. I, 16. petita,
sed minus commode dieta sunt. Longc diversa babet Scal. de muta,
quae v. in Sippl. Ann. 22. ilem] id est corr. Urs. Placidus in
Glossis (a Maio non editis) : Manicare, communicare dictum a mocniis
id est operibus. Hinc pclitmu est Urs. supplementum , quod rcddidi.
Mancipatione] Locum supplevi ut potui ; de Urs. supplementis v. Sippl.
Ann. 24. patri] patris em. Urs. 88. Sulpicius ... Mcssalam]
supplevi, collato Quinctil. X, 1, 22. Meyer. Oralt. fragui. p. 175. 30-
SI. Cato] Meyer p. 22. Lion. Catoniana p. 57.
ANNOT. PALLI. 1. coniu/erimi] contulerant M. 3. Magi-
sterare] M. vg. , quod praetuli propter Festum. Slagistrare Liid. cum
reliquis. 6. multifacit] multifacilis , quod Dac. in annot. balict.
et Meyer. p. 22. in multifacit is iminutat, merum splialma est. quod
iiiuJft'fuaVnem] Li-nd. Catonis verbis attribuii. 7. Festum v. p. lòl.
11. idem ipse] boni codd. idem vg. Cf. v. mediocriculu*.
QU. IX, 1, (1)
FESTI FRAGM. E COD. FARÌV. L. XIII.
QU. IX. 2. (2) 135
fc. blO.
mutum dicimus : aut quod nullius ilant vocis , cum
in eas litteras inculati!'. ||Metaphoram quam
Graeci vocant, nos tralationem, id est, domo mu-
tuatimi verbum : quo utimur, inquit Verrius, in oratio-
ne, saepius quidem honesti ac proprii verbi defechi, saepe
ut speciosiora f , atque eodem etiam significan- fiore
quam proprio \o-cabulo rem indicemus : qnod quamquam
redit ad sua-m domum, si recte est tralatum , manebit
quo pervenit, praeterquam apud poet-us alieno perinde
ac suo ah-utemtes. || Metaplasticos dicitur
apud ip-oetas usurpavi id, quod propter necessitatem
nìjKm. metri mutare consueverunt - quod itemi bar-
baris -mus dicitur in solu-ta oratione con-
scvìh-enda
Il Meta ca a cariore .
. . . . pervcntura ....
quod dicare ait Ennius .
id est .... . Meta
abus ut . . accip
gratia
necessitate. ||Metonymia est tropos, cum ab
eo quod continet, significatur id, quod continetur,
*CI! r^auÌ superior inferiore , et inferior supe-
riore. Quae continet, quod continetur 5 ut Ennius,
cum ait: "Africa terribili tremisi borrida terra
tumultu." ab eo quod continetur id quod continet 5 ut
cum dicitur: "epota ampbora -vini." a superio-
re inferior, ut Ennius: "Cum magno strepitu
Volcanum ventus vegeratf." ab inferiore supe-
rior, ut: "persuasit animo vinum, deus qui multo
est maximus. ||Masculina et femmina vocabula
dici melius est secundum Graecorum quoque con-
suetudinem, qui non cLvègixà et yvvatxetct ea,
• tAtprt T( ■
sed ag - gevixà dicunt et SijXvxcl-
|| "Matroni-s aurum rcdditum" . . . . . Ca-
io ait : quod videlur hoc significare : matronis
fuisse rc-istitutum aurum, ex quo P. R. crateram fccerat
5 et eam A-pollini Delphos miserai: ut est testi-
monio in-dex tabella : quod quidem aurum dederant ma.
tronae orna -fui demptum suo, ut votum solveretur
Apolloni. qui-dam dicunt de eo potius esse intclliijendum
quod contuie - runt olimi matronae ad Capitolium
10 a Gallis Senoni - bus liberandum. id eis postea rcddi-
tum està pop-w/o Romano. || Magisterare prò regcre et
temperare die -ebant antiqui. Sed alias magist-
erare quidam ponimi prò
Il Muta
15 isi voce •
multo
intelle
rem as dici
ut cui potius con . . . .
20 ||M-i7/esingulariterdi-ceiimf, milia pluralità* , quod nos
non aliter dicimus cum plurale est et singulare. || Municas
itemf, communicas, dicit .... « muniis i. e. operibus
em . . aut potius co . . 1 1 Mancipatione adoptatur-,
ut patri f sui heres esse desinati sed eius qui adop-
25 tetytamheresestjqna-msiexeo matusesset. Arrogatiome^qui
in potestate alie - ma non est , arrogaforis fìt filius
et suus lieres, ut p-atet manifeste ex eo, quod ait Ser.
Sulpicius in ea oratio-ne, quam habuit contra Messalam
prò Aufidia. || Multifacere antiqui dicebant sicut
30 magniface-re , item et parvifacere. tcstis est M. Caio
in ea, quam scripsit contra Q. Minucium Thermum de
X hominibus: "Ncque fìdem, neque iusiuramdum,
neque pud - icitiam multifacit"
EMEISfD. LECTIO. Qu. IX, 1, 6. speciosiore. 25. tremiu 29. vegebat.
Qu. IX, 2, 22. id est.
II
1\. pntris.
u
IA ti
h<JJ
i
3 fylUWi v'c-SlU^A.
154 QU. EX, 5. (3) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. Xm. QU. IX, 4. (4)
quod qui dcm merito ab usu recessit, quia qua-ntìtas f sus est in eaquam dixit Cato ini consulatu: Ridibundum
nec desiderai multitudinem nec conti -netur nu- magistratum genere f pauculos homines, medio-
mero. || Magisteria dicuntur in omnibus rebus, qui ma- criculum exercitum obvium duci. || Mulini Titini sa-
gis ceteris possimi, ut magistros e-quitum, et cellum fuit in Velis, adversum mutuai f Mustellinum
magistros populi, item ludorum ^4/?o-llinis, dixe- 5 in angi -porta, de quo aris sublatis balnearia
runt antiqui^ quae nunc aliter de-cuntur, veliti sunt f-acta domus CN. D-omiti Calvini , cum man-
ostendit Calo in oratione quam dix -it contra o- sisset ab urbe condita ad pri -ncipatum Aup-usti
rationem . ... . ||Maledi- Caesaris inviolatum, religioseque et sancte cultum
ctores dieebant antiqui quos nos appella mas fuisset, ut ex Ponlificum libris manifestimi est,
maledicos. Calo cum profìcisceretur m Hispania f : ure- 10 in quibus significatili' fuisse ad sacrarium s-extum et
movendi maledictores." ||Mihiptc prò milii vicensimum, dextra v-i« iuxta diver - ticulum
ipsiy Calo posuit cum dixit . . . "decuit talenta ubi et colitur et mulieres sacrificant in e-
., . . versia, atque o togis praetexlis ula-taei. || Matronae a magistra-tib.
entia item a non summove - banlur , ne pulsavi conlrc- ctari-
. || Mansues prò mansueto dixit Cato in epistola 15 ve viderentur, neve gra-wVtae concutercntur. Ob
ad filium mansues ad quam etiam ca-usam ait Verrius neque earum viros se-
|| Meritavere , saepe merue- denles cum uxoribus de essequo i escen-dcrc coac-tos
re dixit Cato $rjìAÙn/LM.YYu , Po-enorum *IIH* Suf- a magistratibus , quod communi vehiculo vcbitur
fetes evocaverunt statim om -nis cohortes, omnis vir et uxor. ||Minuitur populo luctus aedis dedica-
etiam qui stipendia merit - averunt. |] Magni- 20 tione, cum Censores In strimi condiderunt, cum votum
ficius prò magnificentius usurp -a\ìt Cato in ea, quam publice susceptum solvitur: privatis antera, cum liberi
scripsit de pascenda musta a-gna: uquis homo nati sunt, cum ho nos in fauiilia 7 venit, cum parens
pulchrius purgat aut liberi, aut vir, aut frater ab hostes f captus domum
autmagnifìcius"nuncmagni/ice-ntiusdicimuS) cum magni- redit, cum desponsa est, cum propriore f quis cogna-
te eius positivus sit. at nepos eius, in ca 25 tione quam hisf, qui lugetur, natus est, cum in casto
quam scripsit .... "Trt-men, ait, cum Aedilis Cererisest, onmique gratulatami f. ||Maximaedignationis
curulis esset) Magnae Ma- tris ludos magni- Flamen Dialis est inter quindecim Flamines, et cum cete-
ficentius quam ali fecit." || Magnificior f quoque ra f discrimina maicstatis suae habeant, mini-
idem deduxisse videtur a munifice, cum dicamus mi habetur Pomonalis, quod Pomona levissimo
nunc munifìcentior , quam -vis munificens non sit 30 fructui agrorum praesidet pomis. ||Mundus, ut ait
apud nos in usu. Calo in ea, quam scripsit, id Capito Ateius in L. "VII. Pontificali, ter in anno •
. . munifìcior .... , patere solet, diebus his: postridie Yolcanalijj et
Il Mediocriculo u- ante diem TI. Id. Nov. : qui quid ita dicatur sic re-
EMEND. LECTIO. Qu. IX,. 3, 1. q ualitas. 6. velut. 10. Hispaniam. iS.Munifieior. Qu. IX, 4, 1. de. 2.
genere] dcle. 4. mutuiti] conuptum. 13. velatae. 17. cinedo. 22. familiam. 23. hoste. 24. projiiore. 23. is.
2fi. qratulatio ne. 27. cetcri. 28. mi nini a e. 32. Volcanalìa. Adde : etante diem TU.ìSon. Oetobr.
. .t.l
(105)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
Vóli
Munificior a munifico idcnlidem Calo dixit, quum mine munificcntior dicamus, quamvis munificens non sit in usu.
Mediocriculus ipse , qui supra, posuit quum ait : ''Ridibundum magistratura, pauculos bomincs , mediocriciilum,
exercitiun ebviarn duci."
Mulini Titini* sacclhim fuit Romac , cui mulìeres velatae togis practextatis *J* solebant sacrificare.
Matronac a inagistratibus non submovebantur , ne pulsari contrectarivc vidercntur, neve gravidae coucutercnlur. 5
Scd nec viri caruiu sedentcs curo uxoribus in vebiculo descendere cogebantur.
Minuebatur populo luctus aedis dedicationc , quum a censoribus lustrimi condebatur, quum votum publicc
susceptum solvebatur$ privatis autem, quum liberi nascerentur, quum bonos in familiam venirct, quum pater aut
liberi, aut vir aut frater ab boste captus domimi rediret, quum puclla desponsaretur, quum propiore qnis cogna-
tione , quam is , qui lugeretur, natus cssct , quum in casto Cereris constitissent. 10
Maxi 111 a e dignationis flamen Dialis est intcr quiudecim fiamines, et quum cacteri discrimina maiestatis suae
babeant, minimi babetur Pomonalis , quod Poniona levissimo fructui agrorum pracsidet , id est pomis.
ANNOT. FESTI, Qu. IX, 3, 1. quod quidem merito] Aliter Urs.
p. 2, 33. (juod quidem inerito ab (p. 3, 1.) ttsu recessit, quia non aesli-
matur novo qu-antitas, (2.) nec desiderat multitudinem , nec conti- ne-
tur nu- (3.) mero. qua-ntitas] (jualitas em. Urs, 5. ludo-
rum jipo -llinis] Servavi supplcmentuin Urs. , quanquam Xviros sacris
Apollinis faciundis magistros dictos esse, ex titulo ap. Fletwoocl p. 100,
3. Orell. 765. suspectae fide! non efficitur. Scajl. ex Varronis de L.
L. VI. §. 18. 19. verbis non recte distinctis lacunam supplerc studet.
6. velit] velut corr. Urs. 3. Magisteria] Sic Paulus. Maqistri
suppl. Urs. 7. Urs. supplet: ostendit Cato in oratione fjuam dixit.
it cantra o-] cod. contro ora- Urs. 10. Hispania] Hispaniarn em.
Urs. De oratione v. Meyer. Oratt. fragm. p. 72. Lion. Caton. p. 52.
1?. ipsi] ipse posuit Urs. 15. Mansues] cf. Non. p. 483, 1. Et
toc Catonianum. 16. fìlium] addìdi Urs. supplemento, cf. Lion.
Caton. p. 49. 18. //// Suffctes miror; alii duos tantum agnoscunt.
V. Kluge Arist. de poi. Carth. p. 87. Goettling. Aristot. Poi. p. 482.
Sed Cato de suffetibus coloniae cuiusdam Carthaginensium dixisse vi-
detur. V. tabulam ap. Grutcr. p. 470, 1. Orell. 3057. cf. Gesenius
Script. Pboenic. nionum. I. p. 214. 19. 20. Supplem. Ursino praei-
vit Scal. 20. 21 .] Urs. lios versus non recte disposuit, sicut etiam
24 et 25. 22. de pascenda musta a-] Hacc interposui , cunx Urs.
Catoni» orationem de falsis pugnis contra Thermum significatara putas-
set. De Illa oratione v. Meyer. p. 40. Lion. Caton. p. 69. ; Catonis
verba quae secuntur, rcttulerunt Meyer. p. 86. Lion. p. 80. Crimina
magna restituendum esse putavit Dac 24. ntìus] eoo. tius Urs.
25. nepos eius] de hoc Geli. N. A. XIII, 18. Meyer. p. 115. Lion. Ca-
ton. p. 109. 28. Magnificior] Munificior em. Urs. Cf. Paulus»
p. 102. v. magnificissima.
Qu. IX, 4, 1. in consulatu] de consulatu puto scribendum ; sic alii.
V. Meyer. p. 73. Lion. p. 51. Versum bunc Urs. non recte dispescnit.
2. genere] om. Paulus, probante Scal. gercre coni. Urs. 4, Velis]
Vcliis corr. Urs. : non opus est. mutum Mustellinum] murum
inde facit Scal. , sed ne bic quidem placet; facilius vienili fuissc ut
credam adducar. 10. Hoc additamentum explicatur et deiVnditur
in Suppl. Ann. De sacris Mutini Tertullian. Apol. e. 24. Aruob.
adv. gcnt. IV, 7 et 11. aliique ecclesiae patres. 12. 13. co] ea
Urs. ni fi lue] velatae corr. Scal. Urs. 17. essequo] essedo
corr. Urs. 19. Minuitùr . . luctus] cf. Klcnze de cogn. et affin.
p. 33. 22. familia] familiam Paulus. 23. hostes] hoste Pau-
lus. 24. desponsa] desponsatio coni. Dac. : quo minime opus est,
nani filia facile cogitalione additur. propriore] propiore Paulus,
nisi quod et bic Gv. propriore. 25. his] is ein. Urs. Castum
Cereris dies illos initiorum significare, quibus a inultis rebus
abslinendum erat, mine allatis testibus deinonstrare non opus est. 26.
gratili ationi] gratulatione con». Urs. Vj 26-29. sic disiunxi, ut in con.
leguntur, aliter Urs. 27. De quindecim flaminibus v. Suppl. Ann.
27. 28. edera] scr. ccteri. certa coni. Urs. Notabile autem est, eetcra
etiam in Pauli bonis codd. legi. 28.29. minimi] con. sicut Paulus,
minimae Urs. , quod sententia commendata 29. habelur] Urs.
habeatur e cod. enotavit Arndts. Et sic in Paulo M. 30. Mundus]
cf. supra Qu. Vili, 23. p.169, 19. 32. Folcanoli] Volcanalia vg.
Cclebrabantur a. d. X Rai. Scpt., ut legitur in Kaleudar. Maff. Pincian.
Capranicoruni. 32. 33. et ante] Urs. tanquam e con., sed in cod.
est e tante. Exciderunt , propter eorundem verborum repelitionem,
verba: et ante diem III. Non. Octobr. Pfov.: (fui] Nov. qui, Urs.
ANN. PAULI. 2. Itidibutidum] ed. vet. vg. rudibundum Lind ,
nescio, an e bonis codd. 4. Mutini Titini] ex Festo : Pauli codd.
vel Mutinititi (Gc.) vel Mutini ti tiii m (M.) vel similiter. Muttuni Tu-
tuni scribendum putat Salmas. Exerc. Plin. p. 219. col. 2. f. prae-
textatis] rectius Paulus practextis scripsissct. 5. contrectarivc] M.,
ut vg. et Festus. contrectarique Gu. Lind. 8. familiam] M. vg.
Lind. familia cett.
u*
156
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
(103)
Mundum gentiles ter in anno patere putabant, diebus bis : postridie Vulcanalia , et ante diem tertiuni Nonas Octobris,
et ante diem sextum Idus Novembris. Inferiorem enìm cius partem consecratam dils inanibus arbitrantes clausam
omni tempore, praeter hos dies, qui supra scripti sunt, quos dies etiam religiosos iudicaverunt ea de causa, qnod
(104) bis diebus ea, quae occulta et abdita religionis deorum manium essent, in lucem adducerentur, nibìl eo tempore in
5 republica geri voluerunt. Itaque per bos dies non cum boste manus conserebatur , non exercitus scribebatur , non
comitia babebantnr, non aliud quidquam in republica, nisi quod ultima necessitas exegisset, administrabatur.
Mos est instilutum patrium pertinens maxime ad religiones cerimoniasque antiquorum.
Municipalia sacra vocabantur , quae ante Urbem conditam colebantur.
Manes dii ab auguribus vocabantur, quod eos per omnia manarc credebant, eosque deos superos atque inferos dicebant.
10 Monstra dicuntur naturae modum cgredientia, ut serpens cum pcdibus , avis cum quatuor alis, bomo duobus capitibus,
iecur, quum distabuit in coqucudo.
Muta exta appcllabant, ex quibus nil divinationis animadvcrtebant. Mensae in aedibus sacris ararum viceni obtinebant.
ANN. FESTI. Qu. IX, 5, 1. et 2., 3. 4. 5. et 6., et 7. 8. et 9.
dispescui , sicut in cod. sunt, nam apud Urs. non recte dispositi sunt.
2. inpositutn] cod. impositum Urs. 3. ut] Urs. om. cod. cogno-
scere] cognosci corr. Goxn. potuit] potiti cm. Scal. Urs. Et in cod.
ultima li t era nunc vix apparere traditur. 4. Mae] Mi em. Scal. Urs.
Me vg. Post Scal. recte interpunxit. 6. habend.] addidi. 8.
occulte et abdita ea] occultae et abditae em. Scal. Urs. recte, quan-
quam iam Paulus occulta et abdita legerat. 15. Mos] Hunc locum
laudat Macrobius Sat. Ili, 8. bis verbis: Mos est instilutum patrium
pertinens ad religiones caerimoniasquc maiorum, tanquam ex Iulii Festi
lib. XIII. de verborum significationibus petitum. Quod XIII. librum
dicit, id recte fccit; nomen autem Festi ipse aliis locis (III, 3. 5. de
vv. ambarvalis et religiosi) non Iulii sed Pompei! prodidit. 18.
nummorum] corruptum puto. In cod. videtur esse nummarum. 19.
ali] alii corr. Urs. In his Varrò de L. L. V. §.106. est, qucm Vcrrius
notat non nominatimi. xiy/^ov] KJENXPON cod. 20. pfkivrn]
neminlIN cod. 24. adfuissent] adsuessent em. A. Acc. in mg.
Minora tempia] cf. Brisson. de forra. I, 206. p. 111. 26. sepiun-
tur] cod. saepiuntur Urs. De tempio sepiendo dixi Etrusc. rer. Ili,
6, 4. T. I. p. 136. 29. angulus quod afjixus] angulosque afjìxos
A. Acc in mg. em. Manalis fons] cf. Paulus p. 95. v. manalem.
31. spicicndius] spiciendus corr. A. Aug. in mg. De Scal. opinione v.
Suppl. Ann. 31. 32. et 33. w. ab Urs. non recte diremptos ad
cod. normain divisi.
Qu. IX, 6, 1. terrenaeque'] terrenaque corr. A. Aie. in mg. Urs.
man] cod. Urs. idem tanquam suppletum. 4. hominis. Mu] cod.
hominum et rellqua tanquam ex supplemento Urs. Quae ad munus
explicandum supplevit Urs., pleraque monstrala a Scal., in*iis tantum
v. 5. few ante ihagistratus et v. 10. ex fide sua omisi, et minima quac-
dam mutavi. 5. r. p. publi] cod. reip. (publi Urs. , qui publicac
temere repetitum e6se vidit. II. ai] ad corr. Urs. 13. duo-
bus cap.] cum duobus e. Urs. , sed Paulus praepositionem non babet.
14-16. Muta . . . conlra] Paulo aliter Urs. cum Scal. Biuta exta di-
cuntur, quibus nihil divinationis aut responsi elicitur. ut contra rfi'crm-
tur. 16. responsi] lacunani , quae in eoo. est ante banc voccni,
non indieavit Urs. 18. ab incendio ut caveamus] ef. Cicero de div.
II, 13, 32. 20. 21. item . . . deminutionem] portendunt , aut in-
dicant finium deminutionem Urs. Minora . . . auspicio] in borum
explieatione restituenda Urs., ab A. Are. nionitus, ea imprimis adhibuit,
quae ex 31. Mcssalae auguris libro Gellius XIII, 15. afl'ert. Longc di-
versa Scrv. Dan. in Virg. Aen. III, 374. 25. '26. Mensae] Scal. quanquani
in esplicando h. 1. pracclaram ostendit doctrinam , in explendis tanica
lacunis cum Urs., qui cum presse sequitur , quaedam minus recle in-
slituit. 27. legibus . . . dedicantur] sic ius Papirianum ap. Ma-
crob. Sat. Ili, 11. at vero mensae arulaeque eodem die, quo aedes ipsae,
dedicari solent. Legcs intelligo aedium sacrarum , quibus definiebatur,
quo cae iure essent et quid comprebenderent. Ci". Test. v. opima Qu.
X, 5. p. 174, 27.: &HMH aedis nulla lex extat , ncque, templum habeat
necne, scitur, et v. ncsi Qu. IX, 14. p. 14, 26. Urs.: Legibus earum
omnium sacrae quoque mensae sunt. 28. refuf] corrige pel. vel]
ut in cod. esse traditur. Papirianum ius baec babet: nule mensa hoc
rifu dedicata in tempio arae usum et religioncm obtinct pulrinaris.
29. m primis . . . apponunt] in privis ipsis locis habere solent coni, et
supplet Urs. Equidcm profeci ex bis Arnobii adv. gent. II, 67. p. 101.
Orell. verbis: Sacras facitis mcnsas salinorum appositu et simulacris
deorum, iisque quae Pluni. ad Pcrs. II, 2i. congessit. 30. 31.
ubi . . possit] ubi sacra habituri sint , cuius modi est parentatio non
sacrificium coni, et suppl. I r.s. 33. tenebat aram] Lditores con-
fcrunt Yirgiliauum : arasque tenebat, et Macrob. III. -.
ANN. PALLI. S. Municipalia saera] glossam reposuit I,i>n. e codd.
et ed. pr. Vg. Festi verba bic ponuntur. 12. nil] boni codd.
«i7w7 vg. Lino.
'k*ei
>•{*}
\\JUH
i-v) QU. IX, 5. (5) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIII. QU. IX, 6. (6) 157
lw# //".). fert Cato in cominentariis iuris civilis : "Mundo nomen terrenaequef man -are credantur. Idem dì su-
wnic. inpositum est ab eo mundo , qui supra nos est: for- peri atque inferi dicebantur, quos ideo invocabant
i ha. maenimeiusest,utex^iisquiintraverecognoscerepotuitfad- Augures, quod hi existìmabantur favere vitae
similis illaef'N eius inferiorem pattern veluti conse- Lominis. ||Mu-mw, ait Ferrius, dicitur administralio rmms v£.
n. cratam Dis Manibus clausamomni tempore, nisi bis diebus 5 r r__pi_publi - cae f , maqistratus . aut praefectu- rei/, . fa*4.i.)
' '' «ui supra scripti sunt, maiores c-ensuerunt habendam, rae, inperi, provinciae : quae multitudinis univer- /•*»/*«*/ ì4>
quos dies etiam religiosos iudicaverunt ea de causa quod sae consensu , atque legitimis in unum convenientis
quo tempore ea, quae occulte, et abdita eaf religio- populi comit-is alicui mandatur per suffragia,
nis Deorum Manium essent, veluti in lucem qua mia in ut capere eam possit iussu populi demandatam
adducerentur , et patefierent, nibil eo tempore in 10 certo ve ex tempore et certuni usque
rep. seri voluerunt. itaque per eos dies non cum boste ma- at f tempus admi- nistrare. \\ Monstra dicuntur na- A^ •^-
nus conserebant : non exercitus scribebatur : non co- turae modum e - gredientia 9 ut serpens cum pedibusy
mitia babeba-nf ur: non aliud quicquam in rep. nisi quod avis cum quat -tuor alis : homo duobus capitibus,
ultima necessitas admonebat , administrabatur. iecur cum disi- abuit in coquendo. \\ Muta exta
HMosest institutum pa-trìum 'y id est memoria veterum 15 dicuntur, quibus ni-l divinationis aut de- *£ u*i ne i
pertinens maxime ad religiones , caerém - oniasque orum responsi inesse animadvertunt , contra ad-
antìquorum. ||Milium quidam putant cepisse nomen tutoria, quae certuni aliquid eventurum indi-
Si maxima nummorum summa , quae est mille , quod cant , aut ab in - cendio ut caveamus , aut
'f- -'<■ •■) ali Graecae stirpis iudicant esse, cum id illi xsyx§ov a veneno talique re certuni aliquod manifestumque
vocent j tam bercules , quam panicum fxe\ivi\v- 20 instare periculum , item quae r. p. porteudunt
|| Municipalia sacra vocantur, quae ab iuitio habue- finium déminution - em. || Minora itemque ma-
runt ante civitatem Romanam acceptam quae iora auspicia quae A-icantur9 docet Messala j nam
observare eos voluerunt Pontifices, et eo more maiora Gonsulum, Pr- «eforum, Censorum dici ait,' re-
facere, quo adfuissentf antiquitus. || Minora tempia liquorum minora: cum illi maiores, hi autem mino-
rimi ab Auguribus cum loca aliqua tabulis aut 25 res magistratus die -e consueverint. \\Men-
linteis sepiuntur, ne uno amplius ostio pateant, sae in aedibus sacris arar -rum vicem obtinent, quia
certis verbis definita, itaque templum est locus ita legibus carimi omnium s - imul mensae dedicantur,
-j effatus , aut ita septus , ut ea una parte pateat , an- ut velut f in ararum vel in pulvinaris loco sint. pri- asva tri j./.
Vt rffTy$uius quod adfìxus f habeat ad terram. || Manalis fons vali quoque in primis salina et patellas apponunt,
., i appellatur ab Auguribus puteus perennis , neque ta- 30 ubi sacras Inibituri sint mensas , in quibus
wen spiciendiusf videtur, quia flumen id spicialur, quod parentatio, non sacrifie - tum , fieri possit i\ cyij- , . - ti- -|
sua sponte in amnem influat. IIManes Di magno cr „_„ i. , ./■
ab Augunbus invocantur, quod i per omnia aetheria . . teriebat aram
EMEND. LECTIO. Qu. IX, 5, 3. potiti. i. flit. 8. occiillae et abditae. 24. adsuessent. 29. augulosq uè aff'ixos. &A ta-Y^k m
31. spicicndus. Qu. IX, 6, 1. terr cnai/ue. 5. publicae] dcle. 11. ad. 28. vel.
tJ
té.
158 01 • I*, 7. (7)
FUSTI FU AGM. E COD. FAIIN. L. XIII.
QU. IX, 8. (8)
. fa ||Af///e tirbitim protinu-s slelit prò regno
tli.xisse ait Veranìus in libro
qtiem inscripsit prisearum t'o-cum, quod ei summae
antiquitalis esse videtur , ei</ue causani Grae-
etis senno dedisse, %i\icis tìcXeoov, - eo anioni non
amplius uti Lfitinos. \\3Iutas et seni - ivocales
antiqui non duplieabant in se -ribendo, aut
• • . . et ila primum Ennìum scrip - sisse , in eo
a quo lilera . . . duplicata sit
primum. \\Manuinitli dicitur seri sacrorum
causa, cum dominus eius tcnens m-odo caput
modo membruta aliud eiusdem servi ita edicitef: Lune
hominem libertini esse volo, ac prò eo auri X
puri, probi, profani, mei solvam , si usquarn digre-
tlialur a sacris, cum fuerit iuris sui. dum f hisf ser-
vum circumagit et e marni homi -nem liberimi mit-
tit. \\Moscillis Calo prò parvis qui moribus dixit
1 1 Migrare mensa,
quae loco sacro esset d-isque templi posita,
inauspicatum apud antiquos habeba-tur,cvim sequiturf sua
migrantem poena. \\Mensas aiunt q-uidam fuisse in tri-
viis poni solitas , quae sint triv-ìades. appellatae.
^ \\ Mente capliis dicitur, cum mens ejs kominis potestà te
abit, et idem appellatur de -mens, quif quod de sua
mente decesserit et a mente mente f abierit.
|| Manare solem tum so-litos esse antiquos
dicere ait Verrius , cum solis orientis radii
splendorem tacere coep -issent , atque ideo primum
diei tempus mane dictum: quam -\\s magis addiciturf
Utn** ' '•- "t credat, a mano bono ma-ne, idem a f mature : quod id
nt-aHtn. ,:. domini est quod maturum est: unde et Matuta di-
cta esse videtur Maler. j|Mamertìni appel-
lati sunt ha -e de causa, cum def toto Samnio
EMKND. LECTIO. Qu. IX, 7, 12. edieit. 15. tum is.
u mente. addueitur. 30. idem a] itemi 33. de] in.
gravis incidissct pcstilenlia , Slbcnuius Met- /v^ ^'
tius eius gentis priuceps, convocata civium suorum
contione, exposuit se vidisse in quiete praecipien-
tem Apollinem , ut si vellent eo malo liberali , Ver
5 sacrum voverent, id est, quaecunque vere proximo }**e M**fx*
nata essent, immolaturos sibi , quo facto leva-
tis post anuum vicensimum deinde eiusdem'
generis incessit pestilentia. rursum itaque con-
sultus Apollo respondit, non esse persolutum ab bis
10 votum, quod liomines immolati non essent : quos si
expulissent , certe fore ut ea clade libera-
la rentur. itaque i iussi patria decedere,, cum in par-
''" te ea Sì-ciliae consedissent, quae min -e Tauricana
dicitur, forte /«6o-rantibus bello no-f-o Messanesibus
1 5 auxilio venerunt ultro, eosque ab eo liberarunt provinciales :
quod ob me-ritum eorum , ut gratiam referrent, et
in siuim corpus , communionemque agrorum invi-
tarunt eos, et nomea acceperunt unum, ut dicerentur Ma-
nierimi, quod coniectis in sortem duodecim deorum no-
20 minibus, Mamers forte exierat : qui lingua Osco-
r«m Mars significatur. cuius historiae auctor.; est Al-
fius libro primo belli Cartliaginiensis. ||Murra-
ta potione usos antiquos indicio est , quod etiam
nunc Aediles per supplicationes dis addunt ad
25 pulvinaria, et quod XII. tabulis cavetur , ne mor-
tilo indatur, ut ait Varrò in antiquitatum L. I.
||Muger dici solet a Castrensium f hominibus quasi
muccosus bisf, qui talis male ludit. ||Murif est,
quemadmodum Veranius docet , ea quae fit
30 ex sali sordido, in pila pisalo, et in ollam ficti-
lem coniecto, ibique operto gypsatoque et in fur-
no percocto, cui Virgines Vestales serra ferrea
secto, et in seriam coniecto, quae est iutus in aede
20. scfjtiatur. 24. qui] dcle.
Qu. IX, 8, 27. castr ensib us.
25. a mente mente] amena ifuod
28. is M tir ics.
(104)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
1J39
Manu m itti servus dicebatnr, qunm dominus eius , aut caput ciusdcm servi, aut aliud membrum tcnens dicebat :
II u ne hominem 1 il) e rum esse volo, et cmiltcbat cum e maini.
Moscillis Cato prò parvis moribus dixit.
Mentccaptus dicitur , ([iium mens ex hominis potcstate abit, et idem demens, quod de sua mente decesserit , et
a m e n s , quod a mente abicrit. 5
Man are sol cui antiqui dicebant , quum solis orientila radii splendorcm iacere coepisscnt, a quo et dictum putabaut
mane. Ali! dictum mane putant ab co, quod inanimi bonuni dicebant.
Murrata potionc usi sunt antiqui; sed postea assuerunt diis suis libare, idcoque XII. tabulis est cautum, ne morluo
inderctur. Muger muccosus.
Murice diceba tur sai in pila tunsum et in ollain fictilcm coniectum et in fumo pcrcoctum , quo debine in aquam misso 10
Vcstalcs virgines utebantur in sacrificio.
ANN. FESTI. Qu.IX, 7, 1. Mille nrb.] Supplementa dedi admodum
incerta, sed correxi (amen quac Urs. dederat, quac attuti in Scppl. Akn.
De slruclura illa : mille urinimi, quac Gracco /ikiùi; cum gen. respondeat,
v. Geli. 1, 16. 6. Mutas et semiv.] Cf. annoi, ad Pauluni p.6. v.
anus. Cur Uns. supplementa rciiciemla fuerint , apparebit ex Sdppl.
Quae posui, confirmat ipse Fcstus Qu. XIII, 29. p. 101, 29. v. solitau-
rilia, et Qu. XV, 29. p. 161, 4. v. torus. 10. Manumitti] baec
quomodo explicanda et restituenda esscnt, monstravit partim Scal.: sed
quae invenerat, eo pessumdedit, quod aurum illud solvcndum prò vice-
sima manumissionum lege Manila constituta Imbuii. De manumissione
sacrorum causa prudentcr dixit Savinius de sacris privatis in Sylloge :
Zhchr. f. gesch. R1V. T. II. p. 402. 12. escile] edicit con-. Urs.
et dicit (post tenet suppletum) Scal. 13. X] XX corr. Uns. non
reclc. 14. puri, probi] tane formulam servavit Festus Qu. XII,
20. p. 60, 18. v. puri. solvavi si] solvit ut Scal. solvo ut Urs.
ttsq'uam . . a sacris] ad quae facienda manumittitur , puto. priusquam
digreditili- (digrediar Urs.), e/ficiatur iuris sui suppl. Scal. 15.
dìim] tum corr. Urs. his] scribe is. Uns., similitcr ac Scal.:
his servimi verbis e manu hominem liberum emitlebat. 17. Moscil-
lis] Mosculis Urs. qui] delet Urs. 18. Migrare mensa] Pli-
nio N. H. XXVIII, 2, 5. §. 26. teste Servii Sulpicii principia viri com-
menlalio est, quamobrem mensa lintjuenda non siti sed bic de privatis
mensis, Festus, ut videtur, de sacris. 19. quae .... essel] quod
leijibus eius sacra esset supplet Urs. 20. sequitur] puto sequatur opus
esse. 24. qui] dele. quod del. Urs. 25. a mente mente] amens
quod a mente recte Dac. Urs. altermn mente dclct. 27. orientis]
orienta in con. esse refertur. 29. addicitur] adducitur (intell.
Yerrius) puto scribendum esse. id dicitur A. Aug. et Urs. in mg.
Eadcm duo etyma v. mane affert Varrò de L. L. VI. §.4. cf. Macrob.
Sat. I, 3. Serv. in Aen. I, 139. II, 268. Ili, 63. 30. ut . . .
mane] quod manum bonum dicebant a mane suppl. Urs. idem a]
rectius, puto, ilem. 31. Maluta] cf. Paulus p.91. v. Matrcm Ma-
lulain. 33. de] scribe in.
Qu. IX, 8, 1. et 2.. 6. et 7., 8. et 9., 11. 12. et 13., 14. 15. 16.
et 17. ex cod. alitcr dispcscui atque Urs. Etiam v. 16-21. ab Urs.
non reete divisos accepi , sed veram distributionem non notatam babeo.
4. ver sacrimi] cf. Paulus p. 161. v. ver sacrimi et similcs de I'icenti-
bus Hirpinisque narrationes. 13. Tauricana] Tauromenia corr.
Scal. Taurominilana) A. Auc. et Urs. in mg. Puto illud servandum
esse, cum tractus circa Taurum collcm, in quo Tauromenium cxtructuni
est (Diodor. XIV, 59.), Tauricanus dici polucrit. 14. Messanesibus]
cod. ex antiquiore more. Messanensibus Urs. 17. et in suum
corpus etc] Conspirat in hac narratione cum Festo Strabo VI. p. 268. :
nisi quod ex boc scriptore probabile fit, Mamertinorum nomen ex Italia
in Siciliani translatum esse. Nam Mamertium in Bruttiis oppidum crat.
Strabo. p. 261. 22. Murrata] cf. Qu. VIII, 25. p. 171, 4. v. mur-
rinam, et Mercurialis Var. V, 1. 24. Aediles] ediles con. dis]
cod. diis Urs. 25. XII tabulis] cf. Cic. de legg. II, #4. Dirkscn
de XII t;abb. p. 675. 27. Castrensium] castrensibus corr. A. Aug.
in mg. ' 28. muccosus] con. mucosus Urs. his] is corr. Urs.
talis] telis coni. Lipsius Epist. Ili, II. p. 124. : quod non placet.
Muri] Muries corr. Urs. De eadcm murie Varrò apud Nonium p. 223.
Fabii Pictoris verba aflfert , quae cum Veranio optime concinunt, nec
discrepant ca , quae Servius in Virg. Ecl. Vili, 82. aflfert. Cf. annot.
ad Paulum p. 60. v. cxfir. 30. pZctilem] fritilem Dac. ex Nonio
proposuit, sed Nonium ex Fcsto corrigendum esse vidit Urs.
ANN. PAULI. 2. emittebat] mittebat M. , fortasse recte. 3.
Moscillis] boni codd. Lind. Mosculis vg. Muscillis et deinde muribus
corr. temere Salmas. Excrc. Plin. p.217. col. 26. 4. abit] boni
codd. abiit vg. Lind. 4. 5. demens quod . . . amens quod] Gc.
Lind. qui utrobique M. vg. Ac Festi cod. ipse indicat, incertum fuisse
librarium.utrum sciiberet. 6. antiqui dicebant] M. vg. die. ant. Gp.
Likd. 9. inderetur] vg. videretur codd. edd. vett. 10. misso]
vg. missum codd. edd. vett. Lind.
100
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XI.
(104)
Mortuae pceudis corio calceos aut soleas fieri flaininibus *J« nefas habebatur, quoniam sua morte exstincta omnia
funesta aestimabantur. M e prò mihi dicebant antiqui.
(105) Malevoli Mercurii signum , id est statuam, appellabant ideo, quod in nullius tabcrnam spectabat.
Malluvium dicitur, quo manus lavantur. Malluviae, quibus manus sunt lautae. Pelluviae, quibus pedes.
5 Maior consul dicitur vcl is, penes quem fasces sunt, vcl is, qui prior factus est. Praetor autem maior urbanus,
miuores ceteri. Mcn diclini dici Verri us putat a mente eius, quam fefcllcrit fortuna, vcl quod pre-
cetur quernque, ut vitae suae medcatur cibo.
Mater Matuta, manes, mane, matrimonium , mater familiae , matertera , matrices , matcriae dictae videntur, ut ait
Verrius , quia sint bona, qualia scilicct sint, quae sunt matura, vcl potius a inatre, quae est origiuis Graccae.
10 Modo quodam, id est rationc, dicuntur ista omnia: a modo fit commoditas , commodus, commodat , accominodat,
modicc , modestia, moderatio, modificalo.
ANN. FESTI. Qu. IX, 9, 2. addent] addunt corr. A. Auc. in mg.
3. Mortuac pecudis] cf. Scrv. in Aen. IV, 418. : Sane Flaminicae non
licebat neque calceos, ncque soleas morticinas habere : morticinac autem
dicuntur, quae de pecudibus sua sponte mortuis fivbant. V. 5. 6. 7.
dispcscui ut in cor», sunt: alitcr Urs. 6. 7. Me prò mihi] Fesli excmpla
non suffieiunt, nani ine fuerit dici uni est, ut: quidnam se futurum.esscl,
a Livio XXXII, 27. et similia multa, et me accusativo casu regi a voc.
impendet monuil Dac. V. 10. 11. 12. disposui ut in cod. sunt,
a qu© disecssit Urs. 13. qui item] coniicio : qua iter, coli. Var-
rone de L. L. V. §.47. in Turdellis] Romac vicus nobis incogni-
tns. Lacunam supplet Urs. malevoli etiam coi/nomine. Putavcriin po-
tius fuisse, literis'ilf . . . . os (quorum loco in vg. Me est) in M. . . .is
mutatis : Mercurii signum propter quadratoni speciem (iixQuyoìvov ìqyu-
<siav intelligo). 15. laluni] corrigo lacum, id est vas aliquod maius.
diitum coni. Urs. 16. in commenlarium] deleo in. commentario
coir. A. Atta, in mg. Urs. significai,] comma postposui, quod alii
anteposucrànt. qui] de hoc instrumentali qui cf. annot. ad Varron.
de L. L. V. §. 21. quia coni. UrS. lavef] scribc lavent. A
v. 10. ad pcn ultimimi usque codicem una duabusvc syllabis ab ea di-
Tisione versuuni , quam Urs. dedit , ita discedere , ut cani quasi prac-
curra% notatum acccpi, sed cum diligentior notatio decsset, Ursini ver-
sus reddere malui quam alios fingere. 17. malluviae] inlellige
aquas lavando sordidas. 18. 3Iax. praet.~\ Lcx vetusta est, priscis
lileris verbisque scripta, ut, qui praetor maximus sit, idibus Scptembri-
. bus clavutn pangat , Liv. "VII, 3. Alius piane est maior praetor, de
quo infra v. 33. 19. et 20. ali] cod. alii Urs. 20. quia]
qui corr. A. Are. in mg. 21. Salutis augurio] v. Cic. de div. I, 47.
Sueton. Aug. 31. Tac. Ann. XII, 23. Cassius Dio XXXVII , 24. LI, 20.
(oìojvioua xìyuiaq). 23. Mortis causa] v. Digest. XXXIX, C. 28.
imprecatine solita uallium] in precalionc solitaurilium corr. Turncb.
Scai. Urs. 28. 29. ne Messala] nemessalìa, omnia in v. 29., cod.
habere traditur.
Qu.IX, 10, 3. Mater Matuta] cf. supra p. 7, 31. S. Modo
.... 9. modo] A modo quodam id est ratione dicuntur ista omnia: a
modo scriptum fuisse pulat Ins. 13. j\aenia] cf. A arro de vita P.
11. apud Non. p. 145, 28. li. 15. Afranius in 3Iuterteris] Bofhc
P. Se. L. V, II. p. 179. n. 7. IVac/iiam autem intcr ex. cant. supplet,
Scai.. fere secntus , Urs. Scd ita ne versus quideni cflìcitur. 17.
credi] cod. Urs. tantum cred e cod. notat. 18. abi ergo] ubi ego
corr. Dac, qui vcrsuiu ex Pscudolo V, 1, 32. adduci intellexit. 19.
Idem luiic hom] cod. Urs. post voc. Idem interposuit Trucul.,
cum iam A. Aie. versum ex Truculento li, 1,3. laudari vidisset, et
notti tanquam in cod. lectum dedit. 21. csto] mesto corr. Scai..
Urs. Versus in Truculento nunc sic solet legi: Iluic homini amanti
mea Itera apud nos dixit neniam de bonis. Quosdam . . .
verbum] Quosdam dicunt velie ideo dici naeniam suppl. Urs. 22.
ci] ci corr. Scal. Urs. 24. 25. vocabulo . . . Piatita/] vocabulo,
ad quod probandum testimonio utmilur Plauti suppL. et corr. L'rs.
2G. cltedcm] cod. chaeocm Urs. machaera fuisse vidit Seu.., qui lo-
cum ex Bacchid. IV, S, 48 sqq. primus restituii. ad] at Sc\l. cum
Urs. In sccuudo Plauti versu scribendo a Scal. et Urs. disecssi,
ut ego post quidein delerein et Ih adderem , Palatino Plauti cod. obse-
cundans, qnanquain Fcsti lectio in aliis quibusdam a codd. Plauti dis-
crepai lieddam, ubi non coalescit. -s. -9. nt'iie . . . etiam] mio
quod cxlremam flendo cjl'erimus eam vocem quereudoque , nam suppl.
Urs. , qui etiam in seqq. verba alio ordine ponit. 30. die] eoo.
Urs., qui id neglcvit, cxticmum dicunt supplet. 32. netti] cod.
ut videtur. Etiam hoc omisit Urs.
ANN. PAULI. 1. flaminibus] flaminicis Festus. Sed ipso Paulus
errasse videtur. 4. lautae] M. lotac cctt. Liso. 6. quam]
boni codd., ut A. Acc. coniecerat. quem vg. Li>n. cum deteriori cod.
Post mcndicum art. municipium legitur, quem in sujuruirem loOUB p.
127. rcieei. 10. Modo . . . a modo fit] ila M.. nisi quod hic oui.
rt post omnia. Hine reliquoruia libroruiu lectio Oria est. Modo quo-
dam , id est rationc dicuntur omnia ista Gv. , quelli Li>d. scquitur.
QU. IX, 9. (9) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIII. QU. IX, 10. (10) 161
fu Vestae in penu exteriore, aquam iugem, vel quamlibet teros. ||Mend-*c«m dici Verrius putat a mente
praeterquam quae per fistulas venit, addenti, atque ea eius, quam (ef-ellerit fortuna, vel quod precetur quemque
demum in sacrificiis utuntur. IIMortuae pecudis ut vitae su -«e medeatur cibo. \\Mater Matuta
corio calceos, aut soleas fieri Flaminicis nefas ha- manis , mane, matrimonium , mater familiae,
«'«f betur. .sedautoccisaeajno^m^utimmolatae, quoniamsua 5 matertera , matrices , materiae dictae videntur,
Z* morte extincta omnia funesta sunt. Il Me prò ut ait Ye-rrius, quia sint bona, qualia scilicet
mila dicebant antiqui, ut Ennius, cum ait L. II. sint, quae sunt matura, vel potius a matre,
:*m-"Si quid me fuerit kumanitus, ut teneatis." et Luci- quae est ori -ginis Graecae ixy\Tn\^. Il Modo
lius: "Nunc ad te redeo, ut quae res me impendet, quodam, id est ratione, dicuntur ista omnia: a modo
agatur."||Minorumpontificummaximusdicitur,quiprimus 10 fit commodi-tas, commodus, commodat , accommo-
in id collegium venit: item minimus, qui novissimus. dat, modi -ce, modestia, mo deratio , modi-
|| Malevoli Mercurii signum erat proxime la- ficatio.
num ; qui item f erat in Turdellis M . . os , || Naenia est Carmen , quod in funere laudandi
appellabatur : Malevoli autem , quod gratia can - tatur ad tibiam , quod vocabulum Affa-
va nulllus tabernam spectabat. ||Malluvium latum f 15 nius in Mst~terteris posuil : " . . . •„ • • exe"
in f commentarium sacrorum significai, manus qui la- quias canti -tabant." Sunt qui eo verbo finem «io-
veti, a quo malluviae dicuntur, quibus manus sunt lau- nificari credi - derunt , ut ait Plautus in Pseudolo :
tae perinde, ut quibus pedes, pelluviae. || Maximum "abiergof circumvortor, cado: id fuit naenia ludo.
Praetorem dici putant ali eum, qui maximi imperi Idem : "Huic hom- ini amanti mea hera
sitj ali, quia i aetatis maximae. prò collegio quidem Au- 20 dixit domi, et ap-wd nos de bonis nae-
gurum decretum est, quod in Salutis augurio Praetores niam estof." Quosdam constat inde ducere verbum
maiores et minores appellantur, non ad aetatem, quod et i voci sìm-ilior querimonia flentium
sed ad vim imperii pertinere. ||Mortis causa stipu- sit. quidam aiunt nae -niae ductum nomen ab extre-
latio existimatur fieri, ut ait Antistius Labeo, quae mi intestini voca.- buio ,
ita fit, ut morte promissoris confirmetur, aut, ut 25 nio utitur Plautus in Bacchidibas : ''si Ubi est ma-
quidam dixerunt, cuius stipulationis mors fuit chedemf: adi nob-w veruina est domi, qua quidem
yj^*causa. ||Marspedis, sive sine r littera maspe- te reddam , u-bi tu me irritaveris , confoMo-
dis , inprecaticie solita uallhim i quid significet , ne rem soricina naenia!'; hinc quod extremam flen-
Messala quidem Augur in explanatione augu- do efferim-ws eam vocem, dictam naeniam ; atque etiam
riorum reperire se potuisse ait. UMaiorem 30 Graeci vsctrov dic-wnf extremum: sive quod chor-
consulem L. Caesar putat dici , vel eum , pe- tlarum ultima - vv\rv\ dicitur , vocem extre-
nes quem fasces sint, vel eum, qui prior factus sit. mam cantionis neni-am appellarunt. \\Naeniae deae
Praetorem autem maiorem , Urbanum : minores ce- sacellum ultra portam Viminalem fuerat
EMEND. LECT. Qu. IX, 9, 2. addimi. 13. qua iter. 15. lacum. 16. in] «Icle. lavent. > 20. qui. 27. in precatione
solitaurilium. Qu. IX, 10, 18. ubi ego. 21. maesto. 22. ei. 20. machaera. 27. a t .
U-
ku*
162 QU. IX, 11. (11) FESTi FRAGM. E COD. FARN. L. XIII.
QU. IX, 12. (12)
éi>
h^ot
t.
*e cfh to
dedicatum: aediculam.
|| Navali corona solct donari, qui pri-mus in bostium
navem armatus transilierit , cuùtsve opera , ma-
nuve navis hosiium capta fuerit. adeplus est eam M.
Terentius Varrò , bello Piratico donante GIN. Pom-
però Magno. Item ali, inter quos M. ^-tillusf bello,
quod gestum est conlra Poenos, ut scrip-tum est in car-
mine Saturnio, quod quidem duces ipsi sunt co-nsueti
in tabellis publice ponere , in quo wo-minabantur
navali corona donali. \\Neunquam ponilur prò nulla
tenus et prò non ila. \\Neceunt non eun-t, ut nec
prò non. || Nefrendes dictos asserii Q. Muci-us Scaevola
arietes9 quod dentibus frendere non pos-sìat. Ateius
Capito inj'anles esse nondum fre -ndentes, id est,
frangentcs. Livius ri : "Quemjego ne-
frendem alui lacteam immulgen-s opem. et
Pro nefrendibus
alìi nefrundines intelligunt , quos usus recens
dicil vel renes vel lesticul -os, quos Lanu-
gini appellant nebrundines, Graeci vsQqo-
vs, Praenestini nefrones. ||Necerim, nec eum.
\\Nemora signi ficant silv -as amoeuas : va-
letenimidquodGraece vs/xos^cuius t>oc-abuli auctorllo-
merus , cum dicit in Iliade: "èv vs/js'i cxie-
§£ siti re Xtv sjufBccXs èaì-pav, dubium non
est quin eum designet locu-m qui campos et pascua
habeat: vspos enim a Graecis èia - rè vopets eìvcti èv av-
rà appellalur. ||iVe-mut, nisi eliam vel
nempe usus est Calo de pot. fr-ibuuici f, eum ai t : "nemut
aerumnas." [|Neminis
genitivo casti Caio usus est . . . "et quis diceret cum sit
neminis." Idem de aedilibus villo creatis: "neniinisque
Ennius Erecbtheo: "lapideo sunt
corde multi, quos non miseret neminis." ||Nemo
tv «(,. compositum videtur ex ne, et bomo : quod confìrmatur
magis, quia io persona semper ponitur, nec pluraliter for-
e. rimari solet, quia intelligitur prò nullo. J| IVeci da-
5 u^tus proprie dicitur, qui sine volnere interfectus est, ut ve-
neno, aut fame. || Necessarium ait esse Opillus f Aure-
lius , in quo non sit cessandum , aut sioe quo vivi
non possit: aut sine quo non bene vivalur: aut
quod non possit prohiberi, quio fiat. |) Necessari sunt,
10 ut Gallus Aelius ait, qui aut cognati, aut ad-
fines sunt, in quos necessaria oflìcia conferuntur
praeter ceteros. ||Neclegens dictus est, non legens,
neque dilectum habens, quid facere debeat, omissa
ralione officii sui. ||IXec coniunctionem Gramma-
15 liei fere dicunt esse disiunclivam , ut nec legit,
nec scribit, cum si diligenlius inspiciatur, ut fecit
P™1 Sinuius Capito, intellegi possit, eam positam esse
ab antiquis prò non, ut et in XII. est: "ast ei cuslos
nec escit." item: usi adorai furto, quod nec manifes-
to tum erit." et apud Plautum in Fasmate: "nec recle si il-
li dixeris." et Turpilium in Demetrio: "nec recle
dici niihi, quod iam dudum audio." ||ì\ec unquem,
necunquam quemquam. ||Nequalia, delrimen-
la. UNcquinont, prò nequeunt, ut solinunt, feri-
25 nunt, prò solent, et feriunt dicebant antiqui. Livius
in Odissia: "parlim errant, neque nuncf Graeciam re-
dire." ||IVequitum et nequiturpronon posse dicebant, ut Pa-
cuius cum ait : "Sed cum contendi nequitum utfclam ten-
denda est plaga." Plautus in Saty rione : "retrabi
30 nequilum , quoquo progressa est semel." et Cato Ori-
ginuni L. I. : "Fana in eo loco compluria fuere:
ea exauguravit, praelerquam quod Termino fanum fu-
itj id nequitum exaugurari." ||IVequiquam significare
Hlilji
"«
Ìf
iti
EMEND. LECTIO. Qu. IX, 11, 6. Jtilius. 29. tribunicia.
Qu. IX, 12, 6. Opilius. 2G. neqvinont. 23. vi: clam.
(103)
PAIJLI DIA.COM EXCERPTA. LIB. XII.
LIBER XII.
163
Naenia est Carmen, quod in funere laudanti! gratta cautatur ad tibiam. Sunt, qui co verbo finem signifìcari putant.
Quidam volunt naeniam ideo dici, quod voci similior querimonia flentium sit. Quidam aiunt naeniae duclum nomcn
(106) ab extremi intestini vocabuloj Graeci enim vèaxov extremum dicuntj sive quod cliordarum ultima vvjtrj dicitur,
extremam cantionis vocem naeniam appellarmi!. 5
Naeniae deae sacellum extra portam Viminalem fuerat dedicatum.
Navali corona solet donavi, qui pritnus in liostidm navem armatus transilicrit.
Nefrendes arietes dixerunt , quod dentibus frendere non possint. Alii dicunt nefrendes infantes esse nondum fren-
dentes , id est frangentes. Livius : "Quem ego nefrendem alui lacteam immulgcns opem." Sunt qui nefrendes
testiculos dici putent, quos Lanuvini appella ut nebrundines, Graeci vstpQovg , Praencstini nefrones.
Neceunt* non eunt. Necerim nec cura. Ne mora significali t silvas amoenas. Nemut nisi etiam , vel nempc.
Neminis genitivo casu Calo usus est, quum dixit : "Sunt multi corde quos non miseret neminis."
10
Ne ino, nec homo.
Necessarium, in quo non sit cessami» m.
Ne ci datus proprie dicitur, qui sine vulncre interfectus est, ut vencno aut fame.
Necessarii dicuntur cognati aut affines, in quos necessaria officia confermi tur.
Neclegens non legens , ncque elee Inni babens , quid debcat facere.
Nec coniunctio disiunctiva est, ut nec legit, nec scribit. Ponitur et prò non. Turpilius : "Nec recte dici mibi iam«
dudum audio." Necunquem, nec unquam quemquam. Ncqualia detrimenta. Nequinont ncqueunt.
Nequitum et ne qui tur prò non posse dixerunt. Nequiquam frustra.
15
ANN. FESTI. Qu. IX, 11, 1. nunt habet tantum aed. suppl.
Ues., quae omisi. De Naenia dea August. de C. D. VI, 9. e Vairone,
Arnob. adv. gent. IV, 7. 4. 5. M. Ter. Farro'] Lune intclligi -vitlit
A. Aug., collato Plin. N. H. VII, 30, 31. §. 115. XVI, 4, 3. §. 7. G.
Alillus] Atilius corr. Scal. Urs. : quorum de addita mentis Y. Suppl. Ann.
10. Neunquam] Placidus p. 487. ap. Maiuui : Neunquam et non signifi-
cai et non ita et non adeo. 11. Neceunt n. e.] supplevi ne l'auto
auctor suus deessct, quoniam post nefrendes niliil ciusmodi interponi
posset. Cf. Pp.aki. II, 3. 12. iVe/k . . . arietes] continuili Vario
de R. R. II, 4. Terent. Scaurus de orlhogr. p. 2251 P., nisi quod de
porcis locuntur. nefrendes sues prò porcis caslralis Label Fulgcnliiis
P- 559. 14. infantes] Laec Placidus p. 486. reddidit. 15.
Livius] de Scal. et Urs. sententia v. Suppl. Ann. 17-19. Pro
nefr. . . . testiculos] aliter Ur.s. v. Sutpl. Ann. Cf. Fcstus v. ricncs
Qu. XIII, 13. p. 85. 19. os] eoo. , quod neglexit Urs. 21.
iVecerim] cerini nunc in cod. cxslat: de Loc voc. v. Suppl. Ann. 22.
as] a addidi e cod. 23. abuli] item. 22- 23. De Urs. scnlcnlia
T. Suppl. Akn. 24. cum] qui suppl. Uhs. Iliad. A, 480. intclligi
vidii Scal. 25. Post àui/iojy sustuli punctum. 26. ni] addidi
e COD. 27. vofiùq itvru ìv uihiZ] OMA2 . , , EJVAY nunc in con.
legilur. 29. tributaci] tribunicià corr. Urs. Oralio alias non
cognita. nemut] om. Urs. : addidi e cod. 30. Neminis] exem-
plum e Plauti Capt. Ili, 5, 106. addidit Dac. Cf. Non. p. 143, 17.
Usum singultii uni casuum voce, nemo et nullus nupcr eximie illuslravit
Sluerenberg in Cicer. de ofl*. p. 173 sq. 32. de aedil. vitio crealis]
noia oralio e Geli. XIII, 16, 1. cf. Meyer Orr. fragni, p. 41. Lion.
Caton. p. 70. de magistratibus v. cr. suppl. Scal. Urs. 33. Enn.
Ercchllico] BotLe P. Se. L. V, I. p. 41. fr. 3.
Qu. IX, 12. Per totam fere paginam versus aliter direni! quam Urs.,
cum bic v. 3. 4. 5. 6. 7. syllabas quasdam non recte in seqq. vv. re-
icccrit, v. autem 11. 12. 13. 16. usque ad 33, cxc. y. 22, syllabam
prim Min (interdum duas) proximo superiori addidcrit. 6. Opillus]
Opilius coir. A. Auc. in mg. 9. Necessari] hacc illustrat Klcnzius
de cogn. et affin. p. 13. 10. aut ad.] aut in cod. bis extare accepi.
17. inlclìegi] cod. intelligi Urs. 18. ast ci custos] cf. Dirksen de XII
tabb. p. 369. 19. nec escil] v. Suppl. Ann. si adorai] Dirkscn
p. 585. Sed de buins V. D. annot. critica v. Phaef. I, 1. De toc.
adorare Paulus p. 16. 20. Fasmate] Moslcll. I, 3, 83. cf. etiam
Baccb. I, II, 11. ed. Ritscbl. 21. Turp. in Demetrio] BotLe P.
Se. L. V, II. p. 81. fr. 14. 22- Nec unqucm] v. Suppl. Ann.
24. Inter sol. et fcrinunt Urs. Lab et et, quod cod. om. Cf. Paulus
p. 52. v. danunt. 26. Odissia] fori, fuit Odussia. ne(/uc nunc]
nequinont corr. Urs. nequinunt Scal. V. Suppl. Ann. 27. Pa-
cuius] BotLe P. Se. V, II. p. 150. ine. 17. 28. ut] vi coir. Scal.
tum Urs. Quamquam diaeresis tetrametri buie favet , illi obsequor.
29. Plautus in Satgr.] BotLe p. 440. fr. 2. 30. Caio Orig.] A.
Krausc fragm. bislor. p. 106. cf. Liv. I, 55. 31. compluria] con.
complura Urs. 33. Nequiquam] v. Suppl. Ann. significare]
Urs. signifìcari vg\ et sic e cod. retatimi habeo.
ANN. PAULI. 4. viaror] A. Auc. in mg. Lind. nematon M. nea-
ton Gu. virov Yg\ vrjrrf] neten M. Gu. viari} A. Aug. in mg.
Lind. vìttì v>\ 5- appellarunf] appellavcrunt Gu. Lind. 10.
ìiebrundiues] nefrundincs) mg. A. Aug. nefrones] ed. vet. Aid. vg'.
nefrenes Lind. : spliatina typotbetae. 11. Neceunt] ncqueunt ho ni
codd. v. Suppl. Ann. 12. Calo] Ennius. Sed Laec est irrsius PauK
socordia. 16. neclegens] 'Mi., neglegens Gu. Lind. negligàns.fg:
X*
164
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XII.
(106)
Nectere ligrare.
Nectar Graecc significai deornm potionem.
(107) "Ne quam auruin est, anris quodvis veliementius ambit." Hoc versu Lucilius significare videtur, neqnam esse aurum,
quod aures laedat pontiere inanrinm , quum aurìs inciditur; vel etiam cupiditatem pccuniae voluit significare.
Nervum appellamus etiain ferrenm vinculum , quo pedes vel ctiam cervices impediuntur. Ncgumate negate.
5Nebulo dictus est, qui non pluris est, quam ncbula, aut qui non facile perspici possit, qualis sit.
1 Negibundum prò negante dixerunt. Neutiquam prò nullo modo.
Ncpotes luxuriosae vilae bomines appellati, quod non niagis bis rei suae familiaris cura est, quam bis, quibus pater
avusque vivunt. Nepos compositum ab eo , quod natus post sit patri, quam filius.
Nefasti dies N litera notantur.
10 Nepa Afro rum lingua sidus , quod cancer appellatur, vel, ut quidam volunt, scorpios. Plautus : "Dabo me ad pa-
rietem , imitabor nepam." Nepus non purus.
Nautea herba granis nigris, qua coriarii utuntur: a nave ductum nomcn, quia nauscam facit permutatone T et S.
ANNOT. FESTI. Qu. IX, 13, 1. quod] ed. Rom. prò Santand. Li»».
2-5.] Urs. codicem una duabusvc syllabis ita superai, ut eas priori
cuique versui addat. 5. ex stramentis] extramentis cod. na-
turasi napuras corr. A. Aug. in mg. Urs. coli. Fcsto p. 17, 22. 7
Vergil.] Aen. I, 437. 8. Lucrel.] II, 847. 9. nardi . .
nectar] narde . . , neetare co». floribus] naribus Lucrctius. 11
quod vis] coniunge in unum vocabulum. Cf. Surra. Ann. 12
ambii] Urs. ambiat e cod. enotatur. significare] Urs. siqni/ì
care cod. 15. intellegi] cod. intelligi Urs. 19. 20. Horum vv,
primae syllabae ab Urs. in superiores reiiciuntur. 20. prò] prò
pere corr. Urs. Comparati sunt iucundissimi versus Catulli 65, 19
Nexum] cf. imprimis Varrò de L. L. VII, 105. Cic. de Orat. Ili, 40
23. factio, nexi] Urs. factione. XI cod. dando] dolio corr. A.Acc
in mg. liber.] liberatio corr. idem. Acri» uni] Ncrvium e cod
notatur. 24. 25. 30. 31. 32. 33. Horum vv. , ut superi'orum , ini
tium Urs. truncavit, 26. et 27. autem Cincin. 25. inpedhintur]
eoo., sed literae ur in Loc deesse dicuntur. impediuntur Urs. Scal.
comparat illud e XII tab. : vincilo aut nervo aut compedibus ex Gellio
XX, 1. et alia. 26. eo epol] edcpol corr. Scal. Urs. nervo]
cod. vg. nemo Urs. Collie p.445. ine. 20. probat] probas scr.
Scal. 28. 29. Cn. Marci] de Marciis vatibus Liv. XXV, 11. Cic.
de div. I, 40. 50. Macrob. Sat. I, 17. 30. moventium] vv. dd. cona-
niina v. in ScprL. Ann. 30. 31. auguris] cod. auguriis Urs. Ne-
gritu est nec-ritu. 33. quam] qui Paulus , vg. Siiniliter Nonius
p. 18, 27.
Qu. IX, 14, 5. Sed mihi neut.] Lune versum reposuit Urs. ex Cicer.
Acad. prior, II, 17. 6. 7. Ciceronis de univ. 11. locus, quein Urs.
in L. 1. intulit, hac una re commendatur, quod spatio non disconvenit.
8. Tuscis] cf. Etrusc. rer. I, 3, 12. T. I. p. 277. Glossar. Labb. : Nepos
KUTuvuyut; (y.uratpuyàq). Placidus p. 486. : Nepos, luxuriosus. vel]
nam suppl. Urs., sed illud sententi.-! postulai. 12. 13. Aristarchi^]
Ita Urs., quem in bis resarciendis maxime secutus som. Inter Aristar-
cLum et CallimacLum dubius baerebat A. Acc. 14. vexodiooir iroiurf]
IIOJECCIN solum est in cod., ut in vg. Reliqua Graeca Urs. addidit.
Cf. Sippl. Ann. Aristarcbus eam glossam adhibuisse videtur in espli-
cando Od. IV. v. 404. cf. Eustatb. p. 1502. R. 14. Nefasti] Ne-
phasti h. 1. et seqq. Urs. 15. notantur] notabantur sappi. Urs.,
sed nota bacc in Kalendariis ctiam tum in nsu erat. 16. aput] apud
coir. Urs. do, dico, addico] cf. imprimis Varrò de L. L. VI, 30.,
ex quo Festi verba restituenda esse vidit A. Are. 17. nep.] scr.
NP. , nam aliter in Kalendariis haec nota non extat. Quae ad expli-
candam eam notam cum Urs. posui, ex solis Festi verborum rcliquiis
colliguntur. Quae mutavi pauca, explicui in Scppi. Ann. 19. 20.
scribuntur] unt. e cod. notatur. 22. Nepa] de nepa cadesti v.
Ennius Iphig. ap. Cicer. de R. P. I, 18. Cicero in Arateis scorpium
intclligit. Glossar. Labb.: Nepa axoom'o?, yr/iroq oxoorilos. Absurde
Placidus p. 488. 24. Casina] II, 8, 7. Eundem locum adhibet
Non. p. 145. 14. 26. Nesi] locum suppl. Scal., nisi quod Urs.
ad spatium explendum dedicationis adiecit. Cf. de legibus aedium sa-
crarum supra ad p. 6, 27. annotala. Dianae Avcntincnsis legem cele-
bcrrimam fuisse , intelligitur ex lege arae Augusti numini a plebe Nar
bonensium dedicatae ap. Gruter. p. 229, 1. Orell. 2489.: ceterae leges
huic arae titulisque eaedem sunto quae sunt arae Dianae in Aventino.
29. corion] cod. coriarii Urs. nave] supplevi ex Paulo, nausea
Urs. Cf. Non. p.8, 6. 30. intertnedinrum] intennedia suppl. Lrs.
Eliam illud non piane satisfacit. 32. Plautus in Art.] V. Botbe
p. 433. ir. 2.
ANN. PAULI. 6. Negibundum] M. vg. negabundum Gc. Lino.
10. scorpios] M. scorphius Gc. scorpius cett. 12. qua coriarii]
qua om. M. ductum] ftf. vg. dictum Gc. Lia». permutatone]
M. vg. per mutationem Gc. Lino.
QU. IX, 13. (13) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIII. QU. IX, 14. (14) 163
H fot idem quod frustra, plurimis auctorum exemplis manife- || Negibundum a-ntiqui prò negante dixerunt. Caio in *^t ^zl
stum est. ||INectere libare signifìcat, et est apud più- ea, quam scrip^^ . A c4.
, li- rimos auctores frequens, quia etiam in commenta- negibundus
rio sacrorum usurpatur hoc modo: "Pontifex minor ||IYeutiquam prò nullo modo dici, testis est .
ex stramentis naturas f nectito", id est funiculos fa- 5 cum ait: "Sed miìd neutiquam cor consentii cum ocu-
cito, quibus sues adnectantur. ||Nectar Graece signi- \ovumasnect-u.'iCic.(iIndissolubilesqudè èé~ no potestis
fìcat deorum potionem. Unde Vergilius ait: uSti- neutiquam tamen dissolvemini." || Nepos luxuriosus a
pant et dulci distendunt nectare cellas" ; item Lucretius Tuscis dicitur : vel nepotes sunt luxuriosae vitae
L. II. : "Et nardi florem, nectar qui floribusf balet." homines appellati, quod non magis his res
|| Non pridem, aeque, etrecte, etfrequenter dicitur, aciam- 10 sua famil-tam curae est, quam is, quibus pater avusque
pridem,quampridem. || "Nequamaurum est, auris quod visf vivunt. qu-od nomen ductumabeo, quod natus post patri (^oà tu.
vehementius ambit" hoc versu Lucili signifìcari sit, quam fA-ius. quidam, inter quos Aristar-
ait Sinnius Capito, nequam esse aurum quod auris lae- chus mtev-pres Homeri, Graecum putant, qui: "teo7<ti
datj vel pondere inaurami, cum mollissima pars aur ve-Ttóèeaaiv - STOi/tif afferunt ex Apollonio. \\Nefas-
ris incidi tur; vel ex auro intellegi pecuniam, cuius 15 ti dies not-antur JV litera, quod iis nefas est praetori w°ni ^±S_ nc:,i
respectu, et nimia cupiditate homines ad peccan- aput quem lege agitur, fari tria verba: do, dico, c '
dum adduci. ||Nec mulieri, nec gremio credi opor- addico. ||Nep.f nota designari solent qui nefasti poste-
tere: proverbium est, quod et illa incerti et levis ani- riores sunt, q-uorum pars anterior fas: his servi
mi est, et plerumque in gremio posita, cum in oblivio- liberati sunt, delectus habentur, exercitus scrib-
nem venerunt prof exsurgentium, procidunt. ||Nexum est, 20 untur, et in provin-ceas ire licet: sacra quoque
& ut aitGallus Aelius, quodcunque peraes etlibram geritur. instituta fiunt , et vota nuncupata solvi
fytcìJ idque necti dicitur. quo in genere sunt haec : testamenti et aedes sacrari so -lent. \\Nepa Afrorum lingua „
factio, nexi dando f, nexi liberante f. ||Nervum sidus, quod dicitur _a_nostris c-#wccr, vel ut quidam y 17>
appellamus etiam ferreum , vinculum , quo pedes scorpios. Plautus in Casina : ((Recessim dabo me
inpediuntur. quamquam Plautus eo etiam cervices vinciri 25 ad parietem, imita- bor nepam. \\Nepus non purus.
(ioL il> ait: "perfidiose captus eo epolf nervo cervices probat.'' ||Nesi prò sine positum est in lege dedicationis arae
||]\exum aes apud antiquos dicebatur pecunia, quae Dianae Avenlinen-sw. \\Nauteam ait Opi-
per nexum obligatur. ||Negumate in Carmine Cn. lius Aurelius, herb-ae genus esse granis nigris,
Marci vatis significai, negate, cum ait: "quamvis qua coriari utuntur, cuius videri a nave duc-
moventium f duonum negumate." ||IVegritu in au- 30 tum nomen, quia nausearti fa-cif, permutatione T. et
guris significat aegritudo. ||IVebulo dictus est, ut S. literarum interine -diarum antiquis consueta.
ait Aelius Stilo, qui non pluris est, quam nebula, Plautus in Artemone: ciUnguenlum, quod naribus mu-
tjt| i* autquamf nò facile perspicipossit, qualissit,nequ.,nugator. lionum nauteam fecisset
EMEND. LECTIO. Qu. IX, 13, 5. napuras. 9. naribus. 11. quoAvis. 20. propere. . 23. datio. liberatio.
25. edepol. 30. movent ium] corrupte. 33. qui. Qu. IX, 14, 17. NP.
166 QU. IX, 15. (15) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. Xffl.
QU. IX, 16. (16)
lem atque aro-
matum. Idem Cureulione: (iNam odor w-ng-uentum o-
mnium prue tuo naulea est." InCasinaCiEipr-o scorto sup-
ponetur hircus unclus nautea.i* Labeo in commen-
tarlo iiirls pontifici ait, nauteam ìmbi-dum qui del ani
esse, quo pontificum vestimento, quaedam colorant.
|| Natio in eadem terra hominum genu-s nat uni. Cin-
cius (jenus hominum, qui non aliunde vener-^nt, sed ibi
nati siint , significari ait. idemque n-ationem ait
non tantum universim de om - nibus , set e-
tiam de singularibus hominib -us seiuncti-
m dici solere. Sinnius autem Capi -to, omnia fe-
re genera hominum per nationes dividi, ulPicent-esSahinos
esse gente, nalione Picentes. in pecoribus quoque bonus
proventus feturae bona natio dicilur. ||IVautiorum fa-
milia a Troianisdicitur oriunda. Fuit enim eorum princeps
Nantes, qui Romani dclulit simulacrum aeneum Mi-
nen^e, cui postea Nautii sacri -ficare soliti
sunt. linde ipsa quoque dea Nautici vo-àahaluv Jtac de cau-
sa. conductique a B
ruttis Mcss -anam oppug-na-
missus L. Caecilius
Metellus ........ fectus essel, missi
expostulat -um de foedere viola-
to us, P. Veturius, qui
. • . . . refectionem corpo-
ris co-nsedissent, Brutti,
. . . . . . . Bomanis erat, bello
fecit : inde a principe
Naute familia Nautia appellata est. ||IVati-
natio dicebatur negoti -atio: et Natinatores
ex eo seditiosa negotia g-erentes. M. Cato in
Orig. I. V.scripsit: "Audito fo-multu Macedouiae, Et
ruriam, Samnites, Lucanos, inter se natinari, atque
factiones esse." UNaccae appellantur vulgo ful-
lones, ut aitCuriatius, quod nauci nonsint, id quodest nullius
preti. Idem sentii et Cincius. quidam aiunt, quod
omnia fere opera ex lana, nacae f dicantur
/U'ic
■U4.fi
EMEND. LEGTIO. Qu. IX, 16, 5. vaxV
illic. 20. fiamus. IS avita
ierit. 26. nanxsitov? 28. n'avis.
et.
praen der i i.
a Graecis. || Naucum ait Atei us Philolog'usponi prò nugis.
Cincius, quod in oleae nucis quodf intus sit. Aelius 'U^-n
iL ■ Siilo omnium rerum putamen. Glossematorum autem script '' "V"
tores, fabae grani quod haereat in fabulo. Quidam ex Grae- d cUtà
10 co, quod sit vai xaì où%/, levem hominem significa- ^4ì^'
ri. Quidam nucis iuglandis, quam Verrius iugulan-
damf vocat, medium velut dissepimentum. Plautus in
Parasito pigTo : "ambo magna laude lauti, po-
stremo ambo sumus non nauci.'' item in Mostella-
15 ria : "Quod id esse dicam verbum nauci, nescio." et in Tru-
culento : "Amas hominem non nauci." et Naevius
et f in Tunicularia : "Eius noctem nauco ducere."
Sed f Ennius : "illuci est nugator nihili, non nauci
V"t« homo." ||IVares appellari putant, quod per ea nasi
20 foramina odoris cuiusque nari fiamus f. ||I\aricat
est g-enus piscis minuti. Plautus : "Muriaticam autem
video in vasis stagneis , naricam f bonam et canutam
et taguma quinas f fartas, conchas piscinarias."
||Nancitorf in XII. nactus erit, praeno eritf. Item
25 in foedere Latino: "pecuniam quis nancitor, habeto:"
et: "si quid pignoris nasciscitur f, sibi habeto." liba-
re a nave due timi Cornificius ait, quod aqua fe-
ratur natans, ut avis. Ennius L. VII. : "alternare
cupit, alter pugnare paratust." Plautus in A ulula -
30 ria: "Quasi pueri, qui nare discunt, scirpea in-
duitur ratis." natare igitur est, saepius nare,
. ut dictitare, factitare. ||Navus, ccler, ac stre-
tta nuus, a navium velocitate videtur dictus. En-
17. et] dele. 1S. Sed »aje
7. quod ole a e nucis que. 11.1
22. Et naritam. 22, 23. cornuta
11.12. iu g landam.
et trigona, squillasque
ti. Xanxitor.
(107)
PAUL! DIACONI EXCERPTA. LIB. XII.
167
Natio gcmis hominum, qui non alamele venerunt, sed ibi nati sunt. In pecoribus quoque bonus proventus feturae
bona natio dici tur. Nautiorum familia a Troianis dicitur oriunda.
Natinatio dicebatur negotiatio, etnatinatores exeo seditiosi.
Naccae appellali tur fullones, quod nauci non sint , id est nulli us pretii. Omnia fere opera ex lana nacae dicuntur a Graccis.
Naucus prò nugis ponitur, alias prò oleae aut nucis nucleo. Alii omnium rerum putamen ita appellar! volunt. Qui- 5
dam ex Gracco, quod sit vai xuì ovyi, levem hominem significare volentes. Quidam volunt sic appellari membra-
nulam , quae in nucis iuglandis est medio.
Narita* genus piscis minuti. Nancitor nactus erit. Nare a nave ductum, quod aqua feratur natans, ut navis.
Nat are est saepius nare, ut dictitarc, factitare. Navus celer ac strenuus a navium velocitate dictus. (108)
ANNOT. FESTI. Qu. IX, 15, 2. Cureulione] huius fabulae t.
I, 2, 5. afferri vidit A. Are. 3. Casina] Grcx 7. , ut indicavit
A. Aeg. 4. Labeoni quae suppostili Urs. , bene quidem inventa,
sed valde incerta sunt. 7. Natio . . . natum] Nationem, item apud
antiqtios nalum Urs et similiter Scal. Sed natimi prò natione dictuin
nusquam reppcii. 10. 11. set e-tiam] set (quod mutat in sed) e-t
Urs. se te vg. 11. de singul.] ut dicitur: natione Syrus. Sic
intellige Urs. supplem. 13. 14. ut . . . Piccntes] tentavi prò supplem.
Urs.: ut Cures, Sabinos , Hernicos, Aequos , item Volscos. De gentis
et nationis discrimine quaedam Boetticber. Lex. Tacit. p. 218. 14.
pecoribus] bus est in cod., quod Urs. neglexit. 15. feturae] futu-
ra* Santand., ex errore typogr., quem repetiit Lind. 15. De Nautio-
rum sacris Mincrvalibus cf. Virgil. Aen. V, 704. cum Servio, Dionys.
VI, 09. Hinc v. 15-19. suppl. Scal. et Urs. Sed quae iidcui iu v.
20-30. tenlavcrunl, paucis verbis exceptis, reicci in Suppl. Ann. 27.
Brulli] con. i. e. Brutti!. Brutii Urs. 29. feeit] vel ficit in co»,
agnoscitur. unt posuit Urs. et suppl. desciver - unt. 30. Natin.]
Gioss. Isid. : Natinari, negotiari. 32. sediliosa] seditiosi, suppl.
Urs. 33. Orig. . . . audito] baec supplevi. Catonis Origg. J.V.,
Corn. Nepote Cat. 3. teste, beli uni Punicum sec. continebat. Macedo-
nica autem bic tumultus Pbilippi regis foedus cum Hannibale inituni,
a. u. e. 539, spedare videtur. 33. 1. Et-ruriam] eoo. E-tru-
riam Urs.
Qu. IX, 16, 3. 6. 8. Inilia borum vy. Urs. in priores vv. reiecit.
Sic etiam 11. 15. 19. 20. 21. 24. et seqq. omnium usque ad ult.
Vv. autem 9 et 12. ultimis syllabis spoliavit. 5. nacae] scr. vuxq.
Dac coni. : nacae dicanlur a Graecis vcixq. 7. quod in alea nucis
quod] scr. quod oleae nucisque. quod in olea nucique A. Auc. quod
in oleae nuce vel in olea et nuce quod Dac 8. glossemalorum]
Urs. gloscmalorum cod. 9. fabulo] fabae hilo corr. A. Adg. in
mg. Urs., sed fabulus sivc fabulum Catonis et Plauti et Gellii usu dc-
fenditur. V. Schneidcr. Ind. script, rust. p. 189. Ex nostro loco in-
telligitur fabulos valvulas significare, quibus singula grana inbaerent,
naucosque esse parvos illos pcdunculos , quibus i'abae in valvulis iixae
sunt. 10. quod sit] cod. ora. Urs. 10. 11. significati] Urs.
significare con. 11. 12. iugulandam] iuglandam corr. Urs., ut vg.
12. 13. Plautus in Paras. pigro] Botbe p. 440. fr. 2. 14. Moslell.]
V, 1, 2. 15. Trucul.] II, 7, 50. 16. 17. Naevius . . in Tunic]
Botbe P. Se. L. V, II, p. 2. fr. 3. 17. et] transponendum esse
in y. 18. post voc. Sed , notavit A. Are in mg. uauco] nauci
coni. Botbius. Nibil muto. 18. Ennius] Botbe p. 8. ine. 10.
illue] Mie corr. Urs., ut vg. nihili] Urs. nihil in co», esse tra-
ditur. 20. flamus] fiamus corr. A. Auc. in mg. Sic narcs a nari-
tate derivantur a Donato in Terent. Adclph. Ili, 3, 43. Narica]
Narita corr. Scal. Naf)i,Tuv , ostreorum generis, antiqua est celebritas.
V. lbyci versus fragm. 32. Scbneidcw. 22. stagneis] slanneis corr.
Urs. , sed stagneum dictum esse , quod e stanno factum stannove in-
ductum. sit, multa sunt quae demonstrent a Forcellinio b. v. composita.
23. fartas] eoo. factas Urs. De Plauti vv., quos ila refingo: Et na-
rilam bonam et comutam et trygona,\ squillasque fartas, conchas pisci-
narias, v. Scppi,. Ann. ' 24. praeno erit] scr. praehenderit , mon-slra-
tum a Cuiacio Observv. X, 11., Tel contrada forma praenderit. pren-
derti Huscbl;. in Bicbteri Ann. iurispr. 1837. fase. X. p. 900. prae-
datus erit vg. Cf. Fcstus v. renancitur , Qu. XIII , 14. p. 86 , 29.
Nancitor autem quomodo futuruin exactum esse possit , non intelligo
nisi correda una l'itera. Ab antiquo verbo nane io fut. ex. fit nanxo,
sicut a capio capso; idque translaluin in passivam formam efficit nan-
xitur vel nanxi tor , ut a turbasso fit tarbassitur. Itaque nanxilor
a Festo scriptum puto , quanquam iam Paulus nancitor legit. 25.
in foed. Lat.] in ilio, de quo Liv. II, 33. Dionys. Hai. VI, 95., a. u.
C. 261. facto. quis] qui corr. A. Are in mg. , sed quis prò qui
dQZfur.óìq dici observat Scal. 26. nasciscitur] nancitor corr. A. Auc.
in mg. Fuit fort. nanxsitor. 28. auis] navis corr. Urs. , Ut vg.
Enn. I. VII] Ann. VII, 56. Mer. 29. Aulularia] Urs. Alularias
cod. Est IV, 1, 9. 30. pueri] pueris coni. Urs., sed Plauti locus
dativum non desiderai, et cf. Fcstus Qu. XV, 4. p. 140, 12.
ANNOT. PAULI. 2. « Troianis] Gu. vg. a ora, M. et alii. 6.
vai y.aì oi'/i] vg. NE CE VHI M., cett. codd. diani corruptius. 8.
Narita] Narica codd. vg. Lino.
168
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XII.
(108)
Nassiterna genus vasis aquari! ansati et patentis.
Nassa est piscatorii* vasis genus, quo cum intravit piscis, exire non potest. Plautus : "Nunquam ex ista nassa Lo di e
ego esca ni petam." Napurac funiculi. Naustibulum alveum ad navis similitudinem factum.
Navi a lignum cavatum ut navis, quo in vindcmiis uti solent.
5 Nauscit, quuin granum fabae se nascendi grada aperit, quod sit non dissimile navis formae.
Naevia silva dieta iuxta Urbem , quod Naevi cuiusdam fuerit.
ANNOT. FESTI. Qu. IX, 17, 1. 2. Ennius] Ann. VI, 4. et XVI,
33. Mer. 3. insuper.~\ induperantum corr. Sc.il. Merula. Plau-
tus in Frivol.] Botile p. 438. fr. 4. 4. ductaricr] i. e. non pati
ut lente ducaris. ductarie Scal. , navem funibus tractam intelligens.
Navalis scriba] Homericum pÓqtov /j,vrj/A.o>v ex Od. Vili, 163. comparat
Scal., sed Lune a mercatore, navis domino, non differre nunc slatuunt
recte. V. Nitsch. comment. Od. 1. 1. De navalibus scribis Bartb. Adv.
L, 1. ' 7. esse] esset corr. Urs., ut vg. Plautus] Bothe p. 445.
ine. 22. 8. columbari] columbar corr. Scal. inpudens] cod.
impudens Urs. columbaria in nave] cf. Isidor. Origg. XIX, 21
Ita etiam otiuì tignorum columbaria dicuntur, Vitruv. IV, 2. In eadem
voce ludi t Plautus Budent. Ili," 0, 50. 9. 10. rem geminent] remi
eminent corr. T'urneb. Adv. X, 15., Scal. Urs., qui etiam: remi emicant
proposuit: e quibus remigant coni. Dac. 11. Nassiterna] Nasitcma
voluit Scal., quod vas tres nasos baberet: veriloquium minime probabile.
Nonius p. 546, 6. Fulgent. p. 563, 29. perperam a Golhofredo eius testes
advocantur. Placidus p.486.: Nasiterna , vas aquarium. vasi] cod.
vasis Urs. Vasum Catoni , Plauto , aliis antiquioribus usitatum fuisse
constat. 13. Plautus in Bacehid.] in se. deperd. Ance
quis] ecquis corr. Urs. 14. 15. Nervol.] locus legitur in Sticlio II,
*> 27. 16. sine suffragio] Mirum , quod Fcstus bacc voce, cum
superioribus coniunxit, cum Plautus ea alii interlocutori tribuerit. 16.
17. Calo . . . in Q. Sulpic.] Meyer. Orr. fragm. p. 77. Lion. Caton. p. 65.
17. Quotiens] cod. Quoties Urs. truilos] trulleos corr. Scal. Sed
truleum neutrius generis est ap. Varron. de L. L. V. §. 118. Fulgent.
p. 547. cf. Calo de B. B. 10. 11. Praefero trullas, ut Meycrus. 18.
perfusos] pertusos corr. A. Aug. in mg. 19. piscatoria] piscatorii
corr. Urs., ut vg. vasi] vasis corr. Urs.: sed v. supra 11. 20.
Plautus] MU. glor. II, 6, 98. 22. cum dixit Pontifex] pontifici
minori, v. p. 13", 4. 24. vidclicet a] supplcvi , cum COD. vid.
a cum lacuna plurium literarum babeat. Urs. vide a tanquain e cod.
et videlicet e coni. 25. est] ex corr. Scal., qui etiam: est unum
lignum exsculptum, tentaverat. exculpto] praefero exculpta. 26.
quo ut. alveo] alii lintres dicunt, v. Tibull. I, 5, 23. cf. Voss. in Vir-
gil. G. I, 262. 26. 27. ficus . . . Navia] de bac alii scriptores
nih.il, nisi quod Dionys. Hai. Ili, 70. NaVÌi aeream statuam in foro
ante curiam esse dicit nì.ìjoiov t/;? Icgùg ovx/jg. De cote autem et no-
vacula et puteali superimposilo v. Cic. de div. I, 17, 33. Liv. I, 36.
Dionys. Ili, 70. Plin. N. H. XXXIV, 5. Val. Max. 1, 4. cf. Salmas.
Exerc. Plin. p.,801. Plinius autem N. H. XV, 18, 20. §.77. aliam faniani
secutus Buminalem ficum narrat Atto Navia auctore translatam esse in
comitium: cuius verba post Turnebi , Scaligeri, Salmasii et novissi-
mas Bunscnii in Ann. Inst. Arch. T. Vili. p. 248. curas sic fere le-
genda sunt: Colitur ficus arbor in foro ipso oc comitio , ante Romani
nata, sacra fulgnribus ibi conditis , Ruminalisque ob memoriam eius,
quae nutrix fuit Romuli ac Remi, conditorum Urbis, appellata , quo-
niam sub ea inventa est lupa ìnfantibus praebens rumen (ita vocabant
mammam) : IVavia autem miraculo ex aere iuxta dicato , tanquain in
comitium sponle transisset Atti ISavi augurio, quae cum arescit , rur-
sus cura sacerdotum seritur. Cf. Qu. XIII, 7. p. 79, 21. t. ruminalis
licus. 29. deterrereturque] e COD. invenio notatum : deterretur quod.
Atto] cod. Atlio Urs. Hinc etiam v. 27. Atto rcstituendum erit.
3.2. ilio] ille corr. Urs.
Qu. IX, 18, 1-18. De Scaligeri et Ursiui supplcm. v. ScrrL. A>>-.
12. dei] cod. de Urs. rcliqua supplcns. 19. nauscit' ab rad.
NAUC , sicut disco ab rad. DIC (Graece JAX). Naucit coni. Meurs.
Exc. crit. II, I, 8. 20. sit non] cod. non sit Urs. 23. 24.
Cato . . profieisc.] Meyer. Orr. fragm. p. 72. Lion. Caton, p. 52. Ca-
tonis senlcntiam, non ipsa verità, rcdclunt Plin. N. H. Xl\ , 13. Fron-
tin. Strateg. IV, 3, 1. 25. eodem] tantum eo suppl. Scal. Urs.
25. Naev. silvam] cf. Varrò de L. L. V. §. 163. 26. ad mil. quar-
tum] suppl. Urs., dubito an non recte, cum Varrò significet , Naevia
nemora prosane ipsam portani fuisse. 27. .">aeri] ut puto cod., ex
quo Natiti enotatum babeo , Naevii Urs. quam] a quo suppl.
Scal. Urs. 30. ads] cod. ad Urs. reliqua tanquam sua addens.
31. 32. M, Cato ... appell.] Meyer. Orr. fragm. p. 71. Lion. Caton p. t>2.
32. 33. Urs. supplementa abicci, quippe piane falsa et inepta : Orsus
iter eram a porla Naevia atque eximle in nemora Pfmevim a domo procnl
Naevia. Si bariolandum esset, baec fere ponerem : Vis* silvam proxi-
mam- a porta Naevia atque ex-plora , qui in ea homines consistant:
invenies Caelium.
ANN. PAULI. 1. Nassiterna] vg. Nasiterna codd. Li>d. 2.
piscatorii] vg. piscatoria boni codd. cf. Praef. I, 3. 3. alveum]
v. annot. ad Paulum p. 7. v. alvcolum. 4. ut navis] ed. vet. Aid. vg.
om. Li>d. 5. sit] Bcrolimnsis cod. A. Acg. in mg. fit Li>d. cum
celt. codd. 6. Naevi] boni codd. Naevii vg.
QU. IX, 17. (17)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIII.
QU. IX, 18. (18) 169
nius L. VI. : "Navus repertus homo Graio palre Graius
homo rex." et L. XVI. : "Navorum imperium servare est
insuperantum f." Plautns in Frivolaria : "Nave agere
oportet, quod agas, non ductarier." ||Navalis scriba,
qui in nave apparebat, inter aliud genus scribarum
minimae dignitatis habebatur, quod periculis quoque
eius ministerìum essef obiectum . Plautus: "non ego te novi,
navalis scriba, columbari-j- inpudens." sive quod eo-
lumbaria in nave appellanlur ea , quibus rem ge-
minent-}-, sive quod columbariorum quaestus temera-
rius incertusque. ||Nassi(erna est genus vasi aqua-
ri ansati et patentis, quale est quo equi perfundi
solent. Plautus in Racchidibus: "haec quisf evocat cum nas-
siterna, et cum aqua istum impurissimum ?" et in Ner-
volaria: uEcquis huc effert nassiternam cum aqua
sine suffragio?" et Cato in ea oralione, quam eora-
posuit in Q. Sulpicium : "Quoliens vidi truilos f
nassiternas pcrfusos f aqualis matellas sine an-
sis." || Nassa est piscatoria f vasi genus, quo cum intra-
vit piscis, exire non potest. Plautus: "Numquam
hercule ex ista nassa hodie ego escam petam."
||Napuras nectito, cum dixit Pontifex, funiculi ex
stramentis fiunt. || Naustibulum vocabant anti-
qui vas alvei simile \ide- licei a navis similitu-
dine. ||Navia estf uno ligno exculptof, ut navis,
quo utuntur alveo in vindemia. ficus quoque in co-
mitio appellatur Navia ab Attio -|- Navio augu-
re. Nam cum Tarquinius Priscus institutas tribus
a Romulo mutare velìet, deterrereturque ab Alto
per augurium , ut eluderet cius prudentiam , inter-
rogavit eum, an fieri possit id, quod animo propo-
suisset suo ; cui ilio -j- pernii ttente augurio cum
respondisset effici posse; iussit Rex cotem ac
novaculam \n-o-ferri, quibus prolalis interro g atti s augnr,
an cos illa possel praecidi, cum respondisset posse, nova-
culam subito praecidit: qtiapropter Naevius, cum rnonitus
ex eo, Tarqui-mwA" niltil amplius anelerei contra fa-
5 cere, nova -culam Ulani et cotem sub locum conse-
cratum defo-r/t iussit, et ficum, praedixit, proventuram
esse intra i-d spalium loci, qui contentus fine
sacro sit : e-amque, si quando arescere contigisset,
subseri, sum -piis ex ipsa surculis , iussit. qno fac-
10 to, tantos ì-nlra temporis tractus, cum aliae in eo
loco complu-res ficus enatae essent atque eae
evulsae dei -tuie de sacro ilio loco radicilus re-
moveren - tur : imam ex omnibus tradunt , quae ibi
erant, ficum repullulasse et celeri auctu crev-
1 5 isse ; adm-onenlibus sic dcis, quod etiam responso haruspi-
cum et divin-es ostentis confirmabatur, quamdiu illa ficus
viveret, \ih -etiatem populi Romani incolumem man-
suram ; ideoque illa ficus religiose coli coepta est.
||Nauscit cum gran-um fabae se apcrit nascendi
20 grafia, quod sit non diss-imile navis formae. \\Navi-
tas secundum incorr - uptam consuetudinem dic-
tos, quos nunc n-aulas dicimus , testis est
Cato in ea, quam scv-ipsit cum in Jlispaniam proficisce-
retur, cum ait : "navitae quod secum porlaverant
05 vinum atque oleum, u-sus eodem sum/'. || Naeviam silvam
vocitatam extra urbem .ad . iniliarium . quar-
tana , quod Naevi cu-iusdam ibi .domus. ftierit: quam
nemora Naevia ap-pellala etiam. fuisse Verrius
ait : quam obprobrif 1QC4 obici ab antiquis solere,
30 quod in ea morari ads-uessent perditi ac ncquam ho-
mines , testis est M. Ca-to in ea, quam compostili in
M. Caelium si se appella-w'sse* :
a porta Naevia atque ex . . . . . ...
EME1VD. LECTIO. Qn. IX, 17, 3. indupcr antum. 7. esset. 8. e.olnmbar. 9.10. remi eminent. 13. eeauis.
trullas. 18. pertusos. 19. piicatorìì. 25. ex excnlpla. 27. Aitv. 32. ilìc.
Ì7.
170 QU. IX, 19. (19) FESTI FRAGA!. E COD. FARN. L. XIII. QU. IX, 20. (20)
Unde die -unt proverbi- ro estis mortili, hoc exemplo, ut pingeretis, id est,
umnatumesse: e nemoribus iVaevi/s, quod refertur a Ver- cur cito mortili estis?" Item inlNelei: "JXunquam nume-
rio. \\ JVudius tertìus videtur comjio-situm ex nunc ro ma tri faciemus volui-j-." Idem j est, nunquam nimium
et die tertio. ■• \\N . . . . dicuntur in agro faciemus. Apud Naevium : "IVeminem vidi, qui numero
quos alio nomine appell-ant, a par- 5 sciret, quique scit, i. e. opusj", i. e. nimium sciret.Anj Pa-
té totum signifìcantes quasi inde appetì -ali sint nurgus Antonius haec ait numero nimium ci-
dicantur pa- to, celeriter nimium: ut Plautus in Casina : "Ere mi?
dici -iur caelum cau- quid vis mea ancilla? nimium saepius f numero di-
r/m dicatur dam- cis", nimium cito. Attius in Oenoinao : "Ego ut essem
. . \\Nuplam uxorem a nubendo (ut inu-lieres quibus 10 adfinis libi, non ut te extinguerem , tuam pe-
lli nuptiis utuntur pronubae ab eadem causa ti gnatam , numero te expurgat f timor." Afra-
hoc est a nubendo dicuntur) ali-quì appellatali! nius in Suspecta : "per falsimi, et abs te creditum nu-
esse volunt : nec defuerunt tamen qui dice- mero nimis." celeriter. CaeciliusinAethionei: "Ei| pe-
rent, sic appellatam ab eo quod v&ctv - vv/j^t\v ri: quid ita? numero venit: fuce 7 domum." Afra-
Graeci novam nuptam vocant $ alii quod «^-pellat uxo- 15 nius in Simulante: "e f misera numero, ac ne-
retti vvòv Homerus , antiqua quadam consuetudi- quicquam egi gratias." [| ì> umera Senalum ait quivis
ne loquendiy cum in Iliad. I. Ili ait: "i£ aiti- Senator Consuli, cuin impedimento vult esse quo
t[S yctl^s vvòv civègàv aì%fji-if\Tcioov. ||IXume- minus faciat S. C, postulatque, ut aut res, quae
ro antiqui cum prò nimium diceba-nt, videntur esse adferunturf, dividantur; aut singuli consulantur;
num numero fu- 20 aut si tot non sint Senatores, quo numero lice-
. eo ordine usur- at praescribij S.C. |J ZVupta verba dicebantur ab anti-
pa consti -etudìnc loquen- quis, quae virginem dicere non licebat, ut Plau-
di * eiusmodi: sive tus in Dyscolo : "Virgo sumj nondum didici nupta ver-
. . . ntm-ium, queraadmodum ba dicere." ||ì\uptias dictas esse ait Santra ab eo,
usus Pompeius Sex- 25 quod nymphaeaf dixerunt Graeci antiqui yct'yucv, inde
tus extre-ma syllaba voca- novam* nuptam victp vv/jl^w. CorniGcius, quod
tivi casus eadem cor- nova petantur coniugia. Curiatius, quod nova ratio
repta . e, temporis praesentis, fiat. Aelius et Cincius, quia flammeo caput nubenlis
antiquos, nimium obvolvatur, quod antiqui obnubere vocariot: ob quam
Sinnius Capito; esse enim 30 causam legem quoque parensfamf iubere caput
um: vos estis minime eius obqubere, qui parentem necavisset, quod est
. . . .... . . num -ero perbiterint, nisi cito obvolvere. [| IVumerius praenomen numquam ante fu-
. . . . . . m-niium si isso, qui exeam nume- isse in patricia familia dicilur, quarnvisf Fabius, qui
EMEND. LECT. Qu. IX, 20, 3. volup. id. 5. quod scito'st opus. Al. 8. facili Plautus. 11. t.r/.«j««l. 13.
Aethrione. 13. 14. 11 e i peri (i. e. perii). 14. fuge. 15. ei i. e. hei. 19. referu n tu r. ti. perseribi. 25. t rustia.
30. p arcns lam] eorrupte. 33. quam is.
(108)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XII.
171
Nudiustertlus composi tum ex mine et die tertio.
Nupt'am a Graeco dictam. UH enhn nuptam appellant viav vv/LMpyv.
Numero dicebant prò nimium.
Nupta verba dicebantur ab antiquis , quae virginem dicere non licebat. Plautus : "Virgo sum, nondum didici minta
verba dicere." 5
Numerius praenoinen tractum ab avo.
Nusciciosus, qui panini videt propter vitium oculorum, quiqne plus videt vesperi , quain meridie.
Nundinas fcriarum diem esse voluerunt, quo mercandi gratia Urbcm rustici convenirent.
ANNOT. FESTI. Qu. IX, 19, 1. uni] cod. nt tantum Urs. e cod.
dedit. 2. e nemoribus Naeviis] a domo Naevia suppl. Urs. Illud
posui ut ostenderem , quale esse potuerit hoc proverbium , non quale
fuerit. 3. situm\ e cod. est. tum Urs. 8. cau] ca Urs. Eo
probabili us supplevit Urs. cavili». Cf. Varrò de L. L. V. §. 19. 9.
dicatur] COD. d Urs. ut ex suppl, 10. uxorem a nubendo] novam
sponsam suppl. Urs. Scaligerum secutus , qui hic aliena miscet , sed
quae secuntur pleraque egregie expedivit. Cf. Varrò de L. L. V. §. 72.
14. vvuqitjv] vg. Nunc YM'bHN tantum in con. legitur. Urs. vìuv ante
vvftyTjv ex Paulo , tanquam e Festi libro, addidit. 16. 17. antiqua
. . . ait] loquendi qu adam consuetudine , quae est antiqua Graecorum,
ciim ait suppl. Urs. 17. ait] cod.: Urs. idem tanquam ex suppl. 18.
Numero] li. 1, quibus macbinis Scal. et Urs. resarcire tentaverint, v. in
Suppl. Ann. Mibi omnia tenebris obscuriora visa sunt: itisi quod in-
telligo, p. 19, 18-33. et 20, 1-5., ea aliata esse, quapropter numero
nimium significare videatur, p. 20, G - 16. quae faverent interpretationi
cito. Hanc explicationem Nonius p. 352. pluribus testimoniis confirmat.
Cf. etiam Varrò de R. R. Ili, 16. Placidus p. 486.: Numero , prope
(propere,) velociter. 32. si isso] cito corr. Urs. 33. qui exeam]
qui exea e cod. notatum babeo. Incipit bis verbis locus ex Poenulo
Plauti V, 4, 101. 102., qui nunc sic legitur: o Spella, o Zeuxi pictor,
cur numero estis mortui , hinc exemplum ut pingeretis. Sed quo modo
initium versus et fabulae nomen Festo restituì possit , non divino.
Qu. IX, 20, 2. tn Nelei] i. e. Carmine, v. Suppl. Ann. 3.
voluf] volup corr. Urs. Scal. Idem] id corr. A. Aug. in mg.
4. Naevium] v. Botbc P. Se. L. V, I. p. 92. ine. 4. 5. id est opus]
id cum lineola transversa per d ducta cod. Haec cum proximis verba
sic refingit Scal. : quod scito est opus , comparato simili versu Turpilii
apud Nonium 1. 1., satis probabilitcr. Sic eflicifur tetrameter troebaicus.
qui scitod opust coni. Botbe. An] corr. At. Nam Antonius Pa-
nurgus haud dubie grammaticus habendus est, qui contrariam opinio-
nem, numero esse cito, defendit , et inde quod numero nimium coniun-
geretur , numero non esse posse nimium demonstravit. 7. cito] post
b. v. interrogandi signum susttili. in Casina. Ere mi] Haec cod.
sic coniungit: in Casinae remi. In Casin. Ili, 5, 21. locus hunc ad
modum legitur: Pa. Ere mi? St. quid vis mea ancilla? Pa. nimium
saevis. St. numero dicis. Sed Panurgus ille, miro sane errore, nimium
cum numero coniunxit. 9. Attius in Oenomao] v. Botbc p. 226.
fr. 3. Ita Pelops loquebatur. Sunt duo iambici senarii, sicut sequentes
comicorum versus omnes. 10. 11. peti] petii trisyllabum metrum
postulat. 11. gnatam] Urs. guata cod. expurgat] ita etiam
in Nonio 1. 1. nunc scribitur. Nihilominus corrigendum palo: expugnat.
11. 12. Afranius in Suspccta] Botbe. V, II. p. 191. fr. 9. 13.
Aethione] cod. Aethinne Urs. , qui recte corr. Aethrione. Botbe p.
128. fr. 2. Spengel. Caecilii Statii fragm. p. 10. 13. 14. ei peri]
i. e. Hei perii. 14. fuce] fuge corr. A. Aug. in mg. Ante hoc voc
interpunxi : ante venit Urs. 14. 15. Afranius in Simulante] Bothe
p. 189. fr. 9. 15. e] ei (i. e. hei) corr. A. Aug. in mg. 16.
Numera senatum] Interpretes conferunt Cic. ad famil. VIII, 11. ad Att.
V, 4. Dionys. Hai. XI, 16. 19. adferuntur] referuntur corr. A.
Aug. in mg. referantur em. Urs. 21. praescribi] perscribi corr. Urs.
Infine cogitatione supplendum est: ut nnmeretur senatus. 23. Plautus
in Dyscolo] Botbe p. 437. 25. nymphaea] vvfiipiZa recte Scal., nam
vvpipata ab bac re aliena sunt. yu/tov] Urs., e COD. notatum babeo garnon.
26. Cf. Gloss. Labb.: Nova nupta, vfóvvficpoi;, vtóya/xoq. 27. Curiatius]
Urs. Curiatus cod. ratio] pactio corr. A. Auc. in mg. pacio Dac. ad v.
pacionenv (Qu. XII, 20. p. 60, 23.). Sed ratio prò ratione domestica com-
putanda accipienda est. 29. obnubere] cf. Paulus p. 112. v. obnubit.
vocarint] vocarunt vg. et ita corr. Urs. sine necessitate. 30. pa-
retistam] Parens ta. Ili voluit Scal. i. e. legem , cuius principium pa-
rens, in tabula III., mirifico invento, funestam coni. Urs. paricam
coni. A. Aug. in mg., aliique , propter Paulum p. 121. v. parrici. At v.
annot. ad id voc. Pompeià de parricidiis lex (v. Digest. XLVIII, 2, 12.
§. 4. 9, 1. §. 3. Institut. IV, 18. §. 6.) lata a. U. e. DCCI. mihì ab hac re
aliena esse videtur : huius verba grammaticorum aequalium interpreta-
tione eguisse non crediderim. De capite civis in supplicio ohnupto v.
Liv. I, 26. cum interpp. caput] Urs. capud co». 33. quam-
vis] qnam is corr. A. Aug. in mg.
ANN. PAULI. 2. dictam] honi codd. Lino, dictum vg. .,
172 PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XII. (103)
Nuculas Pràenestino9 appcllabant, quod inclusi a Poenis Casilini famem nncibus snstentarcnt, vcl quod in cornm re-
gione plurima mix minuta nascitur. Nuinmus ex Gracco nomismate dicitiir.
Nuncius et res ipsa et persona dicitur. Nuper quasi noviter, tanquam dicimus novissime.
Numen quasi nutus dei ac potestas. Numella genus vinculi , quo quadrupcdcs deliganìur.
5 Numidas dicimus, quos Graeci Nomadas, sive quod id genus hominum pecoribus negotietur, sive quod lierbis, ut pecora,
aluntur. Nuces flagitantur nuptis et iaciuntur pueris , ut novae nupfae intranti domum novi mariti sccundutn
fìat auspicium. Numac Pompilii in Ianiculo est sepulcrum.
Nonuncium et teruncium dicitur, quod novem un ciani m sit sive trium.
(109) Nomen dictum quasi novimen , quod notitiam facit.
ANNOT. FESTI. Qu. IX, 21, 2. inductis] inductus corr. Uns.,
ut vg. 3. Otac. Malev.] cadem piane narrantur in Epit. de noni.
rat. §. 24.: scd fidem coruin iranilnuunt , quac Madvig. de iure colon.,
Opuscc. p.274., obscrvat. ut tum dicco."] nain postea Beneventani
/dicti sunt. Dac. ineptit. 4. filiam] Urs. filia cod. 5. Non
omn. dormici] Similia de Maeecnatc et Galba cius scurra narrai- Plutarch.
Erot. 16. p.1352 Fr. cf. Iuvenal. 1, 56. 6. videtur] coD.vg. om. Urs.
Cipio] De Cipia gente A. Adg. , qui Ciceronem , obscrvavit, in cp. ad
fam. VII, 24. candela rem tangere : Cipius (sic ex Fcsto scribitur, Ci-
tius , Capius Cicer. codd.), opinor, olirti : Non omnibus dormio. 7.
Pararhcnchon] COD. Pararhencon Uks. 8. impunitius] Uns. impu-
nitus cod. 9. Nucup.] JSuncupata corr. Urs. , ut vg. Cf. Varrò
de L. L. VI. §. 60. 10. nomina] nominata corr. Urs. cf. infra
v. 18. 1.1. pronunliata] COD. pronunciata Urs. cum nexum]
Vcrba esse XII tabb., intelligitur claiissime ex Ciceron. de oli*. III, 16.
de orat. I, 57. cf. Dirbsen de XII tabb. p. 397. 12. nuncupasset]
scr. nuncupassit cum plerjsquc VV. DD., qui XII. tabularuin fragracuta
recensuerunt. Urs. nuncupasit. ita] id est corr. Urs. 18.
de recto] scribe : directo. Ita etiam Huscbbius. 19. 20. recep-ta,
quod] cod. re-ceptaque (alia vocabuli distributionc) Urs. 21.
Nuscieiosum] cod. vg. Pfusciosum Urs. Ulud ctiam Paulus. Rectius
scriberetur nnscitiosus, cum nuscitio nomen verbale sit , quod conditio-
nem nuscientis s. luscientis (quod verbum fingimus propter ctyinologi-
cam rationem) significat. Cf. supra Paulus p. 90. v. luscilio. 23.
At] Urs. Ad cod. Popil.] Opilius corr. Urs. P. Opilius) A.
Auc. in mg. nusciciones] scribe: nuscitioncs. 24. qui] Urs.,
cuius siglam quod interpretatur Liinb. Cum Aclio conspirat Fulgentius
in explicando v. luscitiosos p. 561. 29. u lift.] Hi igitur NOViNAS
scribi voluerunt. 30. Nundinas] cf. Granius Licinianus ap. Macr.
Sat. I, 16. Plura de ca re dixi Etrusc. rcr. IV, 7, 3. T. II. p. 324.
feriarum] fcriatum corr. Dac Sic Varrò ap. Serv. in Virg. G. 1,27 5.
nundinas feriatis diebus babitas esse scribi t. Paulum quaerc p. 171.
Qu. IX, 22, 1. Aulul.] II, 4, 45. ubi legitur: Cocus Me nundina.
lis est, in nonum diem Solet ire cocttim. 2. dinaie] cod. d in Me
Urs., qui suppl. nundinalis Me. Sed h. 1. solimi erat nundinal/s.
2-5. Ine . . coqueref] L'RS. suppl. v. in Si/ppl. Alta. 5. Nuculas
Praen.] De bac obsidione fameque nucibus tolerata narrare Liv. XXIII,
19., monuit A. Aie 7. vel] Urs. ut e cod. nolatum babeo.
8. pascihir] nascitur corr. Urs. De Praenestinis nucibus Calo de R.
R. 8, 2. et Varrò ap. Macr. Sat. II, 14. Qui ab boc versus afferun-
tur Naevii in Ariolo , in iis interpretandis Dac mirifiee fallitur. 9.
islimant] COD. Urs. tantum slimant e COD. affert. De nnmo cf. maiiiac
Varrò de L. L. V. §. 173. Boccili, metrolog. quacst. p. 310. Urs. snp-
plera. v. in Serri.. A>>-. 13. In lacuna, quam rcliqui, Urs. posuit
vcrba C. Caesar , idemque suppl. v. 14. fecisse videtur. 13. li.
commentaris] COD. cotnmcntariis Urs. noviter] v. Paul, novipcr
suppl. Urs. 17. ti»] COD. ni Urs. Fuisse videtur: in causa erant
qui
Annidi] cf. Varrò de L. L. VII. §. 85.
18.
dei] Urs. di cum lineola supraposita cod. Numella] Placidus
p. 486.: Numellatus , numella ligatus , i. e. rinculo, quo quadrupcdcs
alliqantur. 19. deliijantur] sumpsi ex Paulo, alligantur suppl.
Urs. 23. nuptis] ex Paulo, i. e. nupliis , cuius ablativi idem
usus rcperitur in Varr. de L. L. V. §. 34. dicitur nuptiis eamillus
(e cod. Fior.). De co ritu nuptiarum cf. Varrò ap. Scrvium in Virj;.
Ecl. Vili, 30. et Intpp. Maii. 24. novae] Urs. nonne cod.
25, ausjìici] cod. Urs. tantum auspi e cod. affert. 25. 26.
solist] Plin. N. H. XV, 22, 24. §. 86. idem auspicium soniviuni ap-
pellai • 27. Ionie, in m. situm esse] baec supplevi collatis Livio
XL, 29. Plin. N. H. XIII, 13, 20. Plutarch. Num. 22., ctiam Paulo.
Urs., Scaligcrum sccutus, non recte suppl. : laniculum montem habita-
visse. 30. iVonunctnm] alia suppl. Urs. v. Scppl. Aw. 3'2.
sex] corrige: sesc- lincia. Idem voluisse videtur Lrs. 33. sii'*]
addidi supplemento Urs.
ANNOT, PALLI. 2. dicitur] M. nascitur cett. codd. vg. Liid.,
quod aperte fluxit ex arlic. supcriore. 3. noei'fer] M. vg. novipcr
Gì. mg. A. Aie. Lisd., quod Fotum fiuxisse vii addacor ut creJain.
dicimus] boni codd. dicumus vg. 0. nuptis] nuptiis Gueltrbvtanus
alter, ad scusuu» recto, uupliis ivi a nuptis Kig. A. Ai
QU. IX, 21. (21)
FEST1 FRAGM. E COD. FARN. L. XIII.
QU. IX, 22. (22) 175
unus post sex et trecentos ab Etruscis interfectos
superflui , inductis f magnitudine divitiarum , uxo-
rein duxit Otacili Maleventani, ut tum dicebantur,
filiam, ea condicione, utquiprimus natusesset, praenomine
avi materni , Numerius appellaretur. [| Non omnibus 5
dormio : proverbium videtur natum a Cipio quodam, qui
Pararhencbon dictus est, quod simularet dormientem,
quo impunitius uxor eius moecbaretur j eius meminit Lu-
cilius. |] IXuciipataf pecunia est, ut ait Cincius in L.
II. de olìicio iurisconsulti , nomina -J-, certa, nomi- 10
nibus propriis pronuntiata : acum nexum faciet manci-
piumque, uti lingua nuncupassetf, ita ius esto" : itaf
uti nominarit, locutusve erit, ita ius esto. vota
nuncupata dicuntur, quae Consules, Praetores, cuoi
in provinciam profìciscuntur, faciunt: ea in tabulas prae- 15
sentibus multis referuntur. At Santra L. II. de
verborum antiquitate, satis multis nuncupata,
conligit , non de recto f nominata significare , sed
promissa, et quasi testificata, circumscripta, recep-
ta, quod etiam in volis nuncupandis esse conve- 20
nientius. ||Nusciciosum Ateius Philologus ait
appellari solitum, qui propter oculorum vitium parimi
videret. At Popilius f Aurelius nusciciones f esse
caecitudines nocturnas. Aelius Stilo, qui plus videret
vesperi, quam meridie, nec cognoscerct, nisi quod usque 25
ad oculos admovisset. ||Nonas quidam a nova Luna,
quod in eas concurreret principili in Lunae : alii,quod semper
ante diem Iduum nonum essent, scribique ideo debe-
re primam appellationis eius syllabam adiecta u. lit-
tera. || Nundinas feriarum f diem esse voluerunt 30
antiqui , ut rustici convenirent mercandi , ven-
dendique causa, eumquenefastum, ne si liceret cum populo
agi, interpellarentur nundinatores. |]Nundina-
EMEND. LECTIO. Qu. IX, 21, 2. induetus. 9. Nuncupata.
23. Qpilius. nuscitio nes. 30. feria tnm. Qu.
lem cocum Plau-£ws dìxit inAidularia : 6iCocus Me nun-
dinale f est, in nonum diem solet ire coctumì"; Me ab alia
novendial - 1« appellatili" et cocum viliorcm sig-
nificat, quem t enuiores oducebant, ut in nonum diem coque-
ret. ||Nucu-ZV/s Praenestinos antiqui appellabant,
quod inclusi a Poenis Casilini famem nucibus sustenta-
verunt : vel quod in eorum regione plurima nux minu-
ta pasciturf. || Nummum ex Graeco nomismate ex-
istimant d-ictum, idemque nobis, quod vov/xfxop Mis,
valere : quia pecuniae nomina a Siculis accepimus, quorum
hoc proprium est. || Nuntius et res ipsa et persona dicitura
in persona dicitur, ut nuntius advenit, in re, ut nuntius
allatus est: qu-awi differentiam in Com-
mentaris fec-isse dicitur. \\Nuper quasi noviter,
tamquam dica -mus novissime, estque praeterili tempo-
ris, id a idem
sa erant, qui nu- per .... \\Numen quasi
nutus dei ac pote-stas dicitur. [j Numella genus vinculi,
quo quadrupe - des deligantur, solet autem ea fie-
ri nervo, aut co-rio crudo bovis, ut plurimum. || Numi-
das dicimus quos Gr-aeci "Nq/jcc^us , sive quod id genus
hominum pecoribus n-egotiatur, sive quod herbis ut pe-
cora, aluntur. ||Nuces flagitantur nuptis et iaci-
untur pueris, ut novae nuptae intranti domum
novi mariti auspici -um fiat secundum et so-
listimum.
||IVumam Pompilium Ianicu-Zo in monte situm esse
ferunt, in quo arcam eius ia-ventarn, cum libris Numae
nominis, a Terentio quodam scriba repastinan-
te agrum. ||Nonuncium et sescunciam quod magistri
ludi appellante significa* dodrantem et dimidium te-
runcium, quod singula sex-micia-^ micia et dimidi-
um sit. || Nomen sive ex Graeco - opofja dictum est, sive
IO. nominata. 12. nuncup assi t. id est. 18. directo.
IX, 22, 2. nundinalis. 8. nascitur. 32. scsc-uncia.
174 QU. IX, 23, (25) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIII.
QU. IX, 24. (24)
quasi novimen quod nolitiam faciat. Neq-ye familiae est,
sed gentis. ponitur etiam prò debito, ut ex-actum dicimus
nomen , cum a debitore exacta pecunia sit.
|| Noctua videtur dieta a noctis fem-pore eo, quo
canere solet aut volare, ab ea yXav-xójitis appellatur
Minerva a Graecis, quod ea, ut noctua, ocu-Iis est caesis.
|| Noneolasvocantpapillas, quae e faucibus c«prarumsup-
pendent. || Noctilugamj- cum dixit Luciliusij.il. obscae-
num significai medica.
|| Noverca dicitur, quam quis, liberis subla-tìs, novam
uxorem ducil arcendae familiae gratia, idest, coer-
cendae. prima autem memoratiti' apud veterannia f.
|| Nova via stintela esse dicitur regnante Ser. Tullio,
cum ex delubro olim in ripam ibi e-scenderetur,
infra eum locum , ubi rex Aven - tinus in Aven-
tino monte situs esse fertur. |] Novalem a-grum Aelius
Stilo et ... Graecum vocabulum aiunt esse,
cum Graeci eum veiòv dixerint. in qua re Ho-mero quoque
teste utuntur, qui dixit: iiv-eio7o &aSEtr\s tts-
Xtrov f ìxéa&cti*' . • sed C-incius eum esse, ubi
terra sìne cultura ad novam sementem sit relic-
ta. || Novem trib. mil. in exercitu T. Sicini, Volsci
cum rebellassent et atrox proelium inissent adversus
Romanos, in eo occisi et in Cir-co combusti feruntur
ibidemque sepulti in crepidi-ne, quae est proxirae Cir-
cum , qui locus postea est la - pide albo constratus :
qui timi prò It. P. occubuernnt, fuerc Opiter Yerginius
Tricostus. M. Valerius Laevinus. Postumus Co-
minius Auruncus Uius Tolerinus. P. Ve-
turius Geminus. A. Sempr -onius Atratinus. Ver-
ginius Tricostus. Mu -tius Scaevola. Sex. Fusi-
li* Medullinus. ||iVo.rm, ut Ser. Sulpicius Ru-
fus ait, damnum significai, apud poelas autem, et
EMEND. LECT. Qu. IX, 23, 8. IVoetipug am. 12. veteres
6. muliebri' st. 11. quatuor. 13. Vcliensis. il. Spuri.
19. serviente, 23. <y. 27. 28. ornamento inceduti t gno
oratores ponitur prò culpa, adi noxa peccatum , aut
prò peccato poenam, ut Accius in Melanippo : "Tete
esse huic noxae obnoxìum." Item, cum lex iubet uoxae
dedere, prò peccato dedi iubet. Caecilius in Hypo-
5 bolimaeo chaerestato f : "INam istà quidem noxa mu-
liebrem etf, magis quam viri." |] IXovae curiae proxi-
mae compitum Fabricium aedificatae sunt, quod parum
ampia e erant veteres a Romulo factae, ube is
populum , et sacra in partis triginta distribue-
10 rat, ut in is ea sacra curarent, quae cum ex vete-
ribus in novas evocarentur, septeiu j curiarum per re-
ligiones evocari non potuerunt. itaque Foriensis,
Raptae , Vellensis f , Yelitiae res divinae fiunt in
veteribus curis. ||I\otluim Graeci natum ex uxore
15 non legitima vocant, qui apud nos spurio patre
natus dicitur, quod Ser. Tullius qui Romae rcgnavit, natus
est ex concubina Spurius f Tulli tributisi, nisi
forte malumus cederei, Oclisiam corniculam cap-
tivam i eum susceptura matre servientem i. l'IVota
20 alias significai signum ; ut in pccoribus , tabulis,
libris , lilterae singulac , aut binae. alias igno-
miniam. ||I\obilem antiqui prò noto ponebant, et
quidem per e. f lilteram, ut Plautus in Pseudolo : "Pere-
grina facies videtur hominis , atque ignobilis.
25 et, "oculis meis obviam ignobilis obiicitur." Accius
in Diomede: "Ergo me Argos referam , nam liic
sum nobilis." Livìus in Virgo : "ornamentum incenduut
nobili ignobilesi. ||ì\ocgeum quidam amiculi genus
praetextum purpura; quidam candidum ac pcrlucidum,
30 quasi a navoi, quod putamen quorundam pomorum
est tenuissimum non sine candore, ut Livius ait
in Odyssia: "Simul ac lacrimas da ore noegeo de-
tersit", idest candido. ffNiti di appellanti^ tria
Annia. 19. 20. filo o». Q». IX, 21, ! . « f. S- Ckmerestrmtp.
Tiburlis. 18. errori-. 18.19. Ocrisin Ccruiculana captila-
biles ignobili. 30. manco.
(109)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XII.
173
No e tua a tempore noctis dieta, quo canit vel volat. Noneolae vocantur papillae, quae ex faucibus
caprarum dependent. Noctilugam Lucilius quum dixit, obsccnum significa t.
Nibili, qui nec bili quidein est. Noverca dicitur, quain quis liberis sublatis novam uxorem ducit
arcendae familiac gratia. Nova li s ager novae relictus sementi.
Noxia apud antiquos damnum significabat, sed a poctis ponitur prò culpa: noxa ponitur prò peccato aut peccati poena, 5
quum lex iubet noxae dedere prò peccato.
Notbum Graeci natum ex uxore non legitima elicimi; qui apud nos spurio patre natus dicitur.
Nota mine signifìcat sigiami , ut in pecoribus 5 mine literas singulas aut binas; nuuc ignomiuiam.
Nobilem antiqui prò noto ponebant. Plautus : "Peregrina facies atquc ignobilis."
Noegcum amiculi genus. Noegeum candidum. Livius : "Lacrimas de ore noegeo detersit," id est candido. 10
Nixi dii appcllabautur, quos putabant praesidcre pallenti uni nixibus.
ANN. FESTI. Qu. IX, 23, 1.2. neque . . gentis] sive familiae est, ut
Terenlius suppl. Urs. idque familiae est Scal. Proxinia Scal. optime
explevit, quem cum Urs. secutus sum. 4. Noctua] simillima Varrò
de L. L. V. §. 76. 5. yXuvxomiq] quae eius v. pars in cod. extet,
non notatuin inveni ; puto xwtik; tantum. 6. ea ut noctua'] supplevi.
Urs. tantum noctua. 7. Noneolas] Isid. Gloss. : Nomicolae (corrupte),
tubercula , t/uae sub mento caprae sunt. Schneider. in Varron. de R.
R. II, 3. p. 418. 8. Noctilugani] sic Paulus. Noctilucam Urs. :
sed in hoc v. vix quicquam obscaeni. Cf. Varr. de L. L. V. §. 68.
Noctipugam probabilius Salinas. Exerc. Plin. p. 70. col. 2. d. , adductis
ctiam glossis Palatinis, quas apud se habere afnrmat : noctipugam obscae-
num quod quasi noclibus compungat. Scal. noctilugani intcllexerat
avem mali ominis noctu lugentem , Coni. Varr. p. 26, 8. (44.). 12.
veterannia] Urs. uettrania e cod. notai uhi invenio, lineolis positis supra
altcrum t et a. veteres Annia coni. Urs., cuius supplein. reddidi, quan-
quain incertissimum. 13, Nova via] quae bic posui , defendi in
Suppl. Ann. Tullio] Urs. tulio cod. 15. rex Avcntinus] cf.
Paulus supra p. 16. v. Aventinus, cum annot. 16. Novalem] addita-
mciitum Urs., quod in nonnullis immutavi, v. in Suppl. Ann. 19.
ni] ri-?,aov corr. Scal. Urs. Iliados versus est XVIII, 547. 22.
Novem trib. tuil.] in boc memorabili Romanac kistoriae documento re-
stituendo, cur aliquantulum ab A. Aug. , Scal., Urs., lougius a Nichuh-
rio discesserim , monstravi in Suppl. Ann. 32. Noxia] Paulus. Urs.
suppl. Noxa. Sed v. Serv. in Virg. Aen. I, 41. : Noxam prò noxiam.
Et hoc interest inter noxam et noxiam , quod noxia culpa est (id est
peccatimi): noxa autem poena. (Quidam noxa quae nocuit , noxia id
quod nocilum, accipiunt.) De noxa plura Dac et Goni. Cf. Suppl. Ann.
Qu. IX, 24, 1. ad] at corr. Urs. 2. poenam] poena corr. Urs.
Sed accusai iv us pendet a superiore significai. Melanippo] cod.
Melanippa babet Urs. et corr. Menalippo , non recte. Accium puto
Melanippum , Ennium Mclanippam scripsisse : nain Varronis locus , de
L. L. VII. §. 65. , lacunosus est. Botbe P. Se. L. V, I. p. 218. fr. I.
5. chaereslato] cod. cherestato Urs., qui cum Scal. corr. Chaerestrato.
Botbe P. Se. L. V, II. p. 138. Caecilii fragra, ed. Spengel. p. 27.
5. 6. muliebrem et] muliebre est Bothius, probante Lind. muliebris est
corr. Urs. Cf. Suppl. Ann. 6. Novae cur.] cf. Varrò L. L. V,
§.155. 6. 7. proximae] proxime corr. A. Aug. in mg.: quo vix opus
e9*. 8. ube] ubi corr. Urs., ut vg. , quo fortassc non opus est.
10. is] coi), iis Urs. 11. s eptem] quaiuor scribendum esse, errore
ex notis numerorum nato , probabilitcr statuerunt A. Aug. in mg. Scal.
Urs. 12. JForiensis] Forensis corr. Scal. : de cuius opinione v.
Suppl. Ann. 13. Vellensis] Veliensis corr. A. Aug. in mg., a Velia
Palatinae tribus. 14. euris] curiis corr. Urs. 15. spurio patre]
Hanc consuetudinem loquendi comprobant tituli , in quibus SPURI F.
prò spurio dicitur, v. Maft'ei Mus. Veron. 143, 4. Orell. 2692 sqq.
Ilaque recte Scal. in Plutarch. Quaest. Rom. 103.: ùiù ri Totìq ÙTiàro-
p«? 2tio^Iov vlotìq xaXovot, correxisse videtur. 17. Spurius] corrige
Spuri. Sp. Urs. tributis] Tr. (Tribuni) vel Tiburtis corr. A. Aug.
in mg. Hanc fabulam alii scriptores ignorant. 18. cedere] credere
corr. Urs. 18. 19. Oclis. . . . cap-tivam] sic, ut verba disposui
cod., cum Urs. ca-ptiva dederit. Hic cum A. Aug. corr.: Oclisia corni-
culana captiva. Si Dionysium IV, 1. sequimur, scribendum erit : Ocrisia
Corniculana captiva. 19. servientem] serviente corr. Urs. Niebubr.
H. R. T. I. p. 376. Festi testimonium in bac re neglexit. 23. e]
g corr. Urs. , ut vg. litteram] Urs. ut vg. littcra cod. Pseud.]
IV, 2, 9. 23. 24. Pere-grina] cod. Pe-regrina divisit Urs.
24. ignobilis] gnobilis corr. Urs., ut vg. : male, cum hic v. non aliam
ab caussam appositus sit, nisi ut intelligcretur, ignobilem esse qui non
noscatur. 25. oc. meis] Pseud. II, 1, 18. Nunc ibi legitur: fluì
oculis meis obviam ignorabilis obiicitur. Iterum gnobilis vg. et Urs.
26. Acc. in Diom.] Botbe V, I. p. 197. fr. 5. Dioinedes ita loqui vi-
detur, Agrii filiis in Aetolia occisis. 27. sum nobilis] fuam gnobilis
corr. A. Aug. in mg. e Nonio p. 351, 29. (sed Mercerus Nonium ex Festo
correxit). Est senarius iambicus. Ergo me Argos rèferam ; nam hie
fuam gnobilis , cum biatu post me. Livius] Urs. vg. leuius
cod. Virgo] Virgine corr. A. Aug. in mg. Bothe V, II. p. 5.
27. 28. ornam. . . . ignob.] scr. ornamento incedunt gnobiles ignobili,
ita ut tetrametro prima syllaba desit. Ornamento incedunt gnobili, ul-
timo v. omisso, voluit Scal. ornatu incedunt gnobili ignobiles Urs.
gnobilid ignobiles Botb. 30. ji«uo] nauco vg., recte: cf. supra
p. 16, 6. 32. lacr.] Livium dacrumas scripsisse constat. noegeo]
cum detersit coniungcndum esse contra Festi opinionem observavit Dac.
Od. Vili, 88. comparavit Scal. Placidus p. 486. : Nageum (scr. Noe-
geum) , nigrum pallium tenue. Hariolatur Meurs. Exerc. crit. II, I, 8.
ANNOT. PAULI. 2. dependent] dependunt M. 3. Nihili]
baec Paulus e superiore loco p. 75. v. hilum bue transtulisse videtur:
in Festo ea ncque spalimu tolerat ncque ordo literarum.
17G
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XII.
(109)
Nictare et oculorum et aliorum membrorum nisu saepe aliquid conari. Dieimus enim nictatloncm et nictu m. Caecilius:
"Hunc trcinulis palpcbris pcrcutere nictu."
Nictit canis in odorandis ferarum vestigiis levitei* gannicns. Ennius: "Nare sagaci scnsit, voce sna nictit ululatque }"
unde et gannìtio. Ningulus nullus. Marcius vates: "Ne ningulus mederi queat."
5 Nequam, qui ne tanti quidem est, quain quod habetur mimmi. Nanum Gracci vas aquariam dicuut
bumile et concavum, quod vulgo vocant situlum barbatimi , nude nani pumilioiics appellantur.
INccem a Gracco dici certuni est. Ntxvv enim mortuiun dicunt Gracci.
Ni veni interprelantur novuui ex Graeco, quod illi viw dicunt.
(110) Ncquinates Narnienses. Ne goti uni, quod non sit otium.
10 Navos a navis celeritate dicimus. Novendiales fcriae a numero dierum suut dictac.
ANN. FESTI. Qu. IX, 25, 2. parimi, nixibus] v. Ovid. M. IX, 293.
Non. p. 57, 19. Gloss. Lab]}.: JSixae , wdTvtc. Docto de ea re Sicbuld.
bist. art. obstetric. I. p. 120. sua] signa corr. Urs., ut Tg. 4.
M] Manium*) A. Aire, in mg. jÉccillum] Aciliwn corr. Urs. 5.
elittm qui] ctiamque corr. A. Aog. in mg. Urs., non recte. Dicit, ctiam
esse qui Corintho advecta tradidcrint. Sic Scal. 7. mcnsac] ila
ut tria illa signa gcnibus nixa mensac essent prò pedibus. Nictare]
cf. Paulus p. 24. v. adnictat. 9. Lucr. in L. IV.] coir. in. L. VI.
Est VI, 837. nexari] filetari e Lucretio corr. Urs. 10. Caccil. in
Bgmn.] Botte V, II. p. 136. n. 4. Spengel. Caccil. fragm. p. 24. fr. 4.
10. 11. Garr. . . . iactent] Garruli sinc dentes iactent egregie Scal.
Grallis sedentes iactent Dac 12. Macchoco pone] scr. Macco coponc.
Capone iam em. A. Acc. in mg. Botbe p. 48. scribere] Urs. serio
cum lincola transrersa per b COD. scibis corr. Scal. scribes coni. Urs.
13. neclabcre] nictabere Tg. 14. m pugilem] in pugile corr. A.
Auc. in mg, Botbe p. 46. Spengel. Caccil. p. 49. , laudandum] lu-
dendum coni. V. D. in Stcpbani coilect. 15. nictum] nictu Paulus.
nietio Dac, qui ctiam plura movet. 16. Nictit] Isid. Gloss.: Nictit
eanis, quum acute gannii. H. vestigis] cop. vestigiis Urs. 17.18.
Ennius] Ann. X, 14. apud Merulam. 18. si] delendum. quando
prò aliquaiido est. 19. venenox] scr. velox. forte] bic exci-
disse pulo f'eras. ex] scr. ea. 20. nictw] nictit Paulus, rette.
acuta et] ser. acute, acuta est coni. Urs. De Turnebi , Scaligeri alio-
rumque lectione v. Suppl. Ami. 21. unde] inde corr. A. Aie. in
nig. Urs., sine necessitate. Post h. v. Urs. habet et, quod cod. om.
gannitio] cf. Paulus p. 74. t. gannitio. Ni quis scivit] Verrium
plcnius nomen posuissc : N. q. se: sciscito in hac , ostendunt quae sc-
cuntur. Simililcr Huschkc de Servio p. 225. 22. Ser. Tullio]
scrtullio cod. Servio Tullio Urs. 24. civis] Urs. civi in cod.
est. 25. scisscito] scr. sciscito. scisco corr. Urs. idemque postea
dico et fero. 27. quicquam] quisquam corr. A. Acc. in mg. Illud
defendere sludet Iluschb. de SerT. p. 226. 29. nequis] ni quis corr.
Urs. 30. Ennius] Ann. II, 22. apud Mcrnlam. 31. ninculus] nin-
gulus corr. Urs., ut Tg. De lacuna post h. toc. t. Suppl. A». 33.
ali] alii corr. Urs.
Qu. IX, 20, 1. 2. Friuslulum] buius sepulcrum prò rostris sub la-
pideo leone duobusve leonibus esse ferebatur. A . Dion. Hai. I, 87.
Acro in Horat. Epod. XVI, 12. a Scal. adducli. 2. 3. Quinctil.]
de Quiiictiliis Jlomuli sociis Ovid. F. II, 378. ; ab bis Luperci Quiucti-
liani repcluntur. Sed quae Fcslus bic narravit , eorum nullum alium
testem baliemus. 3. ti] ti vel tu in cod. est. 5. iYVinum] cf«
Varrò de L. L. V. §. 119. 6. ■ humilein] humile Urs. ci Paulo.
7. pumilionenive] p in cod. est, quanquam Urs. u indicavit, qui e Paulo
bacc suppl. : unde nani pumiliones appellantur. 9. 10. neci da]
suppl. Urs. , recte puto. Videtur ita in anliquis legibus scriptum fuisse.
Cf. supra p. 12, 4. 11. et ninguere yiq.in] addidi ad supplem. Urs., ut
Vcrrii sentcntia intelligi posset. 11. 12. N . . . . significai] Nequam,
quod Paulus 1. 1. explicat , nulla arte videtur in Festum inferri posse.
Nequin.] Ncijuinum Umbriae oppidum, in quod bello captimi Romani
Narniam coloniam deduxerunt. Liv. X, 9. Plin. Ili, 14. 13. 3nr-
ncnsis] Narnienses corr. Urs. 1J. versus X] Urs. cm.: in ea ad Ther-
mùiii de X hominibus. Si scribitur , ut Festus alibi, in Q. Therm. de
Xh., erroris caussa facilius intclligitur. Meyer. Oratt.. fragm. p. 22.
Uion. Caton. p. 58. 20. Nuces] de missilibus, quae populo spar-
gebantur, bic dietum esse intellcxit Scal.: eamque rem Urs. allato
titillo, qui post crustulum et mulsum munieipibus dari iubet nurum
sparsionem mod. XXX., comprobavit. 2-'. vellimus] cod. velimus
corr. Scal. Urs. 26. prae fiamma] fricturae gcnus significari nio-
net Scal. sunt] cod., ut Tg. sint Urs. "1 . Novcnd. feriae] t.
Suppl. A>>. 2S. Uostillo] Ilostilio corr. Urs. mon] cod.
Urs. m tantum codici tribuit. 30. tiiore] monte corr. I r.s. 33.
miss* cratc a] amissa civitate ac corr. Urs. De Turno cratc iuiccla
uccato (Liv. 1, 51.) noli cogitare.
AKNQT, PAUL1. 3. leviter] Gc Li>d. batter M. vg.
navis celeritate] M. celeritate naris Gt. Lim>.
10.
QU. IX, 25. (25) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIII. QU. IX, 26. (26) 177
signa in Capitolio ante cellam Minervae genibus sed non usu ob\-enit , ut ibi sepeliretur , sed Fau-
nixa, velut praesidentes parientium nixibus, quae suaf stuìum nutri-ciwm eius ibi sepultum fuisse, et Quinc-
sunt qui memorine prodiderint, Antiocko rege Sy- tilium avum ti ... . qui Romuli partes sequebatur,
riae superato, M. Accillum-j- subtracta a Populo R. cuius familia dieta Quinctilia , iuxta appella-
adportasse, atque ubi sunt, posuisse. etiam qui capta 5 tionem eius. \\Nanum Graeci vas aquarium dicunt,
Corintho advecta huc, quae ibi subvecta fuerint humilem f et concavum , quod vulgo vocant situlum
mcnsae. ||l\ictare et oculorum et aborti m membrorum barbatum , n-umilionemve , nam ita nani dicuntar.
nisu saepe aliquid conati, dietimi est ab antiquis, ||Necem suspica-fur Verrius a Graeco duci, nam UH
ut Lucretius in L. IIII f : uHic ubi nexari nequeunt necyn mor -tuum dicunt. Inde nos dicimus {(neci
insistcreque alis." Gaecilius in Hymnide: "garrulis 10 da." ||Nivem Verrius interpretatur novum ex
medentes f iactent; sine nictentur perticis." Novius Graeco, quiidne-on etninguere ygtyeiv dicunt. \\N. .. sig-
in Macchoco pone f : "actutum scriberef, cuna in nervo nificat da 1 1 Nequinates dicti sunt
nectabere f ." unde quidam nictationem $ quidam nictum, Narnensis f , qui e Ncquino oppido eiectis colo-
ut Gaecilius inpugilemf: "tum inter laudandum hunc nis veteri-iws ibi habitarunt. Caio in Q. T
timidum tremulis palpebris percutere nictum •{-: hic 15 versus f X hominibus:
gaudere, et mirarier/' j|Nictit canis in odo- || Negotium, quod n-on sit otium. || Navos a navis celeri-
randis ferarum vestigis leviter ganniens, ut En- tate, quae \e-locissima est, dicimus. \\Numidae di-
nius in L. X: "veluti sif quando vinclis venati- cuntur ISoma-des, qui diutius vivere dicuntur,
ca venenox f apta solet , si forte ex -J- nare saga- unde Cato in . ., . Numidas vivaces, quod
ci sensit, voce sua nictu-J- ululatque ibi acuta etf." 20 mullam vivunt aetatem, dixit. \\Nuces rnitti in
unde ipsa gannitio. || "INiquis scivit" centu- Gerialibus Capito S-innius solitum esse dici
ria est, quae dicitur a Ser. Tullio rege constituta, ait, cuna vellimus -J- sig - nificare , missilia Cerca-
va, qua liceret ei suffragami ferre, qui non tulisset libus in Circo mitti, quod cum mitti nuces mos es-
ìn sua, nequis civis suffraga iure privaretur, nam set , piane volumus a parte totum designare,
scisscito f signifìcat sententiam dicito, ac suf- 25 quia adeo diligantur supra omnia alia missilia,
fragili m ferto, unde scita plebis. sed in ea centu- prae fiamma cum sunt u-stae quae sparguntur nuces.
ria, neque censetur quicquamf, neque centurio praeficitur, || Novendiales feriae dicuntur institutae a Tulio
neque centurialis potest esse, quia nemo certus est Hostillof rege, ex mon-itu haruspicum
eius centuriae. est autem nequis -J- scivit, nisi quis sci- is nono die in feri-is . .sive quod in
vit. fJNingulus, nullus, ut Ennius L. II : "qui fer- 30 moref Albano lapi-dibus pluisset, sive quod vox esset
ro minitere , atque inte ninculus f f mederi exaudita, ut Albani suo ritti facerent, quae omissa e-
queat." || IViger lapis in Gomitio locuui funestum rant sacra, nam ab bis eadem sacra fieri di voluerunt,
signifìcat, ut ali, Romuli morti destinatum, quae missa crate af poe-ne funditus deleta
EMEND. LECT. Qu. IX, 25,2. signa. &. W. Acxlium. <Ì.VI. nixari, 10.11. Garruli sine dentes. \%. Macco cafone, scibis.
13. nictabere. li. Pugile 15. n'ictu. 18. si] dele. 19. velox. forte feràs ea. 20. nictit. acute. 25. sciscito. 27 . quisq uam.
29. ni quis. 31. nittjulus- Post haec plura yerba exciderunt. Qu. IX, 26, G. kumile. 13. 14. Namieuses. 15. Thcrmum de.
22. velimns. 28. H%stilio. 30. monte. 33. Amissa civitate ac.
z
178 QU. IX, 27. (27) FESTI FRAGM. E
negligere temporibus insec/u en - tibus coepissent:
\\N . . . . dicuntur invenlae a Marcel-io cos. operae,
quibus admolis Syracusae facilius espugnali pos-
sent. \\Navalis porta, item navalis regio, vide-
tur utraque a vicinia navalium it-a appella-
ta esse. \\Nonarum dies , item Id-num, Kalen-
darum nuptis alieni habentur , quia no-vae nuptae
sic diem postridie nuptias credilur «-tfum inlucisce-
re, quoniam decreto Pontificum atri hi di-es esse iudica-
ti sunt, quod quotienscunque Romani du-ces belli ge-
renti causa his diebus supplicavere, mal-e remp. ges-
sere. SEXTI POMPEI FES -TI DE VER-
ROR. SIGN. LIB. XIII. INCIPIT. FELICITER
L. XI V. || OR PRAEPOSITIO ALIAS POMTUR
prò circum, ut cum dicimus urbem obsideri, ob-
vallari, obsignari. alias ponitur in viceni praepo-
sitionis, quae est propter, ut ob merita, ob superatos
hostes. unde obsides, qui ob fidem pat-riae praestandam
dantur. alias prò ad ponitur ,utEnnius : iiOb Romani noe-
ta legiones ducere coepit", et alibi: uob Troiani duxit."
|| Oculissimum carissimum. Oculissi-mum ostium amicae
Plautus in Cureulione, item omlissi-me dixit, signifi-
catque carissime. Idem in JRseM-dolo osculatuui-f- prò prae-
senti ponit cum dixit: " Emi -to die caeca herculc
olivum, id vendito oculata die." Id-em alibi oculatum Ar-
gum, quod toto corpore oculos habet.ldem : "pluris est ocu-
latustestisunus, quam auriti decem" , i.e., quisevidissedi-
cat. ductam autem ait Verrius liane immani ab oculi ap-
paritione. || Oculitus dicitur, ut /tm-ditus, peni t us , signifi-
catque tam carum, quam ocu -limi, vcl instar
oculi esse. || Odefacit dicebant antiqui ab odore,
prò olfacit , vetere quadam consuetudine in-
mutandi literas , quae sunt , ut saepe alias , tum in
COD. FARN. L. XIH. QU. IX, 28. (28)
/
hoc quoque libro contentae. quae vox, ut quibusdam videtur,
ex Graeca cc/jifj tracta est. ||Octaviae porticus
duae appellantur , quarum alteram , theatro Marcelli
propiorem , Octavia soror Augusti fecit ; alteram the-
5 atro Pomp. proximam CIV. Octavius CIY. filius, qui fuit
Aed. cur. Pr. Cos. decemvirum sacris faciendis,
triumpbavitque de rege Perse f navali triumpbo : quam
combustam reficiendam curavit Caesar Augustus.
||Ogygia moenia Accius in Diomede appellans
10 sign ifìcat Thebas, quia eam urbem Ogygus condidisse
traditur. || Occasio , opportunitas temporis ca-
su quodam provenientis est. || Occasus, interitus, vel So-
lis, cum decidit a superis infra terras: quo vocabulo
Ennius prò occasione est usus in lib. II. : "hic occasus
15 datus est, at Oratius inclutus saltu." item in L. V.:
"inicit inritatus, tenet occasus, iuvat res." Item
in L. Vili.: "aut occasus ubi, tempusve audere
repressit." || Occisum a necato distingui quidam, quod
alterum a caedendo atque ictu fieri dicunt, alte-
20 rum sine ictu. itaque in Numae Pompili regis le-
gibus scriptum esse : "si hominem fulminibus -{• occisit,
ne supra genua tollito f ." Et alibi : "homo si ful-
mine occisus est, ei iusta nulla fieri oportet."
|| October equus appellatur, qui in campo Martio men-
25 se Oct. immolatur quod annis f Marti , bigarum
victricum dexterior. de cuius capite non levis con-
tendo solebat esse inter Suburaneses, et Sacra-
vienscs , ut hi in regiae pariete, illi ad turrim,
Mamiliam id figerent; eiusdemque coda tanta ce-
30 leritate perfertur in regiam, ut ex ea sanguis de-
s lille t in focum , partieipandae rei divinae gratia.
quem hostiae loco quidam Marti bellico deo sacrari
dicunt, non ut vulgus putat, quia velut supplicium
EMEND. LECTIO. Qu. IX, 27, 23. octtlatum.
Qu. IX, 28, 7. Perseo. 21. fulmen lovis 22. tollitor. 23. quo tanni*.
(110)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
179
Navalis porta a vicinia navalium dieta. / -
Non a rum, i diurni, calendari! ni dies nuptis alieni habentur, qnoniam hi dies decreto ponlificum atri iudicati sunb
quod quotiescunque Romani duces belli gerendi gratia bis diebus supplicavcrnnt , male rempublicam gesscre.
L I B E R XIII.
Ob praepositio alias ponitur prò circum. ut qnum dicimus urbcm obsideri, obsignari, obvallari, alias in vicem praepo- 5
sitiouis , qnae est propter, ut ob merita, ob superatos bostes , unde obsides prò obfidcs , qui ob fideni patriac
praestandam dantur; alias prò ad, ut Ennius: "Ob Romam noctu legiones ducere coepit."
Oculissimum carissimum. Plautus : "Oculissimum ostinili amicae."
Oculatum prò praesenti posuit Plautus, quum dixit : "Oculata die." Ite'm ipse : "Pluris est oculatus testis unus quam
auriti decem," id est qui se vidisse dicat. 10
Oculitus quoque dicitur, ut funditus, penitus, quo significatili1 tam carum esse, quam oculum.
Odefacit dicebant prò olfacit, quae vox a Graeco 6a[.irj tracta est.
Ogygia moenia Tbebaua ab Ogyge conditore dieta. Occasio opportunitas temporis casu proveniens.
Occasus interitus vel solis in oceanum mersio.
Occisum a necato distinguitur. Nam occisum a caedendo dicium, nccatum sine ictu. 15
October equus appellabatur , qui in campo Martio mense Octobri Marti immolabatur. De cuius capite magna erat (HI}
contentio inter Suburanenses et Sacravienses , ut bi in regiae paride, illi ad turrim Mamiliam id figerent. Cuius
cauda, ut ex ea sanguis in focum dcstillarct, magna celeritate perferebatur in regiam.
TI. Qu. IX, 27, 2. 3. Supplem. ab Urs. ingeniose 5. 6. Cn. Octav. . . . cos.] a. 588. a. u. e. decemvirum] decemvir
inventum reddidi, quanquam nomen carum macbinarum etlamnunc igno-
ratili-. 6. iVon. dies] v. Suppl. Ann. 8. a-trutn] trum eoo.
at-rum Urs. inhicisce-] cod. inlucescere Urs. 11. mal -e]
e tantum in cod. conspicuum est. male Urs., nt e cod. 12. Ti]
in cod. est. Urs. id supplem. tribuit. 13. LIB. XIII.] aliter Urs.
V. Praef. II, 2. 18. unde obsides] prò obfides addit Urs. ex Paulo,
quod spatio vix admittitur. 19. Enti.] Ann. VIII, 70. apud Meru-
lam. Versus est etiam Qu. X, 8. p. 175, 22. v. oboritur. Ob]
quod Urs. ut e eoo. ponit, nunc non legitur in eo. 20. ob Tr.
duxit] baec addas I. Ann. 1. fragm. 21. Plautus] Cure. 1,1,
15. y. Suppl. Ann. 22. Cureul.] I, 2, 28. , de quo loco dixit
Lind. 23. carissime] qui dare aspicit suppl. Urs. : at id Plauto
non convenit. Pseud.] 1, 3, 66. osculatum] oculatum Paulus.
Placid. p. 249.: Oculati, praesentis. 24. Emito] to in cod. est,
quod Urs. non notavit. V. Suppl. Ann. 25. Id-em] em cod.
Idem e cod. affert Urs. alibi] respici videtur Aulul. Ili, 6, 19.
ubi nunc quidera oculeus legitur, sed oculatus metro non respuitur.
26. pluris est] Trucul. II, 6, 8. 28. 29. apparit.] appellatane
suppl. Urs. 29. Oculitus] cf. Non. 147, 27. Speetat Festus ad
dictionem oculitus amari. 31. odef.] cf. Paul. p. 52. v. dacrima,
cum annot.
Qu.IX,28. 2. èofiij] OCMHI cod. oow? Urs. 2. 3. Octav. port.
duae] de bis v. Praef. II, 1. 5. Pomp.] Cn. Pompeii Magni.
corr. Urs. , sed genitivus non incommodus est. 7. Perse] scr.
Perseo. Triumpbavit a. 586. a. u. e. 8. refìciend.] ante b. v. cod.
literas RE babet. 9. Acc. in Diomede] Bothe P. Se. L.V, I. p. 198.
10. Ogygus] Ogyges corr. Urs., sed etiam illa forma non raro reperitur»
12. 13. Solis] mersio addit Scal. ex Paulo, sed vix opus est, cum occasus
ex ipsa voce explicanda repeti possit. 14. Ennius] Ann. II, 19.
apud Memi. Cf. Suppl. Ann. 15. in L. V.] V, 13. apud Merul,
Interpunctionem, quae apud Urs. post tenet est, correxi. 16. inieit]
iniicit, metro postulatur. 17. in L. Vili] Vili, 57. ap. Merul.
20. sine ictu] cf. Qu. IX, 12. p. 12, 4. 21. me] con., videi, ee
cum lineola supraducta. est Urs. fulminibus] fulmen Iovis corr.
Scal. 22. tollito] praefero tollitor. Plura de utraque lege v. in
Suppl. Ann. 24. 25. mense Oct.] cf. Paulus p. 61. v. equus cum annot.
25. quod annis] quotannis corr. Urs., ut vg. 26. victricum] Urs»,
sed ex cod. refertur victrigum , quod fortasse victricium est. 27.
Suburaneses] eoo. antiquo more. Suburanenses Urs. 28. hi in reg.
par.] Sacravienses intellige. V. annot. ad Paulum p. 96. v. Mamilia.
29. coda tanta] Urs. : in cod. est quod atanta. Caviares bostiae ap.
Paul. p. 44. ab boc Octobri equo piane differnnt.
ANN. PAULI. 2. dies] posteri praeponitur vg.: sed om. Gu. Lind.:
recte. nuptis] Gu. Ita prò nuptiis Paulus ex ipso Festo. nuptiis vg.
Lind. 5. obsignari] M. vg. obsignare Gu. Lind. 13. Ogyge] codd.
Lind. Ogygio edd. veti. Ogygo vg. 17. fiorirti] M.vg. turrem Gu. Lind.
z*
180
PÀULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
(HI)
O e ci da m us Plautns posuit prò contra cedamns.
Occentare dicebant prò convicium facere, quum id dare et cum qnodam canore fieret, ut procul exaudiri potuisset,
quod turpe babebatur; quia non sine causa fieri pntatur, inde cantilenam dici, quia Ulani non cantus iucunditatem puto.
Ocrem montoni confragosum dicebant antiqui. Hinc o crea e dictae inaequaliter tuberatae.
5 Occare et occator ab occaedendo dictum , quod grandes terrae caedat globosa
Ocius et ocissime positivum Latinum non babent, sed ab eo veniunt, quod est in Gracco wv.ivìe.
Ocimum Graecum et a celerità te nasccndi est dictum.
Occupaticius ager dici tur, qui descrtus a cultoribus propriis ab aliis occupatur.
Orchitis genus oleae ex Graeco dictum, quod magnitudine sit instar testiculorum. Orchestra locus in scena.
10 Orca genus ìnavinac beluac maximum, adeuius simililudincm vasaficaria orcae dicunlur; sunt enim teretes atque uniformi specie.
ANN. FESTI. Qu. IX, 29, 2. ita effigie in equi] scribendum puto :
lignea effigie equi. 4. Laced.] laeaedemoni cod. Lacedaemonii
Urs. Taygeto] in Taleto, Taygeti vertice, Pausai). Ili, 20, 5.: sed
hic tamen non ventis, sed Soli eos cquos mactari narrat. 7. Mcn-
zanae] obscurum Iovis cognonien. Scal. suspicatur legendum esse
Meni Zanae, Mrjvl Zavit. vivos] vivus corr. Urs., non recte. Cf.
Praef. IV, 3. 7.8. conicitur] Urs. conlicitur e cod. notatimi
babeo. 8. et Rhodi] Urs. i. e. et Jthodii. et trodi e cod. aflertur.
quod annis] quotannis corr. Urs. 8. 9. soli] cod. so-li Urs.
Cf. M. G. Heffter. de sacris Rbodiis III. p. 8. 10. Occidamus]
id voc. Dac. censet Pseudol. 1 , 3 , 20. rcstituendum , Lind. apud
utrnmque, et Plautuni et Festum , occedamus scribendum. At potest
occìdere a cèdo fieri, ut perbìtere a bètere, dellnire a lenire. 12.
13. Occentassint] videtur illam XII tabb. legem respicere : Si quis oc-
centassit etc, quanquam nescio cur plurale verbum posuerit. De Illa
v. Scal. in b. 1. Dirksen p. 507 sqq. Isid. Glossae : Occentare , male
ominari. 13. 14. fecerinf] Urs. fecerit e cod. affertur. 15.
turpe] Urs. turpi cod. 16. 17. quia illam] querellam, corr. Gabr.
Faernus ap. A. Are 17. cantus] Urs. candus cod. Ocrem]
id v. Sabinum esse intelligitur ex nomine Interocrii inter iuga Apcnnini
montis, idemque Umbricum ex aliis locorum nominibus. Sed idem etiam
in Graeca lingua reperitur. 20. Livium] Botbc P. Se. L. V, I.
p. 14. 15. fr. 2-5. 21. putria] petrila corr. Scal. patria em.
Urs.: neutrum placet. Virgil. saepe : puti-is campus, gleba et talia.
G. I, 44. 215. II, 204. Aen. Vili, 596. Metri caussa, quod Saturnium
esse videtur, fortasse : celsósque oeris et drva putria et mare magnum,
scribendum erit. Post magnum adde et. 23. ocriae] ocrcae corr.
Urs., ut vg. Aliud etymon, non melius, affert Varrò de L. L. V. §. 116.
26. Cicero] de scnect. 15. Idem etymon, quod nescio venustius an fu-
tilius dicam , Serenus ap. Non. p. 61, 31. commendat: occatio occacca-
tio est. 28. collationis] quam nos dicimus gradum comparalionis.
Ita etiam Varrò de L. L. VIII, §. 78. 29. dictas nostros] co».
dictas nostras Urs. Idem corr. n<m dieta, s. (voluit e) nostro , sed,
probabiliter. Scal.: dictitant nostras, alii. Dac. proponit : dieta a
nostris, alii. 32. consolalionis] collationis corr. Urs., ut vg. ma-
iora] rariora corr. Urs. 33. Plautus in Nervol.] Botbe p. 439. fr. 3-
Qu. IX, 30, 2. occisi] scr. ocissi- cum supplem. ocissime. 7.
Ocivium] cf. Varrò de L. L. V. §. 103. Non. p. 550, 32. Gloss. Labb.:
Ocimum , òiy.ifiov rò ì.ù/avov. 8. dicitur] Urs. suppl. dicebatur ab
antiquis. Cf. Praef. II, 3. Occupaticius ager] idem dici videtur,
quem Aggenus Urbicus p. 48. ed. Gocs. occupatorium sive arcifinium dieit.
Huius exemplum Festus ex secundi Punici belli bistoria proposuit, sed
quale illud fuerit , non divino. Ursini pcriculum v. in Sippl. Ami.
18. Orchitin] cf. Virg. G. II, 86. cum Servio. Lcx. rustie, v. oreb.
18. 19. jéteius Philol.] quod Urs. addit ih colleelaneis, delevi; Lic liber
erat Ateii Capitonis, teste Nonio p. 54, 30. Ab Ursino se decipi pas-
sus est I. N. Madvig., vir diligcntissimus, Opusc. p. 98. 20. oo-/uq]
Quae huius v. pars in cod. extet, non indicatum babeo. 22. gran-
dior. Ore] con. grandiore Urs. Hinc lacunam supplevi , cum Urs.
hacc tantum posuisset : itaque vocari ex eo orchitin Orchestra]
a Festo eo sensu intelligitur , quo id v. ncque in antiquo Graeco,
ncque in Romano the atro instructum erat , sed in scenicis ludis sene-
scentis Graeciae , apud Alexandrinos , puto, et Antiocbenos. In bis
proscenio additum erat pulpitum inferius, ab aliis thvmelc, ab aliis or-
chestra dictum, in quo musici artifices, saltatores, mimi comniitterentur.
V. praecipue Suid. et Etymol. M. s. v. axijrq et cf. Vitruv. V, 8.
Phrynich. p. 163 Lob. Lucian. de saltat. 76. Isidor. Origg. XVIII, 43.
44. 47. De planipcdibus Dioniedes III, p. 487 P. Hinc verba quae deerant
restituere conatus sum , mutalis Scal. et Urs. supplementi* , quae in
Soppl. Akjc. attuti. 28. ducerent] Urs. ducerct con. 30. ficaria]
faecaria Scal., coli. Varr. de R. R. 1, 13.: sed ad illud defendendum
Colimi. XII, 15. Plin. N. H. XV, 19. iani adduxit Dal. 31. informi]
uniformi Paulus.
ANN. PAULI. 3. quia illam] v. Praef. I, 3. 10. uniformi]
verìus puto informi, quod Festi eoo. liabet.
QU. IX, 29. (29) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIII. QU. IX, 30. (30) 181
de eo sumatur, quod Romani Ilio sunt oriundi, et Troia- beri possimus fier-i."
ni ita effigie in equif sint capti. Mullis autem genti- "quicquam occissi-me -J-" ...... Coe-
bus equum bostiarum numero haberi testimonio sunt lius bistoriarum libro iiconci-
Lacedaemoni, qui in monte Taygeto equum ventis tantur occissime f" . . Aelius
immolant, ibidemque adolent, ut eorum flatu cinis 5 Lamia apud
eius per finis quam latissime differatur. Et Sallenti- Lamiam oport-ef .
ni , apud quos Menzanae Iovi dicatus vivos coni- || Ocimum, Graecum et a celeritate nascendi est dictum.
citur in ignem, et Rbodi, qui quod annis f quadrigas soli || Occupaticius ager dicitur qui desitus
consecratas in mare iaciunt, quod is tali curricu- a cultoribus fve-quentari propriis ab aliis est occupa-
lo fertur circumvehi munduin. ||Occidamus Plautus 10 ri coeptus. quod in
ponit prò contra cedamus. cum plurimae aliae praeposi- Nani cum Hannì-bal
tiones familiariores huic verbo sint. IlOccen- bene meri-fi ........••
«^^ tassint antiqui dicebant, quod nunc convicium fé- atque eorum agr-é
cerint, dicimus, quod id dare, et cum quodam canore fit, tamquam ex ho-ste
ut procul exaudiri possit. quod turpe habetur, quia non 15 nandos nub-lice au-
sine causa fieri putatur. inde cantilenam dici, quia diret commu-nem
illami non cantus iucunditatem puto. ||Ocrem est a privatis,
antiqui, ut Ateius Philologus in libro Glossematorum accepissent, [| Orchitin Ateius
refert, montem confragosum vocabant , ut aput Philologus in . . . . . . ait esse genus oleae
Livium: uSed qui sunt hi, qui ascendunt altumocrim?" et: 20 ductum ex Graeco oq-%eis, quod testiculorum sit magni-
"celsosque ocris, arvaque putria, et mare maguumf." tudinisfitaque\-ocariexeoorchitin,quodsitgenereconsue-
f 'Namque Taenari celsosocris."et: ahaut ut quemChiro to grandior. 1 1 Orc-hestra locus in scucila, in quo
in Pelio docuit ocri." unde follasse etiam ocriaef antea, qui nunc n\a-nipedes dicuntur, agebant, in quem
sint dictae inaequaliter , tuberatae. ||Occare, et non admittcbantur histriones , nisi tantum inte-
occatorem Verrius putat dictum ab occaedendo, 25 rim dum fabulae ex-plicarentur , quae sine ipsis ex-
quod caedat grandis globos terrae : cum Cicero venustis- plicari non potera-ni. planipedes autem soccos non por-
sime dicat ab occaecando fruges satas. ||Ocius tabant, quo aequiore habitu prodirent: quo factumut inde
secundae collationis , et deinde tertiae occissime fre- nomen ducerent. || Orca genus marinae beluae
quentata sunt. Alii dictas nostros f , tracta ex Grae- maximum dicitur , a - d cuius similitudinem
co, id est ùxscos, cuius prima significatio, ex qua prò- 30 vasa quoque ficar-ia orcae dicuntur. sunt enim de-
cedere in comparationem debet, apud nos non est, retia, atque infor-mi specie t • • •
tertiae vero consola tionisf, cuius maioraf exempla sunt, male etante .
auctor est Plautus in Nervolaria : "ocissime nos li- quantae ne
EMEND. LECT. Qu. IX, 29, 2. lignea effigie equi. 8. quotannis. 16.17. querellam. 21. magnani] aihlc ; et. 23. oercac.
29. non dieta e nostro, sed. '.Vi. collationis. rariora. Qu. IX, 30, 2. et il oeissimc.
182 QU. IX, 51. (51) FEST1 FRAGM. E COD. FARN. L. XIH. QU. IX, 52. (52)
|f Orivi nasci vel surgere. || O-rba apud poe- eos nostri alii f prò legatis appellant, ut Cato in ea
tas signifìcatur privata aliqua persona cara: apud quam scripsit de suis virtutibus contra Thermum.
oratores quae patron amisit aut matr. f, ut Ser. "M.Fulvio consuli legatus sum in Aetoliam, propterea
Sulpicius ait, quae liberos quasi oc-ulos. orba est quod ex Aetolia conplures venerant : Aetolos pacem
tris est ante 5 velie : de ea re oratores Romani profectos." et in
... . . GaWus Aelius Originum L. I. : "propter id bellum coepit
. ........... O Coelius f PR- Albanus. oratores misit Romam
stantior cum . . ." alias prò decretoribus f, ut Teren-
in eo libro tius: "orator venio, facite exorator sim." Item et Afra-
. . ..... pontificati! 10 nius in Emancipato: "sic est orator, si qui oritur
puella sine " alias prò disertis et eloquentibus, ab eo quod
sacrae antiqui orare dicebant prò agere: ob quam cau-
, a: nupta sam orationes quoque eorum vocantur. || Orata ge-
ali-cwì fuisset nus piscis appellatur a colore auri , quod rustici
Gornificius in 15 or uni dicebant, ut auriculas, oriculas. itaque Ser-
on Yginus gium quoque quendam praedivitem, quod et duobus anu-
interserunt lis aureis, et grandibus uteretur, Oratam dicunt
nactos esse appella tu ni. |]Orae extremae partes ter-
sse. |] Orty- rarum, idest maritimae dicuntur, unde est vestimen-
gia dieta est insula , quae voci-tatur nunc Delos. 20 torum extremae partes , quae quidem et primae dici
|| Orbius clivus videtur appella-tus esse ab orbibus. possunt. Caecilius in Aethrione usus est prò ini-
Jluius per ftexuosos orbes Tulli -a , filia Ser. tio rei, cum ait: "oram reperire nullam quam f
Tulli regis, et cum ea L. Tarqui-mus Superbus gè- expediam, queo." ||Oreae, freni quod ori inferunturf.
ner^ rege in Curia interfecto, propera-\erat^ tende- Titinius in Setina: "et si tacebit, tamen gaude-
nte* in regiae domus in Exquilis po-ssessionem. eoe- 25 bit sibi promiti oreaef." et Naevius inHariolo: uDe-
perat autem hunc clivum rex Tulliu-s, quod prò- prandi autem leonisf obdas oreas." Cato originum
nus erat ascensus, per orbes in monte-m ducere, unde L. III. "equos respondit: oreas mihi inde, tibi
Orbius ab ipsis his orbibus appellatus est. cape flagellum." Coelius prò se apud populum: "e-
■ LyiUiri <" \ \\ Oratores ex Graeco àgi\7Ì\§-ES dictos exi- quusque mibi sub feminibus occisus erat, oreas
Laai<nij it* $~>n'\ stimant , quod ad reges et gentes, qui missi 30 detrabo inspectante L. Stertinio." |]Oreos
a ^i-i^^^y erant prò republica no -s tra a populo R. Liber pater, et Oreades Nympbae appellantur,
\ _ \laJL^ [«;-" conceptis verbis solerent deos - cl§cLg§cii, quod in montibus frequenter apparent. || Ordi-
J<A ilitn''* , A id est testavi qui . . cit narium hominem Oppius ait dici solitum scurram
lÀ\u* m'JjHl EMEND. LECTIO. Qu. IX, 31, 3. mafrem. 24. proV eraverant. Qu. IX, 32, 1. antiqui. 7. Cloelius. 8. depriea-
^ foratili. 22. qua me. 23. inuninliir. 25. pronti fi oreas. 26. leoni si.
1 v*l
(HI)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
183
Ori ri nasci rei surgere.
Orba apud poetas significat privata aliqua persona cara.'
Orba est, quae patrem ant filios quasi lumen amisit.
Ortygia Delos insula.
Oratores ex Graeco ùg^r^geg dicti, quod missi ad reges nationesque deos solercnt ugciod-ai, id est testar!. Hi modo 5
appellantur legati. «
Orata genus piscis a colore auri dieta, quod rustici orma dicebant, ut auriculas oriculas.
Oreae freni, quod ore in senni tur, dicti.
Ore us Liber pater et Oreades nymphae a monti bus appellantur.
Ordinarius homo scurra et improbus, qui assidue in litibus moratur, ob eamque causata in ordine stat praetorem 10
adcuutiiim, sive d'ictus per con tranciatela , quia minime ordine vivit.
ANN. FESTI. Qu. IX, 31, 2. privata] Urs. suppl. ita immutavi,
ut, quid Paulum in errorem induxerit, patefacerem. 3. matr.] ma-
trem corr. Urs. 11. puella] co». Urs. tantum ella e con. affcrt.
13. a nupta~\ cod. a om. Urs. 16. Yginus] con. Uginus Urs.
Intelligitur Hyginus. 18. nactos] Urs., sed in con. esse ad notros
vel ad nocros affirmatur. 19. 20. Ortygia] cf. impr. Dissen. in
Pindari N. I, 1. 21. Orb. elivus] hunc constat, supra Ciprium
vicum in declivi parte Oppii montis, qui pars erat Exquiliarum,
fuisse. Cf. Sachse Hist. Urb. T. I. p. 247. Urbius dicitur a Livio
I, 48. et Solino 1, 25., "Og^og a Dionys. Hai. IV, 39. (ex lect. Vat.
cod. unice vera). De hoc dixisse Festum, intellexit Urs., cuius restitu-
tum contcxtum cur aliquantulum immutaverim, dixi in Suppl. Ann. Cf.
edam Fest. Qu. XV, 6. p. 142, 32. v. sceleratus vicus. 22. Tulli-a]
a in cod. est, quanquam Urs. om. 24. propera-verat] propera-verant;
corr. Urs. 26. rex Tullius] hic enim primus Exquilias urbis moe-
nibus contprebendisse dicitur , ut credibile non sit ante eum Orbium
clivum munilum esse. V. Liv. I, 44. 29. Oratores] cf. Paulus
p. 16. v. adorare-, et Festus Qu. X, 16. p. 179, 28. v. orare. Eadem
Serv. in Virg. Aen. XI, 100.
Qu. IX, 32, 1. alii] alias corr. Urs. Malo: antiqui. Scal. baec
cum proximis sic em.: alias P. Ro. legatos appellant. 1. 2. Caio
.... e. Thermum] Meyer. Oratt. fragni, p. 64. Lion. Caton. p. 56.
3. Fulvio] Urs. fululo cod. 4. conplurès] cod. complures Urs.
venerali t] post k. v. cum Scal. interpunxi, ut orationem indirectam sequi
pateret. 6. Originimi L. /.] Krausc fragm. hist. p. 105. Lion.
Caton. p. 19. propter] propterea corr. Urs. , sed id cum praeposi-
tione coniungendum est. 7. Coelius] Cloelius corr. Popma in Ca-
tonianis et intelligit Cluilium , Tulli Hostilii adversariun*. PR. , quod
praetor est, Dac. interpretabatur Populo Romano. 8. cum . . alias]
haec vv. nunc vix legi possunt. alias deest in vg. deeretoribus]
depreeatoribus corr. Scal. Urs. 8. 9. Terent,] Hecyr. prol. II, 1.
Orator ad vos venio omatu prologi , sinite exorator sim. 9. cro-
rator] Urs. exoratorum (r lineola adiecta) cod. 9. 10. Afran.
in Emano.] neglexit Bothe P. Se. L. V, II. p. 166 sq. sic est orator,
si qui] in cod. dare agnoscitur, nisi quod si etiam fa esse potest. si . .
tum, si quod Urs. 11. disertis et eloquent.] disertis elocutoribus coni.
Scal. 13. orationes] post b. v. Scal. infert edissertationes. Dubito, an
nib.il excidcrit. Orata] v. Varrò de R. R. IH, 3. Colura. VIII, 16.
Plures affert A. Auc. 15. 16. Sergium] De hoc Sergio Orata v.
Orellii et Baiteri Onomast. Tuli, p.538. 21. in Aethrione] inAechrione
vg.: hinc vitio aucto factum Aeschrione, ut Bothe V, II. p. 129. versum
e Caecilii Aeschrione retulerit. Rectius Spengel. Caecil. fragm. p. 10.
22. quam] qua me corr. Urs. et Carrio Ant. lect. I, 13. Sic non iamb.
senarius, sed tetrametr. troch. efficitur, prima syllaba minor: me non
coalescit. 23. Oreae] cf. Paulus v. aureax p. 8. et v. aurea p.22.
Hinc aureax et auriga. inferuntur] inseruntur Paulus. 24.
Setina] Urs. Saetina cod. V. Bothe p. 69. fr. 9. 25. promiti]
scr. promitti. permuti corr. Urs. oreae] oreas corr. A. Adg. in
mg. Urs. Naev. in Hariolo] Bothe p. 16. fr. 1. 26. leonis]
leoni si corr. Urs. Scal. leonis ita retinuerat, ut deprandi genitivo
casu a nom. deprandius duceret , sed multo probabilius est , nominando
casum fuisse deprandis. Dac aliique obdas in subdas mutant, non bene.
oreas] Urs. oreat in cod. est. 26. 27. Calo Orig. L. IH] Krause
p. 109. Lion. Caton. p. 23. Fabulam ibi narratam esse eandem, qua
Stesichorus Himerenses monuisse fertur , ne Phalaridi se committerent
(v. Aristot. Rhetor. II, 20.), apparet: puto in originibus Himerae urbis,
cum tertio libro Calo Siciliae civitates silentio transinittere vix potuerit.
27. equos] equus) A. Auc. in mg.: male. 28. Coelius] Meyer. Orati,
fragm. p. 194. 28. 29. equusque] equus qui Scal. equo qui Urs. :
neutro opus est. 30. L.] cod. Lucio Urs.
ANN. PAULI. 2. privata] codd. privatavi vg. Sed illud Paulum
scripsisse paene iuraverim , cuin , ut erat homo stupidus , persona abla-
tivo casu a privata pendere iu Festi verbis, non intellexisset. 8.
ori] vg. ore codd.
184
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
(112)
Ornatus dicilur et bonis artibus instructus et honores adcptus, appcllatur quoque -ornatus cultus ipse, quo quis ornatur.
Ordir! est rei principium facere. Opaca umbrosa.
Opalia dicebantur dies festi , quibus Opi supplicabant.
Obn u bit, caput operit; unde et nuptiae dictae a capitis opertìone.
5 Oppidum dichun, quod ibi bomines opes suas conferunt. Oppidum dicitur et locus in circo, unde quadrigae emìttuntur.
Oppi do valde multimi. Ortum est autera hoc verbum ex sermone inter se confabulantìnm , quantum quisque frugum
faceret, utque multitudo significaretur, saepe respondebatur , quantum Tel oppido satis esset. Hìnc in consuctudi-
nem venit, ut diceretur oppido prò valde multimi. Itaque si qui in aliis rebus eo utuntur, ut puta si qui dicat
oppido didici, spectavi, ambulavi, errat, quia nulli eorum subici potest, vel quod satis est.
10 Opi ter est, cuius pater avo vivo mortuus est, ducto vocabulo , aut quod obitu patris gcnitus sit, aut quod avum ob
patrcm habeat, id est prò patre. Opitulus Iuppiter et Opitulator dictus est, quasi opis lator.
Obturare ex Graeco trahitur ab eo , quod illi ostia diclini &vQag.
Optio est optatio , sed in re militari optio appcllatur is, qucm decurio aut ccnturio optat sibi rerum privatarum
ministrum, quo facilius obeat publica officia.
Obtcstatio est, quum deus tcstis in meliorcm par lem vocatur; detestata) , quum in detcriorem.
ANNOT. FESTI. Qu. X, 1, 2. iti ordine staref] apparct certum
fuisse ordinem eorum, qui caussas apud Praetorem acturi essent. 4.
. . . .] 91. Caio suppl. Urs. V. Meyer. Oratt. fragm. p. 64. 6.
in ordine] uncis inclusit Ubs. , nec dubitari potcst , quin glossema sit.
Ordinarium opponi contubernali, ino net Lipsius Anal. ad dial. de mil.
Rom. II, 7. 8. quid] eum, qui vg. parva lacuna est in Aid. sit
ordinis] ordinis sit Aid. vg. 9. credant] tradant mg. A.Auc. ordi-
nariuni] ita, ut videtur , Vopisc. Bonos. 14. Isidor. Gloss. : Ordinarius
miles, qui in integro ordine est vel numero. 14. tragico . . . orn.]
de hoc v. Suppi,. Ann. 18. Orestiades] liaec desunt in vg., sed le-
guntur in Aid. 19. Ordo saeerd.] de hac re cf. quae Festus Qu.
IX, 4. p. 4, 26. v. Max. dignationis, et Qu. IX, 9. p. 9, 10. v. Mino-
runi pontif. disseruit. deorum . . .] d. maicstate, ut suppl. Urs,
d. ordinem referre , ut Dac Sentcntiam eam esse, quam voluit Urs.,
comparato Festo p. 4, 26. apparct : verba baec fere fuisse puto : deorum
ordine, ut deus. 22. Itaque iti] eonviviis addit Aid. vg. : apte.
Cf. Masurius Sabinus apud Geli. N. A. X, 15, 21. 23. Lieet] sed
Aid. vg. scilicet coni. Urs. Aptius correxeris sic et. 24. omnes]
«•) mg. A. Aug. 25. idem] inde Aid. dein vg. item corr.
Urs. 26. univ. mundi] de love mundo Varrò apud Augustin. de
C. D. VII, 9. 27. Diurn] Dius) vel Jióq) A. Aug. in mg.: sed
divom caolini» esse dicit Varrò de L. L. V. §. 66., caclum autem moven-
te»» mundum appellat VI. §. 3. 29. Curibus] oni. Aid. Quirino]
non dativus est, ut opinatur Dac, Tatium a Romulo in societatem regni
adscitum esse , bene memor, sed ablativus casus, ut appareat, a Verrio
Quirinum, Sabinorum dcuiu, in Quirinali monte cullimi, recte distinctum
esse a Romulo, Latino dco, cuius aedis in Gennaio crat. 32. c.v-
»rdiae] exorditae Aid. vg. : coniectura , opinor, et prava quidem , quan-
quam participium orditus scriptorum quorundam cxcmplo excusatur.
Sed pracstat exordia, vocabulum proprium de eo togae margine, unde
tesi coepta crat. V. Quinctil. Inst. V, 10.: IXon possum togam prae-
textam sperare, cum exordium pulitini videam. 33. supplicatur]
supplicant mg. A. Acc. Opalia celebrabantur a. d. XIV. Kal. Ian. V.
Varrò VI. §. 22. cum annot.
Qu. X, 2, 1. alter] dies, ut videtur, quanquam alii scriptores unum
tantum Opalium diem agnoscunt. altera pars nefasta, altera fasta est
suppl. Dac, parum apte ad pluralem numerum. In Kalendariis dies
Opalium notatur NP , nefastus prior. 4. Obnubit] de capite in
supplicio obnupto Festus dixissc videtur. Cf. Qu. IX, 20. p. 20, 24.
v. nuptiae. 8. Oppidum] idem fere veriloquium proponitur a
Varrone de L. L. V. §. 141. et Pomponio , in Digest, de verb. signif.
239. §.7.: Oppidum ab opc dicitur, quod eius rei causa moenia sint
confittila. De Circi oppido Varrò V. §. 133. 12. Oppido] cf.
Non. p. 361, 6. Festi doctrinam cum consuetudine scriptorum discor-
dare, ex ipso intelligi potcst. 16. Opiter] cf. Valer. Max. de nom.
rat. 12. Placidus p. 491.: Opiteros (scr. Opiter), qui obito patre, et
avo vivente natus est. 20. Opitulus] quasi 'BmxovQux;. 2 i.
Oiirurare] prò Obtusare dictum esse, cum Docdcrlino Etym. III. p. 167.
non facile statuerim, quia illud S, quod ex litcra D similibusque ortum
est, non transiit in R. 28. Optio] de hoc militari voc. explicatius
Festus in altera litcrae O. parte Qu. X, 16. p. 170, 16.
ANN. PAULI. 3. supplicabant] SI. vg. supplicabantur Gl\ Li>i>..
forma verbi inaudita. 8. si qui dicat] M. « 7111* dicat Gr. Li>d.
si qui dicant vg. Illud servavi , quod ab usu ipsius Ciceronis non ab-
horrcre constat. 9. errat] M. errant Gu. vg. Li>b. iuti'e»]
Gr. subiici ceti.
QU. X, 1. (172, 24 - 173, 23.) FESTI SCHÉDAE AP. LAETUM. L. XIV. QU. X, 2. (173, 24.) 185
et improbum, qui assidue in litibus moraretur:
ob eamque causam in ordine starei adeuntium
Praetorem. At Aelius Stilo, qui minime ordine
viveret in ea oratione, quam scribit de
suis virtutibus contra Thermum : "Quid mihi 5
fieret, si non ego stipendia in ordine f omnia or-
dinarius meruissem semper?" sunt quidam ed-
am, qui manipularem , quia infimi sit ordinis,
appellatum credant ordinarium. ||Ornatus dicitur,
et bonis artibus instructus, et honores adeptus a 10
populo : etiam bene aptus, ut miles aut gladiatore
et acturus fabulas. Atque et ornatus dicitur cullus
ipse, quo quis ornatur, ut cimi dici cri us . aliquem
tragico vel comico ornatu prodire
appellantur $ quorum alter
Obnubit
Oppidum
Oppi do
15
O pi ter
||Orestiades nympbae montium cultrices.
||Ordo sacerdotum aestimatur deorum ....
maximus quisque. Maximus videtur Rex, dein Dialis, 20 Opitulus
post lume Martialis , quarto loco Quirinalis , quinto
Pontifex maximus. Itaque in f solus Rex supra om-
nis accubat. Licet f Dialis supra Martialem , et
Quirinalem $ Martialis supra proximum. Omnes Obturarc
idem f supra Pontificem. Rex 5 quia potentissi- 25
mus. Dialis, quia universi mundi sacerdos, qui
appellatur Dium. Martialis, quod Mars condito-
ris urbis parens. Quirinalis, socio imperii Roma- Optio .
ni Curibus adscito Quirino. Pontifex maximus, quod
iudex atque arbiter habetur rerum divinarum huma- 30
narumque. |]Ordiri est rei principium facere, unde
et tògae vocantur exordiaef. Il Opaca vocantur umbro- Obtestatio
sa. |j Opalia dies festi, quibus supplicatur Opi,
EMEND. LECTIO. Qu. X, 1, 6. in ordine] delc.
Ì5. itera. ?>2. ex orili a.
19. Supple : ordine, ut detti
22. in] addo : convivili.
A a
23. Sic et.
186 QU. X, 3. FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIV. QU. X, 4. (173, 24 - 174, 7.)
Obiees
Obrutuit 5 Oboedìre
Obambulare Opperiri
10
Obrogare Obtractat
15
Obacerarc
HOptutu, quasi optuitu, a verbo, quod est fuor 5
et significat video. || Optatam hostiam , alii
20 optimam , appellant eam , qnam Aedilis tribus con-
Obliteratum stitutis hostiis optat, quam immolari velit. Il Opi-
ma spolia dicuntur originem quidem trahentia ab
Ope Saturni uxore, quod ipse agrorum cultor babetur,
nominatus a satu , tenensque falcem effingitur,
Obprobrare 25 quae est insigne agricolae. Itaque illa quoque co-
gnominatur Gonsiva, et esse existimatur terra. Ideoque
in Regia colitur a P. R. , quia omnes opes bumano
generi terra tribuat ; ergo et opulenti dicuntur
Obacerbat terrestribus rebus copiosi 5 et bostiae opimae
30 praecipue pingues 5 et opima magnifica et ampia,
unde spoba quoque, quae dux P. R. duci bostiuni
detraxit 5 quorum tanta raritas est, ut intra an-
Obluciwiasse nos paui0
KMEND. LRCTIO. Qu. X, 4, 33. />«uf«] supple : miuus quiugentòs triginta tantum.
(112)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
187
Obices pessuli, serae.
Obbrutuit* obstupuit, a bruto, quod antiqui prò gravi, intcrdum prò stupido dixcrunt. Afranius : "Non possum
verbum facere , obbrutui."
Obambulare adversum alios ambulare, et quasi ambulanti sesc opponere.
Obrogare est legis prioris infirmandae causa legem aliam ferre. 5
Obacerare obloqui atque alterius sermoncm moleste impedire; quod sumptum videtur a paleis, quas Graeci ayvQU
vocant. Itaque et frumentum et panis non sine paleis acerosns di ci tur 5 itcm lutum ac e rat um paleis mixtum.
Obliteratum alii ab oblivione, alii a litorc, quod ibi notata fluctibus acquari et tolli solent.
Obprobrare probrum obicere.
Obacerbat cxacerbat. 10
Oblucuviasse dicebant antiqui mente errasse, quasi in luco deorum alieni occurrissc. (113)
OI)o e di re obaudire. Opperiri cxspectare.
Obtractat contra scntentiam tractat.
Obtutu quasi obtuitu a verbo tuor, quod significa t video.
Opis dieta est couiux Saturni, per quam voluerunt terram significare, quia omnes opes bumano generi terra tribuit, 15
unde et opulenti terrestribus rèbus copiosi, et bostiae opimae praccipue pingucs, et opima magnifica et ampia spolia.
ANNOT. FESTI. Qu. X, 3, 1. Obices] bos pessulos , seras dixit
Festus, non pessulos serae, ut Lim>. in Paulo interpunxit. Obices enim
serae quoque sive vectes , quibus fores claudebantur, . dicuntur. 5.
Obbrutuit] ita scribendum , ut A. Aug. in mg., quanquam Pauli codd.
Obrutuit, utroque loco. Obbrutescit Lucret. IH, 544., laudatus edam a
Nonio p. 77, 32. y. brutuni. Afranii versum babet Botbe P. Se. L. V,
II. p. 197. fr. 4. 9. Obambul.] eo , quo bic dicitur, significata
non reperitur , sed reperiebatur sine dubio apud antiquiores. 13.
Obrogare] cf. Paulus p. 11. v. abrogare, p. 53. v. derogare, et Festus
Qu. XIII, 20. p. 92, 27. v. rogat. Recte abrogare legem definivi! in-
firmare, i. e. piane tollere, derogare de lege detrabere aliquid rogata
nova, obrogare ad priorem legem tollendam ferre novam. Similiter Ul-
pian. Fragm. §.1. p. 4. ed. Hugo. 17. Obacer.] cf. Paulus p. 8.
t. acus, et p. 1G. v. aceratum. Illud verbum ad leves moras et tenuia
impedimenta obiecla transferri potuisse quis negaverit : certe quae Dac,
obloquitur , infirma sunt. Obucorare in libris collatis ncc legitur , nec
Pauli explicationi convenirci. 21. Obliter.] cf. Non. p. 146, 28.
t. obliterare. 29. Obacerbat] voc. boc solo teste notum. 33.
Oblucuviasse] id Festus putavit esse obviutn in luco fieri in unum vcr-
bum contrae (uni.
Qu. X, 4, 18. Optutu] Obtutu Paulus. Illa scribendi ratio pro-
nunciationi unice convenit. quod est] om. Aid., ut Paulus. tuor]
ita eliam Paulus. Cf. Festus Qu. XV, 30. p. 162, 1. 20. optimum]
post boc yoc. commatc interpunsi : nam eiiani optimam apparct eam
bostiam dictam esse, eodem sensu quo optatain. 21.22. Opima
sp.] v. de bis Liv. I, 10. IV, 20. Plutarcb. Marc. 8. Serv. in Virg. Aen.
VI, 856. Cf. impriinis.Perizon. Animdv. bist. e. 7. p.263 sq. ed. Har-
les. Dirksen Versuche zur Kritik u. Ausi. p. 321. 23. Saturni
. . agr. cultor] cf. Qu. XIV, 29. p, 133, 6. v. Saturno d. f. ipse]
post boc voc. parvam lacunam babet Aid., nullam vg. Urs. 25.
quae] quod mg. A. Aug. 26. Consiva] vg. Urs. Constituta Aid.
Consiviam dicunt Varrò de L. L. VI. §.21. et Macr. Sat. IH, 9., ut
Ianum Consivium idem Macr. I, 9. Sed festum dieta Opeconsiva dicit
Vario, ex fide optimorum librorum , OPIC. Kalendaria, ab ipsa ope
condenda , i. e. frugibus in area tritis in pcnus inferendo, quocirca ea
dies celebrabatur a. d. VIII. Kal. Sept. Itaque non festum diem a dea,
sed deain a festo die dictam putaverim Consiviam. 27. in Regia]
de hoc Opis Consiviae in Regia sacrario v. Varrò de L. L. VI. §■ 21.
et Festus Qu. XII, 18. p. 58, 17. y. praeferic. 28. terra] natura
Aid. opulenti] cf. Qu. X, 8. p. 175, 30. v. ops. 32. deb-axit]
opima dicuntur additur vg. : ex coniectura puto. 33. paulo]
minus quingcntos triginta tantum] suppl. Sigonius apud A. Aug. , quibus
vacuimi spatium, quantum Urs. indicat, ad amussim expletur. Non
alitcr Brissonius.
ANNOT. PAULI. 2. Obbrutuit] v. ann. Festi. 7. uyyQu] vg.
chira boni codd. 8. aceratum] ed. vet. Aid. vg. aecrosum Lino.,
fonte lectionis non indicato. 9. obicere'] Gc. obiicere cett. 11.
Oblucuviasse] codd. mg. A. Aug. Liwd. Oblucinasse vg. 12. Oboe-
dire] boni codd. Likd. Obedire vg. 13. Obtractat] M. Obtrectat
cett., etiam Lind. Sed distinctior verbi compositi significatus adiuvatur
vocali non violata. 15. Opis] bacc Paulus sumpsit e Festi de
opirais spoliis titillo. coniux] M. vg. coniunx Gu. Lini».
188
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
(113)
Obscum dicilup significare sacrum, unde et leges obscatae id est sacratae.
O pie uni quoque invenimus prò Osco. Oscis enim frequentissimus fuit usus libidinum spurcaruin , unde et rerba im-
pudentia appellantur obscena. Titinnius : "Obsce et Volsce fabulantur, nani Latine ncsciunt." _
Obinunt obeunt.
5 Obigitat ante agitat, ut obambulat.
Obiurare iureiurando obstringere.
Obito dicebant prò aditu.
Opiparum magnar uni copiar uni apparatimi.
O b e s e e t oberi! vel aderit.
10 Offernmenta dicebant, quae offerebant.
Obsecrare est open» a sacris petere.
Obesus pinguis, quasi ob edendum factus.
ANN. FESTI. Qu. X, 5, 4. Iovi Feretrio de] om. Aid. Viri.
domaro] Virdumaro A.'Aug. et Urs. in mg. 6. duci hostium] de-
traxerit addit Aid. delraxerit. quoti atttem omnia solita suppl. Sigonius
et Brissonius. Recte , nisi quod plura exciderunt, si Urs. recte unum
et dimidium v. vacuum reliquit. 8. ad] id voc. a superioribus
apud Urs. et vg. puncto distinguitur. 9. libros Pontif.] in bis
apparet etiam Numac legem servatam esse , quae a Varrone infra appo-
nilur. 10. bovem] bove) A. Aog. in mg.: verissime. 12.
compelli reges] Pompilii regis em. A. Auc. in mg. legem . . .
talem] ipsa legis vei'ba restituere tentaverunt Scal. Urs. : sed Festus
atque ipse Yerrius non nisi ca apposuerunt , quae Varrò inde pro-
tulerat. 14. darier oporti/t] baec Scal. et Urs. viderunt ad aeris
CjC ponenda esse. Asscntitur Perizon., qui recte observavit, per totani
legem distingui eum, qui spolia ceperit, a duce exercitus. 15. aeris
CC] aeris CCC corr. Urs. Festi vei-bis et cinendandis et explicandis
aptissima sunt, quae Plutarcbus Marc. 8.: v.uì ia/ifiùviiv yiyuc , uaouQiu
1QW./.0OM 1UV 7TQWTOV , 1QV Òi ÓtUTlQOV ÓiaXOOtU , TOV Óì TQtlOV {XUTOV.
Singularis de ea re est Niebuhrii scntcntia H. R. II. p. 498. se-
cunda sp.] adde cogitatione : cxiius auspicio capiùntur. 16. ih campo]
in om. Aid. 16. 17. utra voluerit] vel maiora vel lactentia, inter-
pretatur Scal. 17. caedito] exciderunt: qui cepit, ei aeris CC
dato, ut monuit Urs. Ianui] latto Aid. vg. Urs. in mg. Fortasse
illud defendi potest. 18. e* aere] ex aere manubiarum vel ex aerario
publico, nisi quid corruptuiu est. 19. 20. cuius auspicio . . dato]
om. vg. 20. liuius aedis] buius art. caput esse truncatum , non
dubito affirniare. Literaruin lex cuin aut Ob aut Op postnlct, nullius
dei dclubrum buie loco convenit , nisi Opis : non sacrarium illud in
Regia, puto, sed aedis in Capitolio. V. Liv. XXXIX, 22. lex
nulla] de legibus aedium v. ami. ad v. mcnsac Qu. IX, 6. p. 6, 27.
aeris") mg. A. Aie. neaue] ncque quod mg. A. Acc. 20. 21.
habeat] habeant mg. A. Ave. : quae omnia femore conicela esse apparet.
21. neque] necne corr. Scal.: optimc. Aedem Yestae templum fuisse
negant Varrò ap. Geli. XIV, 7. Scrv. in Virg. Aen. VII, 133. Ut
qui op tinta] Uns., ut A. Aie. in mg., Scal. et Carrio Ant. leet. Ili, "1.
correxerant. Haec Verrius sub v. Optima posuerat. De ipsa formula
V. Brissonius de form. p. 127. ed. Conr. 21. 22. fuerint] fuant
coni. Urs. 24. Obscum] Oscum Aid. Tg. et ita semper. Illud
eliam in Paulo boni codd. et Li>d. tuentur. Opscos dictos esse Oscos,
Festus testatur Qu. X, 16. p. 180, 2. 26. sacrae] sacratae Aid.
vg. , quod etiam Paulus commendat. Cf. Qu. XIV, 24. p. 128, 9.
obscatae] Urs. oscae Aid. vg. oscilae mg. A. Aie. Hinc Scal. coni,
obscitas dictas esse non alio scnsu, quam adscitas. Sed obscalas edam
Paulus. 28. Op. prò Obsco] intelligc : Obscum co settsu quo Opi-
cum. 29. quinta] Quinto corr. Scal. Botbe P. Se. L. V, II. p. 67.
fr. 7. 31. obscena] longe aliter Varrò de L. L. VII. §. 96. 97.
Qu. X, 6, 1. Augurcs] publici populi addit Urs. in mg.: quan-
quam neque ipse, ncque Aid. vacuum bic spatium nolavit. 4. Obi-
nunt] adde boc exemplis in ann. ad Paul. p. 52. v. danunt appositi*.
Obiurare] iure turando obstringere addunt Aid. vg. : ex Paulo, opinor.
Quae apud Urs. secuntur , ea ad voc. Obitu explicandum spedare ap-
paret: sed baec in ipsis Pomponii Laeti sebedis ita confusa fuisse puto.
6. Penthesilea] Pantesilea Aid. vg. Fabula aliunJe non cognita. / .
Obitu] cf. Nonius p. 357, 19. 15. Obcscet] cf. Paulus p. 58. v.
escit, cum annot. Obescet fut. verbi ineboativi est. 20. Offerti-
menta] Obferumenta scripsisse Verrium , ordo ostendit literarum. De
voc. cf. Turneb. Adv. XVI, %%. 25. Obsecrare] cf. paulo inferlus :
Ob vos sacro. 30. Obesus] cf. Geli. >. A. XIX, 7. Non. p.361, 13.
ANNOT. PAULI. 1. obscatae] ed. vet. obsatae boni codd. obscit.te
Li>d. e Lipsicnsi cod. Repudiavi boc , in dubia et obscura re. propter
consensum Laeti sebedarum et Pauli codd. 8, apparatimi] iu Pesta
fuisse puto: apparatu instrtictuiii.
QU. X, 5. (174, 8 - 173, 8.) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIV. QU. X, 6. (175, 8-14.) 189
trina contigerint nomini Romano, ima, quae Ro- quo frui soliti produntur Augures Roma-
mulns de Acrone; altera, quae Consul Cossus Cor- ni. |]Obigitat antiqui dicebant, prò ante agi-
nelius de Tolumnio ; tertia , quae M. Marcellus tat, ut obambulare.
Iovi Feretrio de Viridomaro fixerunt. M. Varrò ait ||Obinunt, obeunt. ||Obiuraref
opima spolia esse , etiam si manipularis miles detrax- 5 antiqui prò aditu ponebant f , ut est in ...
erit, dummodo duci hostium Penthesilea: "Formidabant obiurare."
Obitu
non sint ad aedem Iovis Feretri poni, testimonio
esse libros Pontificum j in quibus sit : Pro pri-
mis spoliis bovem f , prò secundis soli tatuili bus, 10 Optparum
prò tertiis agno publice fieri debere $ esse etiam
compelli reges f legem opimorum spoliorum talem :
"Cuius auspicio classe procincta opima spo-
lia capiuntur, Iovi Feretrio darier oporteat, et
bovem caedito, qui cepit aeris CCf. secunda spolia, 15 Obescet
in Martis aram in campo solitaurilia utra
voluerit caedito f . tertia spolia , Ianui Quirino a-
gnum ni arem caedito , C. qui ceperit ex aere
dato, cuius auspicio capta, dis piaculum da-
to, f huius aedis lex nulla extatj neque templum ha- 20 Offerumenta
beat, neque f scitar. H "Ut qui optima lege fue-
rint" adici solet , cum ' quidam magistratus
creantur x
HObscum duas diversas et contrarias significatio-
nes habet. nam Cloatius putat eo vocabulo si- 25 Obsecrare
gnificari sacrum , quo etiam leges sacrae f obscatae
dicuntur. et in omnibus fere antiquis commenta-
riis scribitur Opicum prò Obsco, ut in Titini fabula
quinta f : "Qui Obsce et Volsce fabulantur, nam lati-
ne nesciunt." a quo etiam verba impudentia et e- 30 Obesus ;.'. V. '.'.-•'•' •
lata appellantur obsccna, quia frequentissimus fuit
usus Oscis libidinum spurcarum. Sed eodem
etiam nomine appellatur locus in agro Veienti,
EMEND. LECTIO. Qu. X, 5, 6.7. Supple : ea detraxerit. ... Quodautem omnia spolia solita. 10. bove. 12. Pompili
regis. li. darier oporteat et] liic dele. 15. CCC darier oportet. 17. caedito] adde : qui cepit, ei aeris CC dato. 20. ftwiws]
praefijjc verl>a:,0/»$ dea. . . 21. necne. 26. sacratae. 29. Quinto. Qu. X, 6, 4. Obitir.] . excidenmt voce: iureiu rondo
o bj trina ere. 5. ani. . . . poneb.] haec pone post Obit" v. 7,
190 QU. X, 7. FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIV. QU. X, 8. (175, lo - 176, 15.)
H Ob vos sacro, in quibusdam precationibus est,
prò vos obsecro, ut sub vos placo, prò supplico.
|j Opportune dicitur ab eo , quod navigantibus
Opertal 5 maxime utìles optalique sunt portus. H Obher-
bescere, herbam increscere.
||Oboritur, nascituri, nam praepositionem ob, prò
ad, solitam poni, testis bic versus: * 'Tantum
gaudium oboriri ex tumultu maxime" et En-
Obnoxius 10 nius : aOb Romani noctu legiones ducere coepit."
|| Obnectere , obligare , maxime in nuptiis fre-
quens est. |]Observasse dicitur, qui observat, quid,
cuiusque causa facere debet. Itaque bisj obser-
vat, coluisse aliquem dicitur. ||Ommenlans,
"P%"° 15 Livius in Odyssea, quom ait : uIn Pylum adveniesy,
aut ibi ommentans", significat obmanens , sed ea
significatione , qua saepe fieri dicitur , id enim
est man tare. |] Ops antiqui dicebant, quem
nunc opulentum, ut testimonio est, non solum ei
Opunculo 20 contrarium inops concedit f.
ego egens exortus f sum." || Obsidionalis
corona est, quae datur imperatori ei, qui ob-
sidione liberavit ab bostibus obsessos. ea Ut ex
[•ramine viridi fere ex eo loco decerpto, in quo e-
Obpuviat 25 rant inclusi. herbam autem victoriae signum
fuisse apud antiquos alii quod f exemplis do-
cuimus. Quae corona inagnae auctoritatis
fuit. nam et P. Decio datae duae suntj una,
ab exercitu universo j altera , ab bis qui fuerunt
Obdere . 30 in praesidio obsessi ; et L. Sergio t Dentato, qui A-
chilles Romae f existimatus est $ ac ferlur centies
et vicies prò rep. depugnasse, coronis donatus
XXYI. , in bis aureis Vili, civicis XIIII. murali-
^ EMEND. LECTIO. Qu. X, S, 7. adnaseitur. 13. Ila quod is. 15. adveniens, 20. Lacunam cxple : sedetiam co/»*, ut:
M. cops edit. 21. emortuux. 26. aliquot. 30. Sicinio. 31. Romauus.
(115)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
Obnoxius poenae obligatus ob delictum.
191
Opertat sacpe opevlt.
O pillo geuus avis.
Op un culo, quoti opillonls gcnus cantus imitatili".
Obpuviat vcrbcrat, a puviendo , id est feriendo. ,Unde pucri, quod puviendo cocrcentur, id est plagis , unde et
pavimenta. 5
Obdere opponere vel operire.
Ob vos sacro prò yos obsecro, ut sub vos placo prò supplico.
Oblierbescerc berbam increscere. (H4)
Opportune dicitur ab eo, quod navigantibus maxime utiles optatiquc sunt portus.
Oboritur adnascitur. Obnectere obligare. 10
Ops antiqui dicebant opulcntum , unde e contrario inops.
Oh sii! i on ali s corona diccbatur, quae ei , qui obsessos liberassct ab bostibus, dabatur. Ea fiebat ex gramine viridi
ex eo loco decerpto , in quo erant inclusi. Quae corona inagnae auctoritatis erat. Civica corona singularis salutis
signum eratj obsidionalis universorum civium servatorum.
ANN. PESTI. Qu. X, 7, 10. Obnoxius] de boc toc. fuse dlsputat
Geli. N. A. VII, 17. 15. Opilio] sic, ut in vg. est, appellatane
esse Lane avem putavi, licet Pauli boni codd. Optilo praeberent : quo-
niaiii id vilumi, Il prò li, etiam in optimis codd. frequens est. Nescio
laiucn, an Paulus quaedam in hoc loco turbaverit, ac Fcstus scripserit :
ab opilione genus avis dietimi est opunculo, quod opilionis cantum imi-
tatur. 25. Obpuviat] cf. Paulus p. 53. v. depuvere , et Festus
Qu. XII, 13. p. 53, 33. v. puls. Dac putat scribendum esse obpuvit,
sed ab antiquo -verbo puvere codem iure puviare deducere poterat , quo
a furcrc ducitur furiar! , a fingere effigiare. Viam munit nomen obpu-
Tiae, quod Fr. Dousa , in Lucil. fr. ine. 88. ex Afranio protulit. Sed
ubi Afianius : Oppuviis pueri coerecntur , dixerit, ncque ipse indicavit,
neque alius quisquam demonstravit. De paviinentis cf. Isid. Origg. X, 230.
Qu. X, 8, 2. Ob vos sacro] cf. Qu. XIV, 13. p. 117, 30. v. sub
yos placo. 6. herbam] in vel ad herbam coni. Dac. : quo non opus
est. 7. naseitur] adnascitur Aid. vg. ex Paulo, recte. ob]
cf. Qu. X, 17. p. 180, 11. v. ob. 8. 9. Tantum . . . martino]
tetranieter trocb. , si post gaudium addideris mi. 9. 10. Ennius]
Ann. Vili, 70. ap. Merulam. 11, in nuptiis] nexis mancupiis vcl
nexi, mancupii coni. Scal. in nexis Dac. Nibil muto ; quid enim im-
pedit , quominus baec ad coemptionem matrimonii caussa ladani traha-
mus? 12. observaf] fortasse fuit: observavit. Post boc voc. comma
ex vg. restituì, quod om. Uks. 13. Itaque bis] Ita quod is (is
etiam vg.) Aid. : recte puto. 13. 14. observat] observasse et deinde
id est mg. A. Aug. 14. dicitur] om. Aid. De voc. observare ple-
nius Non. p. 359, 29. Ommentans] Placid. p. 492.: Omentat, ex-
spectat, dietimi a montando, id est din munendo. 15. Livius] oin.
Aid. vg. advenies] adveniens corr. Scal., aut n antiquo more
omissum statuit. Idem monuit , Homcri esse versimi Od. II, 316. Her-
mann. El. doclr. mctr. p. 620. post Pulum aliquid excidissc significat :
sed initio potius syllaba adiecta opus est. 17. sacpe] om. Aid.
18. mantare] v. Qu. Vili, 13. p. 167, 21. 20. contrarium] Urs.
ut Aid. contrariti vg., minus bene. Lacunam Scal. explet: sed etiam
cops , ut: is , idemque Coir, concedit] in cops edit. Aid.: cum cedit.
Nihil est, quod bis addam, nisi quod 21. exortus in emortuus refin-
xcriin. Cf. Non. p. 84, 19. v. copi. 21- 22. Obsidionalis cor.]
de hac e scriptorlbus ab A. Aug. laudatis pienissime agit Plin. N. H.
XXII, 3 sqq. Cf. Paulus p. 30. v. corona, cum annot. 24. e*]
om. Aid. 25. herbam] cf. Paulus p. 74. v. berbam do. 26.
alii quod] aliisque Aid. vg. aliquot mg. A. Aug. : recte. Paulus supra
unum tantum exempluin apposuit. 28. P. Decio] eadem Liv. VII, 37.
30. L. Sergio] Sicmio Aid. vg. : recte puto, quanquain Sicinium alii
Siccium dicunt. V. Niebubr. H. R. IL p. 390., qui Festi lectionem
parum diligenter examinavit. 31. Romae] Romanus coir. A. Aug.
in mg. 32. vici'e*] vicesies mg. A. Adg.: quod nibil est. co-
ronis donatus] coronae donatae scribi vult Dac , aut L. S. Dentato re-
fingi in nominativum. Neutro opus est. 33. his] iis Aid. Fuit
is in cod.
ANNOT. PAULI. 2. Opilio] v. annot. Festi. 3. Opunculo]
Opiniculo mg. A. Aug. quod opilionis genus] genus avis, quod
opilionis causa coni. Dac. imilatur] imitantur Gu. Likd. 4.
puviendo] oppuviis corr. Dac cum Fr. Dousa: ad sensuin grammatici
parum accommodate. 6. operire] opperire vitium est ex Santan-
dreana natum. 8. Obherbescere] vg. Obhebcscere codd. 9.
Opportune] Oporlune ex uno cod. Gu. et vg. recepit Li*»., nescio quo
praetexto.
192
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
(114)
10
Obstitum violatum. Obstinat obfirmat.
Obstrudant. avide trudant. Obstitum oblicum.
Ob salutare salii tamii gratia offerre. Obsequela obseqnium.
Oleagineis coronis ministri triunipbantium ntebantur, quod Minerva dea belli esse putabatur.
Olentica mali odoris loca.
Olivetam dicebant ab oleis , ut a vino vindemiam.
Offici os us ab efficiendo dictus.
Offudas fallacias.
Of fu care aquam in fauces obsorbendam dare.
Offcctores colorimi infectorcs.
ANN. FESTI. Qu. X, 9, 2. interesse] interest quod vg. Sed for-
tasse quaedam exciderunt. singularis] singulis mg. A. Aie. , per-
peram. 3. divers.~] universorum coni. Urs. ex Paulo, sed abhorret
id a Yeritate. 4. Obstitum] Obscitum A. Aug. in mg. Sed v.
Cic. legg. II, 9. et infra Qu.XII, 18. p. 58., v. pura vest. 5. 6.
quom qui] eum qui Aid. cum quid vg. quota qui (i. e. quis) defendi
potest , cum obstitum non homo , sed ipsum piaculuin esse videatur.
deeque] deacque Aid. qui deae coni. Urs. Equidem cum Huschhio
meo scripserim deaeve. 7. videri] videre A. Acc. et Urs. in mg.
7. 8. persev.] per iusiurandum mg. A. Auc;. : temeraria coniectura.
8. Pacuv.] Bothe P. Se. L. V, I. p. 151. ine. 18. 8. 9. Obstinati]
praestat Obstinari. 9. cvorfws] exorsus Aid.: recte , ut videtur.
Aceius in Ampli.] Bothc p. 169. fr. 4. Ut] Aut Aid., quod for-
tasse praestat. 10. Cato] v. Meyer. Oratt. fragro, p. 21. Lion.
Caton. p. 58. coli. p. 85. 12. capitas] cupitus mg. A. Aie. , sed
intercutibus scribendum , et obstinatus cum stupris coniungendum esse,
quanquam vg. et Urs. ea voce, commate distinguunt , vidit Scax. et
ostcndit Priscianus. V. Paulus p. 82. v. Inter cutem, cum annoi. 13.
flagit.] probris flagitatus corr. Scal. : sed bacc eius opinafio sat iirrais
caussis destituitur. Naev. in Lyc.] Botbe p.89. fr. 22. 14. obsa-
tulent] obsaiulient Aid. Tg. Scribendum obsalullenl, ut id deminutivum
sit verbi obsaturare. Idque a proximis ita distinxi, ut poetae cuiusdam
sermoni Iribueretur , et senarii versus partem cfficeret. 14. 15.
.fruendo] tradendo Aid. vg., recte. 15. eyngilam] gulam Aid. vg.
gingivam coni. Urs. Scr. in gulam. 16. obslrudul.] Placidus p.
492. : obslriilenta (scr. obstrudul.), appctenda, quod ex ipso Festo ductum
esse apparet. 17. Titin.] Botbe V, II. p. 73. ine. 7. Obstru-
dul.] Obstrude lentis coni. Scal., mirifice. quod] quoad coni. Scal.
17. 18. peetam] appectam coni. Dac, quod idem esse Volt, quod oppcclam,
18. luculcntasler] hic laetasler Aid. vg. Illud pracstabit, si altera voc.
syllaba syncopa quadam eliditur. Parasili videatur esse facetiac. 20.
recte die] secum pugnat Fcslus, sed in altera lit. O. parte, Qu. X, Id.
p. 179, 24. 21. C.Iael. prò se] Meyer. p. 97. apud] ad mg.
A.Aie. Ut in] iti coir. A. Aie. in mg. 23. <>/>«■»•.] opibus Aid. vg.
24. perf.] profectis Aid. vg. coepit] cepit Aid. vg. 25. Obstitum]
Obstipum hic et in proximis ut scribatur iubet Gifanius in Ind. Lucret.,
aliique. Quibus ut obsequamur, suadet maxime syllaba secuuda ubique
producta, quod in obstitus fieri potuisse , vix credibile est, et corrupta
lectio v. 27. Paulus tamen obstitum lcgerat. 26. XVI] XVIII
Aid. vg. Enn. Ann. XVI, 16. ap. Merulam. 27. in] om. Aid.
L. Vili] VII, 91. posuit Merula, quod eum versum de Regulo dictum
putat. exaugere] ex augure Aid. vg. exangere Merula. Ita nempe
Carthaginenses ad Regulum. 27. 28. obstipolumve] obstitumve A.
Aie. in mg. Sed idem ibidem corr. obstipo lumine. Ita etiara Urs. et
Merula. 28. Caecilius in imbros] C. Licinius Imbrex Aid. vg.
Caecilius in Imbres A. Acc. in mg. Aid. lectionem interpolatori deberi
non dubito, cui Licinius Imbrex ex Geli. N. A. XIII, 22. iunotuerat,
sed hic P., non C, pracnoniine dictus esse viJclur. V. Liv. XXXI, 11.
Corrigo in Imbris, i. e. Imbriis, et versum qui sequitur addo fragmen-
tis collectis ap. Spcngel. p. 29. 29. cunicala] tunicula corr. Lrs.,
optime. Merulae aliorumquc coniecturas, quas Dac. commemorai , ni-
miuiu quam ridiculas, referre nihil attinct. Lucret.] IA , 519., ubi
recte obstipa scribitur. 31. offerre] se addit Dac: sed etiam Pau-
lus id ignorai. 32. persalut.] prò salut. Aid.
Qu. X, 10, 5. Oleag.] congrua habet Geli. N. A. V, 6, 4. 9.
Oìealica] bine Olenlicelum. Male Voss. et Dac Olentia substitucre
>olebant. 13. Olivet.] Olivitam dicit Fcstus Qu. X, 20. p. 181,
18., in secunda lit. O. parte. 21. Offudas] a fundendo , si toc.
recte traditile Placid. p. 492. Off'ucas , off'ers (coniunge ea voce.) vel
(hoc voc. dele) in fraudem das. 25. Off tic] a faucihus, ut occlu-
dere a claudo , accusare a causa. Meursio tamen , Crit. Arnob. Ili, 9.
Opp. VI. p. 139., offocare unice probatur.
ANNOT. PAULI. 2. Obstrud.] boni codd. Li>d. Obstrundant vg.,
nt-postea trundant. oblicum] Gì. obliquum ceti. Lim». Illud a
Festo seripliim esse poto. S. Offudas] boni codd. vg. Lin». Of-
futias Aid. Ofjveias corr. S.:kL., ut apud lUautam est 9. Ojfuc]
Ojfularc coni, quidam a[>. Die obso>bcadiun: boni codd. Li>b.
ad sorbendnm v;y.
QU. X, 9. (176,14-177,10.) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIV. QU. X, 10. 193
bus tribus. obsidionali una. Inter obsidionalem et Obseqncla . . . ; . . . . »
civicam hoc interesse : altera singularis salutis
signum est 5 altera diverso-rum civium servatorum.
||Obstitum Cloatius et Aelius Stilo esse aiunt
violatum attactumque de caelo. Cincius quom 5 Olcagineis • •
qui deo deeque f obstiterit, id est qui viderit,
quod videri nefas esset. ||Obstinato, obfirmato, per-
severanti, ut tenere possit, ut Pacuvius : "obstina-
tif exortusf." ut Aceius in Amphitryone : "Ut tana ob- Olentica
stinato animo confisus tuo." Cato in Q. Tber- 10
mum de X. hominibus : "Rumorem , famam floc-
ci fecit capitas i stupris obstinatus , insignibus
flagiliis." Naevius in Lycurgo : "Vos qui astatis Olivetani
obstioati." || "Obstrudant, obsatulentf", ab avide fruen-
do cyngilamf, non sumendo cibum. Unde et 15
obstrudulentum * .
dixit Titinius : "Obstrudulenti aliquid, quod pec- O/ficiosus
tam sedens , aut luculentaster , aut forma-
ster frigidus." ||Obsidium, lanquam praesi-
dium , subsidium , recte dicitur. cuius etiam 20
auctor C. Laelius prò se apud populum: "Ut in f O/fudas
nobis terra marique simul obsidium facerent."
Et Sallustius historiarum I. : "Magnis operibus
perfectis obsidium coepit per L. Catilinam
legatum." |]Obstitumf, obliquimi. Ennius L. 25 Offucare
XVI.: "Montibus obstitis f obstantibus, unde oritur
nox." et in L. VIII. : "Amplius exaug-ere obstipo-
lumvef solis.'"' Gaecilius in imbrosf : "Resupiua obsti-
tof capitalo sibi ventum facere cuniculaf." Lucretius: O/fectores . . . . . •
"Omnia mendose fieri, atque obstitaf necesse est." 30
|| Obsalutare , offerre salutandi gratia dicebant
antiqui , ut consalutare , persalutare.
EMEND. LECT. Qu. X, 9, 6. deaeve. 8. 9. obstinari. cxorsus. 12. intereutibus. li.obsatullent. 15. irridendo in
gulavt. 21. Vii. 25. Obstipum. 26. obstipis. 27.28. obstipo ìumine. 28. Imbris. 29. tunieula. 30. obstipa.
Bb
194 QU. X, il-.
Oxime .
FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIV. QU. X, 12. (177, 10-178, 8.)
Oenìgenos
Oestrurn
Omen
Ovem
Ovanies
Ovalis corona
|| Obvaricator dicebatur , qui cuipiam occurrebat,
quo minus rectum iter conficeret. || Oufen-
tinae tribus initio causa fiat nomea ilu-
minis Oufens , quod est in agro Privernate ma-
5 re intra et Tara ci nani. Lucretius f : "Priverno
Oufendina -J- venit , fluvioque Oufente." postea
deinde a Gensoribus alii quoque diversarum
civitatum eidem tribui sunt adscripli. Os-
cillimi Santra dici ait, quod oscillent -j- , id est
10 inelinent, praecipitesque afferantur -j-. |] Oscillantes,
ait Cornificius , ab eo quod os caelare f sint so-
liti personis propter verecundiam , qui eo genere
lusus utebantur. Causa autem eius iactationis
proditur Latinus rex , qui praelio , quod eis-f-
15 fuit adversus Mezentium, Caeritum regem,
nusquam apparuerit , iudicatusque sit Iup-
piter factus Latiaris. Itaque scit eins dies •{■
feriatos liberos servosque requirere eum non so-
lum in terris , sed etiam qua videretur cadimi
20 posse adiri per oscilla tionem , velut imaginem
quandam vitae humanae , in qua altissima ad
infimum interdum , infima ad sunimum efferuntur.
atque ideo memoriam quoque redintegrari initio
acceptae vitae per motus cunarum lactisque ali-
.25 nicntum . quia per eos dies feriarum et oscillis mo-
veantur, et lactata potione utantur. nec desunt qui
exemplum Graecorum secutos puteut Italos, quod illi
quoque, iniuria interfecto Icaro, yErigone filia eius do-
lore inpulsa suspendio periisset, per simulalionem
30 ||Ostentum non solimi prò por-
tento poni solere , sed etiam participialiter
testimonio est Pacuvius
in Medo: * ÉAtque eeeiun in ipso tempore ostentum
EMEND. LECTIO. Qu. X, 12, 5. Lucilius. 6. Oufcntina. 8.9. os dilani. 10. efferan.t%r. II. celare. 14. ti.
17. solitos iis diebus. 28. adde eum. 30. supple : arboribus suspensos se agitasse» t, 32. exci'dentnt voce, prò ostentato.
(114)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
195
Oxime ocissimc.
Oenigenos unigcnitos.
Oestrum furor Graeco vocabulo.
Omen velut orcmcn , quod fit ore augurinm, quod non avibus aliove modo fit.
Ovem masculino genere dixerunt, ut ovibus duobus, non duabus. 5
Ovantes laetantes , ab eo clamore, qucm faciunt redeuntes ex pugna victores milìtcs, geminata O litcra.
Ovalis corona est murtea , quam habcbant, qui ovantes introibant, quum bella non craut indieta,, aut sinc sanguine
confecta.
Obvaricator diccbatur, qui cuipiam occurrcbat, quominus id rectum iter conficcrct.
Ouf entina trib us ab Oufcnte fluvio dieta. 10
^ (115)
Ostentimi ostentatimi.
ANNOT. FESTI. Qu. X, 11, 1. Oxime] a stirpe OC, ut maxime
a MAG. 11. Oestrum] Isidor. Gloss. : Oes (scr. Oeslrus) , insania.
16. Omeri] conspirant, quae Varrò de L. L.VI, 70. VII, 97.: nisi quod
tic rectius omen olim osmen dictum esse refert. 21. Ovem] cf.
Geli. N. A. XI, 1. Nonius p. 216, 21. et Festus Qu. X, 20. p. 181, 10.
t. ovibus, et XIII, 24. p. 96, 18. v. recto fronte. 26. Ovantes]
congrua prodit Dionys. Hai. V, 47.; dissona Plutarcb. Marc. 22. 31.
Ovalis corona] cf. Geli. N. A. V, 6, 20. Paulus p. 100. v. myrtea.
Qu. X, 12, 1. Obvaricator] cf. Nonius p. 147, 21. v. obvarare.
2. 3. Oufentinae tribus] ceteris additae a. u. e. 435. Liv. IX, 20. 4.
5. mare intra] intra mare Aid. intcr mare vg. Urs. in mg. 5. Tara-
cinam] Terracinam Aid. vg. Lucrctius] Lucr. Aid. Lucilitts corr.
Scax. et Lambinus ad Lucret. p. XLVIII. (ed. Francof. 1583.) Fr.
Dousa p. 22. ine. 187. 6. Oufcndina] Oufentina Aid. vg. 7. 8.
diversarum civitatum] ut Aquini in Latio , Attidii in Umbria, Comi et
Mediolani in Gallia cisalpina. V. Grotefcnd. in epbemcr. antiquit. a. 1830.
fol. 114 sqq. 9. oscillent] oscellant Aid. os cillcnt Vossius in
Etimologico. Sed coniunctivo opus est, ut vel cillant vel cillcant scri-
bendum sit. Cillentur indie, modo praesenti tempore scripsit Servius in
Virg. G. II, 389. Mythogr. Mail I, 19. (ubi cillerentur e codd. fide resti-
tuendum est), II, 61., qui quidem mytbograpbi niLil nisi compilatorcs
Servii sunt. In Isidor. Origg. XX, 14, 11. nunc e codd. cilluntur et
coniunct. modo cillantur e codd. restituta sunt. 10. afferantur] in os
ferantur Aid. vg. efferantur coni. Urs. : recte. Alójqai, Graecorum de-
scribuntur. 11. caelare] celeres mg. A. Ave. cillere coni. Scal.,
contra Cornificii sententiam. Festus scripsit celare: eodem sensu, quo
Virgilius G. II, 387 - 389. haec coniungit : Oraque corticibus summit
horrenda cavatis, et: Oscilla ex alla suspendunt mollia quercu. Cf.
Sery, ad v. 387. Glossar. Labb. : Oscilla, nqoswTtiTov , qui sìgnificatus,
non dubito , quin primitivus sit. 12. personis] uti addit mg. A.
Auc, quo bene caremus. 14. qui] quod Aid. vg. eis] ei Aid.
TP1., recte. 15. fuit] om. Aid. Mezentium Caeritum rerjem]
cf. Etrusc. rer. II, 2, 6. T. I. p. 368. 17. Latiaris] Latialis Aid.
Sed Latiaris praestat. V. maxime Cbarisius p. 109. P. scit eius
dies] per sex eos dies Aid. vg. , quod ex obscuris codicis ductibus con-
iectura effectum esse non dubito. scilicet eos coni. Urs. Slructuram
expediemus sdribendo solitos Us diebus (SOLIT OSIS DIEB). 18.
scrvosque] comma, quod ante boc voc. ponebatur, sustuli. 19. vi-
derctur] viderentur Aid. 21. 22. ad inf. interdum] int. ad inf. Aid.
23. inilio] om.Ald., atque eius loco v. 24. post voc. vitae habet a Lucio.
24. cunarum] funium corr. A. Aoc. in mg., non intellecta Festi scntcnlia.
27. Italos] Italicos Aid. 28. Eritjone] cum excidisse apparet.
30. excidcrunt voce, quaedam, quibus uìóioóJv ritus significabatur, velut:
arb oribu s suspensos se aijitarunt. Si plura pauciorave ea sunt, quam
olim hic fuerunt , sine frauda esto : nam lacunae spatium in sebedis
parum diligenter significatum babemus. De ritu ilio omnia nota: v.
Lobecb. Aglaopb. p. 585., qui quem Hesychii locum, v. dìmqù , advocat,
correctus est Etrusc. rer. Intr. 2, 6. T. I. p. 84. et a Rad. Rocbettio
Monum. ined. p. 181. Ostentimi] cf. Qu. Vili, 20. p. 168, 30. v.
monstrum. 32. prò ostentato suppl. D.*c. Ita Paulus. De eadem
re Serv. in Virg. G. I, 248. Pacuvius] Paeu. Aid. 33. in.
Meda] Botbe P. Se. L. V, I. p. 131. fr. 7. eccum] et cum Aid.
ANN. PAULI. 2. Oenigenos] boni codd. Oenitjenas Lind. e Guelf.
altero et vg. At licet ab aliis unigena masculine dicatur , illud analo-
giae Latinae linguae non minus convenit. unigenito*] boni codd.
Lino, vino genitos vg. 3. Oesbum] et bic vereor, ne Paulus ac-
cusativnm prò nominativo babnerit , ut p. 36. cassiculum.
Bb:
196
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
(113)
Oscillimi augurium a cantu avium.
Ostinet prò ostendit.
Oscines avcs auspicìum ore facìentes.
Ostia urbs ab cxilu Tiberis appellata.
e O sorem dixerunt, qui aliquem odisset.
Ollic illic.
Obiurgatio post turpe factum castigatio. Monitio vero est ante commissum.
a
.%M1ltTlfc ì-1/i- w. v.é
ANNOT. FESTI. Qu. X, 13, 1. Accius in Bacchis] Bothc P. Se.
L. V, I. p. 190. fr. 18. 2. irridetis] irridet mg. A. Aug. stipe]
post hoc voc. Urs. tertiam versus partem vacuam relinquit , Aid. nul-
lam. Scal. Accii versum ita refingit : Pcntheus | Praesto cerrilus nobis
se stupens ultro ostentimi obtulit, Bolli. : Praesto irridet is nos : stipi-
tem ultrod ostentimi obtulit, Lind. : Praesens se praesto eerritus nobis
stupens I Pentheus tdtro ost. obt. Milli is versus non ad Pentheum, sed
ad BaccLum spectare visus est, iisque respondere , quac apud Eurip.
Baccli. 429. leguntur : o &i]Q ó od tjhXv tiquoc;, ovà vnio^iaaiv ifvyfj mot)
yikmv òì x«ì àlVv KÙiiuya,v ìipliro. Quocirca correxerim : Praesens
hic praesto irridenti se nobis stupe-ntibus | Voltu — u — u — u —
ultro ostentum obtulit. 3. Oscinum] cf. Varrò de L. L. VI. §.76.
5. cecinit] crocivit mg. A. Are. picus] Aid. addii: alii Oscinum et
quac apud Paulum leguntur. 6. Obstinet] Obstcnit coni. Dac,
quod vult esse idem quod ostendit , non intelligens , tendere et te-
nere eadem esse inter se proportione, ut sldere et sedere et multa.
est] om. Aid. 7. se] de corr. Scal. Sed recte Dac. montasse vi-
detur, se cacio eedens esse id quod cacio secedens; si usus praepositio-
' nis s e in vetcribus bis carniinibus eodcni iure adinitti potest , ut in
priscis locutionibue sq fraude et se dolo. Alia Dac. minus recte novat.
7. 8. cedeiis] eondens Aid. cdndens vg. 8. suum patrem] Solcm :
genealogia paulo ab Hesiodca diversa. 9. aves] alites mg. A. Auc.
Ap. Claudianus] Appius Claudius Aid. vg. : recte, ut videtur. Intelligi
videtur Appius Claudius Pulcber , cuius de augurali disciplina libri
alibi a Fcsto adbibcntur. Cf. Cic. ad famil. Ili, 4. 11. 10. cor-
vo/] corvus Aid. vg. Illud rarunt in Fcsto. 11. aut] alites corr.
A. Are. in mg. ac] aut vg. buteo , sanqu.] idem ordo ob-
servatur a Paulo p. 3. v. alites, nisi quod ibi aquila immusulo post-
ponitur, ac dignitatem auspiciorum significare videtur. Cf. Brisson. de
formulisi, 207. p. IH. ed. Conr. Etrusc. rer. Ili, 7, 10. T. II. p. 189.
De buteone Paulus p. 27. 12. immissulus] milvus mg. A. Acc.
immusulus rectius Paulus p. 83. 84. picam aut] pica aut Aid. vg.
picus aulem corr. A. Aug. in mg. et Brissonius. 17-19. quod...
Quod] om. Aid. Erroris caussà est bomoeoteleuton. 19. 20. Quod
. . . debet] om. vg. Mihi hoc alterum Quod in schedis vitiosnm esse
videtur, ut lacuna ita expleri possit : Quod sive . . . refertur: ncutrnm
certe plura-liter dici Ostia probat: qui usus -ferri non debet. Plu-
ralcm bunc usum agnoscit Cbarisius p. 76. P. : sed in Iuvcnal. XI, 49.
ad ostrea unice veruni est. 20. ferri] fieri Aid. Osculana
puifiia] Asculi commissam esse, ex aliorum scriptorum fide, nec vero a
Valerio Laevino, ut Festus narrat, notum est. Cf. Turncb. Adv. Ili, li.
22. Laevinus] Levinius Aid. Ro.] Bomaiius Aid. vg. 24.
Sulpicius] Sulpicio Aid. Sulpicius est Laud dubie P. Sulpicius Sa-
verrio , qui cos. a. 474. ad Asculum (sed minus feliciter) dimicavit.
Scal. l.ieunam explet voce. : victorem vicit ; equidem cum Dac punctum,
quod ante Sulpicius ponebatur , sustuli : quo facto , Fcsti certe quae
fucrit sententia, liquido apparet. 26. Titinius] Botbe V, II. p. 75.
ine. 18. 27. In lacuna nibil desiderari nisi non, vidit Scal. in]
om. Aid. hinc vg'. hinc qui coni. Scal., qui fugere lcgit, et alterum
Itine dclet. qui Bolh. et deinde fugére. Hoc praefero. Dac duplex
hinc assumpsit. 28. polsi] impulsi Aid. vg. Scai. in fuga repulsi
coni. Li>d. colligant] colligunt corr. Scal. , recte. Signifi-
catur] Significat vg. Ante boc voc. plura periisse suspicor, velut : Oscu-
lum, parvum pueri puellaeve os. 29. o-scuZo] osculum vg. 29.
30. Ncrvolaria] in Sticho I, 2, 34.: quam fab ulani bic et t. nassiterna,
Qu. IX. p. 17, 14., cum Ncrvolaria confundi , monuit Perizon. Anim.
bistor. p. 380. est] osculi addunt Aid. vg., nulla notata lacuna.
Bectius banc voce, osculi vestri expleveris. ambo] amalo mg.
A. Aug. : ex Plauto: unde etiani apparet inde a Sat et Qui personas
distingui.
Qu. X, 14, 5. Osorem] Glossar. Labb. : Osor , fno>;n;; do^ai («o-
yaimq corr. Dac). 15. Ollic] cf. Paulus p. 16. v. ab oloes. cum
annot.
ANN. PAULI. 2. Ostinet] codd. laro. Obstinet v8. : ex Festo.
Apud Lind., ncscio quo auctore , hacc glossa ante Oscinum ponitur:
sed restituì ordineni ed. vct. , qui Festi fragniento compiobatur. 4.
ab exitu] ad evitimi corr. Uns., ex Festo. 6. illic] quod vg. additur':
ut olii UH, abest a codd.
QU. X, 13. (178, 8 - 179, 5.) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIV. QU. X, 14. 197
senem." et Accius in Bacchis : "Praesens praesto <
irridetis nobis stipe f . '
ultro ostentum obtulit." ||Oscinum tripudium est,
quod oris cantu significat quid portendi j cuna
cecinit corvus, cornix, no e tua, parrà, picus. 5 Osorem
II Obstinet dicebant antiqui, quod nunc est ostendit;
ut in veteribus carminibus: "Sed iam se caelo ce-
dens aurora obstinet suum patrem." ||Oscines
aves Ap. Glaudianus \ esse ait, quae ore canentes
faciant auspicami , ut corvos , cornix , noctua. 10
aut \ , quae alis ac volatu $ ut buteo , sanqualis,
aquila , immissulus , vulturius. picam aut f
Marlius , Feroniusque , et parrà , et in oscini-
bus, et in alitibus babentur. ||Ostiam urbem
ad exitum Tiberis in mare fluentis Ancus 15 Ollic
Martius rex condidisse , et feminino appel-
lasse vocabulo fertur. quod sive ad urbem , sive
ad coloniam , quae postea condita est , refertur :
Quod f neutrum certe plura
ferri non debet. []Osculana pugna in prover- 20
bio, quo sig-nifìcabatur victos vincere, quia in
eadem et Valerius Laevinus impera tor Ro.
a Pyrrho erat victus , et brevi eundem re-
gem devicerat Sulpicius
item Imperator noster. eius rei meminit 25 Obiurgatio •
Titinius hoc modo. aHaec quidem quasi
Osculana pugna est secus , quia in f
fugere polsi bine spolia colligant \.'ì Significatur
etiam osculo savium , ut Plautus in IVervo-
laria : "Osculum sat est mihi qui ambo f 30
mi pater" j quod inter cognatos, propinquosque
institutum ab antiquis est , maximeque
feminas . . .
EMEND. LEGTIO. Qu. X, 13, 1.2. Praesens hic praesto irridenti se nobis s tup e-ntib us Volta ... 9. Claudius.
11. aliter, 12. picus autem. 19. Quod] dclc. Supple: plura-liter Ostia dici probat, qui usus. 24. supple : Saverrio.
27. supple: non. qui. 23. collirjunt. 30. supple; osculi vestri. 31. amabo.
198 QU. X, 15. FESTI SCHEDAE AP. LAETLM. L. XIV. QU. X, 16. (179, 6 - 180, 6.)
faciendo, qui vulgo Dictator appellatili', quam ple-
nissinium posset ius eius esse significabatur , ut
fuit Mani Yalerii M. F. Volusuiaae gentisf, qui pri-
mus Magister a populo f creatus est. propter f quam
Obtrectator .....' 5 vero provocatio ab eo magistrata ad populum di-
eta f est, quae ante non erat, desitum est adici
uut optima lege", ut potè imminnto iure priorum
Magistrorum. ||Originum libros quod inscripsit
Cato, non satis plenum titulum propositi sui vi-
10 detur amplexus, quando praegravant ea , quae
sunt rerum gestarum P. R. ||Optio. qui nunc
dicitur, antea appellabatur accensus. bis f adiu-
tor dabatur centurioni a Trib. Militum. qui ex
eo tempore, f quem velint, centurionibus permissum
Obmanens 15 est optare, etiam nomen ex facto sortitus est. Plau-
tus in Asinaria : "Qua me, qua uxorem, qua tu ser-
vum Sauream potes, circumduce, aufer, promitto tibi
non obfuturum si id effeceris tibi, optionem sumito
Leonidam." |] Obsidionem potius dicendum esse, quam
20 obsidium, adiuvat nos testimonio suo Ennius in
Telamone quom ait: "Scibas natum ingenuum Aia-
cem, cui tu obsidionem paras." Item alio loco : uHe-
ctor, qui baud cessat obsidionem obducere. || Orare
antiquos dixisse prò agere, testimonio sunt, quod 7 et
25 oratores, et qui nunc quidem legati, tunc ve-
Uflringi ro oratores , qui f reip. mandatas partis age-
bantj Ennius quoque quom dixit in 1. I. Anna-
lium : "Facere f vero quod te cum precibus pater orat."
Il Oscos quos dicimus, ait Verrius, Opseos antea dictos,
30 teste Ennio, quom dicat : "De muris rem gerit Opscus."
Adicit etiam, quod stuprumj inconcessae libidinis- ob-
li Optima lex scena dicantur, ab eius gentis consuetudine inducta.
• 'n Magistro populi quod verum esse non satis adducor, quom apud antiquos
EMEND. LECTIO. Qu. X, 15, 33. Supplc : cuti» dieebatur. Qu. X, 16, 3. Volusi nepotis. i. Mai/i.-ter populi. post.
5.6. data. U. is. U. ndde ?ho. 24. del e tjuod, 26. quod. 28. Fate. 3t. st u p r ii m et. libidine*.
(115)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
199
Obtrectator est, qui facit quid con tra rcctc tractantem.
Obmanens prò diu mancns , ut peroianens.
Offringi terra dicitur, quum iterum transverso sulco aratur.
Orare antiqui dixerunt prò agere. Unde et oratorcs causar um actores, et oratores, qui nane legati, quod rei-
publicae mandata peragerent.
ANN. FESTI. Qu. X, 15, 5. Obtrectator] cf. Paulus p. 113. r.
obtractat.
ommcntans.
scriplores.
optima lege.
servat Uas.
15. Obmanens] cf. Fcstus Qu. X, 8. p. 175, 27. v.
26. Offringi] non aliter eo voc, utuntur rer. rust.
32. Optima lex] cf. Qu. X , 5. p. 174 , 28. v. ut qui
33. Excidisse voce, «tm dicebatur (rei similia) , ob-
Qu.X, 16, 2. eius] om. Aid. vg. Post me addit eius A. Atre. in mg.
3. jF.] Fabii Aid. vg. filius A. Aug. in mg. Volusuinae gentis] Voltisi
nepotis corr. A. Aug. in mg. De ipsa re cf. Liv. II, 18. 4. a populo]
populi corr. Urs. et Perizon. Animadv. histor. p. 24. , recte. Niebub-
rium falli puto , cum ex bis potissimum verbis dictatorem a populo
(patricios intelligit) creatum esse putat, H. R. I. p. 591. ann. 1176. ed.
sec. Creabatur enim dictator a consulibus , aut ex auctoritate Senatus
aut iussu populi. propter] post corr. A. Auc. in mg. 5. 6.
dieta] rectius data Aid. vg. Intelligitur lex Valeria Horatia. V. Liv.
Ili, 55. 6. adici] dici Aid. vg. adiici mg. A. Aug. 8. Ma.
gistrorum] magistratuum vg. : male. Originum libros] cf. Krause
fragm. bistor. p. 91. 11. Optio] cf. Paulus p. 112. v. optio. Paulo
aliter nominis originerà explicat Varrò de Vita P. R. apud Nonium
p. 68, 1. 12. his] is Aid. vg., recte. 13. Militum , qui] mi-
litemque corr. Lipsius in Tacit. Ann. XIV, 54. p. 258. ed. Antverp. :
nec tamen bac mutatione dilìicultas loci tollitur. Evanescet autem sta-
tini , cum post e.r eo tempore addideris quo , et membra ita distinxeris,
ut feci. Priores ante qui comma, post optare v. 15. punctum posue-
rant. Locum recte explicuit Cuperus Observv. IV, 9. Lind. ante ex
co tempore addendum esse quia exislimat. 15. etiam] et Aid. vg.
15. 16. Plautus in Asinaria] I, 1, 83., ubi versus fere iidem leguntur,
qui in sebedis apud Ursinum , nisi quod Inter verba : si id hodie effe-
ceris, et Tibi optionem sumito Leonidam duo Libani servi versus inter-
ponuntur. 16. Qua me, qua] Quando me aequam Aid. qua]
quam Aid. , et deinde Sauream servum. 17. potes] putes Aid.
circumduce] circumduc Aid. v 18. non . . . tibi] om. Aid. , propter
bomoeoteleuton. 19. Obsidionem] contraria bic Festus docet iis,
quac in priore parte lit. O. Qu. X, 9. p. 176, 30. disserucrat: qua de re
dictum in Praef. II, 2. Cf. Nonius p. 216, 27. v. obsidio. 20. 21.
Ennius in Telamone] Bothe P. Se. L. V, I. p. 61. fr. 1. 22. tu]
om. Aid., male. alio loco] in Hectoris lytris ponit, coniectura non
satis probabili adductus, Botbe p.45. fr. 16.: a quo Nonius falso eiusdem
versus auctor apponitur. 23. qui] quod Aid. quidem vg. Orare]
cf. Paulus p. 16. v. adorare, et Festus Qu. IX, 31. p. 31, 29. v. ora-
torcs, ubi de eadem re multo plenius agitur, etiam Varrò de L. L. VI.
§. 76. VII. §. 41. Nonius p. 360, 14. v. oratorum , et 361, 1. orare.
24. quod] delendum esse monuit Lind. 25. oratores] intellige: dice-
banlur. "26. qui] quod Aid. vg. Ita etiam Paulus. partis]
parleis Aid. 26. 27. agebant] post boc voc. non piene interpunxi,
ut adbuc fiebat : quanquam non video , quo iure Verrius Ennii versuni
in testimonium suae sententiae adducere potuerit. Sed credibile, Vcr-
rium plures Ennii versus apposuisse , quibus diversos voc. significatila
illustrarci, ac Fcstum ea , qua non raro peccavit, negligentia omisisse
eos , qui potissimum ad Verrii sententiam demonstrandam fecissent.
27. Ennius] Ann. 1, 143. apud Merulam. 28. Faccre] Tu face corr.
A. Aug. in mg. Scal. Collimila. 29. Opscos] cf. supra Qu. X, 5. p. 174,
31. Quod ilio loco Opscus vel Obscus ex aliis scriptoribus affertur
quam Ennio , non iniriun est , cum alter articulus ex alio Verrii opere
fluxerit. V. Praef. II, 2. Hinc corrigitur iudicium Neukirebii de fab.
togata p. 129. antea] a natura Aid. 30. Ennio] Ann. Vili,
72. apud Merulam. 31. stuprum] stupra vg. Praetulerim stuprum
et inconc. libidines.
ANN. PAULI. Paulus quod tam pauca excerpsit, non mirimi,
cum videret pleraque voc. recurrere , quac supra iam tractata cssent.
200
PALLI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
(115)
Oc e is ita 11 t a r saepe occidua tur.
Osi sa ut ut perosi sunt dicebatuv.
Optionatus iut decurionatus sive pontificatus dicitur.
O b o s signifìcat ad os.
5 Obsonitavere saepe obsonavere. Signifìcat autem convivavi.
Ostentas saepe ostendis gloriando causa.
Opigcnam Iunonem Matvonae colebant, quod ferve cani opem in pavtu labovantibus evedebant.
ANN. FESTI. Qu. X, 17, 4. quom ait] Acneid. Ili, 241. et 367.
5. Ob] de eadem re Festus dixerat Qu. X, 20. p. 175, 20. 6.
Ennius] Annal. XIV, 3. apud Merulam. 7. 8. accensi] lucenti mg.
A. Aug. , quod nescio unde manaverit. 8. et in Iphiyenia] Bolhc
P. Se. L. V, I. p. 51. fr. 3., cum Wuestemanni annot. adibo]
ohibò Aid. vg. 9. adiacent] obiacent Aid. vg. Utrumque ex con-
iectura, puto , sed verissima. Cf. paulo inferius Qu. X, 21. p. 182, 8.
v. oLiacuisse. 10. ait] vidi vg. obtulit] occulit Aid. obeulit
vg., sed obtulit in mg. 11. Ostentimi] idem aliis exemplis, e Pa-
cuvio et Accio sumptis, demonstraverat Qu. X, 12. p. 178, 5. Hic
autem locus eum sequentibus duobus ex interprctationc rariorum voce,
in C. Gracchi orationibus ductus est, quae Catonianas glossas praecedit,
ut infra Qu. XIII, 24. p. 96, 8. v. respubliea. quo] quoque Aid.,
male. 13. non] nec Aid. Rcctius Aid. dubium f'acit coniungit,
nullo interposito coinmate , quod est apud Urs. 14. C. Gracchus
de leyfj. a se promulfj.] Meycr. Oratt. fragni, p. 123. , qui in ostentimi.
interprctatur ad oslenlandum , contra mentem grammatici. , 15. in
ostentimi] et in usimi] Scal. ita coniunxit , ut singula cfficcrcnt verba'.
16. adportatur] asportatili- Aid. (ubi tu usimi poslponitur) vg. adoptatur
mg. A. Auc. 17. C. Gracchus prò rostris in P. Popillium] Mcyer
P- H9. 18. Osi sunt] potcrat cliain ex Plauto all'erri, sed boc
non agit Festus in boc articulo. odio] pracsens boc magis linxisse,
quam ex consuetudine loqueiidi sumpsisse videtur Verriu.s. 19. 20.
C. Gracchus . . de letjc Minucia] Meyer p. 124. 21. his] iis Aid.
vg. Fuit is in con. sii] fit Aid. vg. : quod pracstat. 22.
quom] quando Aid. 23. semper] om. Aid. vg. Ostendc] baec
glossa deest in vg. Cf. Paulus p. 22. v. attinge , cum annot. Etiam
banc glossam ex Catone pctitam esse , cum aliis eiusdem consucludinis
exemplis, quae ad Catoncm rcfcrunlur, tu in ordine, quo baec in Festo
leguntur, demonslratur. Nani quae sccuntiir usque ad voc. obsonitavere,
omnia Catonis esse intelligitur. V. Praef. II, 2. 24. permultis]
prò multis Aid. 23. Optionatus] cf. Festus Qu. X, 15. p. 179.
16. v. optio, et Paulus p. 112. 26. Cato . . . apud equites] Mover.
Oratt. fragni, p. 17. Lion. Caton. p. 78. 28. hastas donalicas]
cf. Paulus p. 76. v. bastae. 29. ad os signifìcat] siijnif. ad os Aid.,
ubi nulla indicatur lacuna, significare ait f'errius suppl. Dac. Possunt
cliam alia inferri. 30. Itèm ut] coniuncta erant cum proximis.
supcrioribus quoque exemplis] v. Qu. IX, 27. p.27, 14. v. ob, et paulo
supcrius v. 5. testatus] testatimi corr. A. Acc. in mg. : non recte,
nam intelligitur Verrius. 31. 32. Cato . . . derogarehn"] Mcver.
p. 44, Lion. Caton. p. 74. de letje Orchia] ne legi Orchiae corr.
A. Are. in mg. qua leqem Orchiam dissuadet , scribendum putavit
Scbneider. de R. R. I. p. 5. : sed has leges iam Pigbius Annal. p. 330.
recte discriniinavcrat. 32. anlca obsonit.] denis excidisse coni.
A. Acc. per se suppl. Scal. singuli vel prò se vel denis coenitavere
coni. Dac. octoni adJit Popnia. vili vel notam pretii quandam adden-
ti ani putat Pigbius. Constat, Orchia lege polissimum numerimi eonvi-
varum pracscriptum fuisse , et Catoneiu in oialionibus suis vociferatimi
esse, quod plures (ita Macrob. Sat. II, 13.), Rimili praescripto eius ca-
vebatur, ad coettam vocarentur. Hinc probabile scriptum fuisse : octoni
coenavere, ne voc. obsonitavere sine caussa itcretur. 32. 33. cente-
nis] ccnteni corr. Scal.
Qu. X, 18, 1. participialilcr] v. Qu. X, 17, 11. 20. Opijenam]
Cf. Martian. Gap. II. §.149. cum annoti. Grotii et Koppii. Opiaeram
scribi vult Meurs. Crit. Arnob. Ili, 9. T. VI. p. 139. Faeilius credo,
Verrium in interpretando nomine errasse. Iovem et Iunonem Opc dea
gcnitos esse , notissimum.
ANNOT. PAULI. 3. Optionatus] vg. Optinatus Gì:. Optimatus
cctt. codd.
QU. X, 17. (180, 6 - 181, 8.) FEST1 SCHEDAE AP. LAETIJM. L. XIV. QU. X, 18. (181, 8-10.) 201
omnes fere obscena dieta sint, quae mali ominis tentas, saepe ostendis gloriandi causa. Sed et participialitcr
habebantur, ut illa Yirgilii testimonio sunt, id et dici debet, et dictum est feminino genere.
ut superiorum auctorum exempla referre non sit
necesse, quom ait: "Harpyias obscenas volucres."
et: "Obscenamque famem." || Ob praepositione antiquos 5
usos esse prò ad, testis est Ennius, quom ait L.XIIII.: i
"Omnes occisi, obeensique in nocte serena." id est ac-
censi. et in Iphigenia: "Acherontem adibof, ubi mortis
thesauri adiacent f." Eiusdem autem generis esse
ait obferre, obtulit, obeurrit, oblatus, obiectus: 10
mila non satis persuadet. ||Ostentum, quo nunc
utimur interdum prodigii vice , quin participiali-
ter quoque dici solitum sit, non dubiimi facit eti-
am C. Gracchus de legibus a se promulga tis, quom
ait: "Quod unum nobis in ostentimi-}-, ipsis in usum-j- 15
adportatur." || Occisitantur, saepe occiduntur. sic
C Gracchus prò rostris in P. Popillium : "Homines li-
beri nunc in oppido occisitantur." [ J Osi sunt, ab odio
declinasse antiquos testis est C. Gracchus in ea, quae
est de lege Minucia , quom ait: "Mirimi si quid 20 Opigenam Innonem ... . .
bis iniuriae sitf , semper eos osi sunt." quod nunc
quoque cum praepositione elatuin frequens est, quom
dicimus, semper perosi. ||Ostende, ostcndam j ut
permultis aliis exemplis eius generis manifestimi est.
||Optionatus, ut Decurionatus, Pontificatus dicitur, ut 25
Cato in ea, quam habuit apud equites : "Maiores seor-
sum, atque diversum pretium paravere bonis atque
strenuis , decurionatus , optionatus , hastas donaticas,
aliosque honores." || Ob os, ad os significat ....
Item ut superioribus quoque exemplis testatus est. 30
|| Obsonitavere saepe obsonavere. Cato in suasione de lege
orchiaf derogaretur: "Qui antea obsonitaveref: posteacen-
tenisf obsonitavere." Significat autem convivari. ||Os-
EMEND. LECTIO. Qu. X, 17, 8. ohibò. 9. obincenl. 15. inox t en lum. inusum. lì.fit. 31.32. ne le <j i O r chiae.
32. octoni co e nctv er e. 32. 33. centeni.
Ce
202 QU. X, 19. FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIV. QU. X, 20. (131, 10 - 32.
10
||Ovibus duabusf multabantur apud antiquos in mi-
noribus delictis, ut in maioribus amb.f, nec Lune
ultra numerum excedebat multatio: quodf postea quam
aere signato uti civitas coepit, pecoraque multa ti eia
15 incuria corrumpebantur , unde etiam peculatus crimen
usurpari coeptum est, facta aestimatio pecoralis multae,
et boves centenis assibus, oves denis aestiuiatae. Inde
suprema multa, id est maxima, appellatili- tria millia
aeris. Item vincesisf minoribus delictis. || Olivitam
Oletum . 20 antiqui dicebant, quom olea cogebatur: ut messem
cimi frumenta : aut vindemiam cum uvas j. quod
vocali uluin potius frequentari debebat, quam nul-
lum eius significa tionis causa f haberemus. quam-
vis quidam oli vita lem meam f dicant. 1 1 Op-
25 pidorum originem optime refert Cato +. Cicero
lib. I. de gloria, eamque appellationem usurpatio-
nem appellatami esse existimat, quod opem darent,
adiciens "ut imitetur inerlias-j- Stoicorum." Oreuni
quem dicimus , ait Yerrius ab antiquis dietimi
30 Uragumf, quod et u. litterae sonum per o. efferebant:
f per e. litterae formam nilulominus g. usurpabant.
Sed nihil affert exemplorum , ut ita esse credamus :
nisi quod bis f deus maxime nos urgeat. |]Obmo-
EMEND. LECTIO. Qu. X, 20, 11. duo bus. 12. XXX bobus. 13. sed. 19. vietisi*. 21. uvae. 23. causai delc.
24. eom. 25. Calo] dele. 26. 27. usurpationem appellatavi] usurpata m. 28. inepiim*. 30. l'rgun*. 31. per) et per. 33. is.
(115) PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
Ole tu m stercus humanum. Vcranius : "Sacerdotula in sacrario Maritali fecit oletiini.'"
Oppidum dictum est, quod opcm pracbet.
Ore us ab urgendo morteni dictus. C enim prò G frequenter ponebant antiqui.
203
ANN. FESTI. Qu. X, 20, 11. Ovibus] et. Paulus p. 21. v. aesti-
mata, cum annoi., et p. 100. v. maximam multam : quo loco diligentius
de ea re traditur, quam hoc. duabus] duobus corr. Scal., propter
testimonium Pauli p. 114. v. ovem. 12. delictis] criminibus Aid.
vg. ut] om. vg. amb.] autem bubus Aid. vg. triginta addit
A. Acg. in mg. Illud amb. apparet miro errore .e XXX bob. ordini esse.
13. quod] quae Aid. yg. Sententiae, cui neutrum convenit, non refra-
garetur part. sed. 15. peculatus] et. Qu. X, 29. p. 186, 18. et
Qu. XII, 5. p. 45, 13. Concinit Vano de L. L. V. §. 95. : Hinc pe-
culatum publicum primo , tum cum pecore diceretur multa et id essct
coactum in publicum, si erat aversum. Ita Varrò ex consuetudine sua
loquendi prò bis : si peeus tum aversum erat (id est abactum , quod
non diligenter custodiebalur, ut Festus ait) , cum pecore multa dicere-
tur et id (pecus multaliciuni) esset coactum in publicum. In quibus
non video quid offenderit C. Lacbmannum (in Mus. Rben. Philol. T. VI.
p. 110.). 16. facta] est addit Aid. vg. 19. vincesis] tncesis
Aid. vg. vicessis Urs. in mg. Olivitam] Olivetam vg. Ci" Paulus
p. 114. v. olivetam (in parte priori literae O.) Apud Nonium p. 148,
2. est olivitas cum genitivo olivitatis , ut apud Columellam. Cato
tempus olearum colligendarum oleitatem dicit. 20. qttom]
quando Aid. Ita etiam v. 21. bis. cogebaiur] colligebatur
Aid. vg. Cogere oleam Cato de R. R. 64. 144. 21- uvas] uvae
corr. Dac. propter structuram. 22. quam] quom corr. Lind. Sed
optane dicitur: Perpessus est omnia potius , quam conscios indicaret.
22. 23. nullum] nullam Aid. 23, causa] causam Aid. vg. cum
corr. A. Acg. in mg. Delendum esse, monuil Lind. Nam causa ab iis
additum est , qui genitivuni a ntdlum vocabulum pendere non intellige-
rent; alii, etiam corruptius, nullam causam putaverunt esse coniungenda.
24. mearn] eam Aid. vg. 24. 25. Oppidorum] et. Paulus p. 112.
V. oppidum, qui ex priori literae O parte idem etymon , sed in aliam
tamen sententiam deflexum affert. 25. Cato] om. Aid. vg. , idque
Uns. probabiliter censet adiectum ab eo , qui de originibus oppidorum
Catonem disseruisse meminisset. Lino, putat Catonem a Cicerone lo-
quentem introduci, quod an Cicero in bis de gloria libris fecerit, vehe-
menter dubito : ut tamen fecerit , vix pntaverim , grammaticum eius
sermones ficto interlocutori, non ipsi scriptori, assignaturum fuisse. 26.
27. usurpationem appellatala] usurpatone appetì. Aid. usurpatam recte
corr. Dac 28. adiciens] comma, quod post boc voc. ponebatur,
anteposui , ut intelligeretur , quid Cicero etymologico buie lusui adic-
cerit. inertias"] ineptias vg. : recte. 30. Uragum] Urgum
corr. Urs. et Lipsius Ep. Qu. Ili, 20. p. 183.: recte, quantum e Festi
excerptis intelligi potest. et] etiam Aid. per] et per Aid.
vg., recte. 31. e. . . . g.] et. Paulus p. 20. v. acetare, cum annot.
nihilominus] om. Aid. : quo intellectus Festi non adiuvatur. Equidem
vereor, ne qua edam verba buius enunciationis exciderint, ut Festus ita
scripserit : et per e litterae formata etiam g comprehendebant , quan-
quatn in loquendo nihilominus g usurpabant. Ita certe si Festus dixit,
fedissime dixit: nam licet primum Sp. Carvilium post bellum Punicum
primum invenisse constet G literae formam (v. Voss. Aristarcb. I, 15.
29. C. L. Schneider. Gramm. I. p. 270.): vini tamen et sonum eius li-
terae vel in antiquissimo Latinorum sermone fuisse , compuntilo lingua-
rum persuadet. 32. exemplorum] exempli mg. A.Aug. 33.
his] is Aid. vg., recte. — Alia de Orco, non meliora, Varrò de L. L.
V. §. 66.
ANN. PAULI. 3. urgendo tnortem] manifestissimum exemplum,
quam incuriose Paulus interduni Festi sententiam reddiderit.
ANN. FESTI. Qu. X, 21. 1. diceb. apud ant.] apud ani. diceb.
Aid. vg. 2. quae] supra addunt Aid. vg. V. Qu. IX, 27. p. 27.
14. et Qu. X, 17, 5. et 30. Offend.] Isidor. Gloss. : Offvndices,
nodi quibus libri signantur. 3. et remiti.] om. Aid. 4.
cortola] choriola Aid. vg. coriola corr. A. Aus. in mg. 6. sit]
est vg. Miscelili' bic oratio obliqua cum directa , ut saepe. 7.
off. mentum] offendimentum Aid., ex Paulo. Sed illud Festi sententiae
unice convenit. Olvatum] Olvatium Aid. : Olus atrum coni. Scai..
ludens opinor. Meursius Exerc. crit. II, III, 16. olvatium dictum putat,
quod in ollis coctum esset, ab olla, ut testuali mn a testa. Sed testua-
tium non a testa, sed a testu dictum est. V. Varrò de L. L. V. §.100.
Potius olvatum oleris mensuram putaverim, dictam ab olu (olim nEiu),
prò olere, cuius formae aliud documentum sunt belvola et belvella. V.
annot. ad Paulum p. 74. v. belus. 8. offerre] efferre coni. Dac,
probabiliter. 9. fere] ferre corr. Dac antea] ante em. idem,
et hoc recte. Cf. Qu. X, 17, 9. v. ob. 10. Praeceptat] de glossis
extra ordinem praepositis, quae pleraeque e Saliaribus carminibus sumptae
esse videntur, v. Praef. II, 2, 11. Pa] Par coni. Dac, Ennia-
num coil comparans. Sed multum interest Inter hanc grammatici poetae
apocopen et Saliarium carminum scrmonem. parte] patre coni.
Im. HuscLl;. de Annio Cimbro p. 53.: quam coniccluram , sane quam
Ce*
204
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIII.
(US)
Offcndices diccbant ligaturac nodos, qnibus apex rctincbatur. Id quii in pervenisse! ad mcntum, dicebant offendi-
meli tuin,
LIBER XIV.
Praeceptat saepe praccipit.
5Plìsìma plurima.
Potila ni s lira di significa t un gii la ni equi albani.
Pilare et compilare a Gracco trahilur. Graeci cnim fures pLiletas dicunt.
(HO) Pilat pilos Iiabere incipit; alias prò detraliit pilos , a quo depilati.
Pila, quae parietem susteutat, ab opponendo dieta est.
iOPilcntum veliiculi gcnus , quo niatronac fcrebantur.
Pilani pilis pugnantcs.
Pellicator, qui pcllicit ad fraudem.
Peli ir e in galcrum , quia liebat ex pelle.
probabilem , occupavlt Valcltenaer. in Theocr. Adoniaz. p. 382. e. (225.
ed. Berol.) potiss.] populo Aid. vg. : quod plerisque placuit. 12.
Promen.] cf. Paulus p. 91. v. Minerva. Fruter. Verisim. I, 16. in
Grut. Lamp. T. II. p. 831. 13. moncf] vg. additur: (in aaliari
Carmine). Praedotiont] Pracdoliunt vg'. Praedopiunt coni. Meurs.
Ex. crit. 1. Casin. 2. : probabiliter. Composituin est e praed (ut red,
sed, prod) et opere, quod frequentative dicilur optare. Prospices]
Prospica coni. Dac , collato Nonio p. 155, 24.: sed Nonio prospica
adiectivum est. 14. Pesnis, pennis] Pocsnis pocnis Aid. vg. Cf.
Paulus p. 51. v. dusnio, cum annot. 16. nond. gemin.] adde hoc
cxemplum annotatis ad Paul. p. 5. v. anus. 17. Plisima] Plusima
mg. A.Auc. Ita sane Varrò de L.L.VII. §.27. Malleiu Ploisuma. Et
hoc adde ad Paul. p. 13. v. arboscm. 17. 18. Pret. . . . pe] om. Aid.
vg. Pretes-tem, interpretes - tem , prisce coni. Lind. Facilius posscs :
Prac tet (i. e. ted) tremonli, praetremu.nl (ut dicitur pracnictuo) (e.
Illud antiquissimac Romanorum linguae convenire vidclur. Tremoliti
Doricum est iqIhovti i. e. tqì/iovoi. De tniesi cf. Qu. X, S, 2. v.
ob vos sacro. 18. perfr.] persb-ingas Aid. 19. Promerion]
Promorion mg. A. Aoc Promerito coni. Scal.; Promedio Dac; Pro-
merilom Lind. 20. aut prò medium] ut prò medio coni. Scal.
medio ctiam A. Aug. in mg. ut promerct coni. Lind. Tentavi: aut
prò hoqìoì. participat] participcm Scal. , quae cum seqq. iungit.
Corrige parlicula. aut] ut Aid. et coni. Scal. 21. die]
accipimus corr. Lind. Privielio es] Privivio es (in mg. est) vg.
Privicloes corr. Ur.s., i. e. priviculis , collato Paulo p. 16. v. ab oloes.
Lind. mavult privoloes. 22. Pelilam] ef. Nonius p. 149, 7. Isidor.
Glossae : Petulus (scr. Pctilus) equus qui habet albos pedes. Cf. Meurs.
Exerc. Crii. II, 3, 2. substrictam] strida Aid. 23. interpr.]
inlerpr e lantur mg. A. Are.: recte. 24. .Pi/ttinuoe] genitivum ex-
istimat Dac: sed genitivi eius formae nulhim certum documentum est,
nominativi pluralis multa. 26. hoslis] hosteis Aid. Praepeles]
haec Aid. alio loco collocavit, ante v. picati (Qu. X, 24.): minns com-
mode. Cf. Qu. X, 13, 8. v. oseines, et Qu. XII, 14. p. 54, 22 v.
praepetcs. 28. aut ea] antea Aid. vg. 28. 29. quae praepc-
tatnus] quam putamus Aid. ijuam petamus vg. Sed unice probandum
quod Urs. habet. 29. praetervolenl] fortasse hoc loco fuit praevo-
Icttt. au(] "'" scribendum esse apparet , et iuonuit Huschkius.
31. s.] scilicet vg. : quod illa nota indicatur. 32. 33. omniV] omnes
Aid. vg. 33. Pilare camp.] et interponi! Aid. Cf. Paulus p. 32.
v. compilare, cum annot.
Qu. X, 22, 1- Post lac. vg. additur: Graeci cnim fares pilctas,
ncscio an e schcJis Laeli. Canter. Nov. lecct. I, 12. corr. fures ?«-
h'juq. 6. Pilaf] cf. Nonius p. 39, 25. 16. Pilenlum] cf.
Feslus Qu. IX, 2, 2. v. matronis, cum annot. 21. Pilani] cf. Varrò
de L. L. V. §. S9. 26. Pellic.] Gloss. Labb. : Pcllicator , .-r?oe-
uyatyóc. Pclicalor (corrupte) , tyXòvmoc. 31. Pcllirem] priscum,
ut vidclur , voc. , quo sacerdotum galerus signiiicabatur. V. Serv. in
Aen. II, 683.
ANN. PAULI. 7. fures] boni codd. A. Aie. in mg. Li>d. plures
vg. philetas] M. pilctas Gi\ vg. Tulqrus Lind. rifiourus mg.
A. Acc. 9. oppon.] oppilando corr. Vossius in Etimologico et Dìo
Sed Festus simplex verbum pilare significasse et ilio verbo explieuisse
videtur. dieta est] M. vg. est dieta Gì. Lind. 12. pdlieit]
vg. pcllicet boni codd. 13. Pellirem] boni codd. Lind. Pelli-
cum vg.
QU. X, 21. (181, 32-182, 31.) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L.XIV. QU. X, 22. (182, 52.) 205
veto, prò admoveto dicebatur apud antiquos, ut alia, qui Graecae originis
quae relata sunt. || Offendices ait esse Titius nodos,
quibus apex retineatur et remittatur. At Yeranius
coriola existimat , quae sint in loris apicis , quibus
apex retineatur et remittatur , quae ab offendendo 5
dicantur. nam quom ad mentimi perventum sit, Pilat
offendi!; mentimi. || Olvatum Antistius Labeo
ait esse mensurae genus. || Occultum offerref, significat
sub terram fere f ponere. || Obiacuisse, anteaf iacuisse.
||Praeceptat, in saliari Carmine est, saepe praeci- 10 «
pit. ||Pa prò parte!; et pò, prò potissimum positum Pila . . .
est in saliari Carmine. ||Promenervat itera, prò
monet. || Praedotiontf, praeoptant. ||Prospices, pro-
spice. ||Pesnis, pennis, ut Casmenas dicebant, prò
Camenis : et caesnas prò caenis. ||Polteo prò 15
ulteriore. ||Polet, pollet: quia nonduni geminabant Pilentam ...'..
antiqui consonantis. ||Plisimaf, plurima. ||Pretetf
tremonti praetemunt. pe f. ||Perfines, perfringas.
HPromerion, praecipuum, praeter caeteros meritum. '
aut prò medium -f- boc est participat -J- ; aut prò 20
indiviso dicimus. ||Priviclio esf, privis id est sin- Pilani " •
gulis. ||Petilam s urani , siccam, et substrictam vul-
go interpretatili* -J-. Scaevola ait ungulam albani
equi ita dici. || Pilumnoe poploe in Carmine sali-
ari, Romani, velut pilis uti assueti: vel quia prae- 25
cipue pellant bostis. || Praepetes aves quidam Pellicator . . • •
dici aiunt , quia secundum auspicium faciant
praetervolantes. alii quoti aut ea , quae praepeta-
inus , indicent : aut quod praetervolent. aut \ ex
Graeco traci uni putant, quod ante conspectum volent 30
nostrum : ineple s. ex praepositione Latina componen- Pellirem • •
tes et (ìraeco voeabulo. ceterum poelae promiscue om-
uis aves ita appellane. || Filare, compilare sunt
EMEND. LECTIO. Qu. X, 21, 8. cfferre. 9. ferro. ante. 11. palre. 13. Pruedopiont. 1S. Prue tei. lò.prac-
tremunt te. 20. /tooiw. par tienici. 21. Privieloes. 23. in te rprctan tur. 2*0. pruevolent. alti.
206 QU. X, 25.
FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIV. QU. X, 24. (183, 1 - 30.)
Pelluvìae
Pelamys
jjPicati appellanti»* quidam, quorum pedes formati
sunt in speciem sphingum : quod eas Dori ficas vo-
cant. || Petulantes, et petulci etiam appellantur, qui
Pellexit . . 5 protervo impedì, et crebro petunt laedendi alterius
gratia. Ver. in IV. Geor. : "Neque oves hoedique petul-
ci floribus insultent" et f : "Cornigeras norunt matres
. . . agnique petulci." Et Afranius in Ida: "No-
strum in conventum aut consessum, ludum lapsumque
10 petulcum." Interdum prò veloce usi videntur antiqui;
ut hoc versu intelligi potest: "Exiluit quasi petul-
cus quidam, pedibus convibravit." ||Petrarum genera
sunt duo, quorum alterum naturale saxum prominens
in mare , cuius Enoius meminit L. XI. : ••Alte
15 delata f, ceterisque f iugentibus tecta." et Levius-J- in
Gentauris: "Ubi ego saepef petris." alterum manilla -
ctum, ut docet Aelius Gallus: "petra est, qui locus
dextra ac sinistra fornicem expleturusque f ad li-
bramentum summi fornicis." lì Petissere antiqui prò ^
20 petere dicebant, ea quidem forma verbi, qua sunt
lacessere, et incessere. sed, ut mibi videtur, quom
significabant saepius petere, ut 7 petessaut, sae-
pius petant. ||Petrones rustici fere dicuntur pro-
pter vetustatem, et quod deterrima quaeque ac
25 praeruptus . . iam -j- agri petrae vocantur, ut rupi-
ces idem a rupicis-j-. 1 1 Petauristas Lucilius a pe-
tauro appellatos existimare videtur, quom ait: "Sicuti
medianici , cum alto exiluere petauro." At Aelius
Stilo quod in aere volent, cum ait: "Petaurista proprie
• • 30 Graece ideo quod bisf itgòs à.s§ct TtiTcnai" ||Petoritum,
et Gallicum vehiculum esse , et nomen eius di-
ctum esse existimant a numero II1I rotarum.
alii Osce, quod hi quoque petora quattuor vocent,
ut
Pelle
ut
Pillca
Pelta
EMEND. LECT. Qu. X, 24,' 7. et Litcrcfius. 8. Lacuna nulla est i 1*- 15. Alttà elata? Impetrisene* Lmewius.
Echu saepta. 18. expletur usane. Ti. uf] excidit noincn scrijiloiis. 2j. praevuptu etiam. 86. ru/iibus. 99. is.
lt:.
(116)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
207
Pellexit in fraudem induxit. Pelluviae, quibus pcdes lavantur, ut mail u via e , quibus manus.
Pelarnys genus piscis dictum , quod in luto moretur, quod Gracce dicitur ni]Xós>
Pellcm habere Hercules fingitur, ut bomines cultus antiqui admoneantur. Lugentes quoque diebus luclus in pcllibus sunt.
Pi 11 e a Castori et Polluci dederunt antiqui, quia Lacones fuerunt, quibus pilleatis pugnare mos est.
Pelta genus scuti.
Petrones rustici a petrarum asperitate et duritia dicti.
P e tori tu m vebicnlum Gallicum. Alii Osce putant dictum, quod Ili petora quattuor appellante quattuor cnim babet rotas.
ANN. PESTI. Qu. X, 23, 5. Pellexit] cf. Paulus p.23. v. allicit,
p. 86. 87. v. lacit. 10. Pelluv.] cf. Qu. IX, 9, 15. y. Malluvium.
15. Pelarnys] cf. imprimis Kòbler Tagi/og , Mém. de l'Ac. d. Petersb-
Se. polii. T. I. p. 360. 25. Pillea] Laconicos nlkovc. commemo-
rant Appian. Syr. 41. Pollux I, 10. Cf. Aeneas Poliorc. 11. Mytbologi
qua ratione Dioscurorum pileos interpretentur , notum est.
Qu. X, 24, 3. Dori] Dorii Aid. vg. Sed in cod. unum i fuìt.
ficas] sphincas Aid. phicas vg. picas A. Aug, In mg. Spbingas dictas
esse Boeotis Aeolensibus , non Doriis , ylxw;, et Hesiodus (v. Theog.
326. cum annot. Graevii) et Phicium mons (de quo dixi in Orcbom.
p. 33.) ostendunt. Cf. Valcltenacr. in Eurip. Pboen. 813. De Latino-
rum toc pica Turneb. Adv. III, 10. 4. Petul.] cf. Nonius p.23, 17.
petulci] Dac. etiam in Isidor. Glossis petulus mutai in petulcus. Sed v.
annot. ad Qu. X, 21, 22. v. petilam. 6. Ver.] Virgil. G. IV, 10.
7. el] Lue. Aid. : scilicet, quod corrector Aldinae viderat, Lucretii II. v.
368. intelligi. 8. Lacunae signa om. Aid. : nec quicquam deest.
Af'ranius in Ida] fabulae nomen incertissimum. Botbe V, II. p. 176.
10. veloce] veloci Aid. vg. 11. Exiluit] Exilivit Aid. Tg. , ubi illud
in mg. additur. Versus est iambicus tetrameter, ex ine. fabula ductus.
12. pedibus] pedicus Tg. 14. Ennius] Ann. XI, 23. ap. Merulam.
14. 15. Alte delata] Alte elata specus corr. ScÀl., idque in fragmenta
Ennii receptum est. Dubito tamen , an Ennio vocalem ante specus
corripere non licuerit , ut non licuit Virgilio. Ennium scripsisse suspi-
cor: Alted elata, ut facilumed est in SC. de Baccanalibus, quod Ennio
vivo et fiorente factum est. Elata et teda ablativi sunt. 15.
cetcrisque] petrisq uè. coni. A. Aug. in mg. Scal. Levius] Livius
Aid. vg. Laevium intelligi eundem , quem Gellius XII, 10. laudat,
monuit Ues. et comprobavit A. Weichert. de Laevio poeta , Poet. Lat.
rell. p. 60., qui Centauros Erotopaegenion libruin fuisse suspicatur.
Aliud est iudicium Osanni Anal. crit. p. 52. 16. ego saepe] Echo
sepia coni. Scal. : ingcniose. 17. qui locus] quae Iovis vg. , sed
in mg. qui locus). quae domus coni. Scal., re ipsa non intellecta.
Petram, intelligitur, dici solida saxa, quibus pilac et incumbae fornici-
bus subiectae a latore continentur et amplificantur , ut oneri fornica tio-
nis satis resistere posslnt. 18. f'ornicem] pendei a voce, dextra ac
sinistra, quae codem iure accusa livum regunt , quo infra et supra.
expleturusque] expleturus aquae Aid. expletura est vg. Illud , quod e
sebedis Urs. dedit, optimum est, si voce, recte dividantur, Qua re
locum emendar! , monuit etiam Huscbkius. 19. Petissere] Petesserc
Aid. Petessere e Cicerone affertur ; in Lucretio legitur petissens ' (V,
808.) et petessit (III, 648.). 21. 22. sed . . . peterc] haec Fcstus
addidit, ut significaret , sibi petissere non desiderativuin sed frequenta-
tivum videri, contra aliorum grammaticorum opinionem (v. Priscian. Vili,
p. 827. P.). quom] tum Aid. vg. eo mg. A. Aug. 22. ut]
et A. Aug. Mihi poetae nomen bic excidissc videtur. petessani]
retissant vg. pitissànt et deinde 23. prò petant] potant coni. Fruter.
Verisini.II, 15. in Grut. Lamp. T. II. p.855., cum Aurato : satis inepte.
Non aptius tanica Dac. retissant et refaiif, quasi a verbo reto duci
posset desiderativuin retissare. 24. vetust.] terrae vastitatem corr.
C. Bartb. Adv. XXIV, 25., quod non placet. 24. 25. «e praeruptus
. . iam] ac praerupti inni Aid. ac praerupta . . iam vg. oc praerupta
etiam Scal., longe probabilius, quam Bartb., qui coni.: ut potè rudus.
26. idem] b. e. iidem, ut est in Aid. vg. a rupicis] om. vg. «
rupinis Aid., ubi additur: aliter a petrarum etc. e Paulo, a rupis du-
ritie dicti siuit Dac : at facilius corrigitur cum Urs. : a rupibus. Cf.
Festus Qu. XV, 2. p. 138, 31. v. squarrosos. Petaur.] cf. Nonius
p. 56, 26. Lucil.] fragm. ine 40. ap. Dousam. 27. pitoni]
quando Aid. 28. mediati.] Seneca ep. 89. : machinatores , qui
pegmata per se surgentia exeogitant. Cf. Scaliger. in Manil. Spbaer.
p. 405. 30. his] is corr. Urs. ii Aid. vg. et deinde nitòivxui.
diga] uvgaq mg. A. Aug. Petoritum] Gloss. Labb. : Petoritum, tpo-
qìZov. Plura Beklser. Gali. I. p.223. Gallicum toc. dicit etiam Quinctil.
Inst. I, 5. De Osco toc, petora et Gallico peduar dictum rer. Etrusc.
introd. I, 7. T. I. p. 30. 32. Mirabilia de co commenta profert Voss.
in Etymol. p. 533. 33. hi] ii vg. petora] petor Aid.
ANNOT. PAULI. 2. ntjkóq] vg. Lino, pylon boni codd. 4.
Pillea] boni codd. Lihd. Pilea vg. Illa forma quanquam non solet
inter excmpla geminatae lit. L recensori, non repudianda tamen videba-
tur. pilleatis] pillextis M. pellextis Gv. pileatis vg. Lino. 7.
petora] vg. potora M. pettora Gu. Lino. quattuor] utroque loco
M. vg. quatuor Go. Liisn.
t
208
PAULI DIÀCONI EXCERPTA. LIB. XIV.
(116)
Pe tini ina ìu humeris iuuientorum ulcera.
Pietà quae nunc toga dicitui', antea vocabatùr purpurea, eaijue erat siine pictura.
Pie tate ni ut deos ceteros colebant Romani.
Pendere poenas solvere signifieat, ab eo , quod acre gravi quum ntercntur Romani, penso eo , non numerato
5 debitum solvebant : linde etiani pensiones dictac.
Penetralia sunt pcnatium deorum sacrarla.
Peniculi spongiae longae propter similitudinem caudarum appellatac. Penes cnim vocabantur caadae.
Penetrare pcnitus intrare.
ANN. FESTI. Qu. X, 25, 1. Pettinina] Gloss. LaLL. : Pi-lumen,
mtjvovc. tXxog. Servius Dan. in Virg. G. I, 138. petimen in Love idem
dicit, quod Graeei \'<pov. 2. his] humeris Aid. vg. : e Paulo.
vulgo appellanti vulijus appellai Aid. vg. 3. Lucilius] fr. ine.
•41. ap. Dousara. 5. nectos] pectas Aid. vg. , ree te , ut videtur.
5. 6. solitimi appetì.'] appetì, sol. Aid. vg. 6. sullae] suillac Aid.
vg., et hoc recte. 7. piscino] porcino Dalccamp. in Plin. N. H.
II, 37. Nec tamen eo Nacvii versiculus , quem in fragmentis conioe-
diarum desidero, satis emendatus esse videtur. Pennas] cf. Qu. X,
21, 14. v. pesnis. 8. fertili-] ferunt Aid. vg: qua corrcctionc opus
est. appetì, peenas] om. Aid. vg. Feslum credibile est vel petc-
nas vel petnas scripsisse , propter etymon quod sequitur. 9. volu-
criora] volucria Aid. vg. Sic corrigendum est. 10. ut] et vg.:
sed in mg. ut. Zeuxis] Zcusis Aid. vg. risui] risii Aid. vg. :
correctione necessaria. Non placet, quod Li.m>. , ne litera i piane
pereat, quod sequitur voc. mortuus in emortuus mutat. 11. youvv]
yqavrjv mg. A. Aug. Vcrrius Graecuin voc. forsitan iccirc addiderit,
quod tabulae illius quasi proprium nomcn esset r} yqaìiq. 14. 15.
adhaereret tul.] adderei tul. Aid. adderc . . . tal. vg. ad id relulit
coni. Scai. : sed omnium optiinc Urs. : ea de re rcttulerit. 15.
ineptos pati; sed] ineptia pari, et coni. Scal. Mclius Urs.: ineplos
satis, et. practoris] auctoris~) vel poetae) A. Ave. in mg. pretii
coni. Urs. Scai. id voc. piane delcndum existimat. Sed voc. auctoris
facile a librario festinantc cum praetexto sic confundi poterat. 16.
hi] ii Aid. vg. Versus sunt duo senarii iambici. 17. risu] risus
A. Aug. in mg. Sed risii praestat, si antiquam dativi forinam esse me-
mineris. 18. Pietà . . . toija] Fcsti scntentiam comprobat Scal.,
collatis inter se Livii locis XXX, 15. et XXXI, 11. 19. ante] antea
Aid. vg. 20. est] post boc voc. in vg. lacuna est, quam Dac.
explet voc. duplex. Quo tamen supplemento non opus est , si aliud
erat Vertumni, aliud Consi templum. 21. 22. 31. Fulvius FI.]
M. Fulvius Q. f. 31. n. Flaceus cos. a. 489. triumpbavit de Vulsinien-
sibus. V. Grutcr. Corp. Inscr. p. 297. 22. T. Papi,-. Curs.] L.
corr. A. Aug. in mg. : recte. Intclligitur aut L. Papirius Cos. a. 427.,
aut filius eius L. Papirius Cos. a. 460. (in quem niagis inclino) : utruni-
que de Samnilibus trluiuphasse constat. 23. Tunica . . palmata] de
bac disscruit Manut. epist. quaest. II, 4. . laudatus a Dac. Festi scn-
tentiam impugnavi rer. Etrusc. II, 2, 7. T. I. p. 373. 25. Impe-
tum] bacc apparet Verrium posuissc sub literis Pe, sed Aid. et vg. ca
transtulcrunt in lit. I. , quo loco cadem verba Lindemannum seculi su-
pra p. 81. dedimus. indtislrium] sed alitcr idem voc. explieatur
apud Paulum p. 79. 28. Pietati aedem] banc aedem a M". Acilio
Glabrionc, a. u. e. 571., dedicatam esse narrat Liv. XL, 34. Fabulo-
sam illam caussam plures commeinorarunt. eonsecr. ab Acil.] ab
Ac. eonsecr. Aid. vg. Acilio] Accilio Aid. Acilio vg. 29.
quondam] quundam mg. A. Aug. 31. impunitus] impunitas Aid.
vg. , recte : impunitus et deinde concessili' A. Aie. in mg. 32. est]
sit Aid. vg. Picum avem] cf. Fcstus Qu. XII, 15. p. 55, 14. v.
Picum regem.
Qu. X, 20, 1. quo dissolulus sit] quod is solitus sit eo uli Urs.
corr. et suppl. : optiine. 7. Pendere poenas] candem locutionem
explicat Festus in secunda lit. P. parte, Qu. XII, li. p. 51, 3. t. poe-
nas. Cf. Paulus p. 55. v. dispensatorcs, cum annot. 13. Penetralia]
cf. Qu. XII, 20. p. 60, 15. v. penetrale sacrif.
ANNOT. PAULI. 7. spongiae lonrjae] intellige penicillos pictorum,
nani Los e spongiaruiu tenuissiino et densissimo genere factos esse, testa-
tur Plinius. Alii sunt peniculi e caudis extremis facti , quibus ad de-
tergenda vel calciamcnta vel alias rcs utebantur antiqui. Cf. Fcstiis
Qu. XI, 32. p. ÌO, 2i. v. peuem.
QU.X, 25. (183,31-184,30.) FESTT SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIV. QU. X, 26. (184, 30.) 209
Penetralia
alii Graece, sed ctloXixws dictum. |]Petìmina
in hisf iumentorum ulcera, et vulgo appellant, et
Lucilius memi ni t quom ait : uUt petimen naso aut
lumbos cervicibus tangat." eo nomine autem, et
inter duos armos suis quod est aut nectos f solitimi appel- 5
lari testatili- Naevius in descriptione sullae-j-, quom ait:
"Petimine piscino qui meruerat." || Pennas antiquos
ferturf appellasse peenas-f- ex Graeco, quod illi rtsTtìvct
ea , quae sunt volucrioraf, dicant. Item easdem
pesnas , ut caesnas. || Pictor Zeuxis risuif mortuus, 10
dum ridet effuse pictam a se anum ygctvv. cur
hoc loco relatum sit a Verrio, cum de significata
verborum scribere propositum habuerit, equidem
>A ntt. non video , cum versiculos quoque adhaereret ta-
lerit f et ineptos pati : sed f nullius praetoris f prae- 1 5
texto nomine : qui tamen sunt hi. "Nam quid mo-
di facturus risu denique ? nisi pictor fieri vull , qui
risu mortuus est." || Pietà quae nunc toga dici tur,
purpurea ante vocitata est, eaque erat sine pictu-
ra. eius rei argumentum est pictura in aede 20 Peniculi
Vertutimi, et Consi, quarum in altera M. Fulvius
Flaccus, in altera T.-j- Papirius Gursor triumpbantes
ita picti sunt. Tunica autem palmata a latitu-
dine clavorum dicebatur, quae nunc a genere pi-
cturae appellatur. |]Impetum, industrium , indul- 25
gentem perinde composita esse ait Verrius, atque
impune , et immunis : mihi non satis persuadet.
|| Pittati aedem consecratam ab A ci Ilo f aiunt eo
loco , quo quondam mulier babitaverit , quae
patrem suum inclusimi carcere mammis su- 30
is clam aluerit : ob hoc factum , impunitus -J-
ei concessa est. HPicum avem quidam
dictum putant a Pico rege Aboriginum ,
quo dissolutila sit f
Pendere poenas
Penetrare
EMEND. LECTIO. Qu. X, 25, %. humeris. 5. pectus.
14. 15. ea de re rettulerit. 15. satis, et. aueto r is.
solitili sit-co in autjuriis Itti.
10,
6. suillae. 8. ferunt. petnas, 9. volueria. 1«. ri»u.
n. L. %%. Icilio. 31. impunita*. Qu. X, ?6, 1. quod ts
Dd
210 QU. X, 27. FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIV. QL. X, 28. (184, 52 - 18d, 51.)
Pennatas ||Piscatorium aes vetusto more appellatur, quod in
monte Albano datur prò piscibus. |] Pedam
vestigium humani praecipue pedis appellasse anti-
quos in commentariis quibusdam inveniri solet.
5 || Pescia in saliari Carmine Aelius Stilo dici ait capitia
ex pellibus agninis facta y quod Graeci pelles vocent
pesce neutro genere plurali ter. || Pestiferum fulgur dicitur,
quo mors exiliumve significali solet. 1 1 Pisali-
tem f appellai JXaevius Pantaleontem , id est Pisis
Penora 10 oriundum tyrannum , cum alioqui inde profecli
nunc Pisani dicantur. j , Pedibus obsitum, id est
pediculis , Titinius pedicosum appellai hoc modo :
"Rus detrudetur pedicosus, squalidus." Pedes autem
prò pediculis , sic Plautus refert in Cureulione :
15 "Item genus f inter homines meo quidem animo,
ut muscae, culices, cimices, pedesque, pulicesque."
et Livius in Gladiolo: "Pulices ne, an cimices, an
pedes, responde mini." etLucilius: "Ubi me vidit,
caput scabit, pedes legit." ||Pesestas inter alia, quae
LI. X.V. INCIPIT. 20 sif inter precationem dicuntur, cum fundus lustratur,
significare videlur pestilentiam , ut intelligi ex
ceteris possunt-j-, quom dicitur: "Avertas morbum, mor-
tem, labem, nebulam , impetiginem." \\ Pedum
baculi genus incurvimi, ut Tir. in Bue. quom ait:
25 "At tu sume pedum, quod me cum saepe rogaret."
|| "Pedem struit" in XII. significat fugit, ut ait
Ser. Sulpicius. ||Pistum pisendo perpolitumf
antiqui frequentius usurpabant , quam nunc
nos dicimus. ||Pedarium Senatorem signifi-
Pentathhun , 30 cat Lucilius, quom ait: "Agipesf vocem mittere
coepit." qui ita appellatur, quia tacitus trans-
eundo ad eum , cuius sententiam probat , quid
sentiat, indicat. ||Piscatorii ludi vocantur,
EMEND. LECTIO. Qu. X, 28, 6.9. Pisatilem. 15. «Ade : est lenonium. 20. si] dcle. 22. possit. 27. a piando pra
molitum. 30. Aeipex.
(116)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
211
Pennatas impcunatasquc agnas in Saliari cannine spicas significa t cum aristis, et alias sino aristis : agnas novas
voluit intelligi.
Penora dicuntur res necessariae ad victum quotidianum, et locus eorum penarius.
Pentathlum antiqui quinquartium dixerunt. Id autem genus exercitationis ex his quinque artibus constai, iactu dlsci, (117)
cursu, salili, iaculatione , luctatione. ' Pedani vestigium humanum appellabant. 5
Pisatilem Naevius dixit e Pisis oriundum.
Pedes dicuntur, quos diminutive dicimus pediculos. Ab his pedicosi appellanlur, ut est illud: "Pcdicosus, squali-
dus ubi me vid.it , caput scablt, pedes legit." Pescstas dicebatur pestllcntia.
Pedum baculi genus incurvum. Virgllius : "At tu sume pedum."
Pedem struit dicebant prò eo , quod est fugit. 10
Piscatorii ludi diccbantur , qui fiebant prò quaestu piscantium.
ANN. FESTI. Qu. X, 27, 1. Perniate*] "Agvae e Theopbrast. H.
PI. Vili» 7. in comparationem aftert Scal. Minus bene Fruter. Verisim.
I, 8. (in Gruteri Lamp. T.II. p. 519.) Graecum u/vr] Latino agna expres-
sum putat. Alienum est, quod legitur in JLsidor. Gloss. : Pentium bis acu-
tum, quod truncatum est e : Pentium, aculum, hinc bipenne bis aeittum.
Cf. Origg. XIX, 19. 10. Penora] Quod in Gloss. Labb. est: Penusa,
Pgmrd v.v.l nord, puto ex ipso Festo fluxisse. Cf. Paulusp.74. v. belus et
helusa. 20. LI. XV.] v. Praef. II, 2. 30. Pentathlum] cf.
Festus Qu. XII, 25. p. 65, 8. v. quinquertium. Iustus quinque artiura
ordo a Paulo Festove vel ipso Verrio nonnisi ea in re mutatus esse vi-
detur , quod discus ex tertio in primum locum summotus est.
Qu. X, 28, 2. Pedata] Gloss. Labb.: Peda, pedatura, fyvoq. 7.
pesce] nioxt] vg. Hesych.: IJea/.fotv, óiq/j.Ùtoìv. Idem est nixog. Pesti-
ferum] cf. Festus Qu. XII, 13. p. 53, 19. v. postularla, Seneca Qu.Nat.
II, 49. 8. 9. Pisalitem] Pisatilem Aid. vg. , ut Paulus : idemque
probat Uks. Pisatem coni. Liuto. , illud e compendio scripturae reale
intellecto ortum existimans. Sed Naevius Graecum JJiaùrrjq Latinae
linguae ita accominoda vit , ut analogiam adiectivorum aquatilis , fluvia-
tilis sequeretur. 9. Naevius] bic facile belli Punici historiae dira
illa Pantaleontis facinora implicare poterat , de quibus Heraclid. Pont,
de rebuspubl. 6. narrat. id est] e. Aid. Tg., ortum e compendio Té.
12. Titinius] Bothe P. Se. L. V, I. p. 73. n. 8. 13. pedieosus]
ita prò paedidosus Festum aut Vcrrium male legisse autumat Se al.
in Varr. de R. R. 48, 35. (p. 208.), assentente Vossio in Etymol. p.
523. ed. Neap. , quod ipsum inetrum illi voc. repugnet. Sed de metro
non constat, et paedidosus a paedido analogiae linguae Latinae non
convenit. V. Duentzer. Lehre von der latein. ÌVortbild. p. 116. 14.
in Cureulione] IV, 2, 14. 15. genus] est lenonium e Plauto adden-
dum. 17. Liv. in Gladiolo] in om. Aid. Naevius Novius~) A. Aug.
in mg., nescio quam ob caussam. Botbe V, II. p. 5. 18. Lucilius]
L. XXVIIII. fr. 25. ap. Dousam. Nonio p. 472, 5. v. palpatur, collato
intelligitur, Lucili! versum a Festo non integrum esse apposituui. Lu-
cilius scripsit, opinor: Hie me ubi vidit, subblandilur , palpatur, caput
scabit | Et pedes legit, troebaico metro. 19. Peseslas] Pestestas
corr. Meurs. Ex. crit. II, 3, 2. : sine iusta caussa. 20. si] uncis
includit Urs. om. Aid. vg. inter precat.] interpretatores Aid. vg.
imprecatores corr. A. Aug. in mg. inter precationes coni. Scal. di-
cuntur] dicant Aid. dicunt vg. 22. ceteris] aliis mg. A. Aug.
possunt] possint vg. possit A. Aug. in mg. , recte. potest coni. Likd.
Similes, non easdem, precationes in agro lustrando commenda t Cato de
R. R. 141. 23. Pedum] de eodem voc. Festus iterum, in secunda
lit. P. parte, Qu. XII, 17. p. 57, 24. Utrumque artieulum Aid. et vg.
in unum commiscuerunt. 24. Vir.] Virgil. Ecl. V, 89. 25.
quod . . . rogaret] om. Aid. vg. In Paulo edd. vett. praeter baec
addunt: Non tulit Antigenes. Festus saepius versus integros , non in-
tegra sententia, ponit: quod observavit etiam Pcrizon. Aniiu. hist. p.
381. 26. Mi XII.] v. Dirbsen de XII. tàbb. p. 144. Festus Qu.
XIV, 17. p. 121, 6. v. struerc. 27. pisendo] pinsendo Aid. vg.
« pinsendo. Sed pisere et pinsere Latine dicebatur. perpolitnm]
prò politum vg. prò molHum corr. Scal. 30. Ludi.] ir. ine. 90.
ap. Dousam. Agipes] apparet velocem hominem dici, quem supra
acupediuin vel aquipedium appellatum esse, observabatur. V. Paulus
p. 9. v. acuped. cum annot. Hinc agipes in acupes vel aquipes vel
quod omnium facillimum est acipes refingcndum est. De ipsa re cf.
Geli. N. A. Ili, 18. 33. Piscat. ludi] a. d. VII. Id. Iunias , v.
Ovid. F. VI, 235. Disertius de iis Festus Qu. XII, 8. p. 48, 23.
ANNOT. PAULI. 1. Saliari] vg. Lind. Salari codd. sine aristis]
post baec voce, interpunxi," nec tamen co locus persanatus. Vereor, ne
plura exciderint buiusmodi : sed Aelius oves veteres et . . 2. -vo-
luit] voluerunt duo deteriores codd. 3. quotidianutn] cottidianum.
Gu. Liku. eorum] codd. vg. Linp. earum ed. vet. mg. A. Aug.
penarius] penarium corr. Scal. Sed penarius adiectivum esse videtur.
7. pedie. dicimus] M. edd. vett. vg. die.
torli] Piscatoria M.: inerito reiectum a Lim>.
Dd*
■d. Gu. Li^d.
11. Pisca-
212
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
(117)
Pec tenatu m tectum dicitnr a similitudine pectinis in duas partes devexum, ut testudinatum in quatuor.
Peculatus ftirtum publicum a pecore dietimi, sicut et pecunia, co quod antiqui Romani nihil praeter pecora babebant.
Piatrix dicebatur sacerdos , quae espiare erat solita, quam alii sagam vocabant. Piamenta quoque dicebantur,
quibus utebantur in expiaudo. t
5 Piacularis porta Roma e dieta propter aliqua piacula, quae ibidem fiebant.
Pigere interdum prò tardari , interdum prò poenitere poni solet.
Pangere £gere, unde plantae pangi dicuntur, quum in terram demittuntur; inde etiam versus pangi vel figi in cera dicuntur.
Pegasidcs Musae dictae sunt a fonte, quem Pegasus ictu ungulae fìngiti! r aperuisse. Ob quam causam et Graece
appellatae sunt iTinoxgijvai. Pipatio clamor plorantis lingua Oscorum.
10 Pimpleides Musae a fonte Macedoniae dictae propter liquoris eius unicam subtilitatem.
Petissere petere. Pitpit Osce quicquid.
Picena regio, in qua est Asculum, dieta, quod, Sabini quum Asculum proficiscerentur, in vexillo eorum picus consederit.
ANNOT. PESTI. Qu. X, 29, 3. quam] aquam Aid., male. 5.
Ludi.] fr. ine. 75. ap. Dousam. Pro] delet Turneb. Advers.XVI,
22. Scal. Verisimilius , latere in prò siglam aliquam , ut peo, i. e.
praeco. Praeconibus certe, cum turpis eorum quaestus haberetur, ob-
tuso ore, i. e. impudenti (t. Plaut. Cas.V, 1,8.), opus erat. pisciti.
reses] pisc. res est Aid. Tg. , sed reses scribendum esse , viderat etiam
Scal. piseinensisque resesque Turneb. , ut bexametri numeros expleret.
Mihi facilius iambicus senarius restituì posse videtur; Praeco óbtuso
ore, puyil piscinensis, reses. Nam pugil pisciti, coniungenda esse, ipse
Festus ostendit. 7. divisimi] devexum Paulus rectius. testudin.]
cf. Vitrur. VI, 3. 8. Piari] cf. Non. p. 370, 2. v. piare. Verrius
de expiatione Orestis, Alcmaeonis, aliorum, qui Furiis agita» ferebantur,
cogitasse Tidetur. 9. sitii] hoc toc. deleto s Ir u e tura expeditur.
Alioquin eum addendum esset. 10. sunt] sint Aid. vg. Hoc loco vg.
et additar. 11. Pignosa] cf. Paulus p. 13. v. arbosem, cum annot.
11. 12. Val. Aus.] et Tg. interponitur. 12. piti, palisi] piti, pilesi Aid.
piti, pilisi Tg., sed pinosi palisi in cod. esse, etiam A. Auc. testatur in mg.
Idem coni. Pinasii, Papisti idque comprobat Ubs. Pinasi, Papisi scri-
ptum fuisse puto. 13. Pectuscum] Petuscum Aid. Pecuscum coni.
Die, qui id a pecore dicium putat. Nostrum Brustwehr comparavi!
Huschkius. 15. quia] qua corr. A. Auc. in mg. , assentente Urs.
16. moltissime adibatur] id est, qua Palatinus Collis ni olii ter devexus
erat , ut alii locuntur. 18. aliquos] aliquot corr. A. Auc. in mg.
cum Urs.: quo non opus est. 18. 19. Peculatus] de eo Festus
iterum, in secuuda lit. P. parte, Qu. XII, 5. p. 45, 13. Cf. Paulus
p. 57. v. depeculatus. 20. ut peeun.] cf. Paulus p. 20. v. abgre-
gare , cum annot. 21. Jam] Nam coni. URS.:recte. Significat
Festus, peculatum x»lim appellatum esse , si multa pecore dieta esset et
id pecus e publico esset aversum , quae Varronis est sententia , de L.
L. V. §. 95. 22. 23. supr. . . . appell.] hic apparet bacc fere
excidisse: qua XXX boves et II oves aestimabantur, coli. Paulo p. 110.
v. max. multa. Quae Aid. addit, e Paulo translata sunt. 23. 24.
Piatrix] v. Plaut. Mil. Ili, 1, 101. 25. quidam] quidem alii vo-
cant (transposito hoc toc.) Aid. simulatricem] a simulatione iu
sacris solita dictam putat Turneb. Adv. Ili, 10. XVI, 22. , et Intrica
simulatos Virg. Aen. IV, 512. comparat Dac (cuius generis plura affert
Lobeck. Aglaoph. p. 119.). Nihilominus simulatrix sacerdos cum a nullo
scriptore memoretur , in simpulatricem refingenda Tidetur (quo digitum
intendunt Turneb. et Gothofr.) , collato Paulo p. 149. t. simpulum.
26. 27. expiando] in exp. Paul., cuius Terba cum Festo miscuerunt
Aid. Tg. 27. Piaeul.] lìomae addunt Aid. Tg. , e Festo. Hanc
portam sunt qui eandem putent ac Ferentinam , argumento sumpto e
Plutarch. Rom. 24. 29. cum] om. Aid. Scribe: quod eum, quod
suasit etiam Huschkius. ex] r. p. coni. Huschkius, Talde probabi-
liter. ea coni. Dac. ; delendum putat Las. sacro] facto corr. A.
Are in mg., quod probat Urs. Dac 30. ut al.] in ea agno coni.
Huschkius. vel ad eam tentat Dac alicuius mg. A. Acc. Nihil mu-
taTerim, nisi ut in ibi, et deinde immolatur in immolantur. 32.
Pangere] cf. Paulus p. 80. y. impages. Id toc Verrium cum superiore
etymologica ratione coniunxisse , ordo literarum ostendit.
Qu. X, 30, 15. Pimpleides] cf. Varrò de L. L.VH. §.20. 20.
Pitpit] de hoc toc. dietimi rer. Etrusc. Introd. I, 7. T. I. p.30. 25.
Picena] cf. Paulus p. 121. t. Peligni.
ANN. PAULI. 1. Pecten.] Pectinatum mg. A. Acc. Sed in illa
forma Festus et Pauli codd. conspirant. 8. Pegasides] vg. Pegni-
des boni codd. 9. InnoxQtjvai] Tg. yppoerenae M. yppocrene
Gu. Hippocrene et antea appellatus est ut scriberetur, optavit Urs. ab
A. Ars. consnltus. 10. Pimpleides] Tg. Peptaeides boni codd.
11. Petissere] hoc nescio cut Paulus e superiori loco, Qu. X, 24, 19.,
huc transtulerit. Pitpit] Gc. Li*d. Pippit M. Pirpit in Dac
editionem inde Tenisse Tidetur, quod A. Ave. id toc ante Pisatilem
posuerat.
QU. X, 29. (183, 31 - 186, 30.) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XV. QU. X, 30. (186, 30. 31.) 215
qui mense Iunio trans Tiberini fieri solent prò quaestu terram demittuntur . .
pis cantami. ||Piscinae publicae hodieque nomen
manet, ipsa non extat. ad quam et natatum, et
exercitationis alioqui causa veniebat populus. Unde
Lucilius ait : "Prof obtuso ore pugil, pisciniensisf reses." 5 Pegasides . . . .... . .
|| Pectenatum tectum dicitur a similitudine pecti-
nis in duas partes divisum f , ut testudinatum
in quattuor. ||Piari eos velut proprio verbo, ait
Verrius, qui parum sintf animati, cum mentis suae
non sunt, per quaedam verba liberantur incornino- 10 Pìpatio
do. || Pianosa, pignora, eo modo, quo Valesii, Ause-
lii , pinosi , palisi f dicebantur.
Pectuscum Palati dieta est ea regio Urbis, quam
Romulus obversam posuit, ea parte, in qua plu-
rimuin erat agri Romani ad mare versus, et quia-j- 15 Pimpleides
moltissime adibatur Urbs, cum Etruscorum agrum
a Romano Tiberis discluderet, ceterae vicinae Ci-
vita tes colles aliquos haberent oppositos. ||Pecula-
tus est nunc quidem qualecunque publicum furtum,
sed inductum est a pecore, ut pecunia quoque ipsa. 20 Pitpit
Iam -J- etiam noxii pecore mul tabantur , quia neque
aeris adhuc, neque argenti erat copia. Itaque su-
prema multa etiam nunc appellatur f. ||Pi-
atiix dicebatur sacerdos, quae expiare erat so-
lita , quam quidam simulatricem f , alii sagam , alii 25 Picena
expiatricem vocant; et piamenta, quibus utiturf ex-
piando, alii purgamenta. ||Piacularis porta
appellatur propter aliqua piacula, quae ibidem fi-
ebant. vel, ut ait Gloatius, cum ex sacro f per ali-
quem piaculo solvitur, ut f aliqua piandi propitian- 30
dique causa immola tur f. 1 1 Pigere interdum prò tar-
dari, interdum prò poenitere poni solet. ||Pangere,
figere. unde plantae pangi dicuntur, cum in
EMEND. LECTIO. Qu. X, 29, 5. Praeeo. putfil piseinensis. 7. devexum. 9, sritlj Atìe. 12. Pillasi, Papisi. lo. qua
21. Nam. 23. appetì.] supple : qua XXX boves et II oves aestimnbantur. 25. simpulatrieem. l 2<>. in exp. 29. q u o d
eum r. p. facto. 30. ibi. 31. t'intitolali tur.
214 QU. X, 51.
FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XV. QU. X, 32. (136,31-187,29.)
. tua
Perditum . 5
Perbitere . . 10
Pei
•(fere
Per (file
Pei
1 1 Per-
mutatur id proprie dici vìdetur, quod ex alio loco
in alluni transfer tur. at commutatili-, quom aliud
prò alio substituitur. Sed ea iam confuse in usu
sunt. |]Pierides Musae propter amoenitatem ac
solitudinem Pierii montis dictae videntur , quo esse \
secretis locis propter studia liberalia delectentur.
||Perconctatio prò interroga tione dieta videtur
ex nautico usi», qui a conto pertentant, cogno-
scuntque navigantes aquae. altitudinem. ob quam
causam ait Verrius cliam secundàm syllabani per
o. solere scribi, mila id falsimi vìdetur : nani est illa
percunctatio , quod is, qui curiose quid interroga, per-
cunclari sitf, ut recte per u. btteram scribatur. || Per-
lo fugam Gallus Aelius ait, qui liber, aut servus,
aut hostis -{- sui -J- voluntate ad hostes transierit , qui i-
dem dicitur transfuga, quanquam sunt qui credant,
perfugam esse non tam qui alios fugiat, quam qui ob
spem commodorum ad quempiam perfugiat.
se facul dicebant,
inde permansit in
Peremptalia fulgura
superiora fulgura
20 || Perfacul antiqui , et per
quod nunc facile dicimus ;
consuetudine facultas.
Graccus ait vocari, quae
ut |- porlen ta vi sua peremant duobus modis,
(fraecari 25 prioribus tollendis , àut niaiore manubia , ut
tertia secundae , secunda prìniae cedat. nani
ut omnia -j- superentur fulgure , sic ictum fulgur
7 manubiis vinci. | | Perediam et bi-
besiam Plautus finxit sua consuetudine , cimi in-
Pcrmissus . . aries 30 tellìgi voluit cupiditatem edendi et bibendi.
||Peremere Gincius in lib. de verbis
it significare idem , quod probibere :
in li. qui est de re militari prò viciare
priscis a-
at Gato
usus est t
EMEND. LECTIO. Qn. X, 32, 0. quoti tne. 13. li. per cimcfas res it. 16. aut hostis] dclc. sua. 24. aut.
ina. 28. maio rio us manubiis. 33. est] dclc.
il. omnia
(118)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
213
Perdi tu ni est, quod interit ac recuperari non potest. (118)
Perbitere Plautus prò perire posuit.
P erg ere dicebant expergefacere.
Pergitc agite. Virgilius : "Pergite Pierides."
Pergraecari est epulis et potationibus inservire. Titinnius : "Hominem improbum , mine ruri pergraecatnr." 5
Permissus appella tur aries , qui annis compluribus tonsus non est.
Pierides Musac a Pierio monte di età e sunt.
Pcrconlalio videtur dieta ex usa nautico, quia aquac altitudinein conto pertentant. Alii volunt pere unctation em
dici, quod scilicet is, qui curiosus est, per cuncta interroget.
Perfuga et transfuga dicitur, quod ad hostes perfugiat et transfugiat. 10
Per fa cui et perse fa cui antiqui dicebant, quod nunc facile et perfacile dicimus. Inde permansi t in consuetudine
facultas.
Perediam et bibesiam Plautus quum dixit , intelligi volti it cupidità tem edendì et bibendi.
P e rem e re alii posucrunt prò probibere, alii prò vitiare.
ANNOt. FÉSTI. Qu. X, 31, 10. Perbitere] explicari Plautum in
Pseudplo III, 1, 12., monuit A. Auc. ' Luculentius e muli- ni eius verbi
significatuin traclat Nonius p. 153, 23. ' 15. Pergere] cf. Nonius
p. 104, 15. v. expergo , et Paulus p. 60. v. experrectus. 20. Per-
dite] Virgil. Ecl. VI, 13. 25. Pergraecari] Aliud est Gracco more
vìvere ap. Clceron. Verrin. I, 26, 67., quod interpp. comparant. Ti-
tinnii versum dedit Botte P. L. Se. V, II. p. 73. fr. ine. 9. 30.
Permissus . . aries] Prontissimi proprie dietimi esse eum arietem putat
Dac. , a pronti tlcndis pilis : non video quibus cxemplis bunc loquendi
usum excusaturus.
Qu. X, 32, 1. 2. Permutatili-] de boc eius toc. significatu v. Gro-
nov. Observv. Ili, 1. p.432. (214. ed. Frotscher.) 6. quo] quod corr.
A. Auc. in mg-, cum Urs. esse] eae corr. Urs., ut babet Aid. vg,
Vilium natimi est e nota èè. 8. Perconctatio] Percunctatio vg.,
male. Idem etynion proponit Nonius p. 44, 17. v. percontari : idque
ctiain rcccnliores plerique approbaverunt. 13. 14. pcrcunctari sit]
per cuncta visit Aid. vg. ; quanquam illud in con. esse, in mg. testatur
A. Auc. per cunctas res it corr. idem et Urs. 16. aut hostis] baec
voce, nescio quomodo alii interpretati sìnt : mibi siinpliciter delenda
videntur. sui] sua corr. A. Auc. in mg. cum Urs. 17. sunt]
sint Aid. \g. 20. per se facul] disiiiiigenda esse, cum vg. coniun-
gerentur ca voce., et iam a Paulo coniuncta' cssent, quamobrem ille in
explicatione perfacile addidit, monuit Scai.. Quac Dac. attulit, ut mi-
vificum illiid persef'acul prò perfaeul tuerelur , nihili sunt. Cf. Paulus
p. 65. v. facul. 22. Percmptalia fulgura] de iisdem eadem Fc.stus
Qu. XII. 13. p. 53, 22. V. postularia. 23. Graccus] GraccJms Aid.
vg. Sed etiam illam nominis formani, quam antiquiorem fuisse oportet,
damnare noli. Granius corr. A. Are. et Urs. in mg. Significali nempe
putarunt eundem Granium Licinianum , cuius libros in rebus sacris ex-
plicandis Macrob. Sat. I, 16. laudat. Sed incertissima baec' est con-
ieelura. 24. ut] aut corr. A. Auc in mg. et Urs. At sic, ut in
cod. est, scripsisse Festum , nunc vix ausiin negare propter concordia»!
buius et inferioris loci (p. 53, 23.)'. Niliilominus in Verrio vel Graccbo
credo fuisse: aut por tenta (FULGURAAUTPORTENTA) , cum fulgura
percmptalia, quae omnia signa divinae voluntatis vincunt, vix Inter por-
tenta censeri possint. peremant] perimant Aid. vg. 25. maiore
manubia] cf. Festus Qu. VIII, 9. p. 167. 1. v. manubiae. 27.
omnia] omina corr. A. Auc. in mg., Urs., Dac. Praetulerim : omnia
omina. 28. manubiis] maioribus addidi rer. Etrusc. IH, 7, 3.
T. II. p. 170. 29. Plautus] Curcul. IH. v. 74. 32. 33.
Caio . . . de re militari] Lion. Caton. p. 43. 33. vietare] vitiare
Aid. vg. est] delcndum est, propter Qu. XI, 1,-1.
ANN. PAULI. 1. interit] interiit duo codd. deteriores. Ac sane
in Festi libro , qucin Paulus excerpsit , interit perfectum erat. 3.
Pergere] cod. Berolin., ut Scal. coniecerat , Lind. Peregre boni codd.
Pcregere vg. 5. Pergraecari] vg. Lind. Pcrgraecare boni codd.,
sed male. 6. aries] agnus mg. A. Auc. 8. percunctationem]
vg. percontationem omucs, ut videtur, Lindemanni codd. et cdd. vett.
Sed illam lectionem, quam Lind. non annotavi!, scnsus postulat.
persef'acul] v. annot. ad Festum.
11.
216
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
(118)
Per petem prò perpetuo dixerunt poetae.
Pcrsillum dicebant vas quoddam picatum , in quo crat unguentimi, unde arma Quirini ungebantur.
Persicum portimi mare Euboicum , quod in eo steterit classis Persarum.
Persicum Plautus dixit peracutum. Perpetrat peragit, perficit.
5Perpulit persuasi! , impulit. Pertisum prò pertaesum dixerunt.
Puticuli sunt appellati, quod vetustissimum genus sepulturac in puteis fuerit, et dicti puticuli, quia ibi cadavera
putescerent.
Putus antiqui dicebant prò puro, unde putatae vites et arborea, quod decisìs impcdimentis remanerent purae. Aurnin
quoque putatum dici solet, id est expurgatum, et ratio putata, id est pura facta.
10 Putitili m Plautus dicit prò stulto.
(H'1) Pubes adolescens , quin etiam plurium numcrus eiusdem aetatis.
ANNOT. FESTI. Qu. XI, 1, 3. De periodo metricorum cf. impri-
mis Marius Victor, p. 2498. P. 8. 9. imperfeetis] interfectis corr.
A. Are. in mg. 9. Lucret.] IV, 44. 11. Pac. in II.] pacuius itili ona
eoo. Pacuvius Iltona Ubs. Bothe P. Se. L. V, I. p. 129. fr. 13. 12.
perpeteiti] perpetim corr. Vossius et Bothe , non recte , nam perpetem
adiectirum fuisse eodem scnsu, quo perpetuimi, id ipsum est quod docet
Festus. 13. traxerim] scripserim transaxim: eo semu , ut prò fu-
turo exacto sit: oculis , id est nutu , eam transegero. 14. rudic]
ruduseulum coni. Scal. , hoc est vas ex cavo informi saxo, quod rudui
sasum impolitum sit. Pro vase hahuit etiam Paulus. quo] ex quo
coni. Scal. 15. Portun.] Quirinalis coni. A. Ave. in mg. Ubs. Sed
v. Suppl. Ann. ad Qu. IX, 4, 26. v. Maximae dignationis. Quod Por-
tunalis flamen Quirini arma ungat, , eius rei ratio non obscurior est,
quam permultorum apud Romanos sacrorum caussae. unguet] Sic
etiam Vegetius scripsit, indicatus a Forcellinio. 16. Plautus]
Amphitr. I, 1, 253. 20. a] actam a suppl. A. Ave. in mg. Ubs.
20. 21. post multos annoi] post haec voce, suspìcor excidisse : acta sit
guani; nam si Naevii histriones personas non gestabant, iidem cogì non
poterant ut cas deponerent. Festus autem putat personatam eam fabu-
lam dictam esse propter personas non depositas. Caeteras difficultates,
quibus ea res premitur, sciens praeterco : v. interim Boettiger. de per-
sonis sccn. in Opuscc. p. 221. 21. eomoedi] Ubs. comodi con.
personis] Ubs. personas con. 23. De Atellanorum privilegio cf.
Liv. VII, 2. 25. scena] ita con. sed cura lineola supra 1. a. seaena
Ubs. 26. Persieus] Persibus apud Naevium in Demetrio esse prò
perite, callide, scribit Varrò de L. L. VII, 6. §. 107. Ac simplex v.
sibus Paulus habet p. 148. Persibus legendum esse monuit Scal. coni,
in Varr. p. 82, 28. (160.). 27. Plautus] in fragmentis incertarum
fabularura 23. p. 445. apud Bothium. 28. de conciliare sibus nisi
qui persibus] Ubs. £ eoo. notatur deconciliane et persieus. Versus
Plauti hic est: nil deconciliares (i. e. adimeres) ibus (producto i, ut
apud Plantum Mil. glor. I, 1, 76. Careni. IV, 2, 20. UH corr. Scal.
Bothe: sibi vg. et sic scribendum coni. Ubs.), nisi quid (ita Se ai.; per-
sibus sapis. Naevius] in incerta comoedia , fr. 11. p. 23. ap. Bo-
thium. 29. adstratio] adest ratio coni. A. Aie. in mg. Ubs. est ratio
vg. Verbis proximis adiunctis Die. corr. captando est ratio , Bothius
carpendo est ratio. Neutrum praefero Ursini sententiae. 30. Pa-
cuv. in Teucro] Bothe p. 146. fr. 20. 31. inpetria] con. imperia
Ubs. quidetinni] cod. qui detinui Ubs. Videtur scribendum :
Pacuvius in Teucro : Neque perpetrare precibus impetrita (i. e. litatio-
nem) quit. (imperio qui ti Scal. nee pretio quit coni. Ubs. quiit Vos-
sius et Bothius.) Et in Piiptris : (sic Scal. Ubs.) Spartani reportare
(repedare Se al. Ubs., sed ille reponere praefert. reportari Li*».) instat,
id si perpetrat. De Telemacho haec dieta puto, eum Penelopen Spar-
tani ad Icarinm patrem reducere velie. Bothe p. 135. fr. 4. de Sparta
dimenila dici opinatur et deponere prò reponare commendat.
Qu. XI, 2, 1. obscenum] cf. Quinctil. Inst. Vili, 3. in consuctu-
dinem est suppl. Ubs. 4. 5. Pertisum] cf. Paulus p. 55. v. disti-
sum et Festus Qu. XIII, 9. p. 81, 6. v. rederguisse. 7. Puteum]
cf. Varrò de L. L. V. §. 25. Paulo aliter Ubs. v. Scpfl. Àia, 8.
Puticulos] Etiam haec ducta ex Varrone de L. L. V. §. 25. coli. Acrone
in Horat. I, 8, 16. Isidori Glossae : Puticuli, quo cadavera proiiciun-
tur. 13. si eliti] eoo. Ubs. tantum A eli e eoo. affert. 16.
Putum] cf. Non. p. 27, 22. et Paulus p. 80. v. imputatum. 18.
di'cijiini] deeisum corr. Ubs. 18. 19. Cornifici] Comifìcius corr.
Ubs. 19. 20. Ennius . . in Alex.] Bothe p. 33. fr. 1. Cf. Geli.
N. A. VI, 5. 21. amidio] dimidio coni. Ubs. eatamidio Vossius,
quod Catamitum significare volebat. Plautus] Pseudolo IV, 7, 103.
25. ta id est pura fac] con. id est pura facta Ubs. 26. Putit.]
supplcmenta petiit Ubs. praecipue ex inferiore loco v. Potitius Qu. XII,
5. p. 45, 21. Plauti^] Bacchid. I, 2, 15. 2S. ad] ab corr.
A. Aie. in mg. 30. publicus] publicos corr. A. Are. in mg. 31.
famil-] cod. fami- Ubs.
ANN. PAULI. 6. in puteis] vg. w potiis M. Gc. «1 putens edd. veti.
QU. XI, 1. (33) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIII. QU. XI, 2. (34) 217
est, cuna alt, cum magistratus nihil auden t ina-> sum iam in obscenum sensum est. || Perpulit, persuasiti
perare, ne quid consul auspici peremat. impulit
||Perihodos dicitur et in Carmine lyrico pars quae- -do me per -pulii . sci-
dam , et in soluta oratione verbis circumscrib- licet c-ompulit || Perti-
ta sententia , et in gymnicis certaminibus 5 sum di - xerunt antiqui prò pertaesum . . .
perihodon vicisse dicitur , qui Pythia , Isthmia , qui paul ■ .
Nemea , Olympia vicit a circumitu eorum || Puteum Varrò scribit dicium esse quod sumi potè
spectaculorum. ||Perempta et interempta prò imper- inde, itisi potius a polii. \\Puticulos dicunt esse ap-
fectisf poni solet a poetis. Lucretius: "Cum cor- pellatos, quod vetustissimum genus sepulturae in pule-
pus simul atque animi natura perempta." ||Perpe- 10 is fuerit, eumque locum fuisse publicum .< .
tem prò perpetuo dixerunt poetae. Pacuius in Iliona: extra p-ortam Exquilinam. ....... Sed
"Fac ut coepisti, hanc operam mihi des perpetem inde p-otius appellatos esse existimat puticu-
oculis traxerim f." ||Persillum vocant sacerdo- los Aeliu-« Stilo, quod, cum in cum locum patres
tes rudiculum f picatum, quof unguine Flamen familias pecudes morticinas et
Portunalis arma Quirini unguet. |]Persicum 15 vilia proicer-enf mancipia ? ibi cadavera
portum Plautus cum ait, mare Euboicum vi- ea putesc - erent . \\Putum prò puro dixisse
detur significare, quod in eo classis Persarum dicitur antiqpos, et inde putatas vites et arbores, quibus
stetisse, non procul a Thebis. [|Personata fabula dicisum f est id quod impedimento erat , Cor-
quaedam Naevi inscribitur , quam putant quidam nifici f ait. neq. aliter accepit Ennius cum dixit
primumf a personatis histrionibus. sed cum post 20 in Alexandre " 1
multos annosi comoedi et tragoedi personis amidio purus put-ws." et Plautus: CiPurus putus hic
uti coeperunt, verisimilius est eam fabulam propter sycophanta est"
inopia m comoedorum actam novam per Atella- quo certior se . Aurum quoque
nos, qui proprie vocantur personati, quia ius est putatum dici so-let, id est expurgatum, et ratio pula-
is non cogi in scena ponere personam, quod cete- 25 ta id est pura fac ......... here-
ris histrionibus pati necesse est. ||Persicusf per- dibus rettulit. || Putitium Plautus prò stulto: i(Putitiostul-
acutum significare videtur, ut Plautus: "I\ihil tior est barbaro." Id autem ex hac causa. Potitii cum
de consiliare sibusf nisi qui f persibus sapis." Naevius: ad f Hercule rit-Mm sacrifìcandi accepissent, eum
*'Et qui fuerit persicusf carpenti adstratiof." Il Perpetrat millibus aeris gra-ws quinquaginta edocuisse dicuntur
peragit, perficit. Pacuvius in Teucro: "Neque perpe- 30 servos publicusf P. R. : quo facto Potitii intra diem
trare precibus inpetria quidetinni patrisf XXX, cum eius famil-iae Xllfuissent, omnes interierunt.
Spartani reponare f instat, id si perpetrai" quo ||Pubes, adulescens, qui iam generare potest, vo~
etiam sine praepositione usi sunt, quod conver- catur, cui contrarium est impubes. quin etiam pu-
EMEND. LECTIO. Qu. XI, 1, 8. 9. interfectis. 13. trans axim. 14. rudusculum. ex quo. 20. adde : actam. 21.
acta sit quam. 26. Persibus. 28. deconeiliares ìbus. quid. 29. persibus. adest ratio. 31. imp etrita quit.
Et in Niptris: 32. reportare. Qu. XI, 2, 18. decisum. 19. Cornificius. 28. ab. 30. publieos.
Ee
218 QU. XI, 3. (35)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIII.
QU. XI, 4. (36)
bes plurium numerus eiusdem aetatis dici solet.
J| Puleolos dictos putant ab aquae ca -ldae pu-
dore, quidam a multitndine puteorum eai'-undem
aquarum gratta faclorum . ver-
, cuna autem
. . . . . . is vio-
... . . « illius
\\Pugnus a putte -tione
id est percussu dicitur. \\Pegasum equum alatum
fuisse tradunt poetae: cuius quidem ungu -lam su-
scitasse fontem, qui Hippocrene dictus est, traditur. sed
lersus alia
Lucina limo
- formon-
-*..., || Prospera
nomina observabantur in scribenda legio-ne, declina-
ta a faustis rebus. || Praecidanea porca produ-cta syllaba
secunda pronuncianda est. Ea enim, quod, ut ait L. Cin-
ema, anlequam novam frugem praecidant, /rt-niiliae pur-
gandae causa immolatur , /wae-cidanea dicitur.
Alii praecidariam dixerunt, quod genùs hostiae quod
ante novam frugem caeditur, /«'fle-cidarium appellabant :
. . . . catur ex tribus pu-
is, cimi tribus liba-
.... Il Porriciam porro /«-ciani, maxime
de extis dicebant antiqui. Plautus in jP-seudolo : "atque in
manibus exta teneam, ut porriciam intebeaf loci."
Porricitur autem in mensis ar-isque quod consecran-
dum est deo: quod profanatur contra, it-J- eonsumi-
tur a vulgo profano. Alii aliter sentiunt9 ut Verrius eo-
dem libro de significatione verbo -rum. sint dieta libe-
re si quae contra dixero) .... arbitratur ob eam cau-
sam profanata in fano a /?o-culof, quia profana ea
EMEND. LECT. Qu. XI, 3, 27. interea. 29. id, 31. (sint.
14. aliis. ex inouiyttv. 1G. ducuntur. 18. prò hi b ea ut.
quoque id est deo dieta f , consume est \ necesse, cnius
opinionem , neque in hoc ,' neque in aliis compluribus
refutare minime \ necesse est , cum propositum ha-
beam ex tanto librorum eius numero intermortua
5 iam et sepulta verba, atque ipso saepe confitente
nullius, usus aut auctoritatis praeterire , et
reliqua quam brevissime redigere in libros»
admodum paucos. ea autem, de quibus dissentio, et
aperte et breviter, ut sciero, scribta in bis libris
10 meis iuvenientur. inscribuntur "priscorum yee-
borum cum exemplis." ||Porigam dixisse antiqui
videntur prò porrigam, propter morem non ingeminan-
darum literarum , ducto verbo a porro regata,
aut sii id frivolum videtur, cum aperte ecivoreginf
15 tractum sit. sed antiqui etiam porgani dixerunt prò por-
rigam. ||Porcae appellantur rari sulci, qui dicunturf
aquae derivandae gratia, dicti quod porcant, id est
prohibent f aquam frumentis nocere : nam crebrio-
res sulci limi f vocantur. || Postliminium recep-
20 tum , Gallus Aelius in libro primo significatio-
num, quae ad ius pertinent, ait esse eum, qui liber,
ex qua civitate in aliam civitatem abierat,
in eandem civitatem redit eo iure, quod constitutum
est de postliminis : itemque f servos a nobis in hos-
25 tium potestatem pervenit , postea ad nos redit
in eius potestatem, cuius antea fuit, iure post-
limini. equi et muli et navis eadem ratio est
postliminium receptum isf quae servi, quae genera
rerum ab hostibus ad nos postliminium redeunt,
30 eadem genera rerum a nobis ad hostis redire pos-
sunt. cum popnlis liberis et cum foederatis et cum
regibus postliminium nobis est ita, nti cum hostibus.
quae nationes in opinione f nostra sunt , cum his
33. populo. Qu. XI, i, 1. ditata. consumi esse. 3. mtki mine.
19. lime. 24. item qui. 2S. postlim. . . is] dele. 33. dicione.
(119)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
219
Puteolos dictos pntant ab aqnae calidae putorc, quidam a multitudine puteorum earnndcm a quartini gratia facto rum.
Pugnus a punctione, id est percussu dicitur.
Praecidaneam porcàm diccbant, quam immolare erant soliti antea, quam no vani frngem praeciderent.
Porriciam porro iaciam.
Porca e iu agnis sunt dictae , quod porcant, id est proliibeant aquam frumentis nocerc. Nam crcbriores sulci limi 5
solcnt vocari.
Posti un in inni reccptus dicitur is , qui extra liniina, boc est terni inos provinciae, captus .Citerai, rursus ad propria
revertitur.
ANN. FESTI. Qu.XI, 3, 2. Puteolos] V. Varrò de L. L.V, 4. §.25.
Strabo V. p.245. Urs. supplcm. paululum immutavi. 9. Pegasum]
haec Urs. debentur. 1-2. tersus] co», ersus Urs. v 15. Prospera]
Haec quae longius discedunt a Scal. et Urs. scntentia, petii ex Cic. de
div. 1,45, 102. cf. Scppl. Ann. 16. ne deelina-] cod. e declinata Urs.
17. età syllaba] haec rettali ad explicandam praecidaneam porcam, cum
Scal. et Urs. titillimi de prosperis nominibus , cui interpretationein v.
praefiscine immiscuerunt, in bis continuari putaverint. Al familiae pur-
gandae mentio aperte ad praecidaneam porcam perlinet. V. Geli. IV,
6. et Varrò de Vita P. R. apud Non. p. 163, 19. t. praecidaneum.
Praeter hos in eo loco restituendo secutus sum Catoncm de R. R. 134.
Marium Victorin. p. 2470. P. Hic sccundam, eamque meliorem origi-
nationem praecidàriae porcae administrat. "Cf. etiam Paulus p. 122.
y. praecidanea. Festus Qu. XII, 21. p. 61, 16. v. popularia. 23.
cafur e* tribus pu-] Urs. baec ad explicationem v. placentae refert,
sed Servius in Aen. VII, 109., ad quem provocat, non de t. placenta,
sed de libo agit. V. Suppl. Ann. 26. Pseudolo] 1, 3, 32. 27.
inlebea] interea em. Urs. Quae secuntar, in iis Scal. et Urs. duces
secutus sum, sed ita ut discrimen Vcrrii ac Festi opinioni» clarius in-
dicarem. De porrecto et profanato locus princeps est Varronis de L.
L. VI, 7. §. 54., quocum cf. Cato de R. R. 50. 132. Macrob. Sat. Ili,
6. Serv. in Aen. Vili, 276. 288. Festus v. Potitium Qu. XII. 5. p. 45,
24. Cf. Suppl. Ann. 29. it] id corr. Urs. 33. culo] scr. pò.
pulo. profana] profanata vult Urs. prophana cod.
Qu. XI, 4, 1. dieta] corrigo dicata. Ita etiam Huschhius. con-
sume est] consumi esse emendo, consumere est corr. A. Auc. in mg.
Urs. 3. minime] mihi ne, i. e. nunc , seribendum esse, monuit
HuSchkius. 9. sciero] Urs. siero co». 11. Porigam] cf. de
literis olim non geminali? Paulus p. 6. r. anus, cum annot. , et de
verbo porgere Paulus p. 60. v. exporgere. 14. ecivoregin] con.
e civo regit Urs. e proregam coni. Scal. rivo regam vg. Proposuc-
rim : e.r uioQiyav, et laborantcm loci structuram ita sublevaverim , ut
aut si in aliis mutetar. 16. Porcae] cf. Paulus p.80. v. imporcitor.
dicuntur] ducuntur èva. A. Aug. in mg. , 17. porcant] porcent coni.
A. Auc in mg. Ac notam, maxime ex Nonio p. 159, 33., verbum por-
cere, per syncopen factum e por-crcerc. Sed consentiunt Fcsti et Pauli
codd. in forma porcant, quapropter Cam mutare religioni duxi. 18.
prohibent] prohibeant em. Urs. 19. limi] Urne corr. Urs., recte,
puto , quanquam liras ipsas a rusticis porcas appellar! scribit Columella
I, 4., et Paulus in suo codice etiam limi legerat. Aliter porcae v. ex-
plicatur a Varrone de L. L. V, 4. §. 39., aliter ab codoni de R. R.
I, 29. Cf. Non. p. 61, 19. Postliminium^ Postliminio coni.
A. Aug. in mg. Sed coli. v. 28. et Paulo apparet, accusativum non
sinc magna difficultatc exturbari posse. Mihi antiqui Romani codem
iure dixisse videntur postliminium aliquem recipere , quo inlicium po-
pulum vocare , et postulionem postulare virum. Quanquam postliminio
redire iam antiqui illi leti dixerunt, quos Cicero Top. 8, 36. advocat.
24'. t'iem^ite] item qui corr. Urs., ut vg. servos] servus corr. Urs.
Sed y. Praef. IV, 3. 25. redit] redit , redit , ut idem verbum ad
relativum et primarium membrum trahi possct, coni. Huschhius in Rich-
teri crit. lei. Annui. 1837, p.873.: quo additamento acqualitas cnuncia-
tionum, quae ad liberum et scrvum spectant, tolleretur. 28. postli-
minium] cod. postliminio coni. Urs. is] iis corr. Urs., sed verba post,
liminio receptum iis ex glosseinate irrepsissc vidit Cuiacius Obss.XI, 23.
T. IV. p. 263. ed. Hanov. Idem tamen scribendum coniccit postliminio
recipiendi, Paratiti, in Cod. Iust. VIII, 50. T. III. p. 197. postliminio
reeeptis iis coni. Huschhius 1. 1. 30.- «] om. cod. 31. cum
foederatis] cod. (sed uno vocabulo). eonfoederatis Urs. 33. opinione]
dicione coni. Urs. Cuiacius. cum his] postliminium non est suppl.
Cuiacius. Ne quis voce, crociti iwif p-37, 1. cum supcrioribus coniun-
gere laboret , hic verbo monco , sex inter haec et illa codicis folia ex-
cidissc. V. Praef. I, 1.
ANNOT. PAULI. 2. percussu] boni codd. Lind. percussione vg.
6. vocari] post h. v. addit M. et vg. : Porcas quae in agris ftunt, ut
(ut om. vg.) Varrò ait dici, quod porriqant fvumentum. Quae ducta
sunt e libris de R. R. I, 29.
Ec*
220 PAULI MAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI. (119)
Postici! ra ostium dici tur in posteriore parte aedium. Ceterum antiqui etiam vicinum habitantem ad posteriorem partem
acdium sic appellarunt. Denique et quae ante nos sunt antica, et quae post nos sunt postica dicuntur, et
dexteram anticam, sinistra in postica ni dicimus. Sic etiam ea coeli pars, quae sole illustratur ad meridiem,
antica nominatur, quae ad septentrionem, postica; rursumque dividuutur in duas partes, orientem et occidentem.
5 Palatili ni, id est mons Romae, appella tus est, quod ibi pecus pascens baiare consueverit , vel quod palare, id est
errare, ibi pecudes solerent; alii , quod ibi Hyperborei filia Palanto habitaverit, quae ex Hercule Latinum pepcrit;
alii e unde in , quod Pallas ibi sepultus sit, aestimant appellati.
Pai mi Ics vitiuni sarmenta appcllantur, quod in modani palmarum bumanarum yirgulas quasi digitos edunt.
Palm u la e appcllantur remi a similitudine manus bumanae.
10 Pallas Minerva est dieta, quod Pallantem Gigantem iuterfecerit , vel, sicut putabant, quod in Pallante palude nata est.
Pappi carduorum flores. Lucretius : "Vcstem nec plumas avium papposque volantes."
Papi Ila e capitula mammarum dictae, quod papularum sint siuiilcs.
Pauperies damnum dicitur, quod quadrupes facit.
Pai pari blandir!.
15 Pauciens dicebant prò raro. Titinnius : "Uxorem pauciens videbo."
(120) pan us facit diminutivo ni panucula.
Pandana porta dieta est Romae, quod semper patere t.
Pandiculari dicuntur, qui toto corpore oscitantcs extcnduntur, eo quod pandi fiunt.
Pandicularis dicebatur dies idem et commun icari u s , in quo omnibus diis communi ter sacrificabatur.
2C»Pancarpiae dicuntur coronae ex vario genere fiorimi factae.
Panibus redimibant caput equi immolati idibus Octobribus in campo Martio, quia id sacri (leni m lìebat ob frugum e ven-
tilili, et equus potins quam bos immolabatur, quod bic bello, bos frugibus paricndis est aptus.
ANNOT. PAULI. 1. posteriore] posteriori M. vicinum] cf. lantiada , v. Plin. N. H. V, 4. g. 28. 11. Lucretius] III, 387.
quae Nonius p. 217, 18. e Titinnio et Lucilio affert, et Varrò de L. 12. Papillac] aliud veriloquium habet Isidor. Origg. XI, 1, 75. 13.
L. V. §. 42. 3. ad meridiem, antica] ita Varrò de L. L. VII. §. 7. Pauperies] Dirksen de XII tabb. legibus p. 532. , qui hoc testìmonium
et epistol. quaest. ap. Festum Qu. XV, 13. p. 145, 2. Quod autem non adhibuit. 14. Palpari] ad Lucilii versum (XXIX. fr. 25. ap. Dou-
dcxtera etiam antica dieta est, explicare conatus sum rer. Etrusc. Ili, sam) spedare videtur. Scd etiam Plautus boc verbum deponentìs forma
6,1. T. II. p. 128. 5. Palatium] ed. vet. vg. Pallatium Lind., lectionis instruit. 15. Pauciens] cf. Nonius p. 157, 14. v. paucies. Titin-
varictate non indicata. Cf. imprimis Varrò de L. L. V. §. 53. cum nius] in Gemina fr. 3. p. 62. ap. Both. P. L. Se. V, II. Nonius eum
annot. baiare] ed. vet. vg. palare Likd. , ex errore typograpbi locum pleniorem reddit. videbo] video cod. Lipsiensis et Bero-
puto. Naevius , a Varrone adductus , propter id veriloquium Balatium linensis, e Nonio, ut videtur. 16. Panus] cf. Nonius p. 149, 22.,
dixerat. 6. Palanto] Palatila M. Latini uxorem eandem dicit Varrò ubi deminutivum panitela legitur, quod a panucula non differt. pa-
1. 1. Festum Vcrriumve sequitur Solin. 1, 15. Euandri filiam Pallan- nucula] Gu. Li.-sn. A. Acc. in mg. panicula M. vg. 17. Pandana]
tiam ab Hercule vitiatani dicit Serv. in Aen. VIII, 51.: et hic ad Var- cf. Varrò de L. L. V. §. 42. 1S. Pandiculari] explicantur haec
ronem provocans, ex Hercule] et Herculem mg. A. Are : quae Plauti Men. V, 2, 80. : Ut pandiculans oscitatur. Gloss. Labb. : Pan-
a nullo cod. continuata nescio qui V. D. bariolatus est. 8. in dieulor, oxo(jàtvóifiui. 19. Pandicul. . . communic] utrumque nomen
modum palmarum] palmae etiam appellantur a Varrone de R. R.I, 8. 31. pariter ignotum. 20. Pancarpiae] multa de ea re Salmas. ad Ca-
9. Palmulae] Glossar. Labb.: Palmula, rò &traQ1 rò nXuroe, tì}<; utin^c pitolin. Gordian. 33. 21. Panibus] cf. Festus Qu. IX, 28, 28. t.
rt fiiQoq. 10. Pallantem Gigantem] cf. Cicero de N. D. Ili, 23. October cquus.
Pallante palude] Callimachum constai Tritoniam paludem dixisse Pai-
(120)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER XIV.
221
Patnlum Lovem Plautus appellai , e uhi s cornua diversa ac late pateant.
Patagium est, quod ad summam tunicam assui solct, quae et patagiata dicitur, et patagiarii qui ciusmodi faciunt.
Patagus morbi genus.
Patricius vicus Romae dictus eo , quod ibi patricii habitaverunt , iubente Servio Tullio, ut, si quid molirentur
adversus ipsum, ex locis superioribus opprimerentur. 5
Pagani a pagis dicti. Pagi dicti a fontibus, quod eadem aqua uterentur. Aquae enim lingua Dorica neeyeti appellantur.
Pag in a e dictae, quod in libris suani quaeque obtincant regionem, ut pagi; vel a pangendo , quod in illis versus pau-
guu tur, id est figuntur.
Parens vulgo pater a ut mater appellatili-, sed iuris prudentes avos et proavos, avias et proavias parentum nomine
appella ri dicunt. , 10
Parere obedire.
Par et significat apparebit.
Paribus equis, id est duobus, Romani utebantur in proelio, ut sudante altero transirent in siccum. Pararium (121)
aes appellabatur id, quod equitibus duplex prò binis equis dabatur.
Parrici-^ quaestores appellabantur , qui solebant creari causa rerum capitalium quaerendarum. Nam parricida non 15
utique is, qui parcntem occidisset, dicebatur, sed qualemcunquc bominem indemnatum. Ita fuisse indicat lex
Numac Pompilii regis , bis composita verbis: "Si qui hominem libcrum dolo sciens morti duit, paricidas esto."
Parumper significat paulisper, quasi perparvum, hoc est valde parvum; refertur autem ad tempus.
ANN. PAULI. 1. Patulum] codd. edd. vett. Patalem vg. , sed
Patulum in mg. Illud verum esse, dubitare non sin uni et codd. in toc
articulo consensus, et quae Festus infra, Qu. XI, 29. p. 37, 5. v. pro-
patuluiu, postili'. Y. etiam annot. ad Paulum p.34. v. cimava. In ipso
Plauto, Trucul. II, 2, 23., ambigitur, patalem an patulum recte scriba-
tur, illud tamen, si a producitur, troebaicum metrum respuit. Quod
Meursius proposuit: patulem (Exc. crit. I. in Trucul. 2.), nibil babet
quo commendetur. Graecos idem boum génus a vocabulo ab eadem
stirpe ducto appellasse ntTtjXovq , docet Athen. IX. p. 376 b. , a Dac.
laudatus. Non aliter Hesycbius v. ntraìdùiuv. Patuli boves a cornibus
ita dicuntur , ut c'Xixfg (ìovq iidem qui xigueaatv iltxroi. 2. Pata-
gium] cf. Nonius p. 540, 4. patagiarii] ed. vet. vg. patagiani
Lind. sine annot. : merum spbalma. Patagiarii memorantur a Plauto,
Aulul. Ili, 5, 3. ciusmodi] opera, quod vg. additur, om. boni codd.
Lind. 3. Patagus] cf. Plautus apud Macrob. Sat. V, 19. 4.
Patricius vicus] cf. Festus Qu. XV, 25. p. 157, 2. 6. Pagani . .
Pagi] baec coniunxi , cum Verrii disputationis eundem fere tcnorem
fuisse putarem, ut apud Servium, in Virgil. G. II, 381.: villas , quae
pagi utzÒ twv Tcrjyiav appellantur, i. e. a fontibus, circa quos villae con-
sueverant condì: unde et pagani dicti , quasi ex uno fonte potantes.
Ita Budacus pbratrias dictas putabat dna tóìv qiqmxuv. V. Buttmann.
Mytbol. T. II. p. 333. 7. 8. panguntur] codd. Lind. panganlur
vg., quapropter A. Abg. in mg. etiain figantur) apposuit. 12. Fa-
rei] codd. Lino. Parrei vg. , sed Paret in mg. Cf. Festus in altera
Ut. P. parte, Qu. XII, 1. p. 41, 25. v. parret. Formulae: si paret,
exempla e Cicerone plura contulit A. Aug. Festus paret prò futuro
verbi tertiae coniug. babuisse videtur. 13. Paribus equis] baec
pararlo aeri explicando a Verrio subiti ne ta fuisse credidcrim. Cf. Pau-
lus p. 61. v. equestre aes. 15. Parrici] boni codd. Lind. Parici
vg. Non baesito in partes Scvl. concedere, qui ut Parricidi scriberetur
iussit. Ita eosdem quaestores a Festo Qu. XII, 27. p. 67, 31. dictos
esse apparet. Cf. Pomponius in Digest. I, 2, 2. §. 23.: Quaestores par-
ricida, quorum etiam meminit lex duodecim tabularum. 16. homi-
nem indemnatum. Ita fuisse] ita Gu., nisi quod distinctionem non habet.
hom. indemnatum fuisse M. hominem. Id autem fuisse ufi., sed in mg.
indemnatum. hominem, Id autem ita fuisse Lind. : perperam. Nani
illud indemnatum in definiendo parricida non erat omittendum, quoniam
damnati caedes non capitalis noxae babebatur. Ac video eos , qui in
resaveiendis XII tabb. fragmentis laboravcrunt, magnam partem voc. in-
demnatum conservasse, ut Pitboeum : Si quis liberum hominem indemna-
tum morte duit, paricida esto. V. Dirksen. de XII tabb. p. 618. 16.
17. lex Numae] v. Dirksen Versuche zur Kritik und Ausleg. p. 236.
17. qui] boni codd. Lind. quis vg. paricidas] M., in cuius mg.
est: nota antiquam loculionem , et Gu. paricida vg. Memorabile ve-
tustae Latinorum linguae cum Graeca cognationis documcntum , quod,
licet alterum eiusdem formae exemplum non innotuerit, rectissime tamen
restitutum est a Lind. 18. perparvum . . parvum] codd. Lind.
perparum . . parum vg.
222
PAUL! DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(121)
Parasangae apud Persas viarum mcnsurae.
Paca uria* est id , quod paene minti s sit , quam n ecesse est.
Pellices mine quìdem appellantur alienis succumbentes non soluin feminae , sed etiara niares. Antiqui proprie eam
pellicem nominabant, quae nxorem habenti nubebat. Cui generi mulierum ctiam pocna constituta est a INunia
5 Pompilio bac lege : "Pellex aram Iunonis ne tangito$ si tanget, Iunoni crinibus demissis agnum* feminam caedito.
Paedidos sordidos significai atque obsoletos. Traetum vocabulum a Graeco, quia ncùdsg, id est pueri, talis sint
aetatis, ut a sordibus nesciant abstincrc.
Paeana* Apollinem vocaverunt, quod sagittarum ictu eum nocere putabant. Est enim nctietv ferire. Alii, quod reme-
dians morbis finera faceret talis gravitatis.
lOPeligni ex Illyrico orti. Inde enim profecti due tu Volsimi regis, cui cognomen fuit Lucullo, partem Italiae occupa-
runt. Huius fuerunt nepotcs Paeinus, a quo Pacinates, et Pclicus, a quo Peligni.
Pales dicebatur dea pastoni in , euius festa Palili a dicebantur; vel, ut alii volunt, dieta Par ili a, quod prò partu
pecoris eidem sacra fiebant.
Partu s et prò nascendo ponitur et prò parato. Naevius: "Male parta male dilabuntur."
15 Parones navium genus, ad cuius similitudiucm myoparo vocatur.
Passer marinus, quem vocat vulgus str utbocamelum.
Parcitolinguam in sacrificiis dicebatur, id est coerceto , con line lo, faceto.
Pastillus forma panis parvi utique diminutivum est a pane.
(122) Passales et oves et gallinae appellantur, quod passim pascuntur.
ANN. PAULI. 2. Paenuria] Penuria codd. vg. Lind. Scd illud
postulat literarum ordo. Pellicci Ycrrius sub nomine Graeco naXkaxn -, et
Pelignos sub Pacinates posuisse videtur. paene minus] peniti minus
corr. Vossius-in Etymologico , cui assenlitur Dac. At illud voluit an-
tiquus elyinologus. 3. Pellices] cf. Gellius N. A. IV, 3. , ubi
Numac lex vetustiori loquendi consuetudini paullo aptior legitur: sed
ex libidine editorum magis, quam ex fide codicum. Oleum et operam
mihi perdidisse videntur, qui regum legibus antiquitalis illam robiginem
reddere studuerunt , quam iam tum detersam esse apparet, cum in Pa-
pirianum ius reciperentur. proprie eam] boni codd. Lisd. eam
proprie vg. 4. a Niuna] v. Dirksen Versuche p. 328 sq. 5.
demissis] Gc vg. Lini», dimissis cett. codd. agnum] Berolincnsis
et Lipsiensis cod. vg. agnam boni codd. Lind. Praetuli tamen illud,
quod testatae est antiquitalis (v. Paulus p. G. v. agnus , cum annot.),
et Gcllii codicibus comprobatur. Nam arnum in Gelili conlextum te-
mere invectum est. Qui Beroliriensem et Lipsicnscin codiccm scripse-
runt, eos Gellium adbibuisse exislimavcriin. C. Paedidos] cf. No-
nius p. 163, 12. v. paeminosus. 7. abstinerc] vg. Lind. abstincri
boni cjodd. 8. Pacano] vg. Paean codd. Lind. Et potcst sane
ipse Paulus in eo voe. declinando errasse. 9. jinem faceret] nempc
a Tiaìiuv Li grammatici Paeanem dictum putabant. V. Lcx. Rkclor. ap.
Bekker. Anécd. I. p. 295, 33 sq. yiró/aroq naia» -ne uno roi" nuvouo&ui.
10. Peligni] contrariam Ovidii F. Ili, 95. scntenliaiu praefert Nicbuhr.
R. II. T. I. p. 100. ed. scc. Volsimi] boni codd. Li>D. Volsini
vg. , sed Volsimi in mg. 11. Pacinus . . . Pacinates] Pecinus , a
quo Pecinates V. C. A. Aie. in mg. Limo. codd. eam lectionem non
obtulerunt. 12. Palilia] Ut, ut videtur, sicut vg. Parilia Go.
Lind. Illud buie loco aptius videbatur. Cf. Fcstus Qu.XII, li. p. 54,
34. v. Parilia. prò partu] simile etymon babet Mar. Victorin.
p. 2470 P. Cf. Turncb. Adv. XVI, 22. 14. Ni*.»**] Ennius A.
Acc. in mg. Illud omnes codd. ruentur. Botbe P. Se. L. V, 1. p. 92.
ine. 5. 15. Parones] cf. Paulus p. 100. v. myoparo. 16-
Passer marinus] Plautum, Pers. II, 2, 17., comparavit Scal. strutho-
camelum] corr. A. Acc. in mg. Lind. strytocainellum boni codd. stru-
tomellum vg. 17. Parcito] Li.m». ex uno Gc. Pascilo cclt. codd.
vg. Illud rcponcndum esse, ccnsucrat iam Salmas. Exerc. Plin. p. /3.
a., quod compcscere quidem significare posset cocrcere , sed pascere
simplieiter eo signtiìcatu inauditura esset : recte. ut nubi videtur. Nani
pascere nunquain prò parcere dictum esse , supcriore loco monitum est
in annot. ad p. 46. v. compcrccrc. . 18. Pastillus] Glossar. Labb. :
Pastillus, xqoXio/.oq. Ci". Fcstus Qu. XII, 20. p. 60, 30. v. pastillum.
Et boc est in Glossar. Labb. , cum eodem interpretamento. Deminuti-
vum voc. naoróv (v. Hesycb. v. ,-ir«jr«) esse monuil Doederlin. Syn. et
Etym. T. VI, p. 258. panis parvi] vg. pani punis Lind. ex uno
Gc. 19. Passales] cf. Fcstus Qu. XII, 11. p. 51, 29. v. pascale*, in
Catonianis, et Lucilius ap. Fcstuui Qu. XIV, 5. p. 109, 10. v. solox.
(122)
DE SIGNIFICATONE VERBORUM. LIBER XIV.
223
P li ascola appellant Graeci, quas vulgus peras* vocat.
Praetoria cohors est dieta, quod a praetore non discedebat. Scipio enim Africanus primus fortissimum quemque
delegit , qui ab eo in bello non discederent et cetero miniere militiae vacarent et sesquiplex stipendium accipcrent.
Prorsum ponebant prò recto.
Prandi um ex Graeco nQoèvdiov est dietimi, nam meridianum cibum coenam vocabant. 5
Praetextae appellai! tur , quae res gestas Ronianorum continent scriptas.
Praetoria porta in castris appellatili', qua exercitus in proclami educitur, quia initio practores crant, qui nunc con-
sules, et bi bella admiuistrabant , quorum tabernaculum quoque dicebatur praetorium.
Praes est is, qui populo se obligat, interrogatusque a magistrata, si praes sit, ille respondet: praes.
Praesiderare dicitur, quum maturius biberna tempestas movetur , quasi ante sideris tempus. 10
Praesidium est, quod prò utilitatc et salute alicuius auxilii gratia praeponitur. Subsidium, quod postposftum est
ad subyeniendum laborantibus.
Praestinare apud Plautum praeemere est, id est emendo tenere.
Praestitein in cailem significa tionc dicebant antiqui, qua nunc dicimus antcstitem.
Praestolari is dicitur, qui ante stando ibi, quo venturum excipere vult, moratur. 15
Praeficae dicuntur mulieres ad lamentandum mortuum conductae , quae dant ceteris modum piangenti!, quasi in hoc
ipsum praefectae. Naevius : "Haec quidem mebercle, opinor, praefica est, quae sic mortuum collaudai."
Praesagire est praedivinare , praesipere. Sagax enim est acutus et sollers.
Praecidanea agna vocabatur, quae ante alias caedebatur. Item porca, quae Cereri mactabatur ab eo, qui mortuo
iusta non fccisset, id est glebam non obiecisset, quia mos erat eis id facere, priusquam novas fruges gustarent. 20
1-
-V
ANNOT. PAULI. 1. Phascola] vg. Lind. Phascolla boni codd.
Hesychius: giuaxukiov , fìaHàvtiov' <puoxo>A.ot; ài io ftéya, ilq o tu Ifiunct
ìp(ìùk).iT(u. peras] corr. A. Ape in mg. pernas codd. Lindemanni., vg.
penas V. C. , quem A. Acc. in mg. laudat. 2. Praetoria cohors]
cf. paulo inferius v. Praetoria porta. 3. sesquiplex] M. vg. sex-
quiplcx Gv. Lind. 4. Prorsum] de eodem voc. Festus in Catonia-
nis , Qu. XII, 4. p.,44, 21. 5. nqohdiov] restituit Lind. e bonis
codd., in quibus poendion est. om. vg. Plutarchum quoque, Sympos.
«juaest. Vili, 6, 5., prandium a tiqo ìvùiov, sed eundem etiam a tiqo ìv-
éila? derivare, .monuerat Cantcrus Nov. IV, 28. Caeterum Graecum
illud voc. TiQotvó'iov non ex consuetudine ductum , sed factitiiuu est.
C. Praetextae] reclius dici videntur quam praetextatae fabulae. scri-
ptas] M. vg. scriptae cett. codd. Lind. 7. 8. praetores . . con-
sules] cf. Vario de L. L. V. §. 80. 87. Liv. III, 55. 9. Praes]
cf. Varrò de L. L. V. §. 40. VI. §. 74., ubi recte puto scriptum esse
praes siet , et Paulus p. 102. v. manceps. Caeterum in Tlioria lege
praedes PRAEVIDES dicuntur, ex quo intelligilur praedes a praevidendo
dictos esse. 10. Praesiderare] cf. Paulus p. 33. v. considerare,
p. 57. v. desiderare. Idem Graecc dici nno/ttinù^t iv , docte exposucrunt
Turneb. Adv. Ili, 10. Salmas. Exerc. Plin. p. 302, 1 e. 11. Prae-
sidium] cf. Varrò de L. L. V. §. 89. 90. 13. apud Plautum] in
Captiv. IV, 2, 69. Epid. II, 2, 94. Pseud. I, 2, 37. praeemere]
boni codd., etiam Vossii liber ms., Lind. emere vg. 14. Praestitem]
Lares Praestitcs et Iuppiter Pracstes noti sunt. antestitem] boni
codd. antistitem vg. Lind. Illud eodem iure dici puto, quo antesto.
15. Praestolari] cf. Nonius p. 161, 30. 16. Praeficae] de iisdem
Varrò de L. L. VII. §. 70. Nonius p. 66, 31. v. praefica, p. 145, 25.
v. naenia. Gloss. Labb. : Praefica, ?} ngò t?;? xkivij? ìv xfj ì*<pon~t
xonro/A,évT7. 17. Naevius] idem versus est apud Varron. 1.1. Bothe P.
Se. L. V, IL p.26. mehercle] hercle Varrò. Item: quae sic] nam
Varrò : quae numeris aptiora esse videntur. 18. Praesagire] cf.
Festus Qu. XII, 23. p. 63, 7. v. praesagitio , et Qu. XIV, 25. p. 129,
29. v. sagaces. 19. Praecidanea agna] cf. Paulus p. 131. v. pre-
cidere, porca] de bac Festus Qu. XI, 3. p.35, 20. v. porca prae-
cid., ubi cf. quae annotavimus. 20. glebam non obiecisset] cf.
Varrò de L. L. V. §. 23. quia . . . id] boni codd. Lind. quod,
omisso id, vg.
224
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(122)
Prae^ias dicebant , qui a flaminibus praeinittebantur , ut denuntiarent opificibus , manus abstlnerent ab opere, ne, si
ridisse t sacerdos facieutem opus, sacra polluerentur.
Praeiuratioues facere dicunturbi, qui ante alios conceptis verbis iurant : post quos in eadem verba iurantes tantum -
modo elicimi: : idem in me.
5 Pronurus nepotis uxor.
tl23) ...
Praeneste dieta est, quia is locus , quo condita est, montibus praestet.
Promissum capillum dicitur longum. Itcm barba promissa velut porro missa.
Promiscam diccbant prò promiscue.
Promonstra prodigia.
lOPrimordia principia.
Promulga ri leges dicuntur, quum primum in vulgus eduntur, quasi provulgari.
Promulco agi dicitur navis, quum scapbae ducitur fune.
Principalis castrorum porta nominatur, quod in eo loco est, in quo principcs ordines tendunt.
Praenominibus feminas esse appellatas testimonio sunt Caecilia et Tarracia , quae ambac Gaiae solitac sint appcllari,
15 pari modo Lucia et Titia.
Prymnesius palus, ad quem funis nauticus religatur, quem alii tonsilla m dicunt.
Pro e are poscere. Unde procace» meretrices ab assidue poscendo, et proci uxorem poscentes in matrimonium.
ANNOT. PAULI. 1. Praecias] Precias vg. Preda codd. Lia».
Voc. nullius scriptoris usu comprobatur, nam quod Appuleius in descri-
ptlonc pompac Isiacae eodem uti videtur, Metani. XI. p.261. (772. Oud.):
praeciae , qui faoilem sacris vtatn davi praedicarent : Dousac effecit
auctoritas , nam in omnibus codd. est plerique. Iidem a Macrobio
Sat. I, 16. praecones, a Servio in Virgil. G. I, 268. ponlificum cala-
tores dicuntur. Sed infra, in altera lit. P. parte, Qu. XII, 17. p. 57,
20. eadem piane de pracciamitaloribus narrantur, quod nonien eandem
formam in cod. Farnesiano et in Pauli libris mss. babet. Praeclamila-
tores ibi corr. A. Aug. in mg. et Urs. Pracciae metatores Scal. : sed
inctatores ab ea re alieni. Ncc taiucn intclligo , qua via praccianiitato-
rcs a praeciis descendere potucrint, ac suspicor, fuisse.praeciaminatores,
ita ut a praecia verbum praeciare, nomea pracciamen, verbuni praeciami-
nare , et bine denique nomcn pracciaminator factum sit. qui] M.
vg. quia Gu. Liimd. 3. Praciurationes] excmpla apposuit Urs. e
Livio II, 45. Polyb. VI, 21, 3. 6. Praeneste] bacc ex Catone
sumpta. Servius Danielis, a Dac. adductus, in Yirg'il. Acn. VII, 682.:
Cato dicit: Quia is locus monlibns praestet, Praeneste oppido nomea
dedit. 7. Promissum] cf. Festus Qu. XI, 30. p. 38, 21. v. prò.
dicitur] boni codd. dicunt vg. Vg. Promissus capillus scribebatur.
Paul uni apparet in cundem crrorem incidisse , quem saepe notavimus.
V. annoi, ad p.7. v. alveolum. 8i Promiscam] adverbium est Plauto,
Rudcnt. IV, 4, 137. Pseud. IV, 5, 11. aliisque antiquioribus. /""<>]
M. oin. Gu. vg. Limi. Facile excidcrc poterai ante promiscue. 9.
Promonstia] cf. Festus Qu. Vili, 20. p. 168, 20. v. monstnim. 11.
in vulgus eduntur] antequam accipiantur vel feranlur addendum esse,
ut piena essct promulgationis definitio , obscrvavit A. Are. 12.
Promulco] cf. Festus Qu. XIII, 14. p. 86, 33. v. rcmulco. Utroque
verbo comparato apparet edam remulcum fortuito tantum casu congruere
cum Graeco yv(tovJ.y.i(» , et veram originem qnaerendam esse in Latino
MELLO, i. e. moveo , unde remelige ducitur. scaphae] M. vg.
scapha Gu. mg. A. Aug. Li>d. : quo sensus piane pervertitur. 13.
Principalis . . . porta] cf. p. 123. v. praetoria porta. 14. Prae-
nominibus] cf. Valerius, quem vocant, de nomin. ralione. Caecilia]
de bac v. Paulus p. 71. v. Gaia Caec. cum annot. Tarracia] v.
Geli. N. A. VI, 7. Prymnesius corr. A. Auc. in mg. Lu*d. Prymesius
Gu. Primesius M. Primnesius vg. Urs. tot imi articnlum sic refinge-
bat: Prymnesium, funis nauticus, quo navis ad palum religatur, quem
alii ionsillam dicunt. At sic non cum Paulo solo, sed etiam cum Festo,
Qu.XV, 31. p. 163, 28. pugnabat. Nec multum discrepat Isidor. Origg.
XIX, 2, 14. : Tonsilla uncinus ferreus vel ligneus , ad quem in litore
dcfi.xum funcs navium illigantur. 16. tonsillam] tostila M. Ita
etiam iufra in Festo tosillam est, quae antiqnior fortasse forma est, ut
ecsor et cosol. 17. Procare] cf. Festus Qu. XII, 17. p. 57, 1. y.
procum, Qu. XIII, 12. p. 84, 25. v. reciprocare. Consentii Varrò de
L. L. VI. §. 80., Nonius p.23, 32. et 460, 21. v. procacit., Servius Dan.
in Virgil. Acn. I, 536. Vg. legebatur prò cari , quod Li.m». non anno-
tavi t.
(123)
DE SIGNIFICATONE VERBORIM. LIBER XIV.
225
Procellunt procumbunt.
Proculum inter cognomina cum dicunt, qui natus est patre peregrinante a patria procul: ' Proculos sunt. qui cred;.nt
ideo dictos , quia patribus senibns quasi procul progressis aetate nati sunt.
Procapis progenies, quac ab uno capite procedit.
Procincta classis dicebatur, quum excrcitus cinctus erat Gabino cincin confcstim pugna tu rus. Vctustius cnim fuit 5
multitudincm bominum, quam navium, classem appellali.
„ . rr . . , • li -ili .
Procitant provocitant. Citare cnim vocitare est, unde procet et proci t et procat dicebant prò poscit.
Procalare provocare ex Gracco kccXsìv, id est voco. Unde balendac, calumnia, calones et caculae et calatores.
Pro cera prolixa et in longuni producta , quasi ex cera ob eius facilitatem.
Procitum, quum prima syllaba corripitur, significai pctitum. Livins : "Matrem procitum plurimi veneruut." 10
Procitum testamentum dicebatur velut procatum , provocatuui , id est irritimi ac ruptnm.
Procestria dicuntur, quo proceditur in muro. Aclius procestria aedifìcia dixit esse extra portatri; Artorius- procestria, (\%i)
quae sunt ante castra. Etiam qui non habent castra ,. propugnacula, quilius prò castris utuntur, aedificant.
Prosapia progenies, id est porro sparsis et quasi iactis liberis , quia stipare significai iacere et disiicere.
Prosicium, quod prosecatum proiicitur. ,15
ANNOT. PAULI. 1. Procellunt] Plauti Mil.III, 1, 166. significar!,
observavit Dac, ibique legendum esse: Sed -procellunt, ned procumbunt,
monuit Lind. Omnia fere movendi verba , notuui est , intransitivum
significatum adsciscere , vel , rectius dicam , a principio motum ipsum,
non motus caussam , designare. 2. Proculum] coniunxi duos arti-
culos, quibus contrariae intcr se pluvium grammaticorum opinionès refe-
runtur , in unum. Valerius de noni, rat.: Quae olim praenomina fue-
runt , nunc cognomina sunt: ut Postumus , Agrippa , Proculus. Isid.
Glossac : Proculus , atti patre longius peregrinante naseitur. ere-
dant] credunt Lini», ex uno Gu. 4. Procapis] Isidor. Gloss. : Pro-
capis proximus. Sed aliud voc. est procapis substantivum feniininum,
quod Verrius bic explicuerat. Simile est concapis, quod restituemus
XII tabulis apud Festum Qu. XVI, 8. p. 192, 8. v. tignum. 5.
Procincta ci.] cf. Paulus p. 43. v. classis proc. .cum annoi. Ga-
bino ct'ncfu] De boc nupcr disputatimi rer. Etrusc.I, 3, 8. T. I. p.265.,
et in Annal. Acad. Bavar. T. I. p.29. a Fr. Tbierscbio, qui vir doctis-
simus non recte dixit , cine timi Gabinum mibi idem visuni esse quod
cingulum militare. Cinctus Gabinus ita comparatus erat , ut togae sua
ipsarum lacinia circa corpus incingerentur , nulloque praeterea cingulo
opus esset. 7. Pracitant] e Pauli epitome male contrada intelligi
videtur, duplex etymon a Verrio expositum esse -voce, procito et proco,
alterum a provocito et provoco , altcrum a cito et cieo. Cf. Festus
Qu.XII, 21. p.61, 7. v. prox. Neutrum, si quid video, probari potest.
Gloss. Labb.: Procitat, jtoofxxaXfìTai. procit et procat] ita scripsi,
cuin in codd. et vg. legeretur prociet. Procat, ut ab boc voc. alius
artic. inciperet. Sed idem voc. in eadem eiusdem literae parte a Festo
ipsoque Paulo bis expli calimi esse verbis iisdem, non credibile est. Procit,
quod posui, commendatur Gloss. Labb. : Procio , cis , fivù/iui,. Proees
alibi non reperitur. 8. Procalare] cf. Paulus p. 31. v. calatores
cum annot. calumnia] rectius liane deduci a verbo calvo, ut fìt
a Cbarisio I. p. 43. et Prisciano X, p. 883., monuit Dvc. eacu~
tae] aliter de bis Paulus p. 35. v. caculae. 10. Livius] in Odys-
sia, ut monuit Scal. , collato Htìmero Od. I, '248. Satnrniuin versum
Hermann. Eleni, doctr. metr. p. 620. ita dimetitur: . . . matrem proci-
tum plurimi venerimi. Sed sccunda syllaba voc. procitum corripienda
an producenda sit, incertum est. 11. Procitum] de boc testamenti
vitio leti nibil : de rupto sive irrito testamento multa. 12. Procestria]
Gloss. Labb.: Procastria , olxi/ftara tiqo TiuQffipokrjq, et ol noò tiav nu-
otnfìolàiv roTcoi. HaQffiPoi.il castra significat. in muro] a muro
coni. Lipsius de niil. Ilom. V, 1. Opp. T. III. p. 137. Sed procestria
etiam propugnacula esse pot,-rant muris extrinsecus adiecta. 13.'
Etiam] ante boc voc. piene interpunxi , cum priores omnia verba ad
linoni usque Artorio tribuissent. aedificant] adde cogitatione : et
baec quoque procestria dicuntur. aedifieiave malebat Lipsius 1. 1.
14. sup are] Lind. suture Gu. sittare M. sipare vg. Cf. Festus XIV,
15. p. 119, 23. v. supat, Conspirat Nonius p. 67, 28. v. prosapies.
et disiicere] et dissipare disicere legendum putat Dac. Sed in ipso su-
pando spargendi sive disiciendi notio inest. 15. Prosicium] hanc
voc. formam nusquam legi, observat Vossius in Etymologico,. ac propterea
prosiciae legendum putat. Faeilius possis Prosiciem. Cf. Nonius p.
220, 17. v. prosccta. prosecatum] M. vg. praeseeatum Gu. Likd.
proiicitur] porricilur coni. Urs. At hoc ipsttin porricitur Festus vide-
tur verbo proiicitur interpretatus esse.
Ff
226
PAULI DIAC. EXCERPTA EX LIB. POMP. FESTI
(124)
Prose quium a proseguendo ; ohsequium ab obsequcndo dicuntur.
Prosedas meretrices Plautus appellat, quae ante stabula sedeant. Eaedem et prostibulae.
Pro sente ntla acsi dicatur in seri lentia, ut prò rosi vis, id est in rostris.
Prosumia genus navigli speculatorium parvum.
rnii nx- <W Jv6 Prosita proposita.
<a -|! i)-,^ aX Privos privasque antiqui dicebant prò singulis. Ob quam causam et privata dicuntur, quae uninscuinsque siut;
L vi Ibi li bine et privilegium etprivatus; dicimus tamen et privatimi, cui quid est ademptuin.
* Privignus dictus , quod, ante quam ma ter secundo n ubere t, est progenitus. Pri enim antiqui prò prae dixerunt.
Praevaricatores a praetergrediendo sunt vocitati.
10 Prisci Latini proprie appellati sunt hi, qui, priusquam conderetur Roma, fuerunt.
Priscus Tarquiniiis est dictus, quia prius fuit, quam Superbus Tarquinius.
Pristinum ab co venit, quod est prius; pari modo et prior.
Proletarium capite censum , dictuin quod ex bis civitas constet, quasi prolis * progenie 5 iidem et prole tane i.
Procitare*J* saepe prolicere , id est producere.
15 Prologium principium, proloquium. Pacuvius : "Quid est? Nam me exanimasti prologio tuo."
Prolugere dicuntur, qui solito diutius lugcnt.
Praeliares dies appellantur, quibus fas est hostein bello laecssere. Era ni cuim quaedam feriac publicae, qnibns
nefas fuit id facere.
Provinciae appellati tur, quod populus Roman us eas provicit, id est ante vicit.
20 Protinam protinus. Terentius: "Protinam me coiciain in pedes."
(125) Prnina dieta, quod fruges ac virgulta perurat.
Prugnum prò privignum.
ANNOT. PAULI. 2. Plautus] Poenulo I, 2, 55. prostibulae]
M. vg. prostibula Gu. Lino. Non recte , nam et illud Plautinunt est.
V. Pers. V, 2, 61. Clitcll. fr. 16. ap. Bothium. Ac video eandem
formam eliam sapra p. 7. v. alicariae e M. et vg. rcstituendam esse , a
Lind. cxpulsam. 3. Pro sent.] cf. Festus Qu. XI, 30. p. 38, 11.
t. prò, et Qu. XII, 16, p. 56, 30. v. prò censu. 4. Prosumia]
ef. Geli. N. A. X, 25, 5. Nonius p. 536, 10. 5. Prosita] Posila
coni. Dac. male. Nam situs olim genuinum erat participium , ut Taci-
tus dicit: ara Druso sita, dgy_ui.xug. 6. Privos] cf. Geli. N. A. X,
20, 4. Nonius p. 35, 19. 159, 24. Festus Qu. X, 21, 21. v. privicloes.
Docte de co voc. Scal. , qui quod id Ciceroni restituii, assentientes
li abui t novissimos editores. 7. privatus] haec aut esse mendosa,
aut a Paulo detruncata, quod si addidisset: cut» distinguitur ab eo,
qui cut» potestate est, recte cactera cohaererent , aptissime censet A.
Auc 8. Privignus] cf. p. 28. y. bignae. 9. Praevaricatores]
Plin. N. H. XV1II, 19, 49. §. 179.: Arator , nisi incurvus , praevarica-
tur. Inde translatum hoc crimen in forum. 10. Prisci Lat.] contra
disputat Niebuhr. H. R. I, 389. ann. 853. ed. sec. 13. Proleta-
rium] t. Geli. N. A. XVI, 10. Nonius p. 67, 18. 155, 19. v. proletarii,
qui proletarios et capite censos recte distinguunt. prolis progenie]
i. e. prolis procreatione. Ita scripsit Huschk. de Servio Tullio p. 187.
proles prog. codd. vg. 14. Procitare] suspicor Festum Prolicitare
scripsisse, et propter ordinem tocc. (v. Praef. II, 2.Ì, et propter inter-
pretationem. 15. Pacuvius] Bothe P. Se. L. V, I. p. 151. n. 19.,
qui non recte tradit , libros babere examinasti. 17. Praeliares]
non iidem qui iusti dies dicuntur. V. Paulus p. 77. t. iusti. quae-
dam feriae] v. Festus Qu. IX, 5. p. 5, 11, t. mundus. 20. Pro-
tinam] cf. Varrò de L. L. VII. §. 107. Nonius p. 375, 29. r. protinus.
Terentius] Phorm. I, 4, 13. , ubi Donatum Nigidio auctore praetulisse
protinam, cum alii protinus legerent, annotavit A, Ace. me coiciam]
Gu. Limi, me coniciam M. coniiciam me Tg.
:2. prò privignum]
vg. 'Limo. : lectio incertissima, promum Gr. num M. Prunum , Pro-
num, Turium mg. A. Aie. Quid bic scriptum fuerit , eo dinìcilius est
inventu, quod voc. prugnum boc solo loco memoratur.
(123)
DE SIGINIFICATTOrVE VERBORUM. LIBER XIV.
227
Propages progenies a propagando, ut faciunt rustici, qmim vitem vetulam supprimunt, ut ex ca una plurcs faciant.
Propetrare mandare, quod perficiatur; nana impetrare est exorare et perpetrare perficerc.
Propudium dicebant, quum maledicto nudare turpitudine») volcbant, quasi porro pudendum. Quidam propudium
putant dici , a quo pudor et pudicitia procul sint. »
ANNOT. PAULI. 1. progenies] codd. mg. A. Auc. Lind. propa-
ijlncs vg. : male. Cf. Nonius p. 64, 27. v. propages, et p. 221, 6. v.
propago. 3. Propudium] cf. Qu. XIII, 17. p. 89, 12. v. repu-
dium. Recte Verrius utrumque vocabulum a pudendo deduxit , cuius
verbi significatio ex utroque clare elucet. Repudio cnim mulier dimissa
ignominia simul afficitur; ac propudium ab initio id animai Tel is homo
dictus esse videtur, qui cum detestatione, tanquam turpitudinem omnem
secum ablaturus , ex terra j> io turbatili- , ut yaQfiaxol apud Ionas et hir-
cus ille Asasel in Hebraeorum sacris. Certe buie interprctationi eximie
favet porci propudiani appellatio (V. Festus Qu. XII , 8. p. 48,
17.), quod xa&uQfia erat gentis Claudiae. Godofr. Hermanno, qui
tripudium et repudium cognata esse vocabulo putaverat (in Actis Soc.
Graec. V. I. Praef. p. XXVIII.), oblocutus sum in Notit. liter. Gotting.
a. MDCCCXXXVI. p. 1701.: cui censurae, profecto nec leviter ncc pe-
tulanti animo scriptae , quod Hcrmannus ea opponere pò In i l , quae in
PS. a. MDCCCXXXVIl. leguntur, dolui sane , ac dolebo sempcr ea a
•viro de nostris literis praeclare merito in aliorum studia opprobria fusa
esse , quae ipsi nonnisi novis et auctis opprobriis redimenda esse vidc-
antur. At nolo ebartae spatio , quod in Paulo et Festo disponendis
casus bic liberum mihi concessit , abati ad privatas lites agcndas.
aurini] quum cum coni. A. Aug. in mg. : at sufficit solum nomen male-
dicto. pudendum] vg. et detcrior unus cod. pudendam boni codd.
4. procul sint] cf. Festus Qu. XI, 29. p. 37, t.
EX FARNESIANO POMPEII FESTI CODICE HIC EXCIDERUNT SEX FOLIA, QUAE HIS PAULI EXCERPTIS RESPONDEBANT.
ANNOT. FESTI ad Qu. XI, 29, 1. procul sint] Paulo collato apparet
baec extrema verba fuisse art. propudium. Provorsum /'.] audacula
est Meursii (Exerc. crit. II, 13.) opinio , Festum errore quodam conò-o-
vorsum mutasse in provorsum. Provorsum fulmen est ex nocte in diem,
vel ex die in noctem proversum. Cf. Paulus p. 56. v. illuni. 2. 3.
fulguri] Fulguralori coni. A. Are. in mg. , qui Iuppiter in pluribus
titulis extat. Fulguritori nescio cur malit Lind. Mibi Iuppiter ipse
Fulgur dictus esse videtur, ut Lapis. 3. Summano] cf. quae
composui Etr. rer. II. p. 60. 167. 249. 5. pat. boves] cf. Paul,
p. 120. v. pai ultiin. 6. super] supra vg. et sic corr. Urs. 9.
lulius] C. I. Caesar Strabo aedilis a. 664. orator et tragicus poeta. V.
Weicbert. Poet. Lat. rei. p. 127. In Adrasto tetigit oraculum Delpbi-
cum (v. Eurip. Phoen. 420.), cuius nqo<pijrai, noti sunt. In trimetris
iambicis corrige 12. ita] in ibi. puranf] explica dyvÌL.ovaiv.
purgant vel parant A. Aog. in mg. Hoc probat Urs. Propter
viam] de boc sacrificio varia A. Auc. Scal. Dac. Titulus ille de Hcr-
culis aede, zotbeca etc. non ad Sancum , sed ad Saxanum spectat. V.
Gruter. 49, 3. 13. Sanco] Sango coni. A.Aug. in mg. Urs.: sed prae-
stat Sanco. 15. 16. quae mine e] quae nunc g et infra e maluit
Vossius in Etimologico, quo non opus est, nam latinum e vim habebat
Graeci y. Ita interpretatur etiam Perizon. anim. histor. p. 306. 18.
habeto, prodito] produit coni. Scal. habeto, prodito, neu prò duit Dac,
sed nibil muto. Verrius produit ex poeta quodam petitum explicuit
illis verbis legis Censoriae de sartis tectis exigendis (Cic. Verr. HI, 7.).
Prodito est: redemptori , qui porticum deinceps tuendam accipiet , tra-
dito. Cf. Turneb. Adv. XVI, 22. Carrio Emend. II, 5. 19. prodideris]
perdideris, puto. Ita et Huschbius. 20. Hymni] Hymnide corr.
A. Aog. in mg. V. Bothe p. 136. fr. 5. Spengcl. Caecil. fragni, p.24-
21. inridier] irriderier coir. Dac. , ut in Aid. est. Nervol.] Botbe
p. 440. fr. 4. 21- 22. productue prodigitim] producte prbdigum
Ff*
228
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
(425)
Propatulura late patens atque aperta ni , et patuli boves, quorum cornua in diversum supra modum patent.
Properus celer, unde adverbium propcre.
Prophetas dicebant veteres antistites fanoni ni oraculorumque interpretcs.
Profecturi viam Herculi aut Sauco sacrificabant.
5 Prodigere est consumere, uude et prodìgus fit.
Prodinunt prodeunt. Ennius : "Prodinunt famuli, tum candida lumina luccnt."
Pro bruni stuprimi, flagitium.
Probi velut probibi, qui se a delinquendo probibent.
Prodigiatores baruspices , prodigiorum interpretcs.
10 Prodit memoriae porro dat et fallit. Item ex intcriore loco procedit. Item perdit, ut Ennius: "Non in sperando
cupide rem prodere summam."
Punicum genus libi translatum a Poenis. Id etiain appellabant proli uni, quia erat cetcris suavissimuni.
Pro significat in, ut prò roslris , prò aede , prò tribunali.
Progenerum appella t avus neptis suae virum.
15 Profanum quod non est sacrimi. Plautus : "Sacrimi an profanimi babeas, parvipenditur."
Pro ponitur etiain prò amplificando ac palam faciendo , ut prodi, provoca, protraile, propelle 5 alias prò privami! facili-
tate, ut in propinilo , probibendo , quia utrumque abnuit in bis esse pudorem potestatenique ; alias alimi alio, ut
(126) prò pecunia, prò praedio, tonsille 5 alias prò admirationc, ut prò Iuppiter; alias prò ante, ut prò ostio: alias
prò in, ut promitterc barbara et capillum.
20 Pro fu udii ni quod longe babet fundum.
Profesti dies procul a religione numinis divini.
Profusus super modum sumptuosus. Tercntius : "Profondai . perdat, pereat , niliil ad me attinct." Alias abicctus
iacens. Pacuvius : "Profusus gemitìi murmuro.1'
coni. Urs. pollitele prodùjum Scal. 22. jn] m in cod. esse, tra-
dit A. Adc. in mg. me corr. Urs. Prodinunt] cf. Paulus p. 52.
v. danunt, cum annot. 23. Enn.] Ann. Ili, 18. ap. Mcrulam.
25. Accius in Hellen.] Bothe p. 210. fr. 1. 26. 27. Caecil. in
Davo] Bothe p. 131. fr. 1. Spcngel. p. 16. 28. Probri] cod. Pro-
brium Urs. Probi vg., ut corr. Urs. delinqu.] a addit yg., quod
probal Urs. 29. harispices] cod. harusp. Urs. 30. Prodita]
Prodit vg., ut corr. Urs. 32. Ennius] Ann. XVI, 27. Mer. 32.
33. cupide] cupidi A. Acc et Urs. in mg.
Qu. XI, 30, 3. quia] quia i vg. 4. 5. ro-sto-is] rostris corr. Urs.
De Urs. additamentis v. 3. 4. 6. 7. v. Suppl. Ann. 9. Plauhis] Botlic
p.445. ine. 24. 10. bea] cod. boea Urs., cui Lane ob rem loci huius
rcstitutio non recte cessi!. 15. 16. aliud alio] apud, ob, ab coni. Urs.,
quod ncque Paulus comparatus, ncque sentcntia adiniltit. Significat, aliud
in alium usuili converli. 16. prò praedio, prò constile] prò praede
prò Consilio coni. Urs. 18. Melanippo] Menalippo coni. Urs. :
male. 19. munti omium] mani ouiu cod. munii omnium coni.
Urs. 23. est] cod. oni. Urs. 2S. ae-que prof.] adscripsi eum
t., ut legitur apud Nonium p. 434, 10. t. profesti, nisi quod in fine
die addidi. De Scvl. et alioruin W. Dd. opinionibus v. Scppl. Ann.
Bothe p. 184. fr. 16. 30. Ter. in Adelph.] I, 2, 54. 32.
et] corrige ut. Pac. in Tetterò] Botbe p. 146. fr. 9. 33.
occistians] oceisilans , ut videtur. oscitans corr. Urs. \ossius. occen-
tans D.ic. : alii alia. rua-] cod. ru- Urs.
ANNOT. PAULI. 1. supra modum] M. vg. om. cett. codd. Lixd.
11. cupide] M. cupidi Gt. vg. L\sv. 15. sacrum] Gc. Li>d. fanum
M. vg. 17. alio] prò alio corr. A. Are. in mg. 1S. prò pecunia]
Bcrol. et Lips. codex, ut vg. cett. codd. et Li>d. om. prò. 19.
prò in] vg. prò immittere boni codd. Li.nd.
QU. XI, 29. (37)
FESTI FRAGM. E COD. FARI*. L. XVI. QU. XI, 30. (58) 229
procul sint. HProvorsum fulgur appellatili*, quocl igno-
ratur noctu an interdiu sit factum, itaque Iovi ful-
g-uri et Summano Ut, quod diurna Io vis, nocturna
Stimma ni fulmina habentur. || Propalili uni late
patens atque apertum, et patuli boves, quorum cornua
in diversum super modum patent. || Propriassit pro-
prium fecerit. ||Properus antiquos dixisse, prò ce-
ler, testimonio est quali tatis ad verbi um , quod
est propere. ||Proplietas in Adrasto Iulius nominat
antistites fanorum, oraculorumque interpretes: "cura capi-
ta viridi lauro velare imperant propheiae, sancta
itaf caste qui purant sacra." || Propter viam fit sacri-
ficium, quod est proficiscendi gxatia, Herculi aut Sanco qui
scilicet idem est deus. ||Prodigia quod praedicunt fu-
tura, permutatione g. literae , nam quae nunc
e. appellatur, ab antiquis g". vocabatur. ||Produit,
porro dederit, ut est in lege Censoria: "porti-
cum sartam tectamque babeto, prodito." alias prodiderit.
||Prodegeris, consurnpseris , prodideris f , ut Caeci-
lius in Hymnif: "prodigare est, cum nihil habeas, te
inridierf." et Plautus in Nervolaria : "productae
prodigiumf esse inf amatorem addecet." ||Prodinunt
prodeunt, ut Ennius Annali. L. III.: "prodinunt
famuli, tum candida lumina lucent." ||Probrum,
stuprum, flagitium, ut Accius in Ilelleuibus : "qui nisi
probrum, omnia alia indelieta aestimant." Gaecilius
in Davo : "ea tum compressa parit buie puerum, sibi
probrum/' ||Probrif, velut probibi, qui se delinquendo
probibent. || Prodigiatores barispices, prodigiorum
f interpretes. || Prodita f , memoriae porro dat, et fal-
lit. item ex interiore loco procedit. item
perdit, ut Ennius L. XVI. : "non in sperando cu-
pide rem prodere summam." || Punicum quod appellatili-
EMEJND. LECT. Qu. XI, 29, 12. ibi.
28. Probi.
30. Prodit.
19. p erdideris.
Qu. XI, 30, 5. ro
genus libi est trans-
latum a Poenis. Id etiam appellabant probum,
quia erat ceteris suavissìmum. . .
no || Pro significai in, ut prò ro-
5 sto-isf, prò aede, prò tribunali. || Progenerimi
app-ellat avus neptis suae virum, ut pronurum ap-
pell-#£ nepotis uxorem. \\ Profanimi, quod non est sacrum.
Lìv-ima-: *......
blici . . . Plautus: ""Sacrum an profanimi ha-
10 bea-s, parvipenditur." profana-
tionem Il Pro ponitur etiam prò am-
plifì -cando ac palam f adendo , ut prodi, provo-
ca, prop-eZ/e, protraile: alias prò privandi facul-
tate, ut in propudio , prohibendo, quia utrumque ob-
lò nuit in Jiis esse pudorem potestatemque : alias ali-
ud alio, ut prò pecunia , prò praedio, prò constile:
alias prò a-dmiratione , ut prò Iuppiter. » . Accius
in Melani-/jpo .
marni omium .
20 Plautus in Condalio : ... alias prò ante, ut
prò hostio. alias prò in, ut . . . . promittere bar-
bam et capillum. || Profundum dicitur id quod
altum est ac fundum habet longe. Pacuvius
in Medo : "neque
25 || Profesti dies di-cti, quod sint procul a religione numinis
divini. Caecilius in
sti tantundem Afranius
in Privijjno: "ae-rjftie profesto concelebras focum die.,J
||Profusus super mo-dum sumptuosus . . .
30 Terentius in Ade-lphis: ^profundat , perdai, pere-
ai., nibil ad me altinet." Alias abiectus iacensj
etf Pacuuius in Teuc-ro: i(profusus gemitìi murmu-
ro occistiansf rua-f."
20. Ilìjmnide. 21. inriderier 21. 22. producte prodiguui.
stris. 32. ut. 33. o ecisìtans.
250 Q€. XI, 31. (39) TESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XV, QU. XI, 52. (40)
. . . . cant gistratus. eas enini faciendas curaverunt 31. Iuni-
rta us Brutus, Q. Oppius Aediles pi. ||Plexa collida-
li Plauti appellantur canes , quorum aures lang-vì- ta significai ex Graeco, cui nos ctiam praepositio-
dae sunt ac flaccidae et latius vide-xilav nem adicimus, cum dicimus perplexa. ||Plentur
patere quae 5 antiqui etiam sine praepositionibus dicebant.
e |j Piera dixisse anliquos testis est Pacuvius, cum
uni ait: "plera pars pessumdatur." ||Ploxinum ap-
ui pellari ait Catullus capsum in cisio, capsavef
cis ,cum dixit: "gingiuas vero ploxini habet ve-
li Plantae dicuntur semina olerum, quo d plana sunt, 10 teris." || Plorare, fiere, inclamare -j- nunc signi-
ut appellantur plantae nostrorum pedum ex causa ficat, et cum praepositione implorare, id est
simili. || Plancae dicebantur tabulae planae, o-b quam invocare: et \ apud antiquos piane incla-
causam et Piatici appellantur, qui supramodum />e-dibus mare, in regis Romuli et Tatii legibus : usi nu-
plani sunt. \\ Plaustrum perculi antiqui «7-cebant rus f sacra divis parentum estod." in Servi Tul-
ab iis} qui plaustrum euer- 15 li haec est: usi parentum f puer verberit, ast ol-
tebant . . id quod le plorassit , paren f puer divis parentum
abiit in proverbium. Plaulus in Epidico: uI£-pidicus sacer esto." id est clamaritf, dix. . . IJPédulla
mihi fuit magistcr. Perii, plaustr-um perculi." quae dicimus nea^- . . Graecos appellare ma-
il Plebeium magistratum . . nemi- nem licet ca- nifestum est. ||Pacem a pactione condicio-
pere, nisi qui ex plebe est: cuius ^e-neris est 20 num putat dictam Sinnius Capilo, quae utrique
omnis magistratus, qui appellalur i-sto nomine. inter se populo sit observanda. ||Penem antiqui
|| Plutei dicebantur crates corio erti- do intentae, codam vocabant. a qua antiquitale etiam
quae solebant opponi mililibus opus facientibus nunc offa porcina cum cauda in cenis puris
et appellabanlur militares. nunc etiam tabu- offa penita vocatur. et peniculi , quis calcia-
le, quibus quid praesepitur, eodem nomine dicun- 25 menta tergentur, quod e codis extremis facie-
tur. || Plebei aediles dicuntur, qui plebeiscito, . bant antiqui qui tergeutf ea. dictum-j- est forsitan
cum plebs tribtitim sine patribus suffragium tu- a pendendo. Naevius in Tunicularia : "Theodo-
lit rogante magistratti plebeio , sunt constitu- tum compellas \ , qui aras compitalibus sedens
ti, tribunorumque plebei collegae s-unt, qui una cum in cella circumtectuas \ tegetibus Lares lu-
tribunis primum creati sunt dissid-ente plebe a pa- 30 dentis peni pinxit bubulo." significat peni-
tribus. \\Plebeias tabernas no -vas vocant nos- culo grandi, id est coda. ||Propius sobrino mi-
ira aetate, ut dicunt V tabern-as esse, et f septem ferun- hi est consobrini mei filius et consobrinae meae
tur olim fuisse. Plebeias appella-vaus a genere ma- filia f et patris mei consobrinus et matris
EMEND. LECT. Qu. XI, 31, 32. sed. Qjn. XI, 3fc, 8. capsamvi: 10. inclamare] «Iole. 12. sed. 13. li. nuriu] excidcrnnt
Lic plura yocc. 15. parcntetn. 16. pareti] dele. 17. inclamaril, dixerit diem. 18. n<d<A«. 26. tergercnt. dietus.
28. appella*. 29. ciiciimfecfiis. 33. filius.
\
(126)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
231
Pianti appellati tur canes, quorum aures languidae sunt ac flaccidae et Ialius videntur patere.
Pianta e semina oleiiiui, quod plana sunt, ut appellantur etiam ex simili plantae nostrorum pedum.
Plancae tabulae planae, ob quam causam et p lanci appellantur, qui supra mudimi pedibus plani sunt.
Plebeium niagis trattini neminem capere licet, nisi qui ex plebe est.
Plutei crates corio crudo intentae, quae solebant opponi militibus opus facientibus , et appellabantur militares. Nunc
etiam tahulae, quibus quid praesepitur, eodem nomine dienti tur.
Plcbeii aediles dissidente plebe a patribus sunt creati.
PI ex a colligata, unde perplexa.
Plentnr antiqui etiam sine praepositione dixerunt.
Ploxinum capsam dixerunt.
Pax dieta est a pactione.
Pene ni catalani vocabanf, unde et oifam porcinam cimi cauda oflam penitam dicebant. Hinc et peniculos dicimus,
quibuscum calciamenta terguntur , qui de caudarum extremitate fiunt. Penis denique a pendendo vocata est.
Propius so brino ni ibi est consobriui mei filius et patris mei consobrinus.
10
ANN. FESTI. Qu. XI, 31, 10. sunt] Urs. e (cum lineola trans-
versa) sunt con. 12. b quam] cod. quam solum e eoo. Urs.
14. PI. perculi] Quanquam de hoc «proverbio lue scriptum fuisse, Scal.
et Urs. aperuerunt : propria taraen eius significalo et origo n ondimi in
aperto sunt. V. Donat. in Terent. Eunuch. II, 3, 87. 17. PI. m
Epid.] IV, 4, 22. ed. Iacob. 22. intentai] intectae coni. Urs., sed
illud praestat. 26. qui] con. (i. e. q cum supraposita lineola).
que Urs- 30. a pa] cod. a Urs. 31. uas voc] cod., ut vg.
uas novas vocant Urs. Plebeias dictas esse tabernas illas argentarias,
quae postea novae vocatae sunt, ex reliquiis tituli colligitur. Distin-
guendas autem ab iis eas esse, quae septem olim, postea quinque dicc-
bantur, docet Liv. XXVI, 27. Quapropter Scal. et Urs. additamenta
inutanda crant. V. de universo loco Suppl. Ami. 32. et] corrigo sed.
Qu. XI, 32, 6. Pacuv.] in Teucro. V. Priscian. V, 12. p. 668 P.
T. I. p. 208. Kr. , qui pluribus de cadem re exponit. Bothe P. L. Se.
V, I. p. 147. fr. 22. 7. Ploxinum] con. Ploximum Urs. Item
T- 9- 8. Catullus] 97, 6. ubi legitur ploxemi. Vox est Galliae
cisalpinac , quòd intelligitur ex Quinctil. Inst. I, 5, 8. A Gracco jiAó-
v.avov deducit Doederlin. Syn. et Etym. T. V\, p. 273. eapstim]
con. capsam , ut vg., corr. Urs. , non recte : capsus enim rbedae car-
rucaeque dtV^o? dicitur, v. Vitruv. X, 14. Isid. Origg. XX, 12. capsave]
capsamve corr. A. Aug. in mg. Urs. 10. Plorare] cf. Paulus p. 81.
v. ìmplor. cum annot. inclam.] dclendum puto. Id simplicius,
quam aut inclamare mutare in incalare (quod quidem a Cuiacio Observv.
XI, 19. p.261. factum esse, non recte narrat Dirlisen Versuche p. 290.),
aut cum Arnaldo Var. coni. I, 5. idem voc. in cum clamore, aut cum
Dac , qui plura turbat , et Huschkio de Serv. Tuli. p. 598. inclamare
transferre post implorare, cum is significatus tantum antiquis recte tri-
buatur. 12. et] corrigo sed. at Dac 13. Tatii] Latii vg., sed
illud etiam A. Ave in mg. 13. 14. ««riis] post h. v. lacuna, magna
pars legis intercidit. 14. Serui] eoo. Scr Urs. 15. parentum]
parentem corr. Scal. Urs. etiain Cuiacius Observv. XI, 19. parenteis
Lipsius in libro de legg. regiis ; idque voluisse etiam Scal., apparet
collata annot. ad Paul uni v. ab oloes. 15. 16. olle plorassit] olloe
plorassint corr. Scal. 16. paren] cod. (parere) Urs. parentcs
vg. Nihil est nisi spkalma librari! , qui oculis ad tertiam ab bac vo-
cem aberraverat. 17. esto] estod coni. Urs. De universa lege v.
Suppl. Ann. clamaril] inclamarit , puto. dix] dixit vg. dixerit
diem fuisse opinor. Pedulla] Pedulia corr.' Vossius in Etyraol.
recte. V. praecipuc Fronto de diff. voc. p. 2194- P. 18. nea] Urs.
nca con. TTFA vg. nos ea coni. Urs. In spatio, quod post baec li-
brarius vacuuni reliquit , nìdila fuisse, coni. A. Aug. in mg. 23.
cenis puris] cum in casto cssent. V. Glossar, apud Scal. et Urs. 24.
offa peti.] cf. Fest. Qu. XII, 12- p. 52, 24. v. penitam. pente.]
cf. Paulus p. 116. 25. teraentur] cod. teryuntur Urs. ex-
tremis] Urs. extremi con. 26. qui] facile correxeris quis : sed qui
instrumentale est. V. ann. ad Qu. IX, 9, 16. tergent] terge-
rent corr. ^rs. dictum] scribe dictus. 27. Tunicul.] Cunicularia
corr. A. Aug. in mg. et Ur.s., frustra. BotbeV, II. p. 21. fr. t. 28.
eompellas] appellas scribendum cum Bothio , qui Theodorum adpelles
posuit. comprila corr. Scal. 29. circumtectuas] scribe circumtectus.
circumtecta Scal. 31. Propius] con., ut vg. Proprius Urs. Cf.
Schrader. in Inst. Ili, 6. §. 5. not. crit. p. 450. Est Graecum : ftfXQH
dvixpiaómv. 33. fi.Ua] filius corr. A. Aug. in mg. et Ur.s.
ANNOT. PAULI. 8. unde] boni codd. Lui», inde et vg. 10.
Ploxinum] Gv. vg. Lind. ploximum cctt. cod.
252
PALLI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIY.
(126)
Possessio est usus agri quidam aut aedilìcii, non ipse fundus aut ager.
Portimi frequenter maiores prò domo posuerunt.
Patrocinia appellar! coepta sunt, quum plebs distributa est inter patres, ut eorum opibus tuta esset.
Postica linea in agris dividendis ab oriente ad occasum spectat.
5 Pomptina tribus a Pomptia urbe est dieta,
rapina tribus a Papirio vocala.
Pupi ni a tribus ab agro Popiuio.
Popillia tribus a progenitrice traxit vocabulum.
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 1, 1. Possessio] cf. Festus Qu. XII, 9.
p. 49, 23. v. possessioues. Cuiac. Observv. IX, 31. idemque et in Pa-
ratiti, et in Recitali, in Instili. Cod. VII, 32. Husclrk. Vbcr die Stelle
des Varrò v. d. Liciniem p. 93 sqq. 3. Parva lacuna expletur ab
Urs. toc. de, ab Huscbliio e; mila placet in. A, quod quidam co loto
babent, ortum est e A, signo lacunae apud Uks. misi in suppl. A. Aug.
4. Lacunam banc Cuiac. explet yoc. neque. Male A. Auc. infercire vo-
lebat -. Auctore praetore. his] is corr. Urs. Cuiac. vere] h. e.
fé, i. e. liane eijo rem (nempè : ex j. Qu. meam esse aio), coni. Cuiac.
Probabilius llusclil;. : suam rem (ISUARE, bine factum, is vere). 6.
ex his qui] ex his qui litigant vel ex reis coni. A. Aug. Optime Cu-
iac. : e.r iure Quiritìum , quod Huscbk. coni, scriptum fuisse EX IUS
QUI., simili ier ut in Ulpiani codice. Possis etiam sic : existit qui, sed
illud praestat. 7. Praetor his] Praetoriis coni. Burmann. in Pefcron.
e. 13, p. 67., inepte. 8. liti «tuie] differt ab bac formula, quani ba-
bent Ulpianus in Dig. XLIII, 17, 1. et Gaius Inst. IV. §. 160. : qua de
re variae sunt Ictorum sententiae. Mihi persuasi, v. 10. ante ita possid.
alterum uti addendum esse. Q. D. A.] i. e. quo de agitur. 11.
Praefect.] cf. annot. ad Paulum p. 105. (127.) v. municipium. 14.
qua his] quas vg., et sic corr. Urs. 16. 17. quatlor . . . prò] quattuor
sex virum prò vg., sed in cod. esse vigiliti sex virum num, in mg. an-
notatur. nu cor. nu Urs., qui in mg. numero qui apposuit. quattuor-
viri et sexviri annui coni. A. Auc. qui autore vigintisexvirum numero
Scal. quatuor e XXVI viris Cuiac. Obss. XI, 24. : cuius in partes
concedit Lipsius in Tac. Ann. IH, 29. p. 85 e. et quodammodo etiam
Casaub. in Sueton. Aug. 36. Conieccram: quattuor e vigiliti sex virum
numero, qui (ita ut NÙPRO in TSÌJERO mutaretur), cum certior factus
sum Weilandi de bello Mars. p. 7, libello, idem placuisse Zumplio.
De illis XXVI viris , ex quibus quattuor in Campaniam mittebantur,
Cassius Dio LIV, 26. 18. Capuani] de borum in Campania
oppidoruui condicione disputat Niebulur. H. R. III. p. 338 seqq. Sed
cf. Madvig. Opuscc. Acad. pag. 234. 20. Calatium] Calatiam
vg. et sic corr. Urs. Distinctionem inter Alellam et Calatium om.
cod. 21. quodannis] quotannis corr. Urs., ut vg. 23.
Venaerum] cod. Venareum Urs., qui cum vg. corr. Vena/rum. Alli-
eas] Allifas vg. , et sic corr. Urs. 25. complura] eonplura cod.
Parrei] cf. Paulus p. 120. v. paret. 27. 28. est . . ut] et . . in.
corr. Scai.. 28. In XII.] v. Dirksen. p. 208. 29. 30. ad
testini.] cadem verba infra a Fcsto posita sunt, Qu. XVI, 25. p. 195, 9.
Cf. Hugo Hist. iuris civ. T. I. p. 351. ed. undec. 33. Post. Un.]
cf. Mebuhr. H. R. T. II. p. 701. Etrusc. rer. Ili, 6, 11. T. II. p. 153.
Qu. XII, 2, 5. ale] cod., ut videtur. abd Urs. vg. 8. 9. Po-
metia] banc urbem bic significari vidit Sigonius. Pontia insula ab ea
re aliena est. Urs. inventa v. in Scppl. An.v. 11. 12. nomi] nomine
corr. Uks. 20. ac potesl.] uncis includit Urs. , tanquam errore rc-
pctitum. 22. Pupinius] de boc agro v. Cic. de lege agr. II, 35.
Liv. XXVI, 9. coli. IX, 41. Varrò de R. R. I, 9. Valer. Max. IV, i,
i. Situs eius ex Livio maxime cognoscitur. Cf. Paulus p. 85. v. Le-
jnonia, cum annot. 25. Popillia] baec tribus cum in Romanis ti-
tulis non extet (v. C. L. Grotefend in Annal. Zimmermanni T. III. p.
915.) : conieci eam cum Pinaria ex decem illis tribubus fuisse , quarum
territorio Romani post reges exactos spoliati sunt. '27. Popill.]
videi, gentis , quam a femina originem duxissc , similibus fabulis com-
mendatili. 28. Pinarii] cf. Qu. XII, 5. p.45, 21. 29. Popul.
comm.] cf. Qu. XY, 3. p. 139, 19. v. seitum populi , et de Urs. addita-
mcntis Scppl. Àio». eom] Urs. comu eoo. 32. patri] cod.
palr Urs.
ANN. PALLI. 7. Popinio] boni codd. Lind. Pupinio vg. Pu-
pillo edd. vett. 8. a progenitrice] a Po. Ho. gentile coni. Huscbli.
de Servio Tuli. p. 670. V. tainen supra annotata.
QU. XII, 1. (41)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI. QU. XII, 2. (42) 233
meae consobrinus. ||Possessio est, ut definit Gallus Ae-
lius, usus quidam agri, aut aedifici, non ipse fundus
aut ager. non enim possessio est . . rebus quae tangi
possimi . . qui dicit se possidere , bis vere i po-
test dicere, itaque in legitimis actionibus nemo
ex bis qui-|- possessionem suam vocare audet, sed ad
interdictum venit, ut Praetor bis verbis utatur:
"Uti nunc possidetis eum fundum Q. D. A., quod nec vi
nec ciani nec precario alter ab altero possidetis,
•{•ita possideatis, adversus ea vim fieri veto."
|| Praefecturae eae appellabantur in Italia, in quibus et
ius dicebatur, et nundinae agebantur, et erat
quacdam earum R. P. , neque tamen magistratus suos
habebant. in qua bis f legibus praefecti mittebantur
quotannis qui ius dicerent. quorum genera fuerunt
duo : alterum , in quas solebant ire praefecti quat-
tor -J- viginti sex virum nu prò •{• populi suffragio
creati erant , in baec oppida : Capuani , Cumas,
Gasilinum , Volturnum , Liternum , Puteolos , Acer-
ras, Suessulam , Atellam , Calatium : alterum in quas
ibant, quos Praetor urbanus quodannisf in quaeque lo-
ca miserai legibus, ut Fundos, Formias, Caere,
Venaerum, Allicas-J-, Privernum, Anagniam, Frusi-
nonem , Rea te , Saturniam , Nursiam , Arpinum ,
aliaque complura. ||Parret, quod est in formulis,
debuit et producta priore syllaba pronuntiari,
et non gemino r. scribi, ut fieret parer, quod estf in-
veniatur utf comparet, apparet. ||Portum in XII.
prò domo positum omnes fere consentiunt : "cui tes-
timonium defuerit , bis f tertiis diebus ob por-
tum obvagulatum ito." ||Patrocinia appellari
coepta sunt, cum plebs distributa est inter patres,
ut eorum opibus tuta esset. ||Posticam lineam in agris
dividendis Ser. Sulpicius appellavit ab
EMEND. LECTIO. Qo. XII, 1, 3. in rebus. 4. adde ne e.
quas. 16. 17. (fuattuor e. 17. numero, qui. 21. q\
Qu. XII, 2, 12. nomine.
exovx- ente sole ad occasum spectantem . .
qua
tur
rique ■ . .
5 abe . .
tab ............... .
frum > .
danto \\Pomptina tribus a Pome-
tìa ur-be est dieta, a qua etiam palus Pomp-
10 tina appellata est prope Terracinam. \\Pa-
piria tribus a Papirio vocata est, vel ab no-
mi f ag-ri . . .
coniu . . . ..-.•..
quod in d . . . . . . •. . . • • •• •
15 tur: bellum . instrne-
tos exerc-itus . . . • . • .
discesserat . . . •• •• • • • . • • ••
signum conf-erre ... . . . . . . . ■ .
rem ipsorum ar-bitrio po-
20 testate, ac ^ole-state
exercitus suffrag . . . . . . 1 1 Pupinia tribus
ab agri nomine dieta, qui Pupinius dicilur, inter
Tusculum urbem-<pe situs
minit invictum
25 est. l|Popillia tvi-bus una antiquarum triginta tri-
buum , tot enim fue-runf ante reges exactos , Ze-
lici nomine appellala a' progenitrice Popilliorum , ut
Pinaria a sororisP-m«m, qui Herculi prima sacr a fedi, no-
mine. || Populi com-mwne suffragium est patrum
30 cum plebe suffragium. nani comitia centuriata
ex patribus et plebe Constant in centurias divisis. at
cum plebes sine patri-fews tributis comitiis convenit,
quod plebes scivit, yilébi-scitum, non populi suffragium
appellatur. || Patrum com-mwne suffragium
is suam rem. 6. e* iure Q uir itium. 10. uti ila. lì. in
otannis. 23. Vena frum, Allifas. 27. et. 28. i». 30. le.
234 QU. XII, 3. (43) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI. QU. XII, 4. (44)
. ||Prorsi porcorum, cum eos castrabant, a politione segetum
limites appellantur in agrorum mensuris , qui di-ree- aut vestimentorum , quod similiter atque illa curentur.
ti sunt ad orientem. \\ Pugio dictus esse vi-àeluv || Pater patrimus dicebatur apud antiquos, qui cum iam
quod eo punctim pugnetur. no- ipse pater esset, babebat etiam tuna patrem. ||Portis-
sue 5 culus est, ut scribit Aelius Stilo, qui in portu mo-
uoque dum dat classi, id autem est malleus. cuius meminit
\\Praebia dicuntur curan-òì ma- Cato in dissuasione de rege Attalo, et vectiga-
li remedia, videlicet quae curationi-s cau- libus Asiae : "C. Licinio Pr. remiges scribti cives
sa praebeantur. \\ Parare inter se m-unus Romani sub portisculum, sub flagrum conscrib-
dicebantur, cum sine sortilione magistrali -bus P. R. 10 ti veniere passim." ||Pro scapulis cum dicit Cato,
inter se convenirci , quis ex iis munus f-acere ' significat prò iuiuria verberum. nam complures
provinciamve habere vcllet. ebus le- leges erant in cives rogatae, quibus sanciebatur
o quoque poena verberum. bis significat probib. se-j- multos
rum ex- suos civis in ea oratione, quae est con tra M.
sulibus ae- 15 Caelium: usi em percussi, saepe incolumis abii. praeterea
atque ex ea prò rep. prò scapulis atque aerario multum R. P. prò-.
s magistra- fuit." ||Primanus tribunus apud Catonem-}- in ea, quae
. . . lege enim constitutum erat, ut certos intra dies est contra Tbermum de suis virtutibus : "Aliud est pro-
magistratus designati provine -ias inter se pa- pcrare, aliud festinare. qui unum quodque mature
rarentautsortirentur. || Praetor alterlntev civis, alter inter 20 transigit, is properat : qui multa simul incipit
peregrinos ius dicebat : nam cum ille, quiìcge primum frs f neque perficit, is festinat." ||Prorsus porro vorsus,
eratf turi dicundo non sufficeret, duo «c-circo sunt creati nisi forte ex Graeco it§o, Cato de feneratione
praetores. \\Praemetium dicilur, quod ante metitur, qua- legis Iuniae: "Camernif cives nostri oppidum pul-
si pmessum, plibationis causa. \\ Prote-lsxre dr longe prò- ebrum babuere, agrum optimum atque pulcber-
pellere ex Graeco videlicet, quod est Tbef et signi- 25 rimum, rem fortunalissimam. cum Romam venie-
fìcat longe. \\ Privalo sumptu se alebant mili- bant, prorsus devertebantur prò bospitibus ad ami-
tes Romani, antequam stipendia mererentur, quod in cos suos." ||Probibere coniitia, dicitur vitiare diem
consuetudine mansit paene ad i;l tempus, quod fuit pau- morbo, qui vulgo quidem maior, ceterum ob id ip-
lo antequam Roma urbs capta est a Gallis, sum comitialis appellatur. Cato in ea oratio-
ex quo sine publico stipendio m-ilites non fiebant. 30 ne, quam scribsit de sacrilegio f commisso : "domi
\\ Porci effigies inter mililari-a signa quintum locum cum auspicamus, bonorem me diurni immortalium
oblinebat, quia confcclo bel-ìo , inter quos populos velini babuisse. servi, ancillae, si quis eorum sub
pax fiat, ea porca caesa in foed-ere firmari solet. centone crepuit, quod ego non sensi, nulluui mibi
\\Polimenta, ait Verrius , antiqui dicebant testiculos vitium facit. si cui ibidem servo aut ancillae
EMEND. LECTIO. Qu. XII, 3, 21. faetus. 25. rijlt. Qu. XII, 4, 13. prò hi buis s e. 17. Exciderunt : . . . u(, fu yrimme
legioni tributimi scribit. \\ Properure .... apud Calonem. 1'.]. Camerini. 30. sacrificio. il. dettiti.
(127)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
255
Prorsi limites appellantur in agrorum mensnris , qui ad oricntem directi sunt.
Pugio dictus est, quod eo punctim pugnatur.
Praebia remedia.
Pracnictium, quod praelibationis causa ante praemetitur.
Protelare longe propellere, ex Gracco videlicet xijle, quod significa t longc.
Privato sumptu se alebant milites Romani paene ad id tempus, quo Roma est capta a Gallis.
Porci effigie s intcr milita via signa qu intimi locum obtincbat, quia confecto bello inter quos pax fi ero t, caesa porca
foedus firmare solebant.
Polimenta testicoli porcorum dicuntur, quum castrantur, a politione vestimeutorum , quod similiter, ut Illa, curantur.
Pater p atri m u s dicitur, qui, quum ipse pater sit, adirne patrem babet.
Porticulus est, qui in portu modino dat classi. Est autem malleus.
Pro scapulis quum dixit Cato , significava prò iniuria verberum.
Primanus tribunus erat, qui primae legioni tributimi scribebat.
Properare aliud est, aliud festinarc; qui unum quid mature transigit, is properatj qui multa simulincipit neque pcr-
ficitj is festinat.
Prorsus porro versus.
10
!
f-tft
lu<-
iltff
"/•
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 3, 1. Prorsi limites] cf. Hygin.p.150.
216. apud Goesium. Prorsi lolum in cod. est, non si tantum, ut aptid
Urs. 4. Quae v. 4-7. Urs. de Popillia tribù posuit , v. in Suppl.
Awn. 7. Praebia] cf. Qu. XII, 8. p. 48, 32. 9. Parare] De ma-
gistratibus provincias parantibus hic dici ostendunt A. Aug. Urs. Con-
sules enim provincias aut inter se comparare aut sorliri, saepius legitur
apud Livium , idque ipsum Sallust. Iug. 47. provincias inter se parare
dicit. V. Gronov. Obss. I, 10. p. 90. (51. Frotsch.). Quae Urs. addi-
tamenta repudiavi, v. in Suppl. Ann. 17. s maqistra-] s, quod in
cod. est, om. Urs. 20. Praetor] Urs. additamenta, quae aliquan-
tum immutavi, quaere in Suppl. Ann. alter] Urs. aliter con.
21. ffs] cod. fu/ Urs. Videtur nota v. faetus fuisse. Audacius, sed
admodum docte Huscbkius coni, bic Fusia fuisse , ut Furius Camillus,
quintum dictator, legem de praetore creando tulerit. Cf. Liv. VI, 42.
23. Praemetium] cf. Fest. v. sacrif. Qu. XIV, 23. p. 127, 28. Gloss.
Labb : Praemetium, iItiuqxìj. Praemctivum , y xqo &i()i.ofiov /irifiVTQuq
evala. 24. Protelare] cf. Non. p. 362, 33. Donat. in Ter. Pborm.
I, 4, 36. 25. The] Urs.: in con. e lineolam transversam et codam
aliquam babet. rijlt corr. Urs. 26. Privato] cf. Liv. IV, 59.
Niebuhr. H. R. T. II. p. 496. ed. sec. 28. id tempus] Urs., sed
id t in cod. nunc non superest. id om. etiam vg. 31. Porci eff.]
cf. Paulus v. Minotauri p. 102. cum ann. 33. -porca caesa] cf.
Paulus p. 63. v. foedus, p. 68. v. fetiales. 34. Polim.] cf. Plaut.
Men. I, 3, 28. Arnob. adv. gent. VII, 24., qui polimina dicit.
Qu. XII, 4, 1. De politione agrorum v. Non. p. 66, 23. Cato de
R. R. 5, 4. 136. cum annot. Schneideri. 3. Pater patr.] cf. Fcst.
Qu. XII, 13. p. 53, 1. v. pattimi, Paulus p. 94. y. matrimes. 4. 5.
Portisc] Porticulus Paulus, non recte , nani illud etiam Plautus (Asin.
Ili, 1, 15.), Ennius , Laberius apud" Non. p. 151, 19., quorum versus
syllabam sccundam brevem non admittunt. 7. Cato in diss.] Meyer.
Oratt. fr. p. 57. Lion. Caton. p. 77. Cf. Gronov. Obss. IV, 26. p. 419.
(543 Frotscb.), a quo Scal. merito refellitur. 8. C. Licia. Pr.]
a. u. e. 580. y. Liv. XLII, 27. 9. Romani] Urs. vg. Itomanis
cod. sub portisc] post h. v. interpunsi commate, ne Catonem
cum Scal. dixisse putes, remiges sub portisculo caesos esse. Sed Cato,
ut solct, in iracundia facetus scriptos esse ait sub pgrtisculum , verbe-
ribus autem conscriptos (ut Plautus Pseud. I, 5, SI.) sivc conscribilla-
tos (ut Calullus 25, 10.) sub flagruin , antequam venirent. Paulo aliter
Gronov. conscribi sive rescribi sub flagrum putat esse i. q. mancipari.
12. leges crani] de his Gotbofr. in Dig. XLVIII, 19, 8. §.3. et interprr.
Apost. act. 22. 13. prohib. se] prohibuisse corr. Urs. , ut vg.
14. 15. contro M. Cael.] Meyer. p. 68. Lion. p. 61. 15. si em]
hostem coni. Scal. Sed em prò cum a Catone non alienum est, v. Pau-
lus v. era p. 58. Caeterum Catonis verba magna obscuritatc laborant.
16. 17. profuit] profui coni. A. Aug. in mg. 17. Prim. tribunus]
bunc ex aerariis tribunis fuisse , statuit A. Aug. , coli. Varr. de L. L.
V. §. 181. Paulo p.2. v. aerarli. 17. 18. Caton. .. virt.] Meyer.
p. 64. Lion. p. 57. In bac Catonis oratione fuisse locum qui sequitur
de properando et festinando, ostendunt Non. p.441, 23. Geli. XVI, 14,
2. et alii. Itaque lacuna non pauca Festi verba absumpta sunt , quae
Paulo duce magnani partem facili negotio restituì possunt. 19.
unum quodqne] unum quid Geli. Non., ut Paulus. Sed unum quodque
Gè*
236
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
(127)
Peregrina sacra sunt dieta, quae ab aliis urbibus religionis gratia sunt advecta.
Peculatns, id est flirtimi publicum , dici coepit a pecore tunc quum Romani practer pecudes niliil babercnt.
Plebei a e pndicitiae sacellum Romae ut sacra cetera colebatur.
Primigenius sulcus dici tur, qui in condenda nova urbe tauro et vacca designationis causa impriniitur.
5 Parilibus Romulus Urbem condidit, quem diem festurn praecipue habebant iuniores.
Praetexta pulla nulli alii licebat uti, quam ei qui funus faciebat.
Pilates gcnus lapidis. Cato : "Lapis candidior quam pilates."
Isidor. de diff. yerb. V, 5. et alii. Non discrepat a Catonis sententia
Doederlin. Syii. Lat. T. IL p. 123 sqq. 21. vorsus] con. versus
Urs. . 22. nqo] Tigòg coni. A. Auc in mg. : sed Limo, nqóocu pro-
babilius. Cato de fener.] Meyer. p. 59. Lion. p. 74. 23. leqis
luniae] ante h. y. fortasse excidit : in dissuasione. Cf. Non. v. pedalo
p. 64, 19. Camerni] Camerini corr. Urs., ut vg. 28.
mai&r] Urs. maiore, cum lineola per e ducta, cod. 29. 30. Cato
. . . sacrilegio comm.] Meyer. p. 30. Lion. p. 59. Aliis eadem oratio
de sacrificio comm. dicitur. 31. dium] deum corr. A. Auc. in mg.
Illud frustra defendit Fruter. Verisim. I, 16. (Gruleri Lamp.II. p.831.).
33. quod ego non sensi] cf. Etrusc. rer. Ili, 6, 3. T. IL p. 134.
ANNOT. PAULI. 2. est] om. M. 8. firmare solebant] codd.
Likd. firmari solebat vg. 9. Ma] ed. vet. vg. UH Lino., ncscio
unde. 11. Portic] codd. Portisculus vg. 14. unum quid] boni
codd. Lind. unum quodque vg., ubi Festus et Paulns non distinguuntor.
ANN. FESTI ad Qu. XII, 5, 1. is] id corr. Dac 3. Cato ad-
versus M Adi.] v. Meyer. Oratt. fragm. p. 25. Lion. Caton. p. 65.
4. nativitas] nauitas corr. A. Auc. in mg. Urs. 5. fici sedarum] ficc.
dularum A. Auc. in mg. feci, sed cibum corr. Urs. feci sed untumi
probabiliter Dac, i. e. stipendimi! quod restabat. Fortasse nota v. ar-
gentoni in antiquiore cod. fuerat. fisccllarum voluit Popma , inepte.
A. Are suspicabatur , a Catone non pcnatores , sed venatores scriptum
fuisse. 5. 6. Pilates] Pellales fuisse i. e. ^iXXurrjq, commodc coni.
Leutscb. in Zcnob. Prov. V, 13. p. 121. Paulus lanieri iam invenerat
Pilates. 6. M.] scribe n». i. e. meminit, ut est in vg. Cato
originimi L. V.] Krause fragm. hist. p. 116. Lion. Caton. p. 27. 7.
pelastes] pilates vg. et Paulus. 8. evocatis dis] cf. Plin. N. H. XXVIII,
2. Macrob. Sat. Ili, 5. Serv. in Virgil. Aen. II, 351. 9. conata]
co», conara Urs. coacta corr. A. Auc in mg. Urs. coniata coui.
Gotbofr. 10. Phrygia] Urs. phrydia cod. 12. quae] cod.
babere videtur. quia Uas. 13. Pcculatus] cf. supra Paulus p. 21.
v. acstiinata poena , cum annot. 17. bovum] boum vg. : mcliori
forma. Ita et v. 22. ea lege] cani legem corr. A. Auc. in mg.
Urs. 17. 18. T. Mcncnius . . . P. Sestius] coss. a. u. e. 301.,
duobus annis post Sp. Tarpeium et A. Atevniuiu. Itaque Festus docet.
prius Tarpeia lege aestimationem bovìs ovisqne factam, ac deinde a Me-
nenio et Sestio gravissimam illam multam constitutam esse. Sed er-
rasse videtur. V. Niebubr. H. R. T. IL p. 341. 22. decimam]
eoo. decima Urs. De hoc Herculis sacrificio Macrob. Sat. I, 12. Ili,
6. Serv. in Virgil. Aen. Vili, 271. aliique multi. 24. profanasset]
Urs. profanas sed cod. De profanationis ritu v. Qu. XI, 3. p.35, 30.
26. Ap. Claud. Censorem] a. u. e. 441. Cf. de ea re Liv. IX, 29.
Macrob. Ili, 6. 27. dedit, ut] Urs. deditur cod. 29. ex fa-
milia] familiae corr. A. Auc. in mg. e«e familiac corr. Scax. Urs.
At Festus familiam prò gente dixisse videtur. V. Paulus p. 65. v. fa-
milia. 29. 30. duodecim . . . XXX] Livius XXX tum fuisse pu-
beres Potitios in XII faiuiliis narrat eosque intra annum periisse. Eos-
dem numeros habet Festus, sed aliter dispositos, qua in re sibi constat.
V. Qu. XI, 2. p. 34, 26. intererant] interierunt vg. et sic corr.
Urs. 31. postea] Urs. pestea cod. 32. Plebeiae Pudicitiae]
cf. Liv. X, 23. 32. 33. sacellum] Urs. saccellum cod. 34.
convivio] eonvicio coni. L'rS. connubio Gotbofr.
Qu. XII, 6, 1-6. Urs. nibil nisi baec verba suppl. : n-am patricia
plebeio homini L. J'olumnio con-sul-i nupserat. 3. qui-nterdicerent]
scribe: que interdicerent. 7-18. Reddidi Urs. supplementa, quan-
quam neque piena neque certa. 15. at] cod. ut videtur. ae Urs.
17. propibus] praedibus coni. Urs. 18. Primi- genius] cf. Varrò
de L. L. V. §. 143. Festus infra Qu. XIV, 8. p. 112, 6. v. sulci.
20. exe] eoo. vg. ex tantum e cod. cxhibet Urs., cuius additamenta
dedi in Scppl. Ami. 21. utrimque] cod. ulrinque Lrs. 22.
ip] cod. vg. Urs. tantum t e cod. et pse e suppl. ponit. 25. ali]
cod. alii Urs. 27. publicos lud-os] videntur baec dieta de ma-
gistris vicorum, qui cum ludos edebant, praetexta utebantur : quodScxr..
demonstravit advocatis Cic. in Pis. 4. cum Asconio p. 9. ed. Baite*, et
Livio XXXIII, 7. Cf. infra Qu. XIV, 27. p. 131, 30. v. Sardi. Cae-
terum Scal. et Urs. supplementa, a quibus aliquatenus discessi, v. in
Suppl. Ani*. 31. sacra] sacroiiim corr. Urs. 32. earof] item
corr. Urs. 34. inprobaretur] cod. improbaretur Urs.
ANNOT. PALLI. 7. Pilates] Hoc v. transtulit Paulus a superiore
ciusdem paginac loco.
QU. XII, 5. (45) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI. QU. XII, 6. (46) 237
dormienti evenit, quod comi Ila prohibere solet, ne isf bem, n-upsisset prima plebeio L. Volunxnio con-
quidem mihi vitium facit. ||Penatores qui penus ges- sul-i, eique ab aede Patriciae Pudiciliae sacris-
tant. Cato adversus M' Acilium quarta: "postquam qm-nterdicerentj- patriciae matronaefcondilum est^utscri-
nativitas -j-, ex navibus cduxi, non ex militibus atque nau- bit .... quo plebeiae matronae,- quae uni viro nup-
tis piscatores penatores fici sedarum-f- dedi." [|Pila- 5 sere et spectatae pudieitiae essent , sacrificandi in
tesf lapidis genus, cuius M.-J- Cato originimi L.V.: "lapis eo iu-s haberent, eodem ritu, quo patriciae sacrifìcant.
candidior quam pelastes." || Peregrina sacra appel- |] Porto -riunì dictum est vectigal id , quod solvitur
lantur, quae aut evocatis dis in oppugnandis ur- porti - toribus , qui conduxerint dimi-
bibus Romam sunt conato -j-, aut quae ob quasdam i eli- diato
giones per pacem sunt petita, ut ex Phrygia Ma- 10 jn Ve - ctigalibus aatem portoria fìitenda locan-
tris Magnae , ex Graecia Cereris , Epidauro Aescu- tur dua - bus .
lapi : quae coluntur eorum more, a quibus sunt accep- liusque ^ .et Ti.
ta. |] Peculatus furtum publicum dici coeptus est a pe- Corun-camus Ti. f. censores
core, quia ab eo initium eius fraudis esse coepit, siqui- intra tempo ris certuni spatium . . . . *
dem ante aes aut argentum signatum ob delieta 15 qUi(j aj censoria ma-
poena gravissima erat duarum ovium et XXX iestate sp-reta
bovum. ea lege-J- sanxerunt T. Menenius Lanatus et dam propibus et ..... •
P. Sestius Capitolinus cos. quae pecudes, postquam sint.* || Primi-^emW sulcus dicitur, qui in nova urbe
aere signalo uti coepit P. R. , Tarpeia lege condenda ta-uro et vacca designatur, ut haec copulatio
cautum est, ut bos centusibus, ovis decusibus aestima- 20 iumenti velut exe-mplum coniuyii sit . . . .
retur. || Politi uni et Pinarium Hercules, cum ad aram, utrimque media p « • • •
quae bodieque maxima appellatur, decimam bovum, lari iudicio qui et ip-se ..... \\Parilibus ur-
quos a Geryone abductos abigebat Argos bem condidit Hom-ulus , quem diem festum praecipue
in patriam, profanasset, genus sacrifici edocuit. quae habebant iunio-res. || Praetexta pulla nulli
familia et posteri eius non defuerunt decumantibus 25 ali licebat uti, quam ei, qui funus faciebat, si idem
usque ad Ap. Claudium Censorem, qui quinquaginta ius magistratus h-abebat vel in pubhco
millia aeris gravis bis dedit, ut servos publicos loco publicos lud-os edebat. Hic enim eodem iure
edocerent ritum sacrificandi: quo facto Potiti, cum utitur, et scribam ha-6ef, sicut magistratus, propter eos>
essent ex familia numero duodecim, omnes inter- quos facit, ludos Lonsu-
erant-J- intra diem XXX. Pinarius quod non adfuit 30 libus et Praetoribus vota nuncupantibus propter igno-
sacrificio, postea cautum est, ne quis Pinariorum ex eo rantiam sacra \ novorum .... praetexta da-
sacrifìcio vesceretur. || Plebeiae Pudieitiae sacel- tum est uti, emitf votum solventibus
lum in vico Longo est, quod, cum Verginia patrici gene- quod item Valerius vica - nus
ris foemina, convivio f facto inter patres et pie- ra ex senatu, inprobar-e£ui\ \\Pilae efligies viriles
EMEND. LECTIO. Qu. XII, 5, 1. id. 4. navitas. 5. feci, sed aurum. 5. 6. Pellates? 6. meminit. 9 coaeta.
17. eam legem. 29. 30. interierunt. 34. connubio. Qu. XII, 6, 3. que inter dicer cut 31. sacrorum. Ai. item.
238 QU. XII, 7. (47) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XYI. QU. XII, 8. (48)
et muliebres ex lana Compitulibus in compitis Sarsinas erat , a pedum planitie initio Plo-
suspenduntur , quoti lume diem fesium esse deorum tus, postea Plautus coeptus est dici. ||Postumus co-
inferorum putunt, eornm quos voca-nt La- gnominatur post patris mortem natus. Pla-
res , quibus tot pilae suspenduntur , quot utus in Aulularia : "Post mediana aetatem qui mediani
capita sunt servornm , tot effigies , quot su-nt li- 5 ducit uxorem domum, si eam senex anum praegnantem
beri homines in f umilia , coli -ocantur, fortuito fecerit, quid dubitas, quia sit paratum
ut vivis parcunt pilis et simulucris con -tenti. bis nomen pueris Postumi?" ||Porcas, quae inter
\\ Primigeniae Fortunae aedem vovit P. Sem -ipio duci 7 sulcos fiunt, ait Yarro dici, quod porrigant 7
nius\ in proelio cam Hannibale , quod ad Fortu- frumentum. ||Parmulis pugnare milites
num gentis suae originem referebat , ut p^en-eris 10 soliti sunt. qua rimi usuili sustulit C. Mari-
aedem C. Iulius Cuesur extruxit eumque G-enit- us dalis in vicem earum Bruttianis. HPorcam
ricem dixit. Sed ea aedis non antequam aemu- auream et argenteam dici ait Capito Ateius,
lam Ulani Romani imperii Carthaginensem urbem quae et si numero hostiarum non sint, nomen
devicissentf extructa et dedicata est, decem annis tamen earum haberej alteram ex auro, alteram
post a Q. Marcio Ralla duumviro , quum Pu- 15 ex argento factam adhiberi sacrificio Ceri-
nico bello finito Sempronius quarti damnalus vo-ti debebat ali. ||Pulclier bos appellalur ad eximiam pin-
aedem extruendam locasset. ||Pueri, im- guitudinem perductus. ||Propudi ait 7 porcus dic-
puberes tuntum sunt , itaque ab - utitur Atta tus est , ut ait Capito Ateius , qui in sacrificio gentis
eo nomine versibus docet. Claudiae velut piamentum et exsolutio omnis
. \\Pueri neneu-m signum ad salinas 20 contractae religionis est. || *'Parum cavisse
positum est quod signum allatum videri" pronuntiat magistralus , cum de consi-
est quod sunt cona- lii sententia capitis quem condempnaturus
ti multi imitando exprime -re, nemo umquam est. || Piscatori! ludi vocantur qui quodannis 7 mense
potuit propter ipsum signum Iunio trans Tiberim fieri solent a PR.
s sub signo abierunt 25 Urbano prò piscatoribus Tibcrinis, quorum quaestus
dunt, simul ut non in Macellum pervenit, sed fere in aream Yol-
ti erexerunt ad qui cani, quod id genus pisciculorum vivorum datur ei Deo
. . . es. Il Piena sue Tellu- prò animis bumanis. ||Publicius clivus appel-
ri sucrificubulur, quod pecudis id genus cum sereturf latur, quem duo fratres L. M. Publici Malteolil Ae-
sntis inimicum , quia rostro sem-en fodicndo corruni- 30 diles Cur. pecuaris condemnatis ex pecu-
peret. \\Plotos appellant Umbri, pedibus planis nia, quam coeperat-j-, munierunt, ut in Aveutinum
nutos. hinc soleus dimidialas, </?«-bus utuntur in \enando vebiculi, Tel venire 7 possit. ||Praediat rursus
quo plunius pedem panati t, vo-cant semiplotia et Yerrius vocari ait ea remedia, quae data 7
unde et Acci-us poeta, quia Umber Caecilia uxor Tarquini Prisci invemsse ex
EMEND. LECT. Qu. XII, 7, 8. 9. Sempronius. 29. censcretur. Qu. XII, 8, S. duos. porricinnt? IT. Prop u dianu s.
2'ò. (juotnnnis. 29. Malleoli. 31. ceperant. 32. vehiculis l'elia renivi. Praebia. 33. Gaia.
(128)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
259
Pila e et effigies viriles et muliebres ex lana Compitalibus suspendebantur In compitis , quoti hunc diem festum esse (128)
deorum inferorum , quos vocant Larcs , jm farcii t, quibus tot pilae , quot capita servorum j tot effìgies, quot essent
liberi, ponebantiir, ut vivis parccrent, et csscnt bis pilis et simulacris conienti.
Pioti appellali tur, qui sunt planis pedibus. Unde et poeta Accius, quia Umber Sarsinas erat, a pedum planicie initio
Pio tu s, postea Plautus est dictus. Soleas quoque dimidiatas, quibus utebantur in venando, quo planius pedem 5
poiicreii t, semi pio tia appellai! tur.
Porcas, quae in agris liunt, ait Varrò dici, quod porrigant frumentum.
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 7, 1. De Lis laneis simulacris v. Pau-
lus p. 91. y. laneae cum annoi. Urs. additamenta , a quibus aliquan-
tum discessi, v. in Suppl. Ann. 3. ni] cod. ohi. Urs. 8.
Primigeniae Fortunae] Quae supplevi , sumpsi ex Livio XXIX, 36. et
XXXIV, 53. Ursini coniecturas, historiae fide, quantum video, destitu-
tas , remisi in Suppl. Ann. ipio] hic statui prius i fuisse exlremum
ductum literae ni, alterum t autem r. 16. ti] to Urs., sed in cod.
est vel ti vel n. 17. ini] cod. in Urs., cuius additamenta a meis
diversa v. in Suppl. Ann. 18. utitur] Urs. utur in cod. esse vi-
detur. Atta] Quinctius Atta , de quo togataruiu scriptorc v. Pau-
lus p. 11. v. Atta, et Weichert Poet. Latinorum . . reliquiac p. 345.
20. m] in cod. superest, ut videtur: om. Urs. Etiam de lioc aenco
signo Urs., Scal. s'ecutus , minus probabilia finxisse mibi videbatur. A
y. 24. inde Festus de prosi gnanis aliave militari appellatione dixisse
videtur. 24. propler] (ppter cum lineola super altero p) cod. pter
Urs. praeter vg. 25. s] cod. om. Urs. 26. dunt] cod. uni
Urs. 27. erexerttnt] cod. erexere Urs. 28. e*] cod. ut vi-
detur: om. Urs. Piena sue] similia Ovid. F. I, 672. IV, 633. Serv.
in Virgil. G. II, 380. 29. cum seretur] censeretur Urs., cuius
supplem. reddidi. 31. Plotos] cf. Qu. XI, 31. p. 39, 3. v. Plauti.
In Urs. supplemento paucula quaedam immutavi.
Qu. XII, 8, 1. planitie] eoo. planicie Urs. 3. 4. Plautus in A ulul.]
II, 1,41. 5. senex anum] Urs. *i>ie xanum cod. 7. Postumi] Urs.
Postumac cod. 8. duci] duos vg., ut corr. Urs. Varrò] de R. R. I,
29., qui de eadem re aliter de L. L.'V. §. 39. cf. Non. p. 61, 19. porri-
gant] fortasse scribendum porriciant. Certe in Vairone de R. R. 1.1. scnsus
yoc. porricere requirit. Paulus tamen porrigant legit. 11. Bruttia-
nis] cf. Paulus p. 26. v. Brutianae. 11. 12. Porcam auream] haec
ìgitur, sicut alibi boves ex farina facti, prò vera porca in sacrificio ap-
poncbalur. 13. quae] facile est corrigere quas : sed ^fuae non damna-
verim. 14. alteram . . . alteram] Urs. alterum utroque loco con.
16. Pulcher bos] cf. cuin hoc ftovv ?/ytfióra atque ìntima Dclphici sacri-
fici!. Xenoph. Hell.VI, 4, 29. Corp. Inscr. Graec. 1688, 32. cum annot.
Boeckhii T. I. p. 811. Praef. p. Vili. ann. 2. 17. Propudi ait]
Propudianus vg. et sic corr. Urs., recte puto , quanquam id voc. nullo
alio loco extat. 18. 19. gentis Claudiae] de buius sacris cf. Ma-
crob. Sat. I, 12. et Fest. Qu. XV, 18. p. 150, 6. v. Saturno. 19.
piamentum] Urs. plamentum cod. 20. Parum cavisse] Patravisse
corr. A. Aug. in mg. et Urs. Sed iam Scal. illud ex singulari anti-
quorum modestia verborumque religione explicuit , et Cuiac. Observv.
Ili, 26. T. IV. p.64 e. iuris id esse verbum observavit. Accedit nunc
Pronto de fer. Als. 3. T. I. p. 187. ed. Francof. : Si quempiam eon-
demnas , parum cavisse videri , ais. 21. 22. constili] Urs. consiliis
cod. 22. condempnaturus] cod. Urs. sine p. 23. quodannis]
quotannis corr. Urs. De iisdem ludis Festus supra Qu. X, 28, 33.
26. 27. Voi- cani] Urs. Vol-lcani cod. 28. prò animis humanis]
alii Iovem Elicium narrant maenarum animis prò humanis placatum esse.
V. Ovid. F.III, 342. Plutarcb. Num. 15. Arnob. adv. gcnt. V, 1. Pu-
blicius clivus] v. Varrò de L. L.V. §. 158. ac maxime Ovid. F. V, 279.
sqq. Cf. Liv. X, 23. 47. cuin interpp. 29. Malteoli] Malleoli vg.
et sic corr. Urs. Notus est M. Poblicius Malleolus cos. a. 521. 30.
pecuaris] pe uaris (lineola ducta per e) con. pecuariis Urs. 31.
coeperat] ceperant corr. Urs. , ut vg. 32. vchiculi] vehiculis corr.
Urs. vchicula Scal. Vel] Urs., qui corr. Velia, ut vg. legitur.
Nel in cod. esse refert A. Aug. in mg., hel Arndts. venire] veniri
corr. Scal. possit] possint corr. A. Aug. in mg. Praedia]
Praebia vel Proebia coni. A. Aug. in mg. Illud praefert Urs. proebra
coni. Scal. Coniect. in Varr. p. 82, 33. (161.). Sed cf. Varrò de L.
L. VII. §. 107. et Fest. Qu. XII, 3. p. 43, 7. rursus] y. Praef.
II, 2. 33. data] Caia corr. A. Aug. in mg., rectius Gaia Urs.,
ut scriptum est apud l'anima p. 71. v. Gaia, p. 123. v. praenom.
ANN. PAULI. 7. in agris] baec verba addidit Paulus, Festus non
habet, quod aliorum locorum caussa annotavi.
240
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
(129)
Punici elicmi lur, non Poeni, quamvis a Phocnice sint oriundi.
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 9, I, istimatur] Urs. islimantur cod.
oh] Urs. on cod. onus vg. zonae corr. A. Acc in mg. Urs. 2.
sanctus] Urs. scs supraducta lineola con. Sancti corr. A. Acc in ing.
Uns. Pracfero Sancì. 4. praedia] praebia vel proebia corr. A. Acc.
in mg. Urs. 4. 5. Priscae lai. col.'] cf. Liv. I, 3. 5. 6.
novis] Urs. nobis co». 6. dabanlur] detluccbantur corr. Menila
(apud Dac), sed non opus esse videtur. 7. his] is corr. Urs. pro-
vincia] provinciam vg., recte. 9. Albanus] Albanos corr. A. Acc.
in mg. Urs. 11. ad poectuui] P. Decitali corr. Urs., ut vg. co*]
cod. eos Urs., forcasse ex errore typogiaphi. 12. capud oetenti-
nae] Urs. capudo ete.ntinae e cod. uolatum liabeo. caput Ferentinae
corr., praeeunte A. Aug. , Urs. Cf. Liv. I, 50-52. Niebuhr: H. R.
T. II. p. 36. Westphal. : Die lìómischc Rampogne p. 33. 14.
imprs] Urs. e cod., quod imperatores, ut vg., legendum est, non impri-
mis, ut legit Lino. la. 16. iussu nom. Lat.] intellige sic: in bello
totius Latii. 17. auspicis] cod. auspiciis Urs. 19. illuni . . .
addixeranf] bacc ab Urs. parentheseos signis includuntur, in COD., puto,
non inventis. Nam baec verba eum significant, qui salutabatur. Nimirum
miles a communi Latio missus , nomine foederis, Romanum, quem aves
addixere, ad portam salutat Praetorcm. Niebuhrius H. R. T. II. p. 45.
in eo niibi errare videtur , quod auspicia in Capitolio a legatis Lalina-
rum civitatiuni observata esse scribit. 21. Patricios] cf. IViebubr.
H. R. T. I. p. 342. (366.). 23. Possessiones] cf. Nicbubr. II. R.
T. II. p. 162. n. 300. Huscbk. de Varron. de Liciniis loco etc. p. 75
sqq. 24. quia] qui corr. Uks. usti] cf. Fcstus supra v. pos-
sessio Qu. XII, 1. p. 41, 2. 25. quisquam] quisque vg. , reetc.
25. 26. collidcbat] colebat corr. A. Acc. in mg. possidebat coni. Urs.
colebantur Niebuhr. A partibus Urs. stare Isidoruui Origg. XV, 13, 3.,
qui Fcsti definitioncni iisdem fere verbis reddit, obscrvavit Muschi. . 1. 1.
26. Potcstur] Nota esempla buius passivi e Plauto, Lucretio aliisque
antiquis poetis et scriploribus apud Non. p. 508, 17. 25. 28. Sed Vir-
gilii versus, A.cn. VIII, 402., ex eorum numero sinc dubitatone eximen-
dus est. 26. 27. Scipio ... rie imp. D. Bruti] Meyer. Oratt.
fragra, p. 104. 27. C. Gracchus] Meyer. p. 120. 28. uous
est] cod. vocis Urs., sed idem in mg. corr. usus est, ut vg. lcgi-
tur, vcl scribeudum esse coniicit : in ca quae est eum . . conci-
liabula] Urs. concillabula cod. 29. Probrum v. V.] cf. Festus
t. scelcratus campus Qu. XV, 6. p. 142, 22. Dirbsen Versuche p.2S2.
31. mullis] Urs. niulh' cod. alis] cod. aliis Urs. 32. 33.
M. Calo . . de Augur.] Meyer. p. 77. Lion. Caton. p. 69. 34. 1.
exauijurat-] -exauclorat - vg. , male.
Qu. XII, 10, 1-6. Urs. additamenta, quae admilti non potcran,
quaerc in Stria. Aiw. Ilem v. 15. .16. 5 fìiper] cod. i. e. sup.
sìint Urs. 18. 19. Venefieos] In bis snpplendis Urs. secutus sum.
Quod is autem omnia a v. 4. usque ad 20. de privilegio dieta exislimat :
ego non assentior , qui potius titulum de poena capitali praefigendum
putaverim. 21. .Poenì] ita etiam Paulus , sed recte tamen Poenici
corr. Scal., cuins supplcmenta ab Urs. expressa usque ad v. 23. red-
didi , inferius piane deserui. V. Scppl. Ayy. 23. in u abierunt]
anliquiores Rontanos dixisse CLASEIS POENTCAS, ut est in Duilia
columna, pavimenta Poenica , ut babet Cato apud Festum Qu. XII, 12.
p. 52, 16., Verrius negare non potuit. 24. Ennius in P- hoenice]
supplevi. Quodsi comoediae aptius videatur illud voc. , in promptu
sunt Enuii Pancratiastac. 27. gos] cod. Urs. hoc gos in supe-
riorem v. reiecit. 31. haec lapis] v. Ennius ap. Non. p. 211, 8.
31. 32. Participio] cf. Varrò de L. L. Vili. §. 58. IX. §. 110. 33.
nein] cod. dinem Lrs.
ANNOT. PALLI. 1. Poeni] corrigendum Poenici: sed apparet boc
vitium iam in eo codice Festi fuisse, quo Paulus Diaconus usus est.
ANNOT. FESTI ad Qu. XII, 11, 1. 2. Portunus] sic Paulus. Por-
tumnus Urs. Alia Paulus p. 43. v. claudere. 3. 4. Poenas pend.]
cf. Paulus p. 116. v. pendere. 7. a palp. pullis] ita Turnebus Adv.
Ili, 11. Glossar. Labb. : Pullarius , nuiàfgaorr;;. 8. 9. Pert. do-
lium] Plauti in Pseud. v. I, 3, 134. sic a Festo explicatum esse, non
credo. 9. dr] i. e. dicitur. 11. L.] cod. odi. Urs. 12.
mu] h-.e literae sunt in cod., ab Urs. non notatae. 14. 15. Petreia]
similia afFert Paulus v. citeria p.46., et v. manducus p. 96. 16. ab]
Urs. , in cod. nunc non agnoscitur. 17. vepraecilli] in cod. una
vox est. Urs. baec supplet : Procilli si-ve praccilli ; sed neutrum vo-
cabulum aliunde cognitum babemus. Facilius sumpserim fuisse : hine
coronata crat-vepreculis. , C] id eum inter duo puncta (C-) in
cod. scriptum sit , supplcm. Urs.: C-ato dixit in, admitti nequit.
C. Gracchus eo confid.ntius scripsi , quod cliam in literis O et R ex-
cerpta quaedam e C. (iracebo Catonianas glossas praccedunt. "\ . Puh-.
II, 2. 22. Cato] Meyer. Oratt. fragni, p. SO. Lion. Cat. p. 81.
2ì. Papisios] bacc defendi in Sctfl. A.v-i. 25. ar-boses] bo , quod
Urs. tanquam e coni, addidit, in cod. est. Cf. Paulus p. 13. v. arbo-
sein. cnm annoi. dicebanl] Post h. v. in cod. piene interpungitur.
Urs. orationem continuat. 20. properie] fortasse fuit propediem.
27. in orat.] Urs. ioratione eum lineola supra e lcgitur in cod. 20.
cienler Cato] cod. vg. Lrs. tantum literas entcr codici tribuit. 30.
de musta agna: ali] addidi. Orationem Ulani intelligi vidit Meyer.
p. 86. alis] COD. , non pascalis , quod Lrs. dedit. calis vg. De
eo pecore cf. Paulus p. 122. v. passalcs. 31. s~, ut Tidetur cod.
am Urs. 32. ciò] cod. vg. prctio Urs. tanquam e cod. 33.
QU. XII, 9. (49) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI. QU. XII, 10. (SO) 241
istimatur, et immiscuisse onf suae, qua praecincta sta- rat -as primum9 deinde
tua eius est in aede sanctusf , qui deus dius fìdius vocatur, ex era . . .
qua zona periclitantes ramenta sumunt^ ea voca- ex . .
ri ait praedia, quod mala prolùbeant. ||Priscae latinae ta
coloniae appellatae sunt, ut distinguerent a no- 5 super
vis, quae postea a populo dabantur. 1 1 Praetor ad por- seri .
tana mine salutatur hisf qui in provinciafPropraetoreautPro viri
consule exit: cuius rei morem ait fuisse Ginciiis in cons.
libro de Consulum potestate talem: "Albanusf rerum in eo . . . .
potitos usque ad Tullum regem: Alba deinde diruta 10 lieto -res . . ex-
usque ad poectumf Murena cos. populos latinos ad istini -r<£ ..............
capud octentinae-j-, quod est sub monte Albano, con- cons-uZ
sulere solitos, et imperium communi Consilio ad- os aut,
ministrare. itaque quo anno Romanos impTs-J- nemo ...............
ad exercitum mittere oporteret iussu nomi- 15 dicant
nis Latini, complures nostros in Gapitolio a sole ori- trib. XXX- f. Cicero: "Quo exemplo legem nominatim
ente auspicis operam dare solitos. ubi aves ad- de capite ci-vis indemnati tulisti. Vetant leges sacratae9
dixissent, militem illuni, qui a communi Latio missus vetant XII tabulae, leges privis hominibus irrogari." Ve-
esset, illuni quem aves addixerant, Praetorem saluta- nefìcos quinq-we et XXX tribus omnino non cpndem-
re solitum, qui eam provinciam optineret Praetoris no- 20 nant, quia ipsi in-dicta causa occiduntur. || Punici dicun-
mine." ||Patricios, Gincius ait in libro de comi- tur non Poenif, quamvis . . . . . a Phoenice pri-
tiis, eos appellali solitos, qui nunc ingenui vocentur. antur, et Punicumbel-Ztim, non Poenicum, ijrj Poeniappel-
II Possessiones appellantur agri late patentes lantur: nam quae sole- bantperoe dici, inuabiere. || Philo-
publici privatique , quia f non mancipatione , sed usu logam Ennius in P-hoenice : sed hoc factum est culpa li-
tenebantur, et ut quisquam-{- occupaverat, collide- 25 brariorum qui ea quae fe-mininì sunt9 dici nolebant mascu-
bat-J-. ||Potestur, Scipio Africanus in ea, quae est lino. etìam ipsi Gra-eci ila locati sunt, qui midieresphilolo-
de imperio D. Bruti, et, poteratur, C. Gracchus gos, philargyros dixerunt. Sed feminam videns libra-
in ea qua uousf est cum circum conciliabula iret. rius appellari, mut-avit formam vocabuli, quod ea
||Probrum virginis Vestalis ut capite puniretur, vox explanata non recte habebatur
vir, qui eam incestavisset , verberibus necaretur : lex 30 nomina etìam in vi . . . . . .
fixa in atrio Libertatis cum multis alis legibus dicimus tam hic lapis q-uam haec lapis. \\ Parti-
incendio consumpta est, ut ait M. Gato in ea cipia appellantur, quae quoniam aliquam conditio-
oratione, quae de Auguribus inscribitur. adicit nem rerum significant, e nomine casus , e verbo
quoque virgines Vestales sacerdotio exaugu- tempora, personas recipi-tmf, itaque verbi et nominis
EMEND. LECT. Qu. XII, 9, 1. zonae. 2. Sancì. 7. is. provinciam. 9. Albanos. 11. P. D e cium. 12. caput Feren-
tinae. 14. lege : imperalores. 24. aui^ 25. quisque. 25. 26. pò ssideb «t. . 28. usus. Qu. XII, 10, 21. Po enici.
Il I,
242 QIL XII, 11. (51) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI. QU. XII, 12. (32)
vim participant [|Por- ea oratione, qnam scribsit ad litis Censorias.
tunusj qui et Palaemon alio nomine dicitur, inter de- || Parsi non peperei, aitCato in eadera oratione : "Sciofor-
©s, qui mari praesunt, a Romanis colebatur. ||Poe- tunas secundas neglegentiam prendere solere:
nas pendere in eo proprie dicilur , qui ob quod uti prokibitum irem, quod in me esset, meo labori non
delictum pecuniam solvit, quia penso aere uteba-ntur. 5 parsi." || Praedonulos Cato bypocoristicos dixit in e-
|| Pullariam manum dextram dixisse videtur Pia- pistular. "quia saepeutilesvidèturpraedonub." ||Praecem
utus ..... a palpandis pullis. ||Proce- singulariter idem in ea, quae est de con iuraf ione.
dere dicebantpro succedere , et prò porro cedere. || Pertu- || uPulchralibusatquecupidust"ideminea,quaeestdefun-
gum dolium cum dicitur, venlrem significat. ||JP-esdrf do oleario. || Punctatoriolas levis pugnas appel-
pe-de ruit 10 lat Cato in ea, quam dixit de re Histriae militari. ||Pro-
Ennius L. I. An- aedificatum dici tur, quod ex privato loco processit in publicù
nalium m u solum. || Percunctatum patris familiae nomen ne quis ser-
\\ Politi pila ludit dixit vum mitteret, lene sanctum fuisse ait Cato in ea,
UPetre- qua legem Orchiam dissuadet. || Proci idisse non solimi in il-
ia vocabatur, quae pompam praecedens in colon-ìs aut 15 lisdr,quipatriambostibusprodiderunt,sedetiamtempuslon- ••
municipis imitabatur anum ebriam^ ab agri vitio, gius fecisse. ut Cato: "Te, C. Caecili, diem prodissef mili-
scilicet petris appellata .... vepraecilli f . C. tibus legionisIII, cum proditiooem nonhaberent." ||Pa- r •
Gracchus con-vertar ad illam vimenla Poenica marmore Numidico constra- ■„.,.
. . ' impudentior ta significat Cato, cum ait in ea, quam habuit, ne quis W
. . ntur legationes 20 Cos. bis fieret : "dicere possum, quibus villae atque aedes
., . . ... . . po-test. HPelIiculatio- aedificatae, atque expolitae maximo opere citro
nem Cato a pellicien-ào^ quod est inducen- atque ebore atque pavimentis Poenicis stent." || "Pro-
do , dixit in ea oration-e , quam scribsit de lato aere astitit", Ennius Achillae in f Aristarchi
UPapisio-s, Cato saepe dicit, ut cum ait, significat clypeo ante se protento. ||Pocni-
antiqui s. etiam in robose et ar-boses, loco r. dicebant. 25 tamf olla ni Naevius appellai absegmen carnis cum coda:
. • • • • . . . . properie mari opus est." antiqui autem olla in vocabant abscisum globi forma,
|| Praemiosam prò pecuniosa Cato in oratione quam scrib- ut manu glomeratam pultem. || Privatae feriae
i/a [o/ti sit injpudeutiam praemio- vocantur sacrorum propriorum, velut dies natales, ope-
*"- (t,u sam." || Pascuales oves puscales ins-cienter Cato dixit in ea rationisf, denecales. ||Pronubae adbibentur nuptis,
quam scripsit de musta ugna: iiali pasc-a\ìs ovisvetuit." 30 quae semel nupserunt, ut matrimonia pauperta-
Idem pellitas oves Tarentin-as appellai in ea ora- tem f auspicantes. || Pudicitiae signum in foro Bo-
tione, quae est .....: co pre- ciò Tarenti, plus C. vario est, ubi familiana aedisset f Herculis. eam qui- -.-»-
US. , emit pellitam ovem, <y-uam ignaro f Tarantino dam Fortunae esse existimant. Item via Latina
qd pascatur, nominant. || "jPm-culatus sum", Cato ait in ad miliarium illi f Fortunae Muliebris , nefas
EMEND. LECT. Qu. XII, 11, 9. di-] i. e. dicitur. 17. vepreeulis. 33. in agro. Qn.Xll, 12, S. cu pidiis. 16. prodidisse.
23. in Achille. 24.25. Penitam. 28.29. operationes. 30.31. matrimonii perpetuitatem. 32. A emiliana aedis est. 34.////.
(128)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
243
Portunus, qui et Palaemon, a Romanis inter deos colebatur.
Poenas pendere in eo proprie dicitur, qui ob delictum pccuniam solvit, quia penso acre utebantur.
Pullariam Plautus dixit manum dextram. Procedere dicebant interdum prò succedere, interdum prò porro cedere.
Pcrtusum doliurn quum dicitur, ventrem significai:. P oli it pila ludit. Pelliculationem Cato a pellicicndo dixit.
Praemiosa pecuniosa. Pascales oves Cato posuit prò pascuales. Petreia vocabatur, quae pompata praece- 5
dens in coloniis aut municipiis imitabatur anum ebriain, ab agri vitio, sciliect petris, appellata.
Periculatus sum Cato est iisus in dicendo. Parsi idem Cato dixit prò peperei. Praedonulos vnoKOQia%iwx)S
id est diminutive idem Cato posuit prò praedonibus. Precem singularitcr. Pulchralibus prò pulchris.
Punctariolas leves puguas identidem ipse dixit. Proaedi fi catum dicitur, quod ex privato loco proecssit in
publicum solimi. Pro didisse tempus longius fecisse. 10
Pavimenta Poenica, boc est marmore Numidico strata. Prolato aere apud Ennium significat scuto ante se
protento. Privatae vocabantur feriae sacrorum propriorum, velut dies natales. (129)
Pudicitiac signum Romae colebatur, quod nefas erat attingi, nisi ab ea , quae semel nupsissct.
uam] cod. vg. Urs. qu-am, ut am tantum e cod. exhiberet. ignaro]
in agro corr. Scal. Urs. Tarentino~\ Urs. Terentino con. (in li-
tura, affirmat Urs.) manifesto errore: quanquain A. Auc. de ludis in
Terentino agro celebratis agi putaverat. Sed Scal. intellexit , oves
pascales opponi pellitis, sive tectis, quae in Tarentino agro pascebantur.
Urs. supplem. pauculis aucta reddidi , non quod ea certa putarem , sed
ut statina intelligatur , de qua re Cato dixerit. Cf. Columclla VII, 4.
34. culatus] cod. ulatus vg. Uns. etiam literas Peri cod. tribuit.
Qu. XII, 12, 1. scribsit] cod. scripsil Uns. Meyer. p. 36. Lion.
p. 77. litis] notas coni. Urs. 5. Praedonulos] Praedonculos
Scal. postulat propter analogiam, cui obsequerer, si populus, non Cato,
banc vocem finxisset. 6. Praecem] Precem vg. et sic corr. Urs. Te-
rentium, Horatium, alio? singulariter hoc voc. usos esse , Dac. admonet
et luculentius docent lexica. -7. de eoniur.] Meyer. p. 27. Lion.
p. 77. 8. eupidus] eupidiis corr-. Urs., ut vg. legitur. cupediis
Dac UH formae patrocinatus sum in Suppl. Ann. 8. 9. de /'mulo
ol.] Meyer. p. 41. Lion. p. 73. 10. de re llislr.] Meyer p. 78.
Lion. p. 71. Quod Dac. scribit, in Ms. esse punctariolas, id pcrtinct
ad Paulum. 10. 11. Proaedifìcatum] v. Suppl. Ann. 14. qua]
Urs. quam (qua cum lineola supraducta) con. Orchiam] Urs.
Orciam con. Meyer. p. 43. Lion. p. 74. 14. Prodidisse] Prodere
diem, Terent. Andr. II, 1, 13. aliique. 16. Cato] Meyer. p. 70.
87. Lion. p. 80. C. Caccili] M. Coeli coni. Meyer. Non as-
sentior. prodisse] prodidisse corr. Urs. cum aliis. 17. Illibe-
rali] haberes corr. Scal., vereor ne minus recte , nam etiam milites,
quibus longior vacatio non concessa est , dici possunt proditionem non
babere. 19. Calo] Meyer. p. 55. Lion. p. 76. 21. opere]
Urs. ope e cod. affertar. 23. Achillae in] in achille corr. Scal.
Urs. De Aristarchi Achille v. Scal. et maxime Plautus Pscud. Prol. 1.
Bothe P. Se. L. V, I. p. 30. fr. 1. 24. 25. Poenitam] Penitam
corr. Urs., ut est in vg. De offa penita intpp. laudarunt Plautum Mil.
glor. Ili, 1, 164. et Arnob. adv. gent. VII, 24. 25. et cf. ipsum Festum
Qu. XI, 32, 24. v. penem. Gloss. Labb.: Penitus, xtQv.o>dr]q. 26.
off'am] cf. Qu. XII, 13, 33. v. puls, Qu. XIV, 2, 22. v. sonivium, cum
Cicer. de divin. II, 35. 27. Priv. feriae] ferias proprias familia-
rum intelligit, ut verbis utar Macrob. Sat. I, 16. 28. 29. operationis]
scribe operationes. Sic dieta esse sacrificia et«convivia a privatis in
privatis locis celebrata, significant poetae , Virgil. G. I, 339. Horat. C.
Ili, 14, 6. Iuvenal. XII, 92. coli. Servio in Virg. Aen. Ili, 136. No-
nio p. 523, 9. Denecales autem sive denicales per se ferias inanimo
deorum significant. V. Cic. de legg. II, 22. 29. nuptis] con. vg.,
sicut etiam Paulus. nuptiis Urs., quod ipsum nuptis signifìcat. Virgi-
nibus legitimc nubentibus univiram pronubam adhibitam esse, testatur
Tertull. exhort. castit. 13. et imprimis Varrò ap. Scrv. in Virgil. Aen.
IV, 166. p. 265. 30. matr. paupert.] matrimonii perpetuitatem
corr. A. Are. in mg. Urs. Sed Paulus, qui haec in pag. sequ. trans-
tulit, paupertatem interpretar! laborat. 32. f'amil. aedisset] sì imi-
liana aedis est (aedis est A. Auc in mg.) coni. Scal. Fulviana est
aedes Dac Ulud praetulerim, quanquam scriptores, qui non raro huius
aedis mentionem iniiciunt (v. Sachse Hist. Urbis T. I. p. 366.), eogno-
men non memorant. Comparai Scal. aedem Iovis Metellinam apud
Fest. Qu. XVI, 5. p. 190, 10. v. Tarpeiae. 34. Mi] IIII i. e. quartum
corr. A. Auc in mg. Fortunae mulitbris] sacellum cclebratissimum
est. V. quos intpp. adduxerunt, Dion. Hai. Vili, 55. Val. Max. 1, 8.
Plut. Coriol. 37. Serv. in Virg. Aen. IV, 19. Parietinas, quae huic
aedi tribuuntur, memorat I. H. Westphal Ròm. Kampagne p. 22.
ANNOT. PAULI. 1. Portunus] Gu. Lino. Portus M. Portumnus
vg. 9. Punctariolas] boni codd. Lind. Punctatoriolas vg.
Hb*
244 PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV. (129)
Patr imi et ma tri mi pueri tres adhibebantur in nuptiis, unus , qui facem praeferret ex spina alba, quia noeta
nubebant, duo, qui nubentem tenebant. Prima et se e un «la dici bora causa omini» sponsis tribuebatnr.
Pronubae adhibentur nuptis , quae semel nupserunt, causa auspicii ut singulare persevcret matrimonium.
Praetextatis nefas erat, obsceno verbo uti, ideoque praetextatum appellabant scrmonem, qui nibil obscenitatis baberet.
5 Palatualis flamen ad sacrificandum ei deae constitutus erat, in cuius tutela esse Palatium putabant.
Puer, qui obscene ab aliquo amabatur, eius , a quo amatus csset, pullus dicebatur. Unde Q. Fabius, cui Eburno
cognotnen erat propter candorem, quod eius natis fulmine icta esset, pullus Iovis appellatila est.
Publica sacra, quae prò populo fiebant; privata, quae prò singulis bominibus familiisque, appellabant.
Prodit non solum in apertum exit significat, sed ctiam porro it. Portenta rerum fieri dicuntur, quum
10 solida corpora raro se òstcndunt , ut cometae , tnrbincs, baratbra, sereno coelo facta tonitrua.
Puls potissimum dabatur pullis in auspiciis, quia ex ea necesse erat aliquid decidere, quod tripudium faceret, id est
terripuvium. Puvirc enim ferire est. Bonum enim augurium esse putabant, si pulii, per quos auspicabantur,
comedissent , praesertim si eis edeutibus aliquid ab ore decidisset. Sin autem omnino non edissent, arbitrabantur
periculum imminere.
15 Pedestria auspicia nominabantur, quae dabantur a vulpc, lupo, serpente, equo ceterisque animalibus quadrapedibus.
Piacularia auspicia appellabant, quae sacri fi cauti bus tristia portendebant, quum aut bostia ab ara effugisset, aut
percussa mugitum dedisset, aut in aliam partem corporis, quam oporteret, cecidisset.
Pestifera auspicia esse dicebant, quum cor in extis , aut caput in iocinore non fuisset.
Praepetes aves dicuntur, quae se ante auspicantem ferunt. Nam praepctere dicebant prò anteire.
20 Pecunia sacri fi cium fieri dicebatur, quum fruges fructusque offerebantur, quia ex bis rebus consta t, quam nunc
(130; pecuniam dicimus.
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 13, 1. attingi] cod. vg. attigi Urs. v. Scppl. Ank. 30. euris] cod. euriis Urs. ad] at corr. Urs.
Patrimi] cf. Cramer. Opuscc. p. 96. 3. ex sp. alba] de hac Varrò ut vg. 32. Peremne] eoo. Perenne Urs., non recte , quanquam
de Vita P. R. II. et Masurius apud Plin. N. H. XVI, 18, 31. §. 75., peremnis, ab ninno, et perennis, ab anno, facile eonfundi poterant. Cf.
et alia quae Dac. congessit. Cf. Paul. p. 66. v. facem. 5. cui» de bis auspiciis Festus Qu. IX, 5, 31. v. man. fons , et Qu. XII, 20,
aur.j cf. Festus Qu. IX, 2, 2. v. matronis. 8. ducant] dicata corr. 12. v. Petronia. 33. Puts] cf. Festus Qu. XII, 12, 25. t. pen.
Urs. dici dicata voluit Dac. Malo dicantur cum Huschkio. ominis] oll'aiu, Qu. XIV, 2, 19. v. sonivium, et Qu. XIV, 4, 26. -?. sollistimum.
Urs. hominis cod. 9. Praetextum] Praetextatum corr. A. Auc.
in mg. 11. ali] alii corr. Urs. 12. clamentur] scribe accia- Qu. XII, 14, 1-5. Urs. additamenta v. in Srprt. Ann. Disccssì
mentici-. Fescennini versus, de quibus v. Paul. p. 64., ab bis acclama- aliquanlum ab illis , ut Pauli verba magis premerem et ut spatium re-
tionibus distinguendi sunt. 12. 13. Palat. flamen] de boc v. Suppl. servarem explicationi v. prodit, quam Urs. piane neglexit. 2. terri-
Ann. 14. Portenta] cf. Festus Qu. Vili, 23. v. monstra , cum puv.] tcrripavium a parendo dicit Cic. de div. II, 34, 72.: sed Festus
annot. 17. porro tendeatur] Morrò tendatur Dvc. et alii. Ac ncscio, ctiam puvire in simplici forma dixit. V. Paulus h. 1. et v. obpuviat
an illud apud Urs. non nisi ex crrWe .typographi fluxerit, quoniain id vi- p. 113. Cf. taincn Festus Qu. XVI, 6. p. 191, 4. v. tripudium. 4.
tium sine correctione transmitlit , quanquam Arndtsii sebedae nullanv offa] ita de pulte ctiam Plin. N. H. XVIII, S, 19. §. S4. 5. qui pa]
lectionis varictatem indicant. 18. 19. monstra . . praccipiant] cod. cod. Urs. om. a. 7. rer] cod. Urs. re e cod. 7. S.
cum significatone lacunae , quae vcram lectionein apcrit : ostcndant; Urs. supplcm. nibil nisi Pauli verba reddit. 9. Pedestria] cf.
monstra, e/uae praecipiant. Urs.: ostcndant monstra: praccipiant. 19. Festus v. fjuini/uc gcn. Qu. XII, 30, 26. 11. 12. Preptervia]
Poslularia fulgura] cf. Etrusc. rer. Ili, 7, 3. T. II. p. 170. et quae servavi Urs. clegans inventum, quanquam ipsa \o\proptcrvia teste caret,
de postulionibus dieta sunt III, 1, 6. T. II. p. 10. 20. ut] aut nisi quod apud Macr. Sat. II, 2. quidam: proptei-via ferisse, scripscrunt.
corr. Urs., ut vg. 20. 21. desid.] designarti vg. et sic corr. Urs. 16. 17. hoslia . . . cfj'ugit] cf. Serv. in Virg. Aen. II, 140. 1S.
22. Perempt.] de iisdem Festus supra Qu. X, 32, 22. , ubi Gracchi de- pa] con. Urs. tantum p e cod. refert. 20. iocinore] eoo. recte
finitionem plenius proponit quam boc loco. 23. ut] y. supra ad puto. iocinore Urs. 20. Pullarittm] Urs. supplcmcntum reddidi,
X, 32, 24. annotata. olunt] tollunt corr. Urs., ut vg. 23. paululum immutatimi. 22. Praepetes] cf. Festus Qu. X, 21, 26. v.
24. Pullus Iovis] v. Scppl. Ann. 27. Peregr. ager] v. Varrò de praepetes. 25. 26. /rtccfumc/ue] fructuumque corr. Urs. 2S.
L. L. V. §. 33. 28. hostilius] cod. hostiiis Urs. vg. Suspicor, Procurat.] Urs. opinata, quae repudiavi, v. in Sitpl. Ann. 31-34.
hosticus lcjjendum esse, ut apud Varronem. 28. 29. Pubi, sacra] Urs. supplementi! nimis licenter inventa quaere ibidem. 34. Ante
QU. XII, 13. (53) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI. QU. XII, 14. (54) 245
est attingi, nisi ab ea, quae semel nupsit. ||Patrimi et ces-se est aliquid decidere , quod tripudium f acini,
ma tri mi pueri praetextati tres nubentem deducunt; id est terripuvium. puvire enim ferire est. Malum e-
unus, qui facem praefert ex spina alba, quia noctunubebant; nemf augurium habetur, si pulii, per quos auspicantur,
duo, qui tenent nubentem. ||Pilentis et carpentis per non ederint ; bonum, si comederint, praesertim si offa iis
urbem vehi matronis concessum est, quod cum aurum non 5 qui na-vissent ex ore deciderit. \\Proditnonsoluminaper-
reperiretur, ex voto, quod Gamillus voverat Apolli- tum exit significata sed etiam porro it. || Porten-
ni Delphico, contulerunt. |] Prima aut secunda bora tarer-wm fieri dicuntur, cum insolita corporaaul quae raro
ducant f sponsalibus ominis causa, ut optima ac se ost-endunt, apparente ut cometae, turbines, barathra,
secundissima eveniant. ||Praetextumf sermonem quidam tomtr-ua sereno caelo facta fiunt. \\Pedestria aus-
putant diei, quod praetextatis nefas sit obsceno ver- 10 picia nominantur, quae a vulpe, lupo , serpente, equo, ce-
bo uti. ali quod nubentibus depositis praetextis a mul- terisque animantibus quadrupedibus fiunt. || Propter-
titudine puerorum obscena clamenturf. ||Palatu- via ap-pellantur auspicia , quae se propter viam
alis Flamen constitutus est, quod in tutela eius deae Pa- ostent - ant
latium est. ||Portenta existimarunt quidam gravia esse, infimi \\Piacula-
ostenta bona, alii portenta quaedam bona, o- 15 ria app- ellantur auspicia, antiqua quadam Io-
stenta, quaedam tristia appellali, portenta , quae quendi co-nsuetudine, in sacrificis, cum aut ho stia ab ara
quid porro tendeaturf , indicent j ostenta, quae fugit, aut percussa mugitum dedit, aut in aliam quam
tantummodo ostendant $ monstra , quae praecipi- oportuit pa-Wem corporis cecidit. || Pestifera auspicia
ant quoque remedia. || Postulami fulgura, quae sunt, cum cor in extis non invenitur aut caput
votorum ut-j* sacrificiorum spretam religionem desi- 20 in iocinere. || Pul - larium a pullis appellatum
derant. || Pestifera, qnae mortem, aut exilium quidam putant, quia non aliud, nisi hoc ei peculia-
ostendunt. [ | Peremptalia , quae superiora fulgu- re est, avem auspican-di causa observare. \\Praepetes
ra utf portenta peremunt, idest olunt f . ||Pullus aves dicuntur, quae se ante auspicantem ferunt,
Iovis dicebatur Q. Fabius, cui Eburno cognomen nam antiqui praepetere dicebant prò anteire.
erat propter candorem, quod eius natis fulmine icta 25 || Pecunia sacrificium fieri dicitur, cum frugum, fruc-
erat. antiqui autem puerum , quem quis amabat, tumque f causa mola pu-ra offerebatur in sacrifi-
pullum eius dicebant. ||Peregrinus ager est, qui ciò, quia omnis res fam-iliaris , quam pecuniam nunc
neque Romanus, neque hostiliusf habetur. ||Publica dicimus, ex bis rebus con-slat. \\ Procurationes sacra
sacra, quae publico sumplu prò populo fiunt, quaeque appellantur, quae fulgu-rifc's locis, quo fulmina sunt con-
dro montibus, pagis, curis, sacellis. ad f privata, quae 30 iecta, depellendorum ma -lorum et procurandorum
prò singulis hominibus, familiis, gentibus fiunt. honorum causa fiunt. |jP . . . . . '. . .
Il Peremne dicitur auspicari, qui amnem, aut aquam, quae vanda iudicant pri
ex sacro oritur, auspicato transit. || Puls pò- perae administratis , u
tissimum datur pullis in auspiciis, quia ex ea ne- stabillanturf. || Parilia festa
EMEND. LECTIO. Qu. XII, 13, 8. dican tur. 9. Praetextatum. 12. acclamentur. 17. tendatur. 20. aut. 23. aut.
tollunt. 28. hosticus. 30. a t. Qu. XII, U, 2. 3. enim. 25. 26. fructuumque. 34. stabiliantur.
246 QU. XII, 15. (55) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI. QU. XII, 16. (36)
u pa- Trib. pleb. rogarint his verbis : "Ex ponderibus publi-
\\Polubrum pelluvi-um in cis, quibus hac tempestate populus oetier quif soler, uti
sacrificis vas, quod nos pelvem dicimus. |]Pu- coaequetur sed illuni, ut hi f quadrali tal vini octo-
blici augures dijferunt a reliquis «w-guribus gioia pondo siet : congius -vini decemp. isf:
più- 5 sex sextari congius siet in -j- : duo de quinquagin-
go ve- ta sextari quadrantal siet vini. sextarius
rtis aequus aequo cum librario siet : sex dequinque libraef
tium in medio f sient. si quis magistratns adversus liac d.
ia, tae- in. pondera, mediosque \ , vasaque publica modica,
Quirinal. 10 minora, maiorave faxit, iussit vere 7 fieri, do-
extra ur- lumve adduit, quod- ea fiant, eum quis volet magistratus
es faci- multareturf , dum minore patri f familias taxat,
fecisti licei 0 ; sive quis in \ sacrum iudicare voluerit , li-
li Picum regem a pico ave dictum Verrius ait, ob ceto." || PecuUm, cumdixitM. Catopercasum genitivum,
anguria quae ab eo capiebat. Is Fat-uum, Faununi 15' a singulari casus recti formavit, quo ute-
ab alis dictum, fdiurn procrea -vit: et ex bantur antiqui, id est pecu, ac testu, tonitru, genu,
hoc Latinus ortus, qui suos magnis benefìcis adfecit : ut veru , quorum omnium genitivus pluraliter ge-
hic Troiahorum regem , fugientem .dtr-givos Aenean minatu.litt.: nunc quia dicimus pecus, ut pectus, eam quae
ho spillo excepit, dedit ci . civitatem, iunxit in usu est, formam in declinationibus sequimur. ||Prae-
natam connubio ext-stimant quam 20 teriti Senatores quondam in opprobrio non erant,
formula, quae est quod , ut reges sibi legebant , sublegebantque,
istra, ut eius significa- quos in Consilio publico haberent, ita post ex-
.... \\Patres ay>;>e-llantur, ex quibus Senatus actos eos Consules quoque et Tribunos f militimi
primumcomposilus; naminilio urbis condìtaeTkomuiusC. consiliari potestate coniunctissimos sibi
viros elegit praestantissimos , quorum Consilio atque 25 quoque f patriciorum, et deinde plebeiorum lege-
prudentia res publica ad - mìnistraretur 5 atque bant j douec Ovinia Tribunicia intervenit,
ti palres dicti sunt9 quia agrorum partes ad- qua sanctum est, ut Censores ex omni ordine op-
tribuerant tenuioribus , perinde ac liberis. timum quemque curiati/}- in senatu \ legerent. quo
Il Pondo libram dicebant, quod solebant iam inde a Ro- factum est , ut qui praeteriti essent et loco moti , La-
ma condita aes appendere^ cumnondum argenti signati ul- 30 berentur ignominiosi. || "Pro censu classis iunio-
lus nsus esset, quod antiquorum publicae et privatae rum" Ser. Tullius cum dixit in descriptione cen-
rationes etiamnunc doce -ut. || Publica pondera turiarum , accipi debet in censu, ut ait M.
ad legitimam normam exacta fuisse, ex ea causa Iunius in Varrò in L. VI. rerum humanarum. sicuti prò ae-
colligi-t, quod duo Siili f P. et M. dV Castorìs , prò tribuuali , prò testimonio.
EMENU. LECTIO. Qu. XII, 15, 34. Siiti. Qu. XII, 16, 2. qui] «lek. 3. «/»* 4. dcecm p. (i. e. pondoì siet. 5. vini.
7. scxdccimquc librari. 8. modio. 9. modios. 10. iussilve. 11. quo. 12. multare. parti. 13. ini. 23. Tri-
buni. 25. quo sq tee. 28. curiatim. sena tura.
(130)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
247
Polub rum pelluvium vas , quod nos pclvem vocamus. Patres senatores ideo appellali sunt , quia agrorum partes
attribuerant tcnuioribus ac si liberis propriis. Pecuu in Cato dix.it genitivum pluralem ab co, quod est pecu.
Parlila interpunxi , cum Line alius titulus incipiat. festa] Urs.
Nunc in cod. fé solimi apparet.
ANNOT. PAULI ad p.244, 9. It] alt Gu. Lind. Sed tic non depro-
dendo, ut supra p. 125., sed de prodeundo dicitur. 10. solida] solita
coni. Dac. Quid in Festo fuisse existiinem , indicavi supplemento.
18. loelnore] loelnere ed. vet., nescio an non sola.
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 15, 1. u] quod ante pa in con. esse
videtur, om. Ubs. 2. Polubrum] haec e Paulo hic posui. Cf. Non.
p. 544, 22. , de quo loco dixi in Suppl. Ann. Placid. p. 493.: Pollu-
breo, tulleo. Scr. Pollubro, trulleo. 3. 4. Publlcl . . augurlbus]
Laec cum iis fere concinunt, qua e Urs. feliciter divina vit: quae deinceps
supplevit, nimis quam incerta, relegavi in Suppl. Ann. Publicos augu-
res ab reliquis discernit etiam Varrò de L. L. V. §. 33. , item Festus
Qu. XII, 20, 27. t. Quinque, Paulus p. 16. v. auguraculum. Alia Urs.
e marmoribus affert. 9. iaé] cod. te Urs. 11. extra] Urs.
Nunc literae ext non amplius apparent. 14. Pleura regetn] Urs.
cum, quid hoc loco fuerit , ex tenuissimis vestigiis agnoverit, non nisi
pauca verba mutavi. Stemma , quod Festus proposuisse videtur , non
differt ab eo, quod habent Virgil. Aen. VII, 47. Ovid. Met. XIV, 320.
Laetant. de falsa rei. I, 22. De Fatuo sive Fatuello, Fauni nominibus,
v. Serv. in Virg. VI, 776. VII, 47. De Pico cf. supra Qu. X, 25, "32.
20-23. Quae Urs. tentavit, v. in Suppl. Ann. 24. C] Urs., in
cod. est 'C'. 23-32. Scal. et Urs. omnia baec ad patres perti-
nere existimantes aliena miscuerunt (v. Suppl. Ann.) : equidem et in aliis
ab iis discessi et in hoc maxime, quod ex v. 29 - 32. singularem feci ti-
tulum Pondo llbram. Cf. Paulus p.73. v. grave aes. 28. perln.de ac
llberls] Cf. Niebuhr. H. R. I. p. 340. Post b. v. piene interpunxi,
cum Urs. commate tantum baec ab inferioribus distinxisset. 32.
Pubi, pondera] De boc loco bene iam A. Aug. , optime Scal. meritus
est, quciu Urs. secutus est, a quo in paucis descivi. Cf. Suppl. Ann.
Ponderum in Capitolio osservato rum (de quibus Wernsdorf. P. L. M.
T. V. Exc. XIV.) mentionem infcrre dubitavi, quia Siliorum rogatio
nibil de ea re indicat , et nullus ante Imperatorum tempora scriptor ti-
tulusve eorum notitiam significai. 34. duo Siili P. et M.] Urs.
duos UH p. et m. in cod. esse, testatum babeo. Siili corr. Urs. cum
A. Are. probabiliter , quanquam Siliorum horum oninis periit memoria.
De eorum plebiscito v. imprimis Boeckh. Metrol. quaest. p. 17. et pluri-
bus locis.
Qu. XII, 16, 2. qui] delet Urs. cum A. Are ufi] nisi aliud
latet mendum, videtur excidisse quodque. 3. coaequetur] Urs. eoae-
quatur cod. MENSURAS EXAEQUANDAS est in titulo Pompeiano.
Romanelli Viaggio T. I. p. 156. Orelli 4348. coeretur coni. Huschk.
sedulum] se dolo m. (i. e. malo) corr. Scal., acute. Sed ipsum sedulo,
quod hic sedulum dicitur, significat sine fraude indiligentiaeve culpa.
V. Caton. de R. R. 2. : diclt vlllcus sedulo se feclsse , aliaque , quae
Forcellinus attulit. ut hi] ufi corr. A. Aug. in mg. Urs. , delet
Scal. 4. deeemp. is] Urs. de cemp. ìj. cod. decem p. (pondo)
slet corr. A. Aug. in mg. Scal. Urs. Posthaec plenius interpunxi , ne
quis erret in distinguendis sententiae membris. 5. in] vini vg. et
sic corr. Urs. duo de qulnq.] Urs. duo qulnquaglnta e con. no-
tatimi babeo. 6. quadrantal] Urs. quadarantal cod. 7. aequo]
delet Scal., in atque mutat Urs. Puto satis defendi posse, ex ilio re-
sponsionis studio , cuius exemplum est par pari referre , per utramque
linguam late pervagato. 7. librarlo] vinario coni. A. Aug. in mg.,
non apte. Nihil intclligo, nisi librarius, qui bic significatur , sextarius
frumenti erat. dequlnque] cod. de qulque Urs. , qui cum Scal.
recte corr. sexdeelmque. llbrae] et bic librari fuisse puto. 8.
medio] modlo corr. Urs., ut vg. hac] haec corr. A. Auc. in mg.
Scal. Urs. IUud autem tueor analogia structurae : interea, proptereà,
baepropter, posthac, multarumque similium. Etiam ADVORSUM EAD
in SC. de Baccanalibus ablativo casu dictum est. 8. 9. d. m.]
i. e. dolo malo. 9. medlosque] modlosque vg. 10. lusslt
vere] lussltve re vg. lussltve corr. Scal. 11. quod] quo corr. Scal.
12. multaretur] multetur corr. A. Aug. in mg. multare, ut et Scal.
multare, utl coni. Urs. Solum multare aptum est. patri] Urs.
patrls e cod. refertur, et sic vg. Scal. Sed rectius Urs. parte, vel pò
tius antiquum ablativum parti, quem constat apud Lucretium et in tabb.
Heracleensibus reperiri. Ac recte Urs. comparavit Caton. ap. Geli. VII,
3, 37. : dlmldlum famillae multa esto. 13. In] Im corr. Scal. Urs.
Cf. Paulus p. 77. v. im. 14. Cato] in orat. prò Rhod. ap. Geli.
VII, 3, 37. Meyer. Oratt. fragni, p. 50. 17. veru] Urs. verum
(i. e. veru) cod. 18. nunc] cod. (i. e. né) et vg. non Urs., quo
sententia pessumdatur. nam quod sive quum coni. Lind. pecus]
Urs., sed id a cod. abesse comperio. 23. Trlbunos] Tribuni corr.
A. Aug. in mg. 25. quoque] quosque vg. et sic corr. Urs. 26.
Ovlnla Trlbun.] de hac lege, quanquam non constat quando lata sit,
non video tamen, quo iure A. Aug. et Scal. ea quae Festus narrat tanto
supercilio contemnant. Cf. Niebuhr. H. R. T. I. p. 550. ed. sec 28.
curiati] curlatlm corr. Urs., ut vg. legitur. Centurlallm corr. Huschk.
de Servio p. 149.; idem tamen p. 711. Curlatlm restituit: cui in eo
non obsequor, quod legem curiatam intelligit. senatu] scribe se-
natum. Ita certe ceteri omnes dicere solent.
ANN. PAULI. 2. tenulorlbus] ed. vet. Aid. vg. om. Lind., errore
typothetae , quantum video. ac si] om. deteriores codd. : sed hoc
recte defendit Lind.
248
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
(130)
Pro e are poscere est, unde et proci et meretrices procaces, et verbum piocas, id est poscis.
Peculi udì servorum a pecore dietimi , sicut et pecunia nobiliuin.
Puelli pueri per deminutionem. Ennius: "Poeni soliti suos sacrificare puellos."
Praeciamitatores dicebaatur, qui flamini Diali, id est sacerdoti Iovis, antecedebant clamantes, ut bomines se ab
e opere abstinerent , quia bis opus facientem videre irreligiosum erat.
Pedum pastorale baculum incurvimi, dictum , quia ilio oves a pedibus comprebenduntur.
Pone gravi sono ponitur prò loci siguificatione.
Pure la ut uni, aqua pura lavatimi.
Pura vestimcnta sacerdotes ad sacrificium babebant, id est non obsita, non fulgurita, non funesta, non maculam
.» babentia. Proculato provocato.
Praefericulum vas aeneum sine ansa patens simun uni, velut pel vis, quo ad sacrificia utebantur.
Paté Ila e vasula parva picata , sacrificiis faciendis apta. Pantices frus ventris.
Perimit ad imi t, tollit, unde et peremptus , interfectus.
Procinctam class e ni, id est paratam ad beli imi militimi multi tildi tieni , Diali flamini videre non licuit.
.. Posimerium pontificale pouiocrium, ubi pontifices auspicabautur. Dictum autem pomocrium, quasi promurium, id
est proximum. muro.
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 17, 1. Procum] Cie. Orat. 46, 156.
Tarn, ut censoriae tabulile loquuntur , fabrum et proeum audeo dicere, '
non fabrorum et procorum. patrie.] damnat Urs. cum Turncbo
Adv. XVI, 22. , iniuria , puto , nam proci patricii sunt proccres inter
patricios, fortassc decem illi primi, aut maiorum gentium patricii. ce-
assium] cod. , qui vocabulà sic digerit : nec eaj siumauam. classium
corr. A. Aug. in mg. 2. i] cod. ti Urs. 3. proci] cf. Pau-
lus p. 123. v. procarc , cum annot. 4. nvyoTÌJQv;] (Jrs. , in cod.
deest fi. 5. 6. nive eum procas] videi, quem ego tibi tuli. Ita vel
practorem vel alterutrum litigantium dicere solitum esse , arbitratur
Huscbk. in Ricbteri Annal. 1837. p. 888. 7. Praerog. cent.] cf.
Wunder. in Ciccr. prò Piane, e. 20. Muschi», de Servio p. 646. 674.
eenturiae] Urs. centuriaes in cod. est. 8. ijuae rus] Urs. e cod.,
qui quaeruf continuatis literis habet. quod rustici corr. A. Aug. in mg.
quo rustici em. Urs. 14. a] Urs., quod cod. non agnoscit. 15.
ex] et corr, Urs., idque comprobat Paulus, quanquam edam ex sentcn-
tiae non refragatur. Cf. Paulus p. 20. v. abgregare. 17. Emi.]
Ann. VII, 13. Mer. suos] sos em. Mcrula. Vera buius versus forma
non apparebit, antequam Nonius, qui p. 158, 20. eundem versum aflert,
e codd. ms. fide diligenter examinatus prodierit. 18. Luci!.} IV,
22. p. 35. ap. Dousam. /ionio] apud Nonium 1. 1. legitur tibi.
19. Plautus] in Lenon. geminis. v. Botbe p. 439. olim] Urs. holim
cod. dolci Priscianus VI. p. 697 P. (247. Krebl.); sed Ine nominativo
casu /ite pucllus prò dativo, qui comicorum consuetudini aptissimus est.
20. Praeciamit.] v. annot. ad Paulum p. 122. v. praeciae. 21. fl»i-
tecedent] antecedenles corr. A. Aug. in mg. 22. feriis] Urs. ferehis
cod. 22. 23. ut . . opere] Ubs. : "in esemplari est: ut /ioni, ab
opere se abstineant." Equideni nihil bic notatum accepi. 24. Pe-
dum] cf. Qu. X, 28, 23. 26. .m.] i. e. meminit. 26. 27.
Verg. in Bue.] V, 88. cf. Servius. 28. Iphigenia] Urs. Iphige-
niae est in cod. Bothc P. Se. L. V, I. p. 50. fr. 2.' 30. iaculu.m]
baculum corr. Urs. 32. 33. v. Supi>l. Ann. 33. 34. prologo
prò loci corr. Urs. Innuit Fcstus, pone nunquam de tempore positura.
esse : quod alii grammatici confirmant. 34. praeicientes] v. Scppl.
Ann.
Qu. XII, 18, 3. 4. Perimit . . interfi] haec cum Urs. bic posui, ut
a Paulo loco suo mota. 7. iti] Urs., in cod. Iti esse videtur. 9.
fici] COD., ut vg. fìc Urs., qui supplet: cum sacrificali ant. 14.
prò citato] unum verbum esse puto coli. Paulo v. procitant p. 123.
Urs. locum sic refingit: et prò citato etiam usurpari solet. 16. 17.
sacr. Opis Consiv.] baec ab Urs. inventa non mutavi, nisi quod ille
Consiva scripsit. Sed v. ann. ad Qu. X, 4, 26. 19. capidulae]
boc v. capis deminutivum memora t Priscian. VI. p. 708. P. De LRS.
additamento v. Serri.. Ann. 20. frus] v. Sctpl. Ann. 21. ctia]
cod. om. Urs. 22. sus] cod. lus Urs. Procincta clas-sis]
Scal. et Urs. additamenta, quae in Suppl. Ann. apposui, in paucis mu-
tavi. Cf. Paulus p. 43. v. classis, et annoti. 28. 29. Posime-
rium] lacuna, quam Urs. inilio v. 29. indicat et literis rau explet , in
cod. nulla est. 29-34. Supplemcntis usus sum Scvl. etLRs., sed
non sine mutatione (v. Suppl. Ann.) : de pomoerio plcraque complcxus
sum Etrusc. rer. III, 6, 8. T. II. p. 147. 29. 30. pontifiealis]
alibi pontificii iuris apud Festum legi solet, sed Qu. XII, 21, 13. tanien
de iure pontificali. 30. pomerium] COD. pomocrium Lrs. Item T.
33. 34. Illud non improbavi, cum oi et oe etiam in aliis vocabulis in
e transierit Etiam apud Varron. de L. L. V. §. 143. est pomeri»».
33. promerium] h. 1. scribe promurium. Varrò contra 1. 1. pomerium
e postmoerio ortum esistimnt. 34. rus] ius corr. A. Aie. in mg.
De boc iure Liv. I, 44. Tacit. Ann. XII, 23. 2i. Vopisc. Aurei. 21.
ANNOT. PALLI. 4. Praeciamitatores] Prcriamittatores 81. Preda
miratores Berolinensis cod. Apparet prius t dubilatioui obnoxium esse.
10. Proculato] boni codd. Procalato vg. Lind. Sed a calare fit pro-
culare , sicut a calcare proculcare. II. ad] ed. vet. Aid. vg. deest
ap. Lind. 12. vasula] boni codd. Lino, rasa deteriores codd. vg.
Illud vocabuluin alibi non exlat. parva picata] Gc. Li">d. picata
parva cctt. 15. Posimerium] Posimirium boni codd. Prosimurium
»*g. Lind. V. Suppi. Ann.
QtL XII, 17. (57) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI. QU. XII, 18. (58) 249
||Procumpatricium indescriptioneceassium-j-, quamfecit li
Ser. Tullius, significat procerum. i enim sunt princi-
pes. nana proci dicuntur, qui poscunt aliquam in matrì- \\Pe-
monium, Graece fj.VY\cri]§eS' est enim procare pos- v-imit, adimit, tollit. linde et peremptus interfeclus.
cere,utcumdicituriniudiceconlocandousialiumprocas, ni- 5 ||P-we latitimi antiqui dicebant aqtia pura
ve eum procas" hoc est poscis ; unde etiam meretrices ìa-vatum
procaces. |]Praerogativae centuriae dicuntur, ut do- Iti \\Pum vest-
cet Varrò rerum humanarum 1. VI., quae rus. . f Ro- im-enta sacerdotes populi Romani ad sacri-
mani, qui ignorarent petitores, facilius eos anim- fici-wm liabere solent , ■ id est, non ob-
advertere possent. Verrius probabilius iudicat 10 sita, non fulgurita, non funèsta, non maculata,
esse, ut cum essent designati a praerogativis , in ser- ex h-ac causa
monem res veniret populi de dignis , indignisve, voca .
et fierent ceteri diligentiores ad suìfragia liata . . . . . ... Il Proculato provocato, idem
de his ferenda. || Peculi uni servorum a pecore itera prò citato dicitur. \\ Praefericulum vas
dictum est, ut exf pecunia patrum familiae. ||Puelli 15 aeneum s-ine ansis appellatur , patens summum ve-
per diminutionem a pueris dicti sunt. itaque et lut pelvis , quo ad sacrificia utebantur in sacra-
Ennius ait: "Poeni soliti suos sacrificare puellòs." rio Opis C-onsiviae. || Patellae v astila parva picata,
et Lucilius : "cumque hic tam formosus homo, ac te item sacris ìa-ciendis apta , humiles et patentes
dignus puellus. Et Plautus : uolim-f- huic puello se- velut capidul-ae, sed ansis carentes. \\ Panlices
se venum ducier." || Praeciamitatores dicuntur, 20 frus ventris
qui Flaminibus Diali, Quirinali, Martiali, antecedentf pellat a quo etia;
exclamant feriis publicis , ut homines ab- sus. ||Procincta clas-sis dicebatur exercitus ad
stineant se opere, quia his opus facientem videre proelium instructus, et \>a-ratus, qitem Diali flamini vi-
religiosum est. |]Pedum est quidem baculum incur- dere non licet: an-tiqui enim procinctum. hominem,
yum, quo pastores ut untar ad comprehendendas 25 dìxerùnt, ut nunc quoque dicitur, quiadagendum éxpedi-
oves, aut' capras, a pedibus. cuius .m. etiam Vergi- tus est. procincta autem toga Romani olim
lius in Bucolicis , cum ait: aAt tu sume pedum." ad pugnam ire solit-i sunt. unde et testamen-
sed in eo versu, qui est in Iphigenia Enni : "procede ta in procinctu fieri dicuntur q ante pugnata fiunt. \\Posime-
gradum, proferre pedum, nitere, cessas?" id ipsùm riunì esse ait Antistius in commentario inris pontifl-
iaculum -j- significari , cum ait Verrius, mirari sa- 30 calis pomerium, id est ì-ocurn prò muro, ut ait
tis non possum, cum sit ordo talis, et per eum signifi- Cato. olim quidem omn-emurbem oprehendebatptcrAven->
catio aperta, gradum proferre pedem cessas? nite- tinum, nunc etiam intra ae-dificia finitur. ita pomeriunuest
re. || Pone gravi sono antiqui utebantur prò- quasi promerium \. solet- au-tem iis solis davi
logi f significatione. Sed praeicientes vocabu- nsSLf pomeri^ pFòlerendi, qui, populum Romanum,
EMEND. LECTIO. Qu. XII, 17, 1. classium. 8. quo rustici. 15. et. \% dolet. 21. anice identes. SO. baculum.
33. 34. prò loci. Qu. XII, 18, 33. promurium. 34. ita.
I i
250 QU. XII, 19. (59)
agro de hostibus capto auxerunt. antiquissimum
Romuli pomerium Palatini montis radicibus
terminabattir. protulit id Ser. Tullius rex. i-tem
L. Cornelius Sulla diclator, imitatus, ut vi-
detur, Tullium regem, prò ferve temptavit. sed
pomerium cum locus sit qui finem urbani auspici fa-ciat
intra agrum effalum certis regionibus terminatus, ad
captanda auspicia , quem liceal proferre : ne-
mo tamen Aventinum montem prolato pò -moe-
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI.
QU. XII, 20. (60)
de Vestae segetibus saepius -j-, qui certis diebus circa Vesta-
lia aperitur. i dies religiosi habentur. || Pianta oliagi-
nea est virga follata ex olea deplantata. |j Pomo-
nal est in agro Solonio , via Ostiensi ad duode-
cimum lapidem deverticulo a miliario oetavo.
||Pubes et qui pubemf generare potest; hisf incipit
esse a quatuordecim annis : femina a duodecim
viri potens, sive patiens, ut quidam putant. |jPran-
dicula antiqui dicebant, quae nunc ientacula. || Pro-
no inclusit. cuius rei causa haec affertur, quod Rcmus 10 diguae bostiae vocantur, ut ait Yeranius, quae con-
in eo auspicalus sit avesque irritas habuerit. in se- sumuntur, unde bomines quoque luxuriosi, prodigi.
quenti tamen aetate et hic inclusus est. pomerium si tac- ||Petronia amnis est in Tiberini perfluens, quam ma-
tum fulmine fuerit, periculum ab hoste imminet. po-ntìG.- gistratus auspicato transeunt, cum in campo quid age-
cum autem libri pomerium omnè appellant locum agrumq. re volunt. quod genus auspici peremne vocatur. amnem
in quo augures magistratusque P. R. urban-a consti- 15 autem feminine antiqui Cnuntiabant. ||Penetra-
tuerentauspicia.iidocent,cum pomerium prò /èr-retur,tum le sacrificium dicitur, quod interiore parte sacrari con-
augures publicos P. R. haec verba praeir-e solitos : ficitur. unde et penetralia cuiusque dicuntur $ et
Di tutelares urbis pomerium hoc ne minus maiusve penes nos, quod in potestate nostra est. || "Puri, probi,
faxitisf sed iis quibus terminavero region-ihus effereatisf. profani, sui auri" dicilur in manumissione sacrorum cau-
dictum existimat pomerium veluti post moe- 20 sa. ex quibus puri significai, quod in usu porcof non fue-
rium, quod agrum omnem complectitur intro murisf urbis.
|| Promptumpro eo, qd quis aereparav-ìt suo, videri aitpo-
situm de cuius aere tute-
prompt-um triticum in conimen-
tario tuo retulisti. . . at quidam prolatum signifi-
care aiunt idem quod //ro-mptum. sed propriumf ait
. . . id promptum, quod in /«-turum factum sit; cui
significatili penus contrarium est, cum praesertim aliud
penus, aliud promptuarium pantoleiumf appelletur,
mo. ||Potitus servitute
ab antiquis dicebatur , qui, ut ait Labeo, servitu-
tem servit. tales consuetudi-nes proxime Graeci no-
risj- sunt. eodem modo dicebatur ab antiquis
potilus hostium. \\ Penus u-ocatur locus intimus in ae-
rit. probiquef recte excoctum pugnatumque-J- sit. profani,
quod sacrum non sit et quod omni religione solutum sit.
sui, quod alienum non sit. || Pacionem antiqui dicebant,
quam nunc pactionem dicimus. unde et pacisci ad-
25 bue, et paceo-}- in usu remanet. ||Presan-ffl/ieaf
porca dicitur, ut ait Yeranius, quae familiae purg-
andae causa Cereri immolatur, quod pars quae-
dam eius sacrifici fit in conspectu mortili eius,
cuius funus instituitur. || "Paterani perplovere" in sa-
30 cris cum dicitur, significat pertusam esse. ||PastilIum
est in sacris libi genus rutundi. ||Puilia saxa esse
ad portum, qui sit secundum Tiberini, ait Fabius Pic-
tor, quem locum putat Labeo dici, ubi fuerit Fica-
u nel eoi mimi.
EM. LECT. Qu. XII, 19,19. efferati*. 21.
tegetibus saeptus. Ci. et pube,-, qui. is.
a ni uris
20
na via Ostiensi ad lapidem
2G. proprie. 29. panis, olei, vini. 32. 33. morii.
S'Olir co. 21. probi quod. p ur g atumque. 23. paco.
Pave-
Qu. XII. 20, 1.
P r aes e n ta ne a.
(130)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV.
251
P e n u s vocabatur locus in aede Vestae intiimis.
Pubes puer, qui iam generare potest. Is incipit esse ab annis quatuordecim 5 femina yiripotèns a duodccim.
Prandicula ientacula.
Prodjiguae bostiae vocantur, quae consumilo tur, «nde bomines quoque luxuriosi prodigi.
Petronia nomea amnis -in Tiberini defliientis. e
Penetrale sacrificium dicebatur, quod in interiore parte sacrarli conficiebatur. Unde et penetralia cuiusque dicuntur, (131^
et p e n e s nos , quod in potestate nostra est.
Puri, probi, profani, sui a uri dicebatur in manumissione sacrorum causa. Ex quibus puri significat, quod in «su
spurco non fuerit; probi, quod recte exeoctum purgatumque sit$ profani, quod sacrimi non fuerit, et quod onini
religione solutum sit 5 sui, quod alien uni non sit. 1ft
Pacione in antiqui dicebant, quam mine pactionem dicimus, linde et pacisci adirne et paco in usu remanserunt.
Pateram perplovere quum dicerent significabant pertusam esse.
Past illuni in sacrìs libi genus rotundi.
ANN. FESTI. Qu. XII, 19, 1-12. Urs. supplementa Intacta reliquì :
cum res certe indicent, de quibus Festus dixit. Sed ultima tanicn v.
12. 13. quae sic explevit: Pomoerium - si tac-lum a privali* fuisset,
poena statuta crat , in aliam scntentiaui mutavi , de qua conferii velim
Etrusc. rer. Ili, 7, 2. T. II. p. 165. 3. tem] Urs. t nunc in cod.
non agnoscitur. e vg. 10. Remus] Urs. emus nunc in cod. solum
apparet. omus vg. 10. 11. insequenti aetate] Claudii imperatoris.
13-15. Quae bis vv. Urs. posuit de pontificali pomoerio , ea cum omni
bistoriae fide et probabilitate destituta sint, non potul non mutare.
Pauli enim, qui Festuin saepe negligentius excerpsit , auctoritas nos non
moyebit, ut incredibilia credamus. 17. e] ab Urs. omissum in vg.
et in con. est, in boc obliqua lineola distinctum. 18. 19. Hanc
formularli ad Urs. cxcmplum reddidi, cum vera, quae h. 1. scripta fuit,
non multum ab ea differre potuerit. 19.. effereatis] scribe efferatis,
quanquam illud etiam in vg. est. 20. 21. His vv. aliud veriloquium
pomoerii expositum fuisse quam supcrioribus , intelligere mihi videor,
itaque baec ad alium auctorem rettuli. Aliter Urs., quem v. in Suppl.
Ann. 21. muris] con. vg. muros Urs. Videtur fuisse: a muris.
22. Promptum] Quae Scal. invenit, Urs. cxpolivit ,- servavi paucis re-
sectis. 26. proprium] proprie corr. Urs. 29. panloleinm] panis
olei vini ingeniose corr. Scal. cum Urs. 30. ut est apud Plautum
in Trinumo suppl. Urs. : at in Trinumo nulla promptuarii mentio, sed
in Amph. I, 1, 4. pot, servitute] Hodie qui fuerim liber , eum
nunc potivit pater servitutis , Plaut. Ampb. I, 1, 23., sed de boc usu
Festus non monuisse videtur, qui potiri servitute, et, quod multo fre-
quentius est, hostium cum Gracco anavQitv óovliluz comparasse videtur.
32. nes] cod. vg. dines Urs. no] moris fuisse statuit Urs.
Qu. XII, 20, 1. segetibus] tegetibus corr. Gifan. in ind. Lucret. v.
saepta, Scal. Urs. saepi'us] saept us iidem. Ovid. F. VI, 262.
nibil ad rem. . Vestalia] a. d. V. Idus Iulias. Cf. Varrò de L. L.
VI. §. 17. 2. i] con., in quo baec sic collimigli» tur : aperituri,
et deinde interpungitur. Planla^oliaginea] rectius oleaginea. Cf.
Varrò de R. R. I, 55.: Qui quatiet (oleam), ne adversam eaedat: saepe
enim ita percussa olea secum deferì de ramulo plantam. 4. agro
Solonio] cf. Liv. Vili, 12. Plutarcb. Mar. 35. 5. devertieulo] con.
a prima marni, devertienlum a Sec. marni, et sic Urs. Idem tamen
corr. devertieulo. Id ita accipio , ut si quis ab Ostiensi via, octavo
lapide , deverterit, post IV M. P. in Solonium agrum pcrventurus esse
dicatur. 6. Pubes . . . pubem] pubes et puber , qui corr. Scal.
probabiliter. est prò et A. Auc in mg. etiam prò et coni. Urs., quod
intelligi nequit. his] is vg. 11. prodigi] cf. Fest. Qu. X, 29.
p. 37, 19. t. prodegeris. 12. Petr. ninni*] cf. Paulus p. 35. v. Cati
io ii s . 14. peremné] V. supra v. perennile p. 53, 32. 15. ge-
minine] cf. Paulus p. 46. v. corius cum annotatis. 18. Puri] r.
supra Qu. IX, 7, 14. v. manum. 20. porco] spurco vg. e Paulo.
21. probique] probi quod vg. Sic Paulus. pugnatutnque] purga-
tumque apud eosdem est. 23. Pacioncm] voce, pacio etpactio eadem est
proportio, Ut voce, condicio et condictio, legio et lectio aliorumquc mul-
liiruni. 24. pacisci] Urs.: in cod. est paeisce , sed obliqua lineola
per e ducta. Antiquum tamen paciscere , de quo v. Non. p. 474, 16.,
buie loco non convenit. 25. fiocco] pacto paco) A. Auc. in mg.:
scribe paco; nam antiqua vocabula, quale est verbuin pacio, a senten-
ti a Festi aliena sunt. Presali-] Praesentanea corr. et supplet
Turneb. Adv. XVI, 22. Brisson. de form. I, 12. Scal. Urs. ex Victo-
rino de ortb. p. 2470 P. pruecidanca voluerat A. Auc Sed praeci-
danea, de qua supra Qu. XI, 3, 17. dictum est, mactabatur ante novos
fructus captos; praesentanea praesentc mortuo in quovis iusto funere
immolabatur. Cf. Mucius Scaevola apud Cicer. de legg. II, 22. §. 57.
26. 27. purgandae] Urs., sed in cod. est pugnandae, ut v. 21. 29.
perplovere] perpluere corr. Urs. non recte , nam pluere oliin fuisse plu-
vere e nomine pluvia intelligitur , et u v antiquo tempore interdum in
ov mutabatur , ut in fovi prò fui apud Geli. N. A. I, 12, 14. Macrob.
Sat. I, 4. flovius in titulo apud Gruter. p. CCIV. De ipsa re v. Gro-
nov. Observv. I, 20. (p. 84.). 31. rutundi] cod., ut Qu. XII, 32,
26. rotano*» vg. Cf. Paulus p. 121. v. pastillus. 32. 33. Pictor]
Urs. lietor cod. 33. 34. Ficana] cf. Liv. I, 33. et alii.
ANNOT. PAULI. 9. non fuerit] boni codd. Lind. sii vg. et sic
Festus. 11. pactionem dicimus] M. dicimus pad.' Gu. vg. Lind.
paco] M. paceo Gu. vg. Lind.
iì*
tv
252
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XTV.
(131)
Paludati armati, ornati. Omnia enim militarla ornamenta paludamenta dicebant.
Prox bona vox, ut aestimo, quasi proba vox. Penates alii volunt, ut habeat nominativum singularem penas, alii penatis.
Proculiunt promittunt. Profestum diem dicebant, qui festus non erat.
Profanum dicitur, quoti fani religione non tenetur.
5 Procubitores dicuntur, qui noctu custodiae causa ante castra excubant, cum castra bostium in propinquo sunt.
Properam celerem strenuamque significai. Praecidere antecidere, id est ante immolare.
Pube praesente est populo praesente, ovvsxdoyjxwg ab bis, qui puberes sunt, omnem populum significans.
Priveras mulieres privatas. Prom ellere litem promovere.
Purime te ti ne ro purissime tennero.
10 Pristina velut priustina dietimi est.
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 21, 1. ri] ra corr. Scai. , pavera fru-
menta intelligens quae paviendo multimi trita sint. Sed recte Ponte-
dera Opp. post. T. I. p. 30. pavere a rusticis poetico quodam sensu
dieltiiu putat, quasi metu spicae extra vaginam se credere non audeant,
Hacpropter, Augustino teste de C. D. IV, 8., Patelana dea eulta, ut,
cum folliculi patcscebant, spica exiret. Ncque ego damnaverim passivum
paveri, cum eius usus etiam a Plinio non alienus rcperiatur. dicebat]
dicebant vg. , recte. ?. Paludati] sic paludatus rorarius dicitur a
Lucilio, quem Dac. comparavit, 1. X Satir. ap. Non. p. 553, 3. Cf.
Varrò de L. L. VII. §. 37. 4. 5. Pur imens trio] Urs. : in cod. est
' punctum inter puri et menstrio. Purimenstruo corr. Dac. , quo non
opus est. 6. 7. carendo] cf. Paulus p. 34. v. caerimoniarum. 7.
praesignificaré] putant, significare corr. Urs. cum vg. At sic obscuritas
liorum verborum non tollitur. Paulo comparato probabile fit, nonnulla
verba intercidisse inter velut et quidam. Ut quidam in quiddam mute-
tur, suadet Huschlnus. 9. Penatis singul.] buius usus incertum ad-
ducitur exemplum Liv. XXVIII, 18. 11. próportio] sic saepe Varrò
de L. L., ut VIII. §. 78. : si proportione essent verba. 13. 14.
Popul. sacra] cf. Festus Qu. XII, 13, 28. v. publica sacra. Popularia
ab illis differunt. 15. sunt] post hoc voc. excidisse ut sunt, coni.
Huschltius. 1G. Fomac] cf. Paulus p. 63. Laralia] Urs.
tarai, con. V. Scppl. Ann. praccidania] pracslat praecidanea.
Cf. supra Qu. XI, 3, 20. Iniuria Dac. haec abesse iubet. 17.
Polluc] v. Suppl. Ann. qiias e. deo] supplcvi. Nain opponi ce-
teros omnes deos Hcrculi, intellexit iam A. Auc. 18. panis fcrmen-
talis] Urs.: in cod. inter panis et f'erm. interpungitur. f'ermcntatus vg.,
et sic corr. Lrs. , sed fermentalis codem sensu dici poterat. 19.
sesamo.] Urs., in cod. lineola est supra am. Possis cOniicere: sesami-
num oleum, sed non placet, quod ita boc soluni olei genus polluceri
dicerctur. • 20. squarum] Urs. squatum e cod. notatum est. sca-
rum corr. A. Auc. in mg. Cf. Cassius Hemina apud Plin. N. H. XXXII,
2, 10. §. 20. Dirkscn. Versuche xur Kritik p. 317. 21. esculenta,
poeul.] Urs. aeseulcnta , poscul. in con. est. 22. est facere] fa-
cere est transpositis verbis Scal. 23. facere] licei addit Scal. Cf.
Qu. XI, 30, 25. v. profesti dies. 25. et 26. feris] cod. feriis Urs.
28. feri vet.] fere velites corr. Urs. , ut vg. 30. 31. Cato . . de
re milit.] Lion. Cat. p. 44. 32. antiquos] Tacitus hanc consuetu-
dinem reduxit. Cato] Lion. Cat. p. 44. 33. tertia e] Urs.
tertiae cod. fastris] castris vg. et sic corr. Urs. 33. 34. prosper.]
properaque corr. Urs., ut vg. 34. Prop] cod. vg. Pro tantum Urs.
Qu. XII, 22, 1. quia] eoo. ut videtur. quod Urs. 3. ter] cod.
1. e. t cum lineola supraposita. tur Urs. 4. det] cod. manifeste, do Lrs.,
5. priv] cod. pr tantum Urs. e cod., qui supplem. paulo aliter instituit.
6. tur quod] cod. tur prò Urs. Cum v. praecidere cf. v. porca prae-
cidanea Qu. XI, 3, 20. 6. 7. Pube pracsenli] sic Plautus Pseudol.
I, 1, 123. 15. agern] cod. agor Lrs. 20. cari edicta q] cod.
carie dieta quod Urs., qui lucar inde dieta eniendavit et caetcra supple-
vit. Ncc tamen damnanda est pecunia lucari edicta, ut dicilur de iis,
quae censui , quae pocnae multacve sunt. Cf. Paulus p. 88. v. lucar.
21. lucar a luce] bic fuisse putat Die. 22. dùci] dici corr. Urs.
23. sulla] con. sala Urs. 23. Pipulum] cf. Paulus p. 117. v. pi-
patio. Gloss. Isid. : Pipali convitio plorati (scr. Pipulo et ploratu).
25. lituum provere] litem promovere corr. e Paulo Urs., qui et ri in re
mulal, quod lacunam sic explet: f'errius ait significare. 26. tenuer]
cod. vg. tenue Urs., ut e codice. Cf. Paulus p. 156. v. tetini. 27.
publicos] publicorum corr. Urs., cuius additamenta ab iis, quae posui,
diversa rcieci in Seppi,. Ann. 28. Proditio] cf. Qu. XII, 12, 13. t.
prodidisse. Quae Urs. tentavit, v. in Sopri.. Avi. 30. Patronus]
Urs. sententiam quatenus deserucrim, v. in Scppl.Ann. 33. Pristina]
P a sec. manu additum est: quapropter ab Urs. in v. 32. reiicitur.
prist- ina] priustina corr. Urs. e Paulo.
ANNOT. PAULI. 1. mi/ir. ori».] ed. vet. vg. orti, milit. Lind..
nullo teste laudato. 3-6. Proculiunt . . significai] om. Li!»D. omnia,
inscio quo casu; reposui ex ed. vet. et vg. 6. praecidere] vg. Lind.
praetercidere boni codd. 7. sunt] vg. Lind. flati boni codd.
QU. XII, 21. (61) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI. QU. XII, 22. (62) 253
ri frumenta dicebatf antiqui, quae de vagina non bene quia
exibant. || Paludati in libris auguralibus signifi- r . .
cai, ut ait Veranius, armati, ornati, omnia enim ter
militaria ornamenta paludamenta dici. ||Purimen- det . || Priveras mulieres
strio esse dicuntur, qui sacrorum causa toto mense in 5 priv-«fas dicebant. \\ Praecidere id est antecìdere dici-
caerimoniis sunt, idest puri sint certis diebus ca- tur quod ante immolare. {{Pube prae-
rendo. ||Prox, bona vox, velut quidam praesignifi- sent-i est populo praesente , Gvvexèo%ix,£s
care videtur, ut ait Labeo de iure pontificio L. ab his qui puberes sani, omnem populum signifi-
XI. IJPenatis singulariter Labeo Antistius posse cari -s
dici pulal, quia pluraliter Penates dicantur, cum pa- 10 qua
tiatur proportio etiam Penas dici, ut oplimas, primas, susc
Antias. || Proc uliiin t , promittunt ait sig-n ifi- dem . . . . .
care Antistius de iure pontificali L. Villi. ||Po- deci ....*....
pularia sacra sunt, ut ait Labeo, quae omnes cives conc
faciunt, nec certis familiis ad tribù la sunt: 15 agero . . . . • . . . .
Fornacalia, Parilia, Laralia, porca praecidania -J-. eadem
[| Pollucere merces quas cuivis deo liceat, sunt far, pò- tera loc-a
lenta, vinum, panis fermentalis , ficus passa, suil- fulgura s-acra || Pecunia,
la , bubula , agnina , casei , ovilla , alica , sesama, quae erogatur in ludos et spectacula , appellatili" lu-
et oleum, pisces,quibus est squama,praetersquarumf:Her- 20 cari edicta q-uod e lacis captetur
culi autem omnia esculenta, poculenta. |]Pro- in eodem libro lucar a luce
festum est facere f tamquam profanum facere, idest, dixi-J- existimat, cuius opinionis est et Valerius Mes-
quod eo die, qui dies feriarum non est, faceref. vel, ut salla in explana-feWe XII tab. \\Pipulum dicebatur
quidam dixerunt, prò eo facere velut feriae non sint $ ploratus. | ] Promel-/ere est ex opinione Ver-
aut id facere, quod feris fieri non liceat. Itaque diem 25 ri lituum provere f- Il Purime tetinero dietimi est prò pu-
profestum, diem sine feris esse. 1 1 Profanum est, quod fa- rissime tenuer-o. || Peregrinus ager secundum Augures
ni religione non tenetur. || Procubi tores dicuntur publicos est ager pacatus extra Roman, et Gabin., qui usu
feri vetitesf, qui noctu custodiae causa ante cas- et iureAugurum aperegrino discernitur. || Proditio dieiest
tra excubant, cum castra hostium in propinquo prodictio: namqueprod-ereprodicereinterdumetinprae-
sunt, ut M. Cato in eo, quem de re militari scrip- 30 sens valet. ||Patr-ora« a patre cur ab antiquis dictus
sit. ||Properam, prò celeri, ac strenua dixisse sit, manifestum : quia ut liberi, sic etiam clientes
antiquos testimonio est Cato , cum ait in libro de numerari inter do-mus familiam quodammodo possunt.
re militari: "tertia e fastrisf eductio celeris pros- || Pristina, velut prist - ina \ : sic
peraquef est." ||Prop ... sta dolia ait dici Labeo eius modi dictita -bant
EMEND. LECT. Qu. XII, 21, 1. dicebant. 16. yraecidanea. 20. searum. 22. facere est. 23. adde licet. 28. fere
velites. 33. castris. 33. 3i. properaque. Qu. XII, 22, 22. dici. 25. litcm promovere. 3$. priustina.
254 QU. XII, 23. (63) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVI. QU. Xn, 24. (64)
Quirites autem dicti post foedas a Romulo et Tatio
e percussum, communionem et societatem populi factam
; s indicant. HQuirinalia mense Februario dies,
............ . nle quo Quirini fmnt sacra, idem stultorum feriae ap-
. . rum 5 pollali tur f aotequam in eum commigrarent fere
qui Sabini Curibus venientes post foedus inter Romu-
...... |] Pvaesagilio dieta est, quod lumetTalium-j-quodquidemysuorumfornacaliumsacrorum
pvaesagive est acute sentive. unde et sagae anus rZ-ictae, cognominanti, eo potissimum rem divinam fa-
fjuae multasciunt, et sagaces cancs, q ferarum cubilia prae- ciunt. HQuirinalis Collis, qui nunc dicitur, olim egonusf
sentiunt. SEXTI POMPEI FES -TI 10 appellabatur , ante quam in eum coinuiigrarent
LIB.XFI. INCIPIT LIB.XFII. FELICI -TER. fere Sabinis i Curibus venientes post foedus
|| Quirinus ex hac causa Itomulus est appe-\\a- inter Romulum et Tatium ictum. a quo liane appel-
tus, quod rex erat bellicosus , atipie Roma-m eo lalionem sortitus est: quamvis existiment quidam,
regnante curi, id est basta, uti didicertmt. |]Quiri- quod ineofactumsittcmplumQuirino, ita dictum. ||Quirina
nalis porta eadem, qnae et Collina, dicebatuv, ut le- 15 Tribus a Curensibus Sabinis appellationem \idetur
gimus apud antiquo s scriplores . . . itum autem traxisse. HQuiritium fossae dicuntur, quibus incus
• tio ita con- Martius circundedit urbem , quam secundum ostium
<y« - asì iti suffra- Tiberis posuit, ex quo etiam Ostiam. et quia populi
getur. quam ideo nominavi ait Collina-m Santra, prò- opera eas fecerat, appellavi! Quiritium. Quin-
xime eam quod collis Quirina -lis est. porta- 20 cenlum et producta prima syllaba, et per e. lilte-
m rursum Quirinalem ideo appcl-hnt, sive quod ram usurpanti antiqui, quod postea levius \isum
caincollem Quivinalem iluv, sivc quod proxime eam sacci- est, ita ut nunc dicimus pronunliari. Il Qui patres,
lum est Quivini. unde, ut videtuv, usurpatio facta, qui conscripti vocati sunt in Curiam? quo tempore
et duplex nomen cidem povtae m<-posituin est. qui- regibus urbe expulsis, P. Yalerius Cons. propter
derem fertur. Qui- 25 inopiam patriciorum ex plebe adlegit in nume-
vitis Iuno dea Sabinovum, cui bellanlcs aqua et vino rum senatorum C. et LX. et UH. , ut expleret
libabant,dictaacttviidcsthasta. Eam tamenquidmicuris, numerum senatorum trecentorum , et 7 duo g-ene-
dictam esse statuunt, quia in bis ei sacra fìant; ra appellarct esse-;-. ||Qaispìam quin sijyniiìeet ali-
eni opinioni f^evvius advev-satuv. ab eiusdem autem quis, et quaepiam aliquaei, similiter qui 7 alia eiusdem
deae nomine videtuv ile-m Curres f Sabinae 30 generis, ut dubium non est, ita ut 7 inule sequens
gentts oppidum dietimi, quod ea gens armis erat potens. pars eius coeperit, inveniri non potest. ; Quin-
II Quivites quod est nomen uniuevsi pop-uìisinguhrcusiir- quatrus appellari quidam putant a numero
pabatuv olim, ut indiei-o est preco, qui in funeris tlierum, qui forchisi celebrantur. qui seilieet errant
indiclione ila pronuntiare solet: ilIiusiQuiris loto datus. tamhercule, quam qui triduo Saturnalia . et totiilem
EM. LECT. Qu. XII, 23. 27. quidam a. 30. Cure*. 34. ollus. (iti. \ll.2i. .')-7. anter]Ua,H . . Tatium' dclenda. 7. qui dicm. S. ignTmnt.
Q.Atjonus. lì. Sabini. 21. usutpabant. 11. ita cu. &8. appellata sunt. 29. «Il'f uà. que. 30. ut\ Jcic. SS. ferii* n>.
(131)
Praesagitio dieta, quod praesagire est acute sentire.
canes, qui ferarum cubilia pracsentiunt.
LIBER
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIV. 255
Unde saga e dictae anus, quae multa scimi t, et sagaecs
XV.
Quirinalis porta dieta, sive quod ea in collem Quirinalem itur, scu quod proxime eam est Quirini sacellum.
Quirinalia dies , quo Quirino fìebant sacra: eadem et stultorum feriae sunl appellata. 5
Quirinalis Collis dictus est, quia in cimi commigrarunt Sabini a Curibus venicntes, quamvis alii a tempio Quirini
dictum putent.
Quiritium fossae dictae, quod eas Ancus Martius, quum Urbem circumdedit, Quiritium opera fecit.
Qui spi a ni significat alùjiicm, sed unde sequens pars cius usurpar! coeperit, inveniri non potcst. (132)
Quinquatrus festivus dies dictus, quod post diem quintum iduum celebrare tur, ut triatrus et sexatrus et septimatrus 10
et decimatrus.
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 23, 7. Praesag.] cf. Paulus p. 122. v.
praesagire. 10. sentiunt . . . FESTI.] aliter Urs. , qui v. 10. post
toc. sentiant concludit, et v. 11. ponit: LIBER XVI. SEX. POMPEI
FESTI. Sed baec in cod. uno v. 10. continentur. Cf. ad v.2ì. 25. an-
notata. 12. Quirinus] cf. Ovid. F. II, 477 sqq. et de curis voca-
bulo Paulus p. 37. v. curis, cum annot. Urs. quae tcntavit, v. in Suppi.
An*. appc-lla] Ila in eoo. est, non la solum quod indicat Urs.
14. 15. Quiriti, porta] cf. Festus Qu. XIV, 31, 10. v. Salaria. Paulus p.
9. v. Agonium. Sachse Hist. Urbis T. I. p. 193. Ursini verbis tan-
quam Festi utilur. 16. itum] cod. vg. - tum Urs. Huius supplcm.
vv. 16 . . 18. reieci in Suppl. Ann. , sequentia in paucissimis mutata
reddidi. 20. lis] cod. eadem tanquam e suppl. Urs. llis vg. 21.
lant] cod. atit solum cod. tribuit Urs. cllanl vg. 24. 25. fluì
. . . dm™ fertur] baec, quae in cod. et in vg. (nisi quod ibi dare est)
conspicuc extant, oin. Urs. Sic nunierus versuuin in cod. constabit, si
eieceris Ursini v. 10. 25. 26. Quiriti*] cf. Paulus p. 38. v. Curitis.
Ea, quibus Urs. Quirites nomen explicare studuit , t. in Sippl. Ann.
27. quidm] quidam a corr. Urs. quid iti vg. curis] euriis vg., sed
illud cod. , ut solet. 30. Curres] Cures cor». Urs. 32. uli]
cod. cum dimidio p. li e cod. exbibet Urs. 33. o est] quod in
COD. et vg. est, litcris inclinatis expressit Urs. funeri*] funeribus
corr. Urs.; sed recte in funcris indictione suppl. Dac. Cf. Qu. XV,
8. p. 144, 24. v. simpludiarea, Paulus p. 79. v. indlctirum funus. 34.
illius] ollus corr. A. Auc. in mg. Cf. Varrò de L. L. VII. §. 42.
Qu. XII, 24, 1. Quirites] cf. Varrò de L. L. V. §. 51. 3.
Quirinalia] a. d. XIII. Kal. Mart. Cf. Paulus p. 63. Fornacalia, cum
annot. 5-7. anteq. . . Tallinn] baec quae aliorum esemplo obelis
decussatis circumsepsi e loco de Quirinali colle perperam bue translata
esse apparct. 7. quod quidem] scribe : quod qui diem. quod qui-
dam coni. A. Auc. Urs. quod quidam qui Scal. , qui postea sacrorum
mutat in sacra Itomae. 8. cognominant] scr. iijnorant. ignari corr.
A. Are. ignoraverant Scal. cum ìgnorantìJns., sed etiam sic Ursiniana
lectio sensum non adiuvat. Mea in b. 1. inventa occupaverat Husch-
kius meus in sebedis. poliss.] die hic addendum coni. A. Aoc. Urs.
Post b. voc. in cod. piene interpungitur. 9. Quirinalis Collis] cf.
Varrò de L. L. V. §. 51. egonus] Aegonus vg. Agonus corr. A.
Acc. Urs. Cf. annot. ad Paulum p. 9. v. Agonium. ti. fere]
delet A. Ano. Urs., sed defendi quoddammdo potest. Sabinis] Sabini
vg. et sic corr. Urs. Post h. v. et post venientes in cod. piene inter-
pungitur. 14. templum Quir.] v. Varrò de L. L. V. §. 52. Ovid.
F. II, 511. 14. 15. Quirina tr.] Curenses Sabinos in ea tribù fuisse,
quanquam aliumlc tcstatum non babemus, Festo credimus. Etiam Ami-
tcrnum, Foruli et fortassc Reale Sabinorum Quirinae tribui accenseban-
tur. V. C. L. Grotefend. in Zimmerm. Ephem. 1836. Nr. 115-117.
16. Quir. fossae] v. Liv. I, 33. Niebuhr. H. R. I, p. 392. tert. ed.
17. seeundum ostium] ad Tiberis ostium, explicat Dac non recte , nani
secundum indicat regionem, in quam conversa crat ea urbis pars, quae
hac fossa cincta crat. 20. prod. pr. syllaba] haec componenda
cum illis, quae de producta prima syllaba in confecit , constituit, insa-
nus, infestus significant Cic. Or. 48, 159 et Geli. N. A. II, 17, 1. IV,
17, 6. 21. usurpant] usurpabant corr. A. Auc. in mg. levius]
cf. Varrò de L. L. V. §. 133. : R. exclusum propter levitatem, et quae
ibi annotavi. 22. 23. patres . . conscripti] cf. Panlus p. 6. v. ad-
lccti. Pcrizon. Animadv. bistor. p. 199. 23. Signum interrogationis
addilli. 24. urbe] Urs. «ròem con. P- Valer, cons.] cf.
Niebubr. I. p. 549. ed. sec. 27. et] scribe ila vel ita ea, nisi plura
intcrciderunt. 28. appellare t esse] appellata sunt corr. A. Aug. in
mg. Urs. 29. aliquae] aliqua corr. A. Auc. in mg. Urs. qui]
«uè vg. et sic corr. Urs. 30. ut] om. vg. delet Urs. 31.
coeperit] Urs. coperit cod. inven. tioti potest] at hoc piam ex
Osca lingua, quae in relativis formis p posuerit prò q, repetendum esse
nionuit Lind., adbibito meo de Etrusc. libro T. I. p. 31. 31. 32.
2o6
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XV.
(132)
Quin rjuc rtlum Gracci vocant nèvxcid-Xov , quo die quinque genera artium ludo excrcebantur. Ipsos quoque atliletas
Lìvius quinquertioucs appellat.
Quisquiliae putantur dici, quiequid ex arboribus minutis surculorum foliorumque cadit, vclut quicquidcadiae.
Quintipor servile nomea frcqucns apud antiquos a praenomine domini ductum , ut Marcipor, scilicet a Quinto
5 et Marco.
Quippe significai quidni.
Quianam prò quare et cur ponitur. Ennius: "Quianam dictis nostris sentcntia flcxa est?"'
Quietalis ab antiquis dicebatur orcus.
Quintia piata trans Tibcrim a Quintio Cincinnato, cuius fucrant , dieta s n ut.
jO Quintana appella In r porta in castris post practoriuin, ubi rerum utensilium forum sit.
Qucrqueram frigidam cum tremore a Graeco «ignagà certuni est dici, unde et career. Lucilius: "lactans me ut febris
querquera." Et alibi: «'Querquera consequitur capilisque dolores." Item Plautus : "Is mibi erat bilis querqueratus."
Quinquat.] v. Varrò de L. L. VI. §. li. Geli. N. A. II, 21. et plora
Etrusc. rcr. IH, 3, 2. T. II. p.49. 3:?. qui ferehis] Urs. e cod., in quo
fere et his disiungitur. qui f'criis corr. Lns. cum Scal. qiiibus fc-
riae vel qui feriis coni. A. Aug. qui ferii» hii.ee Huscbluus. Scribc qui
feriis iis. 34. qui triduo] quilriduo \cl quitriduo COD. , «.un litc-
rarum ductus non satis certi sunt. quatriduo Urs. qui triduo vg.,
recte. V. Macrol». Sai. I, 10.
ANNOT. PAULI. C. a Cur.] a addidii Lind. ex omnibus codd. om.
vg.
ANNOT. FESTE Qu. XII, 25, 1. Competali,;.] cod. Compitalia
Urs. Competa halict Varrò de L. L. VI. §. 25. Inlelligc celebrant ex
supcrioribus. 4. his] is vg. G. dicatum] Urs. dicatur cod.
9. queiii] scribc quod. 10. omuis aequiilix] versus senarìus ignoti
poclac. 11. Livius] Bollie P. Se. L. V, I. p. 15. fr. ine. 17. Yer-
sus scnarius est, si praeco in non coalcscit. 1-'. Quisquiliae] de
huius voc. origine Lino, aliis et ipso Pesto saniora attilli!. Est sine
duino (iraccoruin xoax.vi.fiu. Gloss. Lalib. : Quisquiliae, ifovyùvw* /"<",.
Cf. lsidor. Orr. XVII, G, 28. 14. quidquidradiae] voc. est fu Inni
ad cxplicamlum quisquiliae : cuiusniodi plura in bis liluis ri-pcriuiitiir.
llaque non accedo Uhs. corrigciili cum vg. : quidqitid eadit ; indimi
Barlbio , qui Adv. XXXIX, 5. calit pio cadil dietimi esse opinata*. 15.
Caecil.] v. Botbe V, II. p. 151. fr. ine. 15. Spenge!, p. 57. Ir. 12. vo-
lanti.*] commale disiunxi a scqiicnlibus , ut iit-nisalivum esse apparerei,
15. 10. memoranti motto] memoras. i modo corr. Sem., qui Lune tetra-
inetrum ila .sanaVit, ut nliac coiiieeturae, iti. un si gji litnis minai discre-
pcnt, velut: mcmoranl hi, piacere nequeanl. Ili. Xovius] v. IJotlic
V, II. p. 54. ahi] ahi ahi Scal. ad explenduin numerimi tetrametri.
10. 17. deturba te] deturbate coni. Seti, deturbato te Lind., sed im-
perativa futuri vix huius loci erat. Mibi de addendum videtnr. 18.
aput] cod. apud Urs. 20. gripor] Caipor corr. Uns. Pracslal
Gaipor. De voc. por cf. Suppl. Ann. 2-. quid ni] Urs. quodni
COD. Dubitaliones Vv. Dd. solvere studili in Scrii. As>. 23. Xt]
XI corr. Urs. Menila posuit versimi in Punii Ann. XI, 3. 24.
•'•'• Xf/.] XVI, 1. apud Merulam. Hic legit tnonere , sed movevi Grte-
cum est xtvfìoO-ttt, et signìficat: ex oblivione excitari et produci. 20.
cf] est corr. Urs. 27. 28. Spinine deum reanator] >ac>. de B. P.
Ili, 5. apud E. S. Scal. et Hermann. Doctr. melr. p. 030. fa verba recte
in duos Saturnios sic dispcscuerunt .... «limine deum reynator | quia-
nam (jenuisti .... 28. t/enus isti] rjenuisti corr. Scal. et Morula
Enn. p. 410. 29. quianam . . salyra] etiam liaec verba a librario
temere repctila Urs. caneellif srpsit. 30. !.. f'IF.] A II, 85. apud
Merulam. 31. quianam] Urti quianam addunt ad versuin explcndnas
A. Ai».. Scil., ut est apud Air.il. Ani. V. 13. Ne* tanca hoc keu in
CO codice legcbalur, quo Panini usus est. 32. usurparise] usurpa'
COIT. I_R>., ut vg. 32. 33. .//r. in epistola" Liolbe \ , IL p. 16S.
fr. 1. 33. ante quid miti] iaterpnnxi, enn quidni-i eodem senta
ponalur quo quidni. 34. Quietali*] l rs. quiet aliis co».
CJu. \II, '-'li. 1. QuùUim prato] cf. Liv. Ili, 16, L rs. supplrm.
reddidi, omissis tv. 5-8., qui iniiius placcbant. 7-10. Ili» *». Quin
lanae rxplicaliuiic m posili iu;;ln taui ninne ab L rs. Non ilixi eam por-
toni, sii ut in l'i nulo lr;ilur, rum Lip-itis de Mil. Bum. A. .'. 3. "l'p.
T. III. p. 143. recte negasse videntnr, fuisse unquam portam Quintanam.
Forum iiuleui quod. I un ra-trorum ita dii timi CSM . qund erat in postico
prartorii, lionis tistibus adwiialis dmiun»lra\ it l-ip-iii-, ea-sis]
corrige castris. LO. Quinctil. Lupetti] baee pnatcit mutati- debentnr
l»-. Cf. l'iiiiliis p. 00. v. Fabiani. IT. 18. Quiutaumm classem
quibus explicneril Festas, in medio rdinqnere maini, quam A. Are. et
Li;-, supplem. tdscìncere, quippc quae aperte falsa eontineant. A. >iiri.
A>>. 2i. (Juerq itero m ' Se \i . et L Rs. supplem. in paueulis correvi. >.
Siili. \>>. '.'."'. oh crea -cr. a quereli. 30. »a] eoa. vg. Las. co-
dieis literas non distìnsi ab adìcctis. 31. Frirol.] Botbe p. i3S.
fr. 2. >ersuni cullili in addili i a Priseiano VI, 16, §7. T. I. p.27'.'.. sed
inutiita leetiiine: /i mito erat bilis, aqua interrii*, tussis , febris quer-
quera, niouuit A. \i... Pinati ìiiaiium in lu'c ti-tium dissidio vix asse-
qui linbit. 3J. /.uri/.] p. 12. fr. ine 91. ap. Housaui. 34. rei]
bine Scal. Et, l rs. assnsaplo meno inperiori» r. -patio, terret fecit,
quod minus plani. alibi" fr. ine. 1s p. 6.
ANN. PAI LI. 3. quicquidcadiae (il. LotB, quiequid cadit M.
vg. B Qmietalis] Qmttmtut M. «f Ci'. l*R»rr. 1. i. s. «*
nn*. dieeb. M. v(j. diceb. ab ant. reliqui. I". appell. porta] codd.,
nisi <|iiod (il. ordine» iinertit. mmf. pars coir. Lip-iu- j sed probabilius
cvistiiuo , porta ab ipso Paulo incuria adiri'tum e--,- ruit qui perem
srribendiiui pulant. eoinparato lesto ()u. \l!. porCJ
ellit;ies. sit] fit (il. Barlliii liber ms. fuit vg. 11. Qtieram.
con.-aj.] febris, quod <£. et a Lind. addilur. ad icrsura bero'uum rvplen-
diim scilicet, ohi. boni codd. '-. querqueratus l'auli codd.. et
sic ipse Pattina, quod in Peata erat. querquera tussis corrupissc vidctur.
15 querquera tussis coni. Barili. Adv. \\\1\, .'.
QU. XII, 25. (65) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVII. QU. XII, 26. (66) 257
diebus Gompetalia. nam omnibus bis singulis diebus fi- \\Qui-ntia prata dieta sunt, ubi Quintius Cincinnatus
unt sacra, forma autem vocabuli eius, exemplo mul- sib-i, damnato filio, venditis omnibus, quatluor iugerum
torum populorum Italicorum enuntiata est, quod post diem agr-um trans Tiberini paraverat. queni agnini colentem
quintum iduum est his-{- dies festus, ut aput Tuscula- Sen-atus Dictatorem per viatorem salutavit
nos Triatrus, et Sexatrus, et Septematrus, et 5 din- cinnatum
Faliscos Decimatrus. Minervae autem dicatum eum riv
diem existimant, quod eo die aedis eius in Aventino dee || Quintana appellatur in ca-
consecrata est. || Quinquertium vocabant an- sis f post praetorium ìocus , ubi praedam et capti-
tiqui, quemf Graeci ttsvtclSXov , ut indicat ver- vos divendunt et utensilium forum constituunt,
sus hic : "omnis aequalis vincebat quinquertio." 10 quod eo quintana via itur, \\ Quinctiliani Luperci
Livius quoque ipsos atbletas sic nominat: "quin- appel-faft sunt a Quinctilio quodam, qui praepositus
quertiones precof in medium vocat." HQuisquiliae est Lu- percis , ut a Fabio dicti sunt Fabiani
dici putantur, quidquid ex arboribus minutis sur- Luperci, quibus hic praepositus fuerit. fuisse autem
culorum, foliorumve cadit: velut quidquidcadiae. Romuli temporibus inslitutos utrosque et Fabianos
Gaecilius : "quisquilias volanlis, venti spolia, memo- 15 et Quinctili -anos, . multi sunt qui tradiderint.
rantif modo." et IVovius in Togularia : "abi de- quorum num -emm postea anellini esse, quia ho-
turba tef saxo, bomo non, quisquiliae. quid est?" ||Quin- noris gratia multi in Lupercis adscribebantur. \\Quin-
tipor servile nomen frequens aput antiquos tanam classem Sei . Tullius
erat, a praenomine domini ductura, ut Marci- rex distribut
por, griporf, quamvis sint, qui a numero natorum 20 fecit, cum eas orà-inaret cau-
ex ancilla quinto loco dictum putent. || Quippe sam de capite
significare quid ni , testimonio est Ennius L. nihil praeter se h Lu-
XLf: "quippe solent reges omnes in rebus secundis.'* cilius sic meminit quod . .
Idem L. XVI.: "quippe vetusta virum non est adeptus. || Querque-r«m febrem gravem et mag-
satis bella moveri." item alii complures. [1 Quìa- 25 nam quidam -j- querc-u diclam volunt, quod id genus
nam prò qnare, et cur, posilum etf apud anti- arboris, cum gr-ave sit ac durum, tum etiam in
quos, ut IVaevium in Carmine Punici belli: "sum- ingentem evada -t altitudinem. Aurelius autem
me deum regnator, quianam genus istif." et in Opilius frigidam a-it dici et cum horrore tremen-
satyra,-j- quianam genus isti, et in satyraf: "quianam Sa- tem. Santra eam ex G-raeco ducil , qui tremorem
turnium populum pepulisti." et Ennium in L. VII.: 30 eiusmodi xct-§xct§ov dicunt, unde dictum esse
"quianam dictis nostris sententia flexa est." IIQuid etiam carcerem. Plau-frts in Frivolaria: "Js mila
nisi usurparise \ antiquos , testis est Afra- erat bilis querque-ra tussis." Lucilius L.
nius in epistula: "Me auctore mater abstinebis: quid "iaetans me ut feb-m querquera ....'..
nisi?" HQuietalis ab antiquis dicebatur orcus. ret alibi: "querque-ra consequitur capitisque dolores.'9
EMEND. LECT. Qu. XII, 25, 4. is. 9. quod. 12. praeco. 15. 16. memorasi i. 17. adde de. 20. Gaipor. 23. XI.
26. est. 28. genuisli. 29. (juianam . . satyra] delenda. 32. usurpavisse. Qu. XII, 26, 7. 8. eastris. 25. adde a.
Kk
238 QU. XII, 27. (67) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVII. QU. XII, 28. (68)
Il Quadriplatores dicebantur, qui eo quaest -ius f detergco." et in Pseudolo: "Dabo, quando erit. du-
g enere se tuebantur, ut eas res persequerenlur , quaef cito, quando habebis." et Ennius 1. XVI. : "2Vox quan-
tum ex legìbus quadrupli eroi a-ctio do inediis signis praecincta volabit." in XII. qui-
ibus dem cuoi cf li Itera ultima scribi tur, idemque sijj-
, ata 5 nifìcat. |j Quadrata Roma in Palatio ante
oem templum Apollinis dicitur, ubi reposita sunt, quae
. abant solent boni ominis «jralia in urbe condenda
ab eo adhiberi, quia saxo munitus est initio in speciem
. in quadratam. eius loci Ennius in. cum ait: "et quis est
. *. tis 10 erat -j- Romae regnare quadratae." Ouadrur-
........... que lieto- bem Athenas Accius appella vi t. quod sciliect ex 1III
. . . . populo urbibus in imam domicilia contulerunt, Rraurone,
. . . cur-i'd Ca- Eleusine, Piraco, Sunio. jjQuacso, ut significat
labro. liì Iegum idem, quod rogo, ita quaeserc poni tur ab antiquis
populi do- 15 prò quaerere, ut est apud Ennium 1. II.: "Ostia mu-
minatu. \\Q. R* C. F. Quando Rex com-ilia sic-j-, nita est; idem loca navibus pulcbris mundof
fasi sic notatum esse diem in fastis t-n honorem laeit, nautisque mari quaesentibus vitara." et in
Jtegis sacroruni) ninni qui de fcris uienstruis scrip- Cbrespontef : "ducit me uxorem liberorum sibi
scruni, .quae nonalibus sacris in Curia «Rege dicunturf. quaesendum grafia. "' et in Andromeda: "libcrum quae-
huius nominis causac a umilia scriptori-hus traditac sunt. 20 sendum causa familiac matrem tuae." || Quadran-
Quo autem die Itex in Comilium venit, eius pars ante- tal vocabant antiqui, quam ex Gracco ampboram
rior nefas habetur,. dance illc sacra facili posterior dicunt, quod vas pedis quadrati octo et XL. ca-
fas, cum sacris pcractis inde fugit. si quis alius prò Rege pit sextarios. Plautus in Cureulione: "Anus haec si-
eo die in comilio feccrit, pula Pon-tifex, tum bisf dics tit, quantillum sitit ? modica est, capii qua-
fastuscst. || Q.S.D.F. Quando atc-rcus dclatum, fas. eo- 05 drantal." et Calo contra Oppium : "Vinuni redemis-
dem modo in fastis notatur rfi-es, qui talis est, ut ti, praedia prò vini quadrantalibus sexaginta in pul-
aedis Vestac purgclur, stercusque in alvumf Ca- lif dedisti, vinum non dedisti.'* I Quaxare ranae
pitolinum eversum certo loco condalur : cum id factum sit, dicuntur, cum voceni mitlunl. IQuartarios ap-
tunc prudori liccat fari tria verb-a. ||Quaestores pellabant antiqui muliones mercennarios f.
dicebantur, qui quacrercnt de rebus capitalibus, unde 30 quod quartam pai lem quaestuusT capiebant. Lucili-
iidem climn . . . Quacslores parri-cidi appellantur. us: "Porro bomines nequam , malus ut quarta-
li Quando cum gravi voce ;wo-nuntiatur , significai rius, cippos colliderei onines." ||Quatenus signifi-
quod : acuta est temporis adverbium, ut Plautus in Me- cat, qua line, ut bacteuus , Ine fine. At qualinus,
nacchmis ait: "Ideo quia mensani, quando edo, quoniam. sed antiqui quatenocf dicebant . ut Sci-
EMEND. LECT. Qu. XII, $7, i. quaestuis. &. $. q ua-rum. lù. e orni ti a ss i t. 19. edicunlur. elirnm.
Qu. Xtl, 28, 4, d. 9. 10. et qui se sperai. 16. manda. \<. Cresphonte. %i, $7, pablicum. VL merce »«n"#.c.
quaestuis. 32. collisile 34. quateno s.
(132)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XV.
259
Quercus dicitur, quod id genus arboris grave sìt ac durum, tuin etlam in ingoi lem evada t amplitudincm. Qucr-
q ne vaia cnim gravcm et magnani quidam putant dici.
Quadriplatores dicebantur, qui eo quaesti! se tuebantur, «t eas res persequercntur, quarum ex lcgibus quadrupli
crat actio. Quando rcx comitiavit fas, in fastis notari solcl, et boc videtur significare, quando
rex sacrificulus divinis rebus perfcctis in comitium vcnit. . 5
Quando stercus delatuin fas, eodcm modo in fastis nota tur dies , quo stcrcns purgatur ab aedc Vcstac.
Quando qiium gravi voce pronuntiatur, significat quod, quoniam, et est coniunetio} quando acuto accenti! , est tcmporis n^\
adverbium.
Q ii a Ir u r beni Atbcnas Accius appo) la t, quod ex quatuor urbibus in imam illain civitatcm se bomines contulere.
Quaeso significat id quod rogo. Quacsere (amen Ennius prò quaerere posuit. 10
Quadrantal vocabant antiqui ampboram, quod vas pcdis quadrati octo et quadraginta sextarios capiat. Plautus: "Anus
baec silit. quautillum sitit? modica est, capit quadrantal." Quaxare ranac dicuntur, quum voccm mittuut.
Quartarios appcllaliant mulioncs mercenarios , quod quartam partem capicbant quacstus.
Quatcnus significat qua, ut bactenus bac fine, quatinus vero quoniam $ sed antiqui quatcnos dicebant.
ANNOT. PESTI. Qa. XII, 27, 1. quaesl-ius] corrilo quaestuis : lue
cnim locus quadruplatorum explicationi dandus videbatur, quanquaui
etiam 2. quae] in qua-rum mutandiiiu crai. Lrs. tantum v. 3. Cxple-
verat. Uè quadruplatoribus ci", Pseudo - Ascon. in Cic. divin. §.24.
p. 110. Or. in Vcrr. II, II. §. 21. p. 208. Or. 9. in] Urs. in cod.
esse videtur un vel mn. 16. Q. li. C. F.] addidi Urs. supplem.
Sic cnim bic dies, i. e. vel IX. Kal. Apr. vel IX. Kal. Iun., in fastis
notari solet. CI. Val*» de L. L. VI. §. 31. Fcstus Qu. XIII, 15, G. t.
Rcgifugium. Ovid. F. II, 085. Vr, 727., qui VI Kal. Mart. Regifugium
et IX. Kal. Iunias Q. li. C. F. notari dicit. comilia sic] comiliasit
(i. e. comitiassit) corr. Urs., ree te, quanquam alii pcrfcclum comitiavit
exbibcnt, ut Paulus. 19. nuiml. sacris] iio/u'v Febr, suppl. Urs.
non recte ; nani nonis Febr. nonuisi Fcbruarii iiit-n >is fcrias edicebat
Rex, sed Nonalia sacra crani cuiusvis mensis, ad edicendas fciias inen-
struas. V. Varrò de L. L. VI. §. 13. 28. Macr. Sai. I, 15. die.]
edicuntur corr. Urs. 20. Huius . . . trad. suiti] in bas caussas non
ìi. 1. sed infra v. rcgifugium inquirit Fcstus. Urs. suppl. : eac vero a
rnitllis scriptor. traditae sunt. nitm (/ito die ctc. 22. poslerior] anlc
b. voc. in cod. inlcrpuiigitiir ; quapropler ab Urs. discessi, qui: nefas
habelur. Cantra autem jioslerior posuit. 23. inde fu gii] signiii-
canlius est, quatti Lrsini : inde «bit. 24. Ai*] i* corr. Urs. 25.
fastus] suppl. Dm. nefastns Dac, quciii refutavi in Scrr-i.. A\>. Q.
S. D. F.] addidi itcrum Ubs. suppl. Sic notai tir in Fastis d. XVII.
Kal. Quintilcs, «cf. Varrò de L. L. VI. §. 32. 0>id. F. VI, 711. 27.
alunni] clivum corr. Scajl. Ubs. 28. evers. . . defer.] ex aedc ì'cstae
deferatnr suppl. Lks., Scaligeriim fere scculus: sed slcrcus in ilio clivo
non poterai relinqui. 29. Quacstores] cf. Paultis p. 121. v. partiti.
33. ijuod : adverb.] ita lacuna cxplenda crii, ut fere propnsuit
Die, nisi totus versus intercidi!. Ubs. quac posuit: fiutiti, quoniam,
et est coniunetio , aperte rcfraganlur Fesli scntcntiae , quac ex Paulo
qualis fuerit discitur. 33. 34. Me-naechmis] Lns. Mae- in co»,
est. V. Plauti Men. I, 1, 2.
Qn. XII, 28, 1. ut Pseudolo] I, 3, 25. 2. Enn.] L. XVI, 24.
ap. Mer ulani. 3. in A//] i. e. in X^ll tabulis. V. modo supra
Qu. XII, 1, 26. v. portutu. Dac. et Merula opinati sunt duodecimum
Ennii lilirum significavi. i. e] e corr. Ins.: sed quamde, ipso Fcslo
Qu. XII, 29, 4. teste, quain significat, non quando. Crcdibilius puto,
d scriptum fuisse , ut antiquiores Romani quando d dixissc significa-
rctur, sicut suprad , facilumed , et in compositis prod , red , sed, antid
servala sunt. 5. De quadrata Roma v. Suppl. Ann. 7. omi-
ni.»-] Urs. hominis e»t in cod. 9. .m.] i. e. meminit. 9. 10.
et quis est crai] et t/nis extiterat vg. et sic corr. Urs. et quibus lex
stclcrat Scal. ecquis exlcr erat Merula (Enn. Ann. II, 2.). et quis se
sperai Salmas., cui Dac. sufl'ragalur. Quodsi scribilur: et qui se sperai,
unius litcrae inutalionc defungimur. et qui eertus erat coni. Limi.
10. 11. Quadr.] TtTnuxohv. Sed videtur Accius tetrapolin Maratbo-
uiain inlcllexisse. 11. scilicel] Urs. vg. si con. 13. Eleusine]
Urs. Elcusinac cod. Piruco, Sunio] dedi. Pireaeo , Sunio Urs.,
sed in cod. est piracosunto. Oppidum dicitur Ilfitutiov, portus lliioaicvc.
15. /;'n«.] II, 44. 45. Mcr. 16. est] post h. v. interpunxi cum
Merula. pulchris] celsis legitur in eodcm versu apud Festum Qu.
Vili. p. 1G9, 18. v. mundus. mundo] munda vg., ex ipso Festo 1. 1.
18. Chrcspontc] Crcsphonte corr. Uus. Botbe V, I. p. 39. fr. 2. Ver-
Rum Limi, vidit esse te tram, iainb. acat. , quo defenditur a mutationc
Scal.: sibi liberata, 19. Andromeda] Ubs. andromedoa cod. Bothe
p. 37. fr. 1. Versus est tetram. trocliaicus. De formula liberum quac-
sendum e. cf. Geli. IV, 3. 20. 21. Quadrantal] Urs. Sed Qua-
dratila in enn. legitur. Cf. Fcstus supra Qu. XII, 15, 32. v. publica
pondera. Boecl;b. Metrol. quaest. p. 284 sqq. 21- ex Gracco]
mine (ne) Grucce coni. Huscbliius. Salmasius Ex. Plin. 163. 2 b. delet
voce, quinti ex Gr. dicunt , cuin Paulo, sed contra Festi mentc-m.
22. dicunt] Ubs. dicunt COD. 23. in Curcul.] Urs. inculione con.
Est versus I, 2, 16. 24. 25. quadrantal] Ubs. quadrantae cod.
25. Calo e. Opp.] v. Meyer. Orr. fragin. p. 78. Lion. Caton. p. 64.
26. 27. tu pulii] in publicum vg. et sic corr. Ubs. Intelligit Cato prac-
dia populo pignore data, sicut fiebat a mancipibus. 27. Quaxare]
Quoaxare corr. Urs., sed ipsum qu est prò co. 29. inercenn..] Urs.,
ut videtur non typolbelae errore, mercenarios vg. 30. quaestuus]
item. quacstus vg. Scribe quaesluis et cf. 27, 1. et Qu. XIII, 16, 8.
32. collidere] collisere em. Scal. quatcnoc] quatenos corr. Ubs.,
ut vg. Hacc forma co nolabilior , quod in titulis huius aevi , ut in
ipsi3^ Scipionum monumcntis , os prò us iam fere evanuit.
Kb*
260
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XV.
(133)
Quamde prò quando*^ dicebant antiqui.
Quam mox significa t quam cito, sed si per se ponas mox, significat postea vcl paolo post.
Quaterc suspensum et vicinum rei alicuius ino tu m significat, ut interdum coucutere. quum et id ipsum verbuin
concuterc ex quatere sit composi timi ; quassare autem est sacpe quatere.
5 Querquetulanae diccbantur nymphae querqueto virescenti praesidentes.
Quer quetularia porta Romae dieta, quod querquetum intra muros Urbis iuxta se babuerit.
Quouiam significat non solum id, quod quia, sed ctiam quod postquam ; bac de causa, quod Graecum ó'z-f* utriusque
significationem obtinet. Quod significat ctiam aliquid , practerquam quod hi usu fere est, et Graeci dicunt ti.
Quinque genera signorum observant augurcs, ex coclo, ex avibus , ex tripudiis, ex quadrupedibus, ex diris.
io LIBER XVI.
Rullili appcllabantur tribuni militimi a consulc facti , non a populo; de quorum iure quod Rutilius Rufus legem
lulcral, Rullili, ac post Rutuli sunt vocati.
M r\h\%\ii- -
ANNOT. PAULI ad p.259. 3. Quadripl.] boni codd. Quadrupl. vg.
Lind. Ili mi. al> analogia linguac Latinac non discrepat. 5. m co-
mitìnm ven.it.] Error Paul! manifestila est. 9. Quatrurbcm] boni
codd. Lind. Quadrurbem Lipslensls cod. vg. II. Quadranlal]
Quadranta boni codd., ut est in Fcsli libro ms. V. Praef. I, 3.
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 29, 1. in ea or.] v. Meyer. Orr. fragm.
P- 104. scribsil] cod. scripsit Urs. 2. 3. quatenoc] quatenos
corr. Uks. , ut vg. 4. Quamde] COD. i. e. quSde. Et sic cli.iiu
v. 7. 10. yuan de Urs. Cf. Vossius Inst. poct. Ili, 3, 4. p. 9. 6.
tomai huius] tum Eniiius vel tum et Livius cm. Uns. tnm est Livius
vg. Illud verum esse monstrant numeri versiium non Saturrtii , «ed he-
roici, et addita libri mcntio , quac , ubi Livius laudatur , non adiicilur.
Cf. Osunn. Anal. crit. e. 2. 7. quamde mn«i«] de lectionc buius
versus v. Suppl. Ann. 7. 8. quande tuas] Uns. : in cod. esse accepi :
quan dit uas. Apud Merulam est Ann. II, 15. 8. 9. Lucret.] de
li. N. I, 641. 10. tergaios] Urs. : in cod. est f (cum lincola supra-
posita) ga ios. intcr Graios babet Lucrctius. 13. Quatere] cf.
Non. p. 272, 15. 14. ferire] post bacc excidisse : ut interdum con-
cuterc, ostendit Paulus. 16. con, et] Urs.: coiicf *V e cod. notatuiu
babeo. 16. 17. quassare] cf. Geli. N. A. II, 6. Non. p. 2>i, 23.
18. ut re] vinte corr. A. Ave in mg. De Qucrquctulano sacello in >i-
cinia Exquiliarum Varrò de L. L. V. §. 49. 20. ùuffamf] Urs.:
C cod. nolatur iudicant. 21. Qucrqu.] porta, quam Plin. N. H. XVI,
10, 15. §.37. Querquctulanam dieit , cadem quae Caclimontana habe-
tur. V. Sacbse Hist. Urb. I. p. 197. 22. quas sciens] de bac criti-
corum cruce dicluin est in Suppl. Ann. 23. Ques] cf. Enn. ap.
Varr. de L. L. VII. §. 71. a Scat.. cincndatus. 25. ^iii] queis vg.
quis corr. A. Ave., in mg. Uns. 26. Qui hoc cens.] curiosius cani
formulano explicat Plin. Ep. Vili, 14. med. 27. perit] praeit Tg.
petit scribendum videtur: intelligitur magistratus, qui de re aliqua ret-
tulit. 29. Quot servi] idem proverbium esplicai Macr. Sat. I, 11.
Cf. interpr. Ev. Mattb. 10, 36. et Dac. cum Gotbofr. in b. 1. 3;ì.
servi tot] Uns. servitute cod. tot] quod corr. Uns. At uervosius
et aculius dictum puto a Eesto : quod tot.
Qu. XII, 30, 1. sane] in cod. esse videtur. san Uns. sane vg.
2. serti] eoo. ter Ub». vg. 5. già] cod.: colon od. Urs. 8. uneii]
vcl micu eoo. micia Urs. 10. pst] vel psi eoo. i. e. perst. perk
Urs. cum supplem. ibent. 11. nifieat] vcl nifieant in con. esse vi-
detur. nificae Las., qui bentfteae virtutis supplii, quoniam a Festo,
sicut a Marrobio, etiani bonorum dominorum et udcliuin sfnoruni exem-
pla aliata censet. 12. omnibus a] eoo. m om. l»s. 13.
cillae u] cod. u om. Urs. 17. fixu] cod. ftxa Urs. 18. quod]
cod. ». e. q cum lincola obliqua, qui Las. '-'"■ postqu.] hoc tenta
temporali quoniam in Plauto demonstratum est, praccipue Ani. Prol. 9.
Cf. Don. in Tercnt. Ad. 1. 21. oi<] Las., qui imi e vulgata Paoli
scriptura sumsit, in marg. f. oti adiicit , sed opus est riempio tempo-
ralis et caussalis significalionis in eadem partkula coniunctac. '.'2.
que] Ins.: qui {q cum lincola transversa) cod. sitjnifieatitnem]
COD. Las. em tanquaiu e suppl. ponil. Quod] e Paulo rctinui,
quanquam quid a L)»e. postulalur. Sed Pestai de alliccino usu pro-
nomini* quod prò aliquod divit. "2 i ■ Q u in q uè mi . 1 Scal. et l
supplem. intactum rei i.|ui . nisi quod in eolonis in colonii- posui prò
crriturts. ÌS'am non alai in coloniis et municipiis magistratus bic
quinqurnnalium nomen babebat. 26. Quinque gen ] de bis quae-
(l;un Ftrusc. rer. Ili, 3, 3. T. II. p. 117. '\ . de soricum occentu Val.
Max. I, 1, 5. Plut. .Marc. .">. observant] observabant scr. tu.
2S. quadrip.] eoo. quadrup. Uai. •'.'■ Itufuli] de utroque tribu-
norum genere Polyb. VI, 19. Liv.VII. :>. IX. 30. «K, de Rud lege
mino practer Fcstuui. (Juae dedi supplem. Lrsini sunt, nisi quod v.
3'-'. I rs. babet: fM cni'm elevaverant eorum ius ae lune elevabant ; idea*
que 33. 34. : Rufuli a eoijnomine Rutili ac post Rutili. 33. ki
qui] cod. hi om. Urs.
ANN. l'Ai LI. 1. quando~\ oportebat scribere quam, sed boc ipse
Paulus, puto, pcccavit. 6. ^ urroMe/uinj quereum M. . u]
<> / / M. otit Gc. ori A. Ava. in mg. i^ii vg. Li>r \t ... cum
ctiam caussalis sit partieula . cxiuiie Latino quoniam respondens, codd.
vestigia prosi. 9. tripudiis] tripodi*. Gì., non male. 12. tuie-
rat] M. vg. lulerit cctt. Rutuli] Rutili vg. ex Festo. Lipsia; de
mil. Unni. Il, 9. T. III. p. 37. hacc cum supcrioribus sic corr.; Rutili
ac post Rii/'uli. Sol Rutilos vcl Kululos tribuno» cum nemo fando
audivcrit, Paulus temere finxissc videtur.
QU. XII, 29. (69) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVII. QU. XII, 30. (70) 261
pio Africanus in ea oratione, quam scribsit post quam sane
ex Africa rediit : "uti negotium natum erat, quale- seru . . . .
noe i castra nostra ita munita erant , ut posses epti
partem exercitus abducere." || Quamde prò quam ni li
usos esse antiquos, cum multi veteres testimonio 5 già
sunt, tamen huiusf in primo: "Iuppiter, ut muro turbat
fretusmagis quamde manusfimpe-ra(."msecundo:aquan- rent
de tuas omnes legiones , ac popularis." et Lucret- uncii . .
ius: "clarus ob obscuram linguam magis inter in- Sinn-iW Capito „
anes, quamde gravis tergaiosi, qui vera requirunt." 10 ut psl . . * .
|| Quam mox, significat quam cito, sed si per se ponas nificat
inox , significabit paullo post , vel postea. omnibus a (tu-
li Quatere , suspensum et vicinimi rei alicuius mo- cillae u
tum significat , non , ut Terrius putat , ferire j , oninis un
cum id ipsum verbum concutere ex praepositione, 15 me part re-
quae est con, et quatere sit coni posi limi, quas- gula, sed v .......
sare autem est saepe quatere. ||Qucrquetula- s altius fìxu
nae ut rei putantur significali nympbae prae- ferrendum quod ............
sidentes querqueto virescenli , quod g-enus silvae HQuoniam significat non solum id quod quia, sed
indicant fuisse intra portam , quae ab co die- 20 a pud antiquos etiam id quod postquam , Iute vide-
ta sit Querquetularia : sed feminas antiqui , licet de causa , quod Graecurn ore utrius-
quas sciens f dicimus, viras appellabant. unde que signifieationem optinet. \l Quod significat
adbuc permanent virgines et viragines. HQues etiam aliquid prae-terquam quod in usti fere est, ut Graeci
r .antiqui dixerunt , inde declinatimi remanet da- dicunt «n« Il Quin-^tiemiafos in colonis appella-
'A./f/ tivo casu, quibus, nam qui adii ne item quii facit, ut isti 25 bantur, quilustrumcon-^eréf quìto quoque ano, a quo nomi
istis, illi illis. Il "Qui boc censetis, illue transi- ari coeptos. ||Quin-^ue genera signorum observanl
te, qui alia omnia, in banc partem." his verbis periti o- Augures publici, ex cacio, ex avibus, ex tripudis,
minis videlicet causa, ne dicat, qui non censetis. ex quadripedibus, ex diris^ ut est in Auguralibus,
HQuot servi, tot hostes, in proverbio est, de quo ||Rufuli Tribuni m\\- itum appellabantur , quos
Sinnius Capito exislimat errorem hominibus 30 Gonsul faciebat, n-on populus, de quorum iure quod
intervenisse praepostere plurimis enunti- Rutilius Rufus leg-em tulerat, qua eis cavebatur multis
antibus. vero enim similius esse dietimi initio, quot modis (sic enim e\e\st-verant cos , ut praepondera-
liostis, tot servi, tot \ captivi fere ad servi- bant hi qui popoli suftv-agis crcabantur) , Rufi a
tutem adducebantur. unde etiam mancipia, nec cognomine Rutili a-c post llufuli appellati sunt.
EMEND. XECT. Qu. XII, 29,2.3. qualenos. G. tum Ennius. 7. manu sa. 10. intcr Gvaios. lì. addo: ut interdum
concutere. 18. virac. 22. scila*.' 25. qui*. 27. petit. 3*. quod tot.
'.'. AW
262 QU. XII, 31. (71) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XYII. QU. XD, 52. (72)
|| Runa genus teli significai ru-nas vetustate rugosae, et coloris eluscìcm, rubidae di-
ae ci solent. jjRomanam portam vulgus appellai,
Naevi- ubi ex epistylio defluit aqua. qui locus ab an-
us idem po-suìt tiquis appellari solitus est statuac Cinciae, quod
Ennius in L.I.: u Rimata recedit", i.e. pilala . . ad 5 in. co fuit sepulcrum eius familiae. sed porta
t esca Romana instiluta est a Romulo infimo clivo
||/ÈH-ctare Yictoriae, qui locus gradibus in quadram i'orniatus
non ructari diccndum est ut prò est. appellata autem Romana a Sabinis praecipue
os i;;i- quod ca proximus aditus erat Romani. || Rutabu-
tur . scrib- 10 luna est, quo rustici in proruendo igne, pa-
sit jP/-accus nis conquendi-j- gratia. >ovius in Pieof: "quid ego fa-
"Videres alios ructa-rc, ac ceroni, otiosif rodebam rulabulum." >avius7
irespuere . . . pulcherrima superbia." M. Cicc- obscenam viri partem describens : "vel quae spe-
ro tamen lucia- rat se nupluram viri adolcscentulos 7, ea licet
retur dixit. \\ Rcsparsum vimini apnd antiqnos si-gnilìcat 15 senile tractet relritum rulabulum."' , Rula
vimini rogo inspersum, quod in sacriti n-ovendia- caesa dicuntur, quae vcndilor possessioni*. MÌ
libus vino mortiti sepulcrum spargebatur. usus gralia concidit , ruendoque contraxit 7.
quae sacra febant die nono. \\ Romani ||Rulilium 7 rufum signifìcat , cuius coloris stu-
ludi dicti sunt, ut quidam exislimant, quod arlificum diosae eliam antiquae mulieres lucrimi , un-
peregrinorwn opera, cum UH celebrari coeperunt, 20 de traxerunt coguomina rutilias-J-, ut indi-
Romaninondumntcbantur,quos ab Etrii-s-ci-s civitatibus cài iìequcnter Afranius. I Rullimi teuonlis
postea adduxerunt. (nondum autem crani omnes, qui nunc iuvenis est pflffgtfW in Capilolio ephebi
celebrantur ludi, sed ali alis temporibus sunt inslitu- more Graecorum barenam ruentis , exercita-
ti.) hincludos illos appellatos esse Rum-uno*. Alii aiunt tionis grafia, quod sijuuim Pompcius Ritbynicus
ludosRomanossiveMagnosfuisseMatrisMa^nae,ac\ìO- 25 ex Ritbynia supelleelilis rojjiae Romani dc-
pulum universum stipem sparsisse in confercndis portavit. ||Rutundam aedem Vesta >ura-
sumplibus, unde ludos eos esse dic-ros-\- r.omanos. Ali a Pompilius rex Romanorum consecra*<e m-
dictos censent, quod end. cxercitiaeursu, c-qui laudo, iactu detur , quod eandem esse terram , qua \iln bomi-
proponerentur, quae Romani s j/ii-lilibusf: paribusq. etiam mini sustentarelur , credidorit : eamque pilae
composilis cadem, quae in bello, a ludcntibus lìerent. 30 t'orma esso , ut 6ui simili tempio dea cole-
li Rubidus panis appellat-ur parimi 7 coclus, cum retur. ||Ruscum est, ut ait Yeirius. aninli-
huiusmodipanisrufo colore esse solcat. Plaulus in Casina: us paullo berba , et exiruis f virgulti* frue-
ilIn fiirnum calidum condit-o, atque ibi torrelo tibusque-j-, non dissimilo iuneo , cuius coloris rebus
me prò pane rubido.'' It-em scortese ampullae uli mulieres solilao 7 , conimemoral Calo 01
EMEND, LECT. Qu. XII, 31, 27. dictos. i9. militibus. ti, ycrpcrttm. Qu. XII, 32, 11. eoa uendi. AJ.Ie utuntur.
Pareo? 12. otiosus. Naevius. 14. nuptum dutmm vira mialesce-mfml: 17. txtrmxi |8. Rutilum. rmtilma,
32. exiliuf. 32.33. frtiticibusque. 3i. solitus.
(135)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
263
Runa gcnns teli significai:. Ennius : "Runata rccedit," id est pilata.
Ruotare, non melari diccndum est. Flaccus : "Videres alios ructare ac respucre pulcberrima superbia." Cicero tainen (134)
ructaretur dixit.
Resparsum vinurn dixerunt, quia vino sepulclirum spargebatnr.
Rubidus apud Plautum panis vocatur panini coctus; item scorteae ampullae rugosae rubidac dici solcnt. 5
Romana porta apud Romani a Sabiuis appellata est, quod per cani proximus eis aditus esset.
Ruta bu limi a proruendo igne vocatum, quo pancs coquunlur. Iuvenitur tamen positum et prò virili membro.
Rutilium rufum significai, cuius coloris studiosae etiain antiquae mulicres fucrunt, unde et rutiliae dictae sunt.
Rutrum dietimi , quod eo arena cruitur.
Rotundam faciebant aedem Vcstae ad pilae simili tu dinem , quod eandem credebant terram esse. 10
ANNOT. FESTI. Qu. XII, 31, 1. Runa] hunc titulnm e Paulo
Ine posui, cura alius vix esset locus, qui cum recipere possct. Cf. ann.
ad Qu. XIII, 11, 6. Isid. Gloss. : runa pugna, rimata procliata. Cf.
annoi, ad Pauluin. Itti nix et sicis in C. (ìracchi oratione quadam fuisse
ni cui orai Cic. de legg. Ili, 9. a Turncbo emeudatus. > nas] L'rs. -.
cod. ductus incerti sunt Inter nas et mas. 5. Emi.] Ann. I, 17 1. apud
Mcrulam. 13. respuere] post lioc voc. spatium voculae rcliqui , qua
versus explcbalur. Iambographum cnim i'uisse Lune Flaccum apparct.
13. lì. 31. Cicero] in libro II. Philippieafum addii Urs. , A. Aoc. se-
cutus. Veruni ilio loco, Philipp. II, 25, 03., nihil est tur suspicemur,
lcclioncm : cui ructare turpe esset, mulandain esse in hunc mudimi: cut
si ructaretur t. e. 14. meta-] Urs. rupia- e cod. refertur. 15.
Resparsum] v. I':iiilus. Ab Lr.s. supplementis , quae Dac. v. 18. auxit,
non recessi, nisi quod v. 15. Ili. pauca verità addidi. Cf. imprimis
Nuniac posluinani (sic, non Postumiam) legem apud IMin. XIV, 12, lì.
§. 88.: Vino rogum ne respargito. Ita enim ex Reg. I. II. ed. pr. prò
respergito repono. Sic antiqui impartior prò impcrlior (v. Heinrich.
in Cicer. de R. P. p. 203.) et alia similiter. 1(5. n-ovendia-] o
in eoo. est, neglcctum ab Ubs. Item v. 17. in spargebatnr lit. s. 18.
19. Rom. ludi] hunc ti t ninni alitcr concinnavi quaiu Scal. et Uns., quo-
rum opinala quacras in Scppl. Ann. : quo loco etiain inca explicui et
defendi. 21. s..s civital.] cod. is civitat. vg. vitatibus Urs.
27. ros Jìomanos. Ali] cod. et vg., sed sine interpunctione. Romanos.
Alii Urs. Correxi dictos. 28. aiutando] os cijuitando vg. 29.
lilibus] parilibus vg. Puto fuisse: militibus. 31. parutn coclus]
percoctus coni. Lrs. Mihi perperam coctus placet. Certe rubidus color
Gellio teste, N. A. II, 2G. est rufus alrior et nigrore multo inustus:
qualis est panis nimium eocti. Apud Isidor. Orr. XX, 2. rubidus panis
recoctus dicilur. 32. Casina] Urs. Catina con. vg. Est Casin.
II, 5, in. lidem versus laudantur a Festo Qu. XV, 29, 13. v. torreri.
34. Item] punctum post h. v., quod Urs. dedit, sustuli cum vg. Respi-
cit Festus Plaut. Stick. I, 3, 77.
Qu. XII, 32, 2. Romauam portavi] cf. infra Qu. XIII, 6, 33. Ro-
manulam cam portam dieit Varrò de L. L. V. §. 104. VI. §. 24., eius-
que silum satis accurate definii. 3. epistylio] Urs. epistillo est
in cod. 4. statuae Ciucine] cf. Paulus p. 43. v. Cincia. 6.
in/imo] in imo vcl (in aniiot.) in in/imo corr. Urs. : sed nihil rectius
dicitur, quam suiiinio , inlìmo clivo, sine praepositione. 7. gradi-
bus] nisi fallor iidein intclliguntur gradus, quos Varrò V. §. 104. dieit
in Nova via esse ad Volupiae sacellum. Cf. Bunsen. Descr. Urbis T.
1. p. 14ì. 11. conquendi] coquendi vg. grafia] uluntur ad-
dendum esse vidit A. Auc , cui accedit Urs. Novins in Pico] Num:
m l'arco, quein nicmorant Gellius et Nouius. Vidctur cnim vita avari
describi, qui se ipse fame macerai. Bothe P. Se. L. V, II. p. 53. 12.
otiosi] otiosus coni. A. Auo. in mg. Naviìis] J\aevins vg. Novius
coni. A. Auc. in mg., male. 14. nupturam] nupluni datam corrigo
propter metrum. Limi, vix ante v. viro inscrit; Both. sperat in despe-
rat mulal, et se transponit , p. 23. viri] iri vg. viro corr. A. Ave
in mg. Urs. adolescentttlos] adolescentulo vg. et sic corr. Urs.
15. 10. Ruta caesa] cf. Cic. Top. 20. et iuris civilis fontes. 17.
conlraxit] extrnxit corr. A. Airi., in mg. 18. Rutilium] Rutilum
em. Scal. Rutilius vel Rutilus corr. A.Auc. in mg. Uus. 20. ruti-
lias] rutilile vg., et sic corr. Urs., recte. Nani elioni Varrò de L. L.
VII, 83. inde mulieres valdc ruf'ae rutilae dictae. Cf. Cato Origg. ap.
Charis. I. p. 78. P. et Serv. in Acn. IV, 098., Geli. N. A. II, 26. Fe-
stus Qu. XIII, 21, 31. v. rut. cancs. 21. Afranius] quippe dili-
gens et feslivus in moribus togatarum mulierum proponcndis. Ru-
trum] cf. Varrò de L. L. V. §. 134. Nonius p. 18, 20. Ephcbus ille
rutrum (<ficu~iuvtjv Thcocr. IV, 10.) tcncns quinquertio crat , quibus ad
(ìl&uovc faciendos in arcua, quae anù/x^it. dicebatur, rutro opus crat:
bine iste labor in cxcrcilationcm athlctarum abiit. Ita certe oxunii.vi]<;
usuili definivi in Comp. Archacol. §. 423, 3. 24. Pompeius Rithyn.
Q. Pomp. A. f. 20. y.'ii<mu/«iu] cod. Urs. rotundam vg. aedem]
cod. vg. eadem Urs. errore lypographi. V. de Vestac rotunda aede
Ovid. F. VI, 265. Plutarch. Num. 11. 31. Ruscum] cf. Virgil.
G. II, 413. cum H. Vossii annot. Gloss. Labb.: Ruscum, xuiMuùuyvt],
nwocpaTOV, etc. 32. exiruis] exilius corr. Urs., ut vg. 32. 33.
f'ructibusque] fruticibusque vg. et sic corr. Urs. 33. coloris rebus]
coloribus corr. Limi., non recte ; nam vestimentis cius coloris utebantuv.
34. solituc] solitas corr. Urs. (nam solilus vitium est typothetae), ut
vg. scribilur. Cato or. I. FU.] Krause Fragni. Historic. p. 117.
Lion. Caton. p. 28.
ANNOT. PALLI. 1. pilata] procliata Gu., etiam Barthii liber ms.,
Adv.XXXVlII, 11.: vetusto errore, qui in Isidori glossas transfusus est.
2. Fidcrcs] M. Videtc cdd. vett. Vidctis cett. respueie] v. annot.
ad Fcstum. 4. jRe.v/jnrsMm] M. respersum Gu. vg. Li*d. 8.
rutiliae] rutilae vg. : sed illud lluxit e Festi codice, quo Paulus usns est.
264
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
(134)
Fui pitia damnnm dcdcrit signi fìcat.
Rudus vel raudus quum dicitur, res rudis et imperfecta significatur 5 hominem quoque imperitum rudem yocamus.
Rude n Ics rcstes nauticac et asini quum voccm mittunt.
Ruspali est crebro quaerere.
5 Rustica vi n alia XIV. Kalcndas Septembris celcbrabant, quo die primum vina in Urbem deferebant.
R prò S litcra saepe antiqui posucrunt, ut maiosibus , meliosibus , lasibus, fesiis 5 prò maioribus, melioribus , laribus,
feriis.
Rorarios militcs vocabant, qui levi armatura primi proelium committebant, quod, ut ante imbrem fere rorare solet,
sic illi ante gravem armaturam quod prodibant, rorarii dicti.
10 Robum rubro colore et quasi rufo significar! , ut bovem quoque rustici appellant, manifestum est. Uude et materia,
quac plurimas venas eius coloris habet , dieta est robur. Hinc et bomincs valcntes et boni coloris robusti.
Robus quoque in carcere dicitur is locus. quo praecipitatur mulclicorum genus, quod ante arcis robustcis inclu-
debatur.
ANNOT. FESTI. Qu. XIII, l, 1. opcrtae] opcrtas corr. Scal.
1. 2. ars inheret] cod. ars ìnhaeret Uns. vg. «tir» inh. coni. A. Auc.
in mg. Urs. arsinea , rete corr. Scal. ex Paulo p. 17. v. arsiiieum.
arcivere (i. e. adsciverunt) et Popma. Structura Lacc fere videtur fuissc :
Vides . . multerei operias auro purpuraque : arsinea, rete, diadema, co-
ronas aureas ctc. ruscea facile] russca facic vg., quod tcnuit Scal.
in Coni, in Varr. p. 78, 34. (147.). Postca idem corr. russeas fascias
ex Appuleio Met. II. p. 117. Elin.: sed debebat certe propler ipsuiu
Fcstum rusceas fascias. ruscea facie corr. Urs. cum Turncbo Adv.
XVII, 8. 3. galbcos] galbcas corr. Uks., ut vg. Non distinguo inter
voce, galbcas lineas, cum caedem stolae lincac colore galbeac dicantur.
Similitcr apud Iuvcn. Sat. II, 97. dislingucndum est: Caerulca indutus
scutulata, aut galbana rasa. Cf. tamen ctiam Paulus p. 71.: galbeum
ornamenti gcnus. Jlupitias] liupsit corr. Scal. rupit id Dac,
sed idem, rollato Festo Qu. XIV, 28, 14. v. sarcito, intclk-xit fuissc in
XII. tabulis: rupitias .... sarcito. Intcrpositum erat : qui fa.xit, vel
simile quid. Cf. Dirksen. de XII. tabb. p. 529. Zeli. Lcgg. XII. tabb.
p. 42. 4. dcdcrit] dederis vg. , ex corrcclione. 5. imperf'cclam]
Uks. imperfìctam cod. 7. Melanippo] Mcnalippo corr. Urs. pcr-
peram. Melanippa Dac. Lino., typograpbi errore. Ltothc P. Se. L. V,
I. p. 218. ir. 4. Qonstituit] Constitit corr. A. Auc. in mg. sen-
sit] sensim A. Ave in mg. Urs. , sino necessitate. 8. raperc] cod.
repere Tg. repele Urs. Illud Vossius et Dac. conicetura rcslituerunt.
9. roudus] scribc: raudus. rodus corr. Urs. in Erratis. Lm». ubi rc-
stitutam versus formam cxbibct, id voc. om.: non consulto , puto , nani
sic tetrametrorum numeri perircnt. grandem et gravem] grande et
grave corr. Turneb. Adv. XIII, 25., alii. 9. 10. et ut Chrgsippo']
ltolhe p. 193. fr. 5. 10. entrile] quid cuique coni. I.i\r>. Praetu-
lerim cui quid. Cf. quac dixi in Varrou. de L. L. VI, §. 70. 11.
obviarn] obvium coir. Urs. Likd., quo non puto opus esse. alias]
cod. vg. om. Uas. Hinc Li?id. non recte Tersum adornat: fùerat ferntm
siixum rodnm , praccunle l rs. Dac. ferrxtm alias, alius saxuin rodum
legi vult. saxum rodum in vg. est. Mini rei saxeum vel saxi raudus
necessarium, et versus, qui tetrametri sunt , sic constituendi videntur.
IScque erat quisquam a telis racuus : srd uti cui quid obviam t'iierat,
ferrum alius, alius saxeum raudus sumpserat. 12. 13. impcr-
fec-lo] eoo. iinperfe-cto l 13. Lueilius] fr. ine. 11. ap.
Dousam. Plenius cxhibcri Lucili! versus ab Isidoro Origj. \l\ . ».
10., monuit Sin. pnxillum' pauxillum coir. A. \i in mg.
I u. il S.-ilin.'is. , qui id cimi raudus coniungit. paueillum optimi Ni. lori
cotld. li. fluiterai»] il Imtmm corr. A. Aie. in mg. Lrs. mataxam
Nidori codd. Ambo Lucilii renai bi fui-sc >idciitur: line cataproratem
pucr codem deferat mirtini, i'iumbi pauxillum raudus. lnnque mrtaxam.
Alitcr de priori rena Ni-ntit Vargas , C. Lucili] It. Sicul. p. M sq.
15. rudusculo libram ferito' cf. Varrò de L. I.. V. j. 163. Gaiui Inst.
I, 119.: aere percutit libram. Eliam rudusculum recte scribitur
Kudusculana porta aj>ud C.ruter. p. Vii. eoi. 1. IS. rude l i-,
rude (i. e. rudem) eoo. 19. rudusculum' l »s. ruduseuiu com.
Post h. v. interpuii\i cum DaC. '-1. M ««limai.] cf. Paulus p. 44.
v. censores. '-"-• rudus) L hs. rudi* eoo., sed litcra u supra i ad.
dite. Hudiari] eoo. Undiarii Ir>. ni eodem] haec omnia
Vcrrius a Ciucio sumpsit. 23. saga] saxa coni. Hu>cbkiu>. Mi
Jìuspari] cf. Paulus p. i7. v. conruspari. I-id. tiloss.: Rnspantur, per-
quirunt anxie. 2G. cnòro] crebro vg. , sic corr. Ir*. • ■ ■
rimeram aptimas.] COD. rimer amaptimas vg. rMMarem optimas l RS.
m'iiici- maritimas corr. Scu... praeclare. 2v Rustie* t-inu/ia] ▼.
Paulus p. 50. \. calpar et annoti. 29. A/// h'al. Sept.} A/'" Hai.
Sept. Paulus el tic Kalend.iria. In Plinio XVIII. §.2*8. et AMI et XIV.
in libris rcperitur. Post haec verba ea in Festi cod. r\cidissc pato,
quac in Paulo lrgunlur: quo die primum in urbem lina deferebant.
QU. XIII, 1. (73) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVII. QU. XIII, 2. (74) 265
num 1. VII. : "mulieres opertae auro, pnrpuraque, ars
inhaeretf diadema, coronas aureas ruscea facile f, .
galbeosf lineas, pelles, redimicula. ||Rupitias in
XII. significat damnum dederit. IJRodus, vel . .
raudus significat rem rudem , et imperfectam. 5 \\R Ulcra . .
nam saxutn quoque raudus appellali t poeta e, ut A e- .
cius in Melanippo : "Constituit f , cognovit, sensit, . . . . • t . .
conlocat se se in locum celsum. hinc manibus rapere .
roudusi saxeum grandem et gfravemf"; et in Chry- •
sippo: "IVequef quisquam a telis vacuus, seduti cuiquef 10
obviam fuerat, ferrum alius-}- saxio rudem f." Yulgus • • .
quidem in usu habuit, non modo prò aere imperfec- . . . .*...........,
to, ut Lucilius, cum ait : "plumbi paxillum, rodusf li-
nique matexamf" : sed etiam prò signato, quia in manci-
pando, cum dicitur: "rudusculo libram ferito", asse 15 || Rorarios
tangitur libra. Cincius de verbis priscis sic ait: •
"Quemadmodum omnis fere materia non deforma- . . . .
ta rudis appellatur , sicut veslimentum rude,
non perpolitum: sic aes infectum rudusculum. a pud .
aedem Apollinis aes conflatum iacuit, id adru- 20 • • • • . . . . . . . .
dus appellabant .... in aestimatione Censoria *.*••
aes infectum rudus appellatur." Rudiari ab eodem ••■'
dicuntur, quod saga nova poliunt. Hominem imperi- .' •
tum rudem dicimus. || Rudentes restes nauticae, •
et asini, cum voces mittunt. ||Ruspari est 25 Robum
quaerere cribro f, ut hoc versu indicatur: uet ego
ibo , ut latebras ruspans rimeram aptimas f ."
|| Rustica vinalia appellantur mense Augusto
XIII. Kal. Sept. f Iovis dies festus, quia Latini bellum
g-eieutes adversus Mezentium , omnis vini liba- 30
tionem ei Deo dedicaverunt. eodem autem die Teneri . . .
tempia sunt consecrata , alterum ad Circum Ma- . . .
ximum , alterum in luci libitia densi f, quia inpiusf
Deae tutela sunt horti. || Rustum ex rubus . . . . . .
EMEND. LECT. Qu. XIII, 1, 1. %. arsinea, rete,. %. ruseeas fascia*. l.galbeas. 7. Constitit. 9. raudus. grande
et grave. 10. Ncque erat, cui quid. 11. alius, alius. saxeum raudus sutnpserat? 13. p auxillum rodus.
14. metaxam. 26. crebro. 27. rimer maritimas. 29. Lacuna, v. Annot. 33. luco Libitinensi. in eius.
LI
266 QU. XIII, 3. (75) FESTI FRAGM. E COD. FARIV. L. XVII. QL. XII, 4. (76)
ubi incubare posset auspicii repetendi causa.
.. || Rogalio est, cum populus consulitnr de uno pluribusve
bominibus, quod non ad omnis pertineat, et de una, plu-
. . ribusverebus,dequibusnonomnibussanciatur. nani quod in
5 omnis bomines, resve populus scivit, lex appellatine
Ilaque Gallus Aelius ait: "inter legem et rogalionem
. . boc interest, rogatio est genus legis j quae lex, non
. . . f .. continuo ea xogatio est. -{• non potest non esse lex,
. . . ... . . .......... j, . . si modo iustis comitiis rogata est." IJRomulum
jRobigalia . ...... , ..10 quidam a ficu ruminali, alii quod lupae ruma nutri-
. tus est, appellatimi esse ineptissime dixerunt. quem
credibile est a virium magnitudine, item ira treni
... cius, appellatosi |{ Romani appellatami esse Cepbalon
. . . Gergilbius (qui de ad venta Acneae in Italiani %idelur
. . 15 oonscribsissc) ait ab bomine quodain cornile
Acneae; eum enim occupato monte, qui nunc Polatius-j-
* ; .• • ....... . . . .. .. .. . dicitur, ui'beiu condidisse, -atquc eam Rbomam nominas-
*.*.;••• • • ,• .. ..... . . . sp. Apollodorus in Euxenide ait, Aenea et Law-
\ ; ; ; • • ■ ■ •. : -, •. nia natos 3Iayllem, Mulina, Rboniumque. atque ab
Iigrarium vinum .... ... .. .. . .. .. 20 Rbomo urbi traetum nomen. Alcimus ait, Tvrrkenia
\ \ .*.'".■ ' ' '.•.•.•.' ; ; \ Aeneae natimi iìlium Romulum finsse, atque co ottani
* .*.".*.'. *. \ : : : ; ; : •. Albani Aeneae neptenr, cuius lilius nomine Rbodius-j-
' .*.'.'.•. '. ; ,• ,• .• .* ; : •. coudidcrit tubem Romani. Antigonus, Ilalieae
* .".*.".•. ', ; ; : * ; .• ; ; •. bisloriao scribtor, ait, Rhomuni quendam nomine,
*.*.*,*,*. *. : : : ; : • • • Zo love ; conceptum , urbein condidisse in Palatio
', .'.'.'.'.'. '. : : : : : : : *, Romae eiquey dedisse nomen. Hisloriae Cumanae
* ,' .•.'.'.". ". : : ; : ,• ; ; •. compositor, Albenis quosdam profécto$ Sicyooem
•/••'.'.' ! '.'.'• Tbespiadasquef, ex quibus porro ci> itatibus. ob inopiam
'**.'.'. *. : .'.*.'.*.• .* " domiciliorum , compluris profectos in exteras regio-
liomanus ager ... . . . . . . , .30 nes, delatos in Italiani, eosque multo errore nomi-
.*.*.'.'„'. * • • • ; • • \ natos Aborigines 7 . quorum subieeli qui iuerint Cae-
.* . * . \ . *. *è *• *. ". ' : ' ' ' '. ximparumf viri, uuicarumque virium imperio nion-
; .'.".".'.'.'.'. I .*.'." ; : • *em Palalium , in quo frequentissimi cousederint.
".* .".'.'.* ! ' ;,'.'.' ; '. appellavisse a viribus regentis Yalentiam : quod no-
EMEND. LECT, Qu. XHJ, 4, 8. ad<fc rogatio. li, Palatimi*. TÌ.Rhomus. 26. Aommcque «L 2S. Tkcspimsame.
31. Aberrif/mes? 31. ò'ì. Caci improbi. " r
,*i » n 1 ■•
(134)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
267
Robi galla dies festus VII. Kal. Maias , qno Robigo dco suo, qucm putabant robiginem avertere, sacrificabant.
Rora riunì vinum , quod rorariìs dabatur. (135)
Roga ti o est, quii m populus consulitur de uno pluribusve bominibus, quod non ad omnes pcrtineat et de una pluribusve
rebus , de quibus non omnibus sanciatur. Nam quod in omnes bomincs rcsve populus scivit , lex appellatili".
Romulus et Remus a virtute, boc est roborc , appellati sunt. 5
Neque Lacc sola, nam quae «le Latinorum bello contra Mezentlum gesto
sccuntur, spectant ad Vinalia Terna, ut proxima annoi, deelarabltur.
Quapropter intercidisse puto etiam baec fere: Erant eliam alia vinalia
mense aprili IX. Hai. Maias. Latini et quae seq.] Eandein fa-
bulam nairant Varrò ap. Plin. N. H. XIV, 12. 14. §. 88. Dion. Hai.
I, 65. Ovid. F. IV, 879 sqq. Plut. Qu. Rom.45. Auclor de orig. gent.
Rom. C. 15. Scd Ovidius bine originem vernorum A inalium rcpetit, et
vini libatio, quain Festus scribit lori dedicatam esse, non poterat fieri
nisi post dolia aperta. Quod autem ad Vcncrem allinei, buie verna Vi-
rfalia conseerata fuisse , Ovidius et Plutarcbus docent: cui sentcntiae
nescio an Varrò de L. L. VI. §. 16. frustra repugnet. 31, deo] Urs.
do cou. 33. luci lihilia densi] luco libitinensi vg. , sic corr. UllS.
liicus feneris Lubentinae dicitur a Garrone ap. Non. v. prolubium p.
64, lì. invilii] cod. impius Lks. in ipsius vg. , ut corr. Uhs.
Maliin : in eius. 34. Rustum] boc a rusco rccle dislinguit Forcel-
linius.
Qu. XIII, 2. Haec cod. pagella cum non igne tantum , sed etiam
ferro vastala sit, lemmata tantum ex Paulo in ea posili. 5. jR. prò S.]
cf. Paulus p. 13. v. arboscm, cum annot. Sed Paulus Fcstuin corrupit,
in quo fuisse exislìmo: Riitera saepe nunc ponitur, ubi ab antiquis S.
15. Rorarios] cf. Paulus p. 13. v. adscriptitii. 25. Robum] Robus
in bostiis mem.oralur a Geli. N. A. IV, 6,. 2. Nec dubium quin apud
Iuvcn. Vili, 155. robumque iuvencum scribendum sit, post scholion San-
gallense a Cramero editum et docte cxplanalum , Iuven. commentar.
p. 329. Robus autem etiam prò robur dicium esse apparet, vclut Robus
Tullianum.
ANNOT. PAULI ad p. 204. 2. Jtudus] codd. Likd. JRodus vg.
Scd illud lilcrarum ordini melius convenit. 5. Seplembris] Septem-
hres M. celebrabant] Gc. Li>d. cclcbrabantur M. vg. vina
in urbetn] M. vg. in urbem vina Gu. Likd.
ANN. FESTI. Qu. XIII, 3, 10. Robigalia] cf. Varrò de L. L.
VI. §. 199. Ovid. F. IV, 907 sqq. Plin. N. H. XVIII, 29, 69. §. 284-
Festus. Qu. XIII, 21, 31. v. rutilae canes. Paulus p. 35. catul. porta.
20. Rorarium vinum] buius nulla alibi mcntio fit.
Qu. XIII, 4, 1. Haec quam ad rem spectent, intellexisse videtur
Dac. Repetebantur auspicia e tabcrnaculo Romae constituto : sed cum
imperatores Romani in remotiores tcrras mitterentur, constitutum erat, ut
locus quidam captivi agri Romanus fieret, in quo auspicia renovari possent.
Haec Serv. in Virg. Aen. II, 178. Itaque titulus buie quaestioni praefixus
aut fuit : Repctuntur auspicia, aut: Romanus ager. Hoc praetuli propter
ordinem literarum. 2. Rog.] cf. Geli. N. A.X, 20. 5. omnis] omis
con. omnes Urs. 7. legis ;] h. 1. gravius interpunsi. 8. non potest] ro-
gatio praeponendum esse b.v., viderunt A. Ave. Urs. 10. a] Urs. ohi. cod.
De ficu ruminali v. supra ann. ad Qu. IX, 18, 27. et infra Qu. XIII,
7, 21. 11. esse] Urs. est cod. 14. Gergithius] Urs. gergi-
tius cod. Hic Ccpbalon Gergithius in cadem re laudatur a Dion. Hai.
I, 49. 72. Syncello p. 361. ed. Bonn. Cf. Niebubr. H. R. T. I. p. 188.
ed. sec. Sed Troica, quae sub Cepbalonis nomine ferebantur, supposita
fuisse ab Hegesianacte Alexandrino, docet Athcn. IX. p. 393 d. 16.
Palatius] Palatinus (ut vg.) vel Palatium (ut A. Are in mg.) corr. Urs.
18. Apollod.] Gclous, ut Niebubrius censet, comicus novae comoediae
poeta. 19. Mayllem, Mutuiti] obscura nomina : sed audacius Grauert.
in Anal. p. 85. Mayllem delet , Mulum in Romulum mutai. 20.
Rhomo] Urs. romo b. 1. e con. notatum babeo. Alcimus] Sice-
liota, Sixihy.uv et libri de rebus Italiae auctor. v. Athen. VII. p.322a.
X. p. 441 a. XII. p. 518 b. 21. eo] Urs. co cod. 22. Rho-
dius] Rhomus corr. Urs. Romus vg. 23. Antigonus] idem, qui
a Dionys. Hai. I, 6. et Plutarcbo Romul. 17. laudatur, sed alius puto,
ac Carvstius. 26. Romae eique] correxi cum Grauerto p. 86. : Ro-
maeque et. Non sufficit quod Dac ante v. Romae interpungit. 26.27.
Jlistoriae Cum. compi] 'Yxiqo%o<; rj ò notrjauq ree ilg avròv ài*u<pt()ófitvu
Kv/iaixà, Athen. XII. p. 528 d. Idem apud Pausan. X, 12, 4. de Si-
bylla Cumana narrat. 28. Thespiadasque] Thespiasque vg. , ut
corr. Urs. De Sicyone, Erecbtbei vel Maratbonis vel Metionis Atbe-
nicnsium filio, cf. Pausan. II, 1, 1.6, 2.3.^ de Tbespio, Eicchthei filio,
Diod. IV, 29. Pausan. IX, 26, 4. 31. Aborigines] fortasse scripsit
Aberrigines , (v. Paulus p. 16. v. Aborig.) , quam lectionem commendai
Scal. ■ 31. 32. Caeximparum viri unicarumque virium] Cacoxenù
darum iuri vicinarumque urbium vel similia quaedam inesse putat Scal.
Caci, improbi viri unicarumque virium coni. Niebubr. T. I. p.218. ann.
545. , idque Festi sentcntiae convenientissimum puto. Caci memoriam
etiam in Campania cxlitissc , commòde monet Klausenius , Solino I, 8.
teste advocato. Latii incolarum , vicinarumque urbium tentat Grauert.
p. 89. 34. Valentiam] cf. Solin. I, 1. Serv. in Virg. Aen. I, 273-
ex Attcio.
ANNOT. PAULI. 1. robiginem] Gu. Lih». rubiginem vg.
LI*
268
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
(135)
Romani Romulus de suo nomine appellavit, sed ideo Romani, non Romulam, nt ampliore vocahuli significata prospe-
riora patriae suae ominaretur.
ANNOT. FESTI. Qu. XIII, 5, 2. 3. Rho'-mem] Urs. Jiho-m cod.
3. Agathocles] scripsit Ttffjl Kv'Qixov , de quo opere v. Voss. de Hist.
Graec. p. 317. Marquardt. Cyzic. p. 170. Vcrrium exseripsit Solin. e.
1, 3. 6. his] iis corr. Urs., ut vg. 7. maxime] Drs. maximae
cod. 8. prima] primam corr. A. Afe. in mg. Urs. primiun vg.
primae Grauert. p. 90. 10. noni] cod. nominis Urs. Sed prae-
stat, eas literas delere. eam , quae] camrjue vg. 10. 11.
priore, unde ea] prior cuntlem corr. Scal., egregie. 14. ÌVoZon.]
noinen ignotum. 16. Caltinus] Callias scribendum esse ex Dioo.
Hal.I, 72., vidcrunt Scal. Urs. Cf. Niebubr. H. II. T. I. p. 189. 17.
18. fngentium] fugientium vg. 18. Latino] apud Dionysium Cal-
lias narrat, Aboriginum regi fuisse nomea Latino, et Troianae cuidam
mulieri Romae. Cf. Syncell. p. 3G3. ed. Bonn. 19.20. a atto . . . quam]
correxi a qua et transposui quam. Ila suasit i-tiaui Grauert. p. 93.
Dionysius ex Calila tradii, Latinum ex Roma duog suscepisse lilios,
Rbomum et Rhomylum, cosque urbi conditae matris nomea imposuisse.
21. Lembos] con. Lembus Urs. Hisloriaruin cius frequens jnentio apud
Atbenacum. Eadem Serv. in Virg. Acn. 1,273. Solin. e. 1. Dion. Hai.
autem, I, 72., et Plutarck. Qu. Uom.G. p.!tl4. II. simillkmam buie nar-
rationem ex Aristotele afl'erunt. Cf. Mul. viri. p. 265. II. e xis li-
mai] Urs. cxistimanl coi>. 22. quendam] quosdam corr. Lrs.,
ut vg. 26. tempcstivae] i. e. tuonine, quanquain miror boc sic a
Verrio transferri potuisse. 28. is] cod. hii Ubs. 30. Galitas]
Galatas vg. Clinias corr. Dac. ex Servio Aen. I, 273.: Clinias refert-,
Telemachi filiam , Jtomtn nomine, Aeneae nuptam fuisse, ex cuius vo-
cabulo Romam appellatavi. Et bacc sane e uni Pesti narratione salita
concinunt, modo statuamus , stemaia a Clinia confictum boc fuisse : Tc-
lemacbus pater Latini et Romae; bacc Aeneae uxor, filios parit Romum
Romulumque ; Aenea mortuo Latinus imperi uni excipit, sed Aeneae lilii
propriani sibi urbcm cxtruunl. Alia opinio est Granerti p. 94. 32.
Telemachi] Uus. Tclamaehi COD. Ct'rcae] con. Cirees Lrs. Cf.
Hygin. f. 137. hisque] isque vg. , et sic corr. Urs. : malo tauien :
is quod. Intellige Acneam, non Latiuum. JUiome] cod., nisi quod
e ductum dipbtbongi ae babet. Rome Urs. 33. Romulumque] post
boc v. distinxi cum Dac.
Qu. XIII, 6, 1 sqq. Urs., non dubito, quin recte ex tenuibus
Festi verborum rcliquiis cani narrationem composuerit, quae a Plutarcbo
Romul. 3-8. e Diocle Peparctbio refertur, quocum Fabium Pictorem in
omnibus fere rebus consensisse constai. A quo ipsum Dioclem exscri-
ptum esse , nescio quibus argumcntis tam praefracte negare potuerit
Niebubr. T. I. p. 215. In plcrisquc Uus. secutus sum; sed v. 13-20.
dnplicem nominnm Romnli Rbomiqne (nani sic Diocles; Urs. non recte
Remum posuit) originerà diligentius distinxi. Quae Las. bic posuerit, v.
in Scppl. A**. 16. compressa] eoo. eompressu vg. compre Las., et
;ni tanquam ex snppl. 28. omntnareftrr] ominaretur vg., recte pnto.
29. Ter. . . Varrò] Varronem puto alibi lncnlentins de ea re exposnisse,
quam de L.L.IX. §. 50. Urs. Varronis seirtentiam paulo aliter exposnit:
sed quod scribit : deinde detorlam voealem detritasque literas fuisse,
nescio quomodo conveniat nomini Romula in Roma mutato. 31.
ceferum causami cf. Solin. e. 1, 4. Serv. in Aen. I, 277. Uas. quae
supplevit : ceterum causata cius appellationis invenisse , ait Vcrrius , ve-
titam esse publieari, vera non sunt; non caassa, sed ipsa appellatio ar-
cana esse ferebatur. 33. Romanam portam] cf. saprà Qn. XII, 32, 2.
ANNOT. FESTI. Qa.XIII, 7, 1. Romuliam] alile Romilia, nt Var-
roni de L. L. V. §. 56. Est ea ex antiquioribus XVI rustici* tribubus,
quas omnes a gentibus Romanis nomen daxisse intellectum est. In ti
tulo ap. Gruter. p. 201. n. 10. post urbana» prima recensetor. 1. 2.
Dionys.] locus in libris , qui snperstites sunt, non extat. 5. iute]
eoo. quae Las. 6. usdam] COD. uidam Las. 8. ama] eoa.
mamma Urs. 16. Rumex] cf. Geli. El. A. X, 25, 2., ubi ex Lipsli
emendatione nunc legitur: spari, rumiees , trifaces , tragulae , Hesycb. :
(,ó/iiSa, »7doe ÙKorriov. 17. 18. Lucil.] fr. ine. 42. ap. Donsam.
Idem versns a Festo positus est infra Qn. XV, 3, 18. v. spara , ubi a
Paulo servatus est integer. 19. rumigera-nt] rumigerantur Paulus.
Cf. Paulus p. 9. v. adrnmavit. 20. 5iaiufJ Simitu coni. Dac,
sine necessaria canssa. 21. se] ita snppl. l'as. , sed in mg. e Paolo
corr. sese. Illud tamen Saturnio metro unice accommodatam est. Si-
mili alis alid aliunde rumitant inter se scr. Botbe P. Se. L. V, II. p.
25. et, qui eum sequitur , Spangenberg in NaeTii trago. B. P. IV, 11.
Ruminalem ficum] de bac v. Serri.. As.i. 25. subrumios] cf. Noa.
p. 168, 1. et Festns Qu. XIV, 12, 32. v. snbrumari , maxime Varrò de
R. R. II, 1, 11. Praestat subrumo s , qnod Paulus babet. 26. «hai]
alti corr. Las. -S. Rumen] cf. annot. ad Panlum p. 9. v. adrn-
mavit. Gloss. Labb.: Rumen. &r,Àq nf^cuo. Corrige àp/aio.. 29.
ruminare] cf. Non. p. 471. 4S0. M. 31. dui»] ante boc v. inter-
puuxi. 32. enm] crime» vg. vis] avis con. Las. em-
neri*] de bac formula v. Serri.. Ass. 34. per rk] addidi Un.
supplemento.
Qu. XIII, 8, 1. regno] regUne coir. Uas., nt rg. 2. 3. pa-
rami] (i«)(i(ii corr. Scau. ££;<»» coni. A. Ave. in mg. Las. Idem ety-
mon iam ab Aescbvlo iu Prometbeo Solato indicatum esse , notasi est.
QU. XIII, 5. (77)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVII. QU. XIII, 6. (78) 269
men adventu Filandri Aeneaeque in Italiani cum magna
Graece loquentium copia interpretatum, dici coeptum Rho-
mem. Agathocles, Cyzicenarum rerum conscribtor, ait,
vaticinio Heleni impulsum Aeneam , Italiani petivisse
portantem suam seenni neptem Ascani filiam nomine
Rbomam, eamque, ut Italia sint Phryges potiti et his-j-
regionibus maxime, quae nunc sunt vicinae urbi,
prima -J- omnium consecrasse in Palatio Fidei templum,
in quo monte postea cum conderetur urbs, visam
esse ìustam vocabuli Romae nomfeausam, eam , quae priore,
unde eaf locum dedicavisset Fidei. Ait quidem Aga-
thocles complures esse auctores, qui dicant Aenean
sepultum in urbe Berecynthia proxime flumen
Nolon, atque ex eius progenie quendam nomine Rbo-
mum venisse in Italiani, et urbem Romam nomina-
tam condidisse. Caltinusf , Agatboclis Siculi qui res ges-
tas conscribsit, arbitratur e manu Troianorum fu-
gentiumf Ilio capto, cuidam fuisse nomen Latino, eumque
Imbuisse coniugem Rbomam, a quof , ut Italia sit po-
li tus, urbem condiderit, quain-J- Rbomam appellavisse.
Lembos, qui appella tur Heraclides, exìstimat, re-
vertentibus ab Ilio Acbivis, queudamf tempestate
deiectos in Italiae regiones secutos Tiberis decur-
sum pervenisse, ubi nunc sit Roma, ibique propter tae-
dium navigationis , impulsas captivas auctori-
tate virginis cuiusdam tempestivae nomine Rbo-
mes , incendìsse classcm , atque ab ea necessitate
ibi manendi urbem conditam ab is, et potissimi! in
eius nomine eam appellatane, a cuius Consilio eas
sedes sibi firma visscnt. Galitas-j- scribit, cum post
obi t uni Aeneae imperimi! Italiae pervenisset ad Latinum,
TeleniacbiCircaeque filami, bisquef ex Rhome suscepis-
set filios, Romum, Romulumque, urbi conditae in Pa-
latio causam fuisse appellandae polissimum Rho-
mae. Diocles Peparethius ait Iliam, Numitor-
is A.'lbani regìs filiam , gemellos edidisse , quos
in i - ma Tiberis ripa , iussu Amulii tyranniy
exjì-ositos y cum iuxta ficum postea appellatam a
5 Rom - ulo Ruminalem iacerent , a lupa
lac - tatos et a pico Màrtio nutritos esse : post reper-
tos a Fàustùlo Accani JLarentiam, eius uxorem, educasse.
pler-ilytte tamen conscio et alimenta praebente iYtt-
mito-re nutritos aiunt, quod Ilia ex Marte se
10 pepe-rwse eos asseverabat, ac secreto litcris, ornili
deni-qfue liberali disciplina Gabis institutos
atque excultos esse : ac cum in exercendo corpore pri-
mam y>-ueritiam transigerent et inter aequales
omnes pr-aestarent robore , Romulum et Rhomum
15 nom'm-atos me» Alii dicunt9 quod matre virgine destali
compressa a viro incesto procreati essente ex-
positos in ripa Tiberis esse : ibi lupam iis praebuisse ru-
mam, monte vicino descendenlem : hinc, postquam reperti
sunt educA-tique a Faustulo,Romulus etRomus a ruma no-
20 minati polissimum dicuntur. Quos femnt, cum, qua maire
essent procreati, intellexissent , JVumitori avo primunx
restituisse reg-num, deinde de urbe condenda
per auguria decre - visse , uter eam conderet nomi-
naretque, ac Deorum manifesta approbatione Ro-
25 mulum urbem con-didisse, sed eam nominasse Romam
potius , quam Romu-Jam suo de nomine, ut amplio-
re vocabuli signifi - catu prosperiora patriae
suae omninaretur f. Romam antea Romulam appcl-
latam, Terentius quidem Varrò censet, ab Romulo,
30 deinde detortam \oca-buli formam in Romam, existimat
credibile, ceterum cau-sam in libris sacrorum se inve-
nisse ait Verrius, cur verum Romae nomen taccalur.
||Romanam portam ante -a Romulam voci-
tatam ferunt, quae fuerit ab Romulo appellata.
KMEND. LECT. Qu. XIII, 5, 6. iis. 8. primam. 10. nom] dele. 10. 11. prior e unde ni. 16. Callias. 17. 18. fugientiui
19. qua. 20. quam condiderit. 22. quosdam. 30. Clinias. 32. is quod. Qu. XIII, (5, 28. uminarelur.
270 QU. XIII, 7. (79) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XYH. QU. XIII, 8. (30)
|| Romulìam tribuni appellatavi ait Dio -ny- Verrlus id municipium, quod in freto e regno-)- Siciliae
sìus ab Romalo , quod in agro ab eo ca- est: quoniainiddictù està rumperido, quod est Graece gara
pto de Vcientium populo , ea tribus ceti -se- iai\ •> co quidem magis, quia ia Gallia Cisalpina,
batur. Sed Terentius Farro dictam ait, quod pro-vìnta ubi forum Lepidi fuerat, Regiuni vocatur. ||Rbonde-
Itomae essct nae 5 sicadionquef cuna dixit Lucilius, quo nomina ripa-
usdam rum 7 posuit, tam infestum sibi corpus, et valitudinem
ep referens, quam levis sedi- saluti naviganliuni.
ama || Rhinocerotem quidam esse aiunt bovem Aegyptiuin.
Cap- ||Redemptores proprie atquc antiqua consuetu-
itolio nium 10 dine dicebantur, qui, cum quid publice faciendum,
de ut 7 praebendum condixérant, cffecerantque, tum de-
que munì pecunias accipiebant. num anliquitùs emere
requisì- prò accipere ponebatur. at bi nunc dicuutnr redempto-
tum a/>-pcllatam res, qui quid eonduxerunt praebendum utendumque.
est quae 15 ||Redibitnrtu7Ìdpropriedr,quodrcdditiìesl.inprobatumq.
||RumCx et-; qui dedit, ideniqnefrursus conctus est liabere iti. quod
genus teli simile spari Gallici, cuius ù\. Lucili- tinte liabuit. || Rcdiviam quidam, alii reluvium ap-
us; ''Tum spara, tum rumices portantina tragulà pellant, cum circa unjjuis cutis se rcsolvif. qui-
porro." \\ltumitant significai rumigera-nt , ut INac- a rueref est, solverò. Titinius in Selma: ••!
vius : ''Simul alias aliunde rum-itant inlcr 20 ludo conscrvum, rediviae flagri.'* el Liw.y: --Scabra
se." || Itiimiitalem ficum appel-ìnUim ait Varrò W ledendo, reduviosave oilcnden*." H Redbos-
prope Curiam sub Velcr - ibus , quod sub ca ai- tire, rel'erre gratiaul. Nayius-{- io Lupo: ••Vcly Ye-
borc lupa a monte decurrcns Remo et Romulo iens ivgein salutaci iubae-"- Allumimi muliumi co-
mammam praebucrit. mamm-a autem rumis di- miteni- senein sapienleni, contra redboslis >Iena-
cebatur. linde rustici haedos laetcnt-es subrumios 7 vo- 25 lusy. et Accius in Ampliitr yone : --cedo ccquid te-
cant, quia adhuc sub mammis habeiilur. alibiy nutem sunt redbostitiuni cum eas sem obieclel 7 faciUas.''
qui dictam pntent, quod sub ea pecus ruminali soli (uni "»•« et hoslire, prò acquare posueruat. Ennùis in Cre-
esset. \\Iiumen est pars colli, qua esca devoralur, spbonte : "Amlis-; atqòe audilis bostimentum adiun-
unde rumare dicebant, quod nunc ruminare. gito." et in Hecloris rylris: '-quae mea cominus na-
\\llumentum in augur- alibus significare vi- 30 ebaera, atque basta hospius marni ,."' èl Pacùvins
delur intcrruptio abrupti-o\c: "duna verba anci- in Teucro: "Nisi coerceo proter vita tesf, alalie hostii
libus movendis pracit , si mf-erim visf canerit rociam." H Redantruare dicitur in Sàhorutn exullatio-
o, augurio rumenlum nibus. cum praesul ampiru.-nit 7. quod est, motus edidit.
estod." \\Ithegium per rh sigm'fi-citrc oportere ait ci reforunlur inTicéni idem motus. Lucilius: "praesd
EMEND. LECT. Qu. XIII, 7,25. subrumés. 26. «Zìi. 32. «vis. Qu. XIII. S. 1. regione. '■ Kh«ne\et
JcadiotK/ue. 5. 0. cognomina jiiratarum. 7. UH esstnt. II. ani. 19. Re ti h i b i tum. quod. idem.
20. Laevius. 22. Nac'vius. Ubi. 23. salutai: iubeo. .iuiulium. il e r. . "•. redkostit Mmemalmf.
20. redhostii, ut cum ca se oblectct. 28. .indi. 30. ììestibit e mauit. SI. urttervitmtem. '■ e u m pr. mmp tram pit.
(135)
PALLI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
271
R omul la tribus dieta, quod ex eo agro ccnsebantur, quem Romulas cepcrat ex Velcntibus.
Rum ex genus teli slmile spari Gallici.
1 Ruini tanl rumigerantur. Naevius : "Simul alius aliunde rumitant Inter sesc."
Ruminalis dieta est ficus, quod sub ea arbore lupa mammam dederat Remo et Romulo. Mamma autem rumis (licitili',
unde et rustici appellant boedos sub rum os, qui adirne sub mammis babentur. 5
Rum e n est pars colli, qua esca devoratur, unde rumare dicebatur, quod mine ruminare.
Rumentum abruptio.
Rbcgium appellatili' id mnnicipium , quod in freto Siciliae est, quohiam id a rumpcndo dicium est.
Rcdibitur tum ^ id proprie dicitur, quod redditum est improbatumque , quod et qui dedit rursus coactus est baberc
id, quod ante babuit. 10
Redi via sivc reluvium dicitur, quum circa ungues cutis se sol vi t , quia lucre* est solvere.
Re db os tire est gratinili referre , nani et bostirc prò aequare posucruut.
4. 5. Rhonde-sicadionque] Rhondon Icadionque corr. Urs. cum Turnebo
Advers. XIII, 25. Rhonches Icadionque praetulerim , coli. Paulo p. 78.
v. Icadiòn : quanquam Icndius praedo a Cicerone de fato 3, 5. memo-
ratur. 5. quo nominai Urs. cum Cantero IS'ov. lectt. VI, C. con-
iutigil in cognomina. 5. .6. riparimi] piratarum corr. Slal. Urs.
7. levis sed] ilti essent corr. Scal. illa essati A. Auc. in mg. Urs.
Dac. aliique Lune «li m idi uni Lucilii versino coniun'gunt cura illis de
querquera febri, supra Qu. XII, 20, 34. prolatis. 8. bovem Ac-
gtjpliuni] notus est Los Lueas prò elephante. li. tit] aùt corr.
Urs., ut vg. condirerant} condu.xcrant corr. Urs.: quo non pulo
opus esse, nani opcrani conticene esl cara , certo pretio paclo , pro-
iniltcrc. 15. Itedihilur tum] Redhibitum corr. A. Auc. in mg.
inprobatumque] cod. impi'obalumque Urs. 16. et] ci corr. A.
Aio. in mg. Lrs. Sed Paulo t'olialo apparet Me fuissc quod. idem-
que] que dclciiduiu j)ulo. id] Urs.: in cod. esse videtur idem. De
rcdliibituria detiene cf. maxime Geli. N. A. IV, 2, 7. 17. Redi-
viam] reduvias dicit Plinius. Gloss. Isid; : Iiedublas , reliquia*. Cor-
rige : lìeduvius, r eluvio». 19. mere] luere vg. et sic corr. Uhs.
(lucre coni. A. Auc. in mg. Titin. in Set.] Botbc p. 69, ir. 10.
20. conscrvum] post b. v. iuterpunxi. rediviae] et, quod Urs. addit
et vg. ohi., non est in cod. Livi. Scabra] Urs. liviscabra, uno
voc, cod. Laevius : Scabra Scal. , in cuius partes post diligcnlcm et
eautaui disputationem concedit Wciebcrt Poet. latin, p. 73> Est scazoii
versus. 22. JXuvius] Naevius corr. Scal. ÌSovius cm. A. Auc. in
mg. Urs., Inter quos poetas , ut saepe , sic hic , anceps est iudicium.
Praefero lamen Naevius. Lupo] Ludo coni. Sevi.. Bolbe p. 16.
Pel] Ubi corr. Scai.. 23. salutant iubac] Lrs. , qui coni, salvare
iubel. sultani urbae cod. salutati ittico (i. e. galvere) corr. Scal.,
non improbabililcr, modo totius loci seiitentia apparerei. mulium]
Amutium corr. Scal. Urs. 23. 24. comilem] cornila- corr. Scal.
24. redhostis] redhostit corr.. Scal.. ;tu Menalus] corrige : Maenalus.
Sunt duo tetrametri tròebarcì, natii contro ultiinam corripit, ut apud
Ennium, v. Varrò de L. L. VII. §. 12. 25. Accius ini Ampli.]
Botbe V, 1. p. 169. ir. 3. te] hic in codem versu Nouius p. 165, 20.
26. rcdhoslilium] redhostit ein. Scal,, cui ut bene addit Vossius. redho-
slitum corr. Urs. • redhostit viam Nouius, quod Die. amplcctitur. cum
eas san obieelct] cum ea se òblectet A.' Auc. in .mg. Vossius'. crini ea
seni obieelct Scal. cum in ea se oblcctct coni. Urs. comilem obict
Non. Mcrccrus in Non.; an quo me tanptet fticilius, qui an ex viam
eflingit. 27. hostirc] VrH. hostiae in cod. legitur. Cf. Qu. XIV,
20, 17. 27. 28. Cresphonle] Urs. Chrespontc cod. Bolbe p. 39.
ir. 1. 28. Audis] Audi corr. Scal.: commodissime. Iwstim.]
cf. Paulus j». 70. .v. boslimentum, cum anuot. 29. in IIecloris..ly-
tris, qtiae] Urs.: innectoris* Igrisquc coi). Bolbe p. 44. ir. 13. 30.
hospius maini] hostiris) A. Auc. in mg. hoslivit e m'ami Scal., prac-
clare , nisi quod forlasse cmanits praeslat. Fulurum hostibit probabili-
ter commendai A. Scbòll. de tctralog. tragicis p. 479 sq. 30. 31.
l'ac. in Teucro] Botbc p. 145. fr. 12. 31. coereeo] Urs; coeacco
cod. coercucro boc in versu ap. Non. p. 121, 15. legitur , perperam.
Versus tetrainietcr iamb. exit, si coereeo priores syllabas in imam contrabit.
protcrvitates] prolervilatan corr. Dac. ex Nonio. 32. lìedanlruare]
Jieilamptruare corr. Scal.- Urs. Sed cf. annoi, ad Paulum p. 9. v. an-
druarc. 33. cum pracsul ampiritavil] Urs. ; in cod. verba sic iunguntur:
cunipsulam pirtiauit. amptruavit corr. Scal. Urs. 34. et] et corr.
A. Ave. in mg. Urs. Scal. Mibi quod ante cui» addendum videtur.
idem] cod. -iidem Urs. ' '■■ '
ÀNNOT. PAULI. 3. scse] boni codd. Liiìd. se vg. 9. Rc-
dibitur tum] M. vg. rcdibelur tum Gv. , unde Limj. Redhibclur tum
scripsit. Ci'. Praef. I, 3. 11. luere] scripsi propter Fcstuiu. Et
proximc aceedit duero M. dluvere iìv. relucre vg. reluvcre Li'vn.
272
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
(135)
Reus diclus est a re, qnam promisi t ac debet.
Re us stipulando est idem, qui stipulatur. Reus promittendo, qui suo nomine alteri quid prò altero promisi t.
Ritus mos vel consuetudo. Rite autem significai, bene ac recte.
Retractarc est rursus trae lare.
5 Rabidus a raLic, qui morbus caninus est.
Ravi coloris appellati lui*, qui sunt intcr flavos et caesios, quos Plautus appellai ravistellos. "Quis, iuquit , baec
(136) est mulier et ille ravistellus qui venit?"
Ratcs vocantur tigna colligata,, quae per aquain aguntur 5 quo vocabulo interdum cliam naves significantur.
Rabula dicitur in multis intentus negotiis paratusque ad radenti urn quid auferendumque , vel quia est in negotiis
10 agendis acrior, quasi rabiosus.
■
ANN. FESTI. Qu. XIII, 9, 1. ampiruet] de buius v. dubia forma
r. Scppl. Ann. Lucil. fragm. ed. Densa IX, 28. 2. Pacuv.] in
Chryse, ut apparet e Nonio p. 165, 18. Bothe P. Se. L. V, I. p. 1 16.
fr. 195. Proaererenda] cod. Proaertrenda Urs. , qui coir.
promerenda cum vg. Promerendae Scal. Illud praestat. Post grada
punctum, quod est apud Urs. , mutavi in colon. His versibus , qui se-
narii sunt, Chryses sccum deliberasse videtur de Graecorum gratin pro-
merenda, ut sibi redderent Cliam Cliryseidem. Isid. Gloss. : Redan-
druare , gratiam referre. 5. I. I.] I. III. corr. Urs. Non recte,
nam est act. II. 1. I, 56. cf. infra Qu. XIII, 17, 9. v. rcpngula. 6.
unam] cod. vg. vanam Ubs. 7. Redarg.] Rederguisse corr. Dac.
redarguisse Scal. Urs. 8. Afrie.] con. Aphrie. Urs. 9.
Lucil.] fr. ine. 7. ap. Dousam. 11. pertisum] cf. Festus Qu. XI,
2, 4. t. pertisum. Cic. orat. 48. §. 159. C. L. Scbncider. Gr. Lat. I,
1. p. 57. Etiam in commircium et consiptum vocnlis olim violabatur
(ut Macr. de diflf. Gr. Lat. verbi p. 285. Hip. vocabulo utar) , postea
integra servabatur. Cf. annot. ad Paul. p. 61. v. exercirent. 11.
12. ferum nani] ferunt , nam vg. fortunam corr. Scal., ut id pendeat
a pertisum. Probabiliter : nam quod scntcntia non integra est, in Pesto
non est sine cxemplo. 13. maxime] Uns. maxima cod. utuntur]
Urs. utantur cod. 14. qui guid] cod. uno verbo, qui, quid Urs.
15. sponditvc] spoponditve corr. Scal. 15. 16. Heus est] non aliter
rcum definit Cic. de Or. II, 79. Cf. infra Qu. XIII, 26, 3. 18.
his] is vg., sic corr. Urs. lieus stipulando] Modcst. in Dig. XLV,
2, 1.: Qui stipulatur, reits stipulandi dicitur, qui promittit, reus prò-
mittendi habetur. Ita etiam Ulpianus, Papinianus , alti leti. 19.
quippe] corrigo quive. Priores ante quippe piene iutcrpunxerunt. 20.
quibus pepulatus] eoo. quibus populatus Urs. quid stipulalus corr.
Scal. qui stipulatus coni. Urs., ut vg., non recte. his] is corr.
Urs. 20. 21. adstipul. est] cf. Gaii Inst. Ili, 110 sqq. 22.
qui] corrigo non qui. quive vg. , cantra manifestam Aelii sentcntiaiu
22. 23. Capito Achis] Urs. capitonactus cod. Cap. Atcius vg. , et sic
corr. Uns. 24. Numa] Nam corr. Uns. cum Turncbo Adv. XVII, 8.,
Scal. Numa scrvat et baec cum superioribus struclura coniungit. Sic
baec XII. tabb. verba in colteci ionem regiarum leguin vencrunt. 2i.
25. sec. tabula see. lege] v. Dirksen. de XII. tabb. p. 191. Imprimis
Ulpianus p. 193. laudatus comparandus est. 25. quid] Sei quid
corr. Scal. praccunte Turn. 1. 1., puto recte. fuit] fuat coni. Scal.
unum] vitium coni. Uns. non recte, nam praccesserat morbi sontici,
aliaruraque iustarum excusationum mentio. 26. die] dies corr. Turn.
Scal. alii. diffensus] de boc voc. v. Siiti. Ann. 27. nunc]
corrigo hic: nam baec aperte ad XII. tabb. pertincnt. adontai
reiquae] actor reusque corr. A. Atre, in mg. Scal. Urs. in iudieio
me voeatur] reus) A. Acc. in mg. m iudicium evoealur corr. Scal.
Scd praefero in iud. rei vocantur, quod voluissc videtur Urs. 28.
iteinque] i. e. eadem rei appcllatione. Scd fortasse itidem praestat.
de vi acc] de via eitur corr. Scal. Uri. cum Turncbo Adv. VI, 18.
30. spe consiliove] ope) A. Acc. in mg. speeu inciliove corr. Tarn.
1. 1. Urs., recte, nisi quod incilive scribere tutius existimo. Specus est
canal is tectus, incile fossa aperta. 31. sed] corrigo: sed et. hi]
ii vg., sic con*. Urs. Hoc latiore signiiicatu rivus dicitur ab l lpiano
et Paulo in Dig. XI. Ili, 21. 33. super] subter corr. A. Acc. in
mg. Urs. Gracco] fortasse excidit v. feflr. Cf. tip. in Dig. XLIII,
21, 1. 34. Repanda] Retando corr. A. Aie. in mg., comparato
Geli. N. A. XI, 17., ex quo Las. supplem. ductum est. Pomp.]
Pomptina corr. A. Acc. in mQ.
Qu. XIII, 10, 2. ap] eoo. a- Urs., qui a-ut ex ripis supplet. 3.
ititi»] cf. supra Qu. IX, 5, 15. v. mos, et Varrò de L. L. VII. §. 88.
5. Plaut. Men.] II, 3, ii. Hunc versum restituii Urs. 6. feriti]
eoo. feri vg. ferino Urs. tanquam e cod. 15. Rab.) et. Non.
p. 40, |. v. rabere. 16. in Gali.] de Rereeynthia et Affi suppl.
Urs. V. Catull. 63, 38. (40, 12.) 17. itati col.] ravistelli addit
Urs. importune. \ . eius supplem. in Scppl. A>n. Cf. Paul. p. 72. v.
gravast. cum annot. 20. Plani.' Epid. V, 1, 14. Plauti versano,
posui , ut apud Paulum est. 2 4. naves] cf. Varrò de L. L. VII.
§. 23. , cuius disputatio Pesti explicationem egregie adiuvat. 2ò.
l'tein] cod. ite vg. it-em Urs. 26. 27. signi-ficarint] signi/icmrunt
corr. Scal. Urs. remos] apte Scal. Graccum juaoo^ comparat . quo
nomine toti remorum ordines dicuntur. '.'7. Att. in ^eopt.]
r.olhe V, I. p. 224. Ir. 13. 29. alio loco] Bothe p. 250. ine. IS.
Caetcrum hos Attii versus Scu. et Urs. e coni. . nullo alio subsidio.
explevcrunt. prò -] eoo. vg. Urs. id supplem. tribuit. 30.
Radere gcnas] cf. Cic. de legg. II, 2à, 59. Pliii. V H. XI. 37. \
Dirks. de XII. tabb. p. <i6j. 31. tacer, malas' e Plinio scripsi.
scindere Urs. : scd ctiain qenas obsoletum erat. itoè. cf. No».
p. 26, 21. et t'iti , 19. (iloss. Labb. : Rabula, oro^ui.; .,-. àiualójro^.
3'2. nnu] intentus corr. A. Aie., in mg. Lrs. 33. auferund.] co», vg.
auferendumque Lrs., tanquam e eoo. Post v. 3i. Lrs. rabiosus ....
addit, quasi pagina essct tv. io. : quod falsimi esse eoo. inspccto no-
n it uni est.
ANNOT. PAULI. 1. a re] boc ctyinon non repcritur apud lesinai.
2. idem] M. tìi. OHI. vg. I.isr. prò altero] v. Pralf. 1
l'ocantiir] Gì. Limi, ructnl ceti.
QU. XIII, 9. (81) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVII. QU. XIII, 10. (82) 273
ut ampiruet, inde vulgus redamplavit atf.'"' n-n, id est -purgando-: retae enim vocantur arbores, quae
Pacuvius:"Proaererendaf grada: simulcumvideamGraios ap-ud flavios eminent, ani ex ipsis alveis extant.
nihil mediocriter redamptruare , opibusque sum- ||Rit-M*- est mos vel consuetudo : rite autem te-
nnis persequi." || Redivivum est ex vetusto renovatum. ne a-c recte significai
Cicero 1. 1. in Verrem : "Utrum existimatis minus ope- 5 istic. Plautns in Menaechmis : l :i Certe haec midier can-
ris esse imam columnam efficere ab integro novam terin-o ritu astans somniat'9 ........
nullo lapide redivivo." || Redarguisse -J- per e. homi
litteram Scipio Africanus Pauli fdius dicitur enunti- ina . . .
asse , ut idem etiam pertisum. cuius ni. Lucilius, cum telo
ait: "Quo facetior videare, et scire plusquam ce- 10 aho facit men-
teri, pertisum hominem, non pertaesum dicere ferum tionem te-
nam-J- genus." || Redimiculum vocant mulieres catel- lorum so-
lava , qua maxime utuntur ornatus causa. || Reus litum est
nunc dicitur, qui causam dicit : et item qui quid promisit remo Il Retractare est rursus tracla-
sponditvef ac debet. at Gallus Aelius libro II. signi- 15 re. ||Ra-6i7/MS a rabie dictus, qui morbus caninus est.
ficationum verborum, quae ad ius pertinent, ait: "Re- Gatullus in Galliatnbis: iiAbit in quiete mol-
us est, qui cum altero litem contestatam habet, sive li rabidus furor animi/' \\ Ravi coloris
hisf egit, sive cum eo actum est. Reus stipulando est appellantur, qui sunt inter flavos et caesios .
idem qui stipulator dicitur, quippef suo nomine ab ravo sub con
altero quibus pepulatusf est, non hisf qui alteri adstipula- 20 quod genus hominum Plautus appellai ravislellos :
tus est. Reus promittendo est, qui suo nomine al- "Sed quis haec est mulier et Me ravistellus, qui
teri quid promisit, qui| pio altero quid promisit." at Capi- venit." ||Rates vocanlur tigna inter se colligata,
to Actusf in eadem quidem opinione est: sed exemplo quae per aquam agan-fter, quo quidem vocabulo
adiuvat interpretationem. IVumaf in secunda tabu- interdum etiam na-ves ipsae signifìcantur.
la secundalege in qua scriptum est: "quid-f-horumfuitf unii 25 Afranius in epistula: vento per-
iudici arbitrove reove, eo die difiensus esto," culsam ratem. item eodem nomine signi'
nunci uterque actorum reiquaef in iudicio me vocaturfj ficarintf etiam re-mos. Attius in Neopto-
itemque accusator de vi accitur -J- more vetere, lemo : "Atque ego rep -ercutio ratibus mare/*
et consuetudine antiqua. ||Rivus vulgo ap- et ali0 loco: "Sed iam prò -pellunt caeruleum ra-
pellatur tenuis fluor aquae, non spe consiliove -j- 30 tes salum." || Radere g-enas vetitum est in
factus, verum naturali suo impetu. sed hif rivi di- WeXII., id est, unguibus lacerare malas. \\ Rabula
cuntur, qui manu facti sunt, sive super terram fossa, dicitur in multis intusf neg-otis paratusque ad ra-
sive super f specu , cuius vocabuli origo ex Graeco f dendum quid , auferund - umque. vel est ita dictus,
pendet. || Repanda f locantur Pompinaf fiumi- quia acrior sit in neg-otis agendis et quasi
EMEND. LECT. Qu. XIII, 9, 1. amptruat inde: ita volgus redamp truat ollim. 2. Pr o merenda. 7. Re derauisse.
11. 12. fortunam,. 15. spoponditve. 18. is, 19. attive. 20. quid s tipulatus. is. 22. non qui. 23. Ateius. 24. Nam.
25. 5» quid. fuat. 27. hic. actor reusque. rei vocantur. 28. devia citur. 30. sp ecu inciliv e. 31. sedetii.
33. subter. addc (>etv. 34. Retanda. Pomptina. Qu. XIII, 10, 26. 27. sig nificarunt. 32. intentus.
Mia
274 QU. Xm, 11. (83) FESTI FRAGM. E COD. FAR??. L. XVII. QL\ XIII, 12. (34)
rabiosus . x significat putavi, sed alioqni prò firmo, certo po-
li Raudusculana porla videtur appellata, qu-oà nitur ratusetratum. Ennius: "Occiduntur, ubipotiturratus
rudis et impolita sit relieta, vel quia aere Romulus praedam." et Accius in 3Ienalippof: 'TVeque
fueritvincta. tiara aes,ut Varrò aitin libris Antiqui-lalum, ratura est,quod dicas, neque quae agitas, dicendi est locus."
raudus dicebatur, atque ex eo dici in ma-ncipa- 5 ||R.duobus ineompluribusorationibus.cum deactisdisser-
lione: iiraudusculo librarli ferito." ... se li. ti cuius eliaml, perscribi solet, idest rationum relatarum,
genus quod bis tabulis docentur iudices , quae puLliee data,
enim atque accepta siat. || Raviliaef a ravis ocuiis. quemad-
u, atque modum a caesiis caesullae. ||Ratumenna porta
vene- 10 a nomine eius appellata est, qui ludicro certamine
P. Valcr-\us. M. quadrigis victor, claruscif generis iuvenis ve-
Hor alias Val -erio hisf, consternatis equis excussus Romae perit, qui
\\Rasores antiqui fulicines appel -\d\ii\nt, equi feruntur non ante constilisse, quam pervenirent
qui, ut ait Verrius , eo nomine dirti vid- entur , quia in Capitolium , conspectumque fielilium quadrigarum,
radere ietu chordas viderentur artifi- 15 quae erant in fastigio Iovis templi, quas faciendas
ciò quodam. \\Ratilum quadrantem Tarqui- locaverant Romani vegcnli-j- cuidam artis fìgulinae
tius in libro, quem inscribsit de . et Oppiusf prudenti, quae bello sunt recipcrafae: quia in fur-
Aurelius dicium pulant, quod in eo, et tri- nace adeo creverant , ut eximi nequirent. idque
ente ratis faerit effìaies, ut navis in as- prodigiuni porlcndere videbatur, in qua ci vitale
se: unde Lucilius quadrantem quoque latitimi 20 cae fuissent, omnium cani fui urani potcnlissimam.
dixit. Meminit etiam trienlis ratiti Antonius, || Reciperatio est, ut ait Gallus Aelius, cuoi inter popu-
qui ex hac causa ratitos dici tricntes pulat, luni, et reges nalionesque et civitates peccerinw
quod par-s assis sit, quin- lex convenit, quomodo per reeiperatores red-
nulla sic, sed se- dautur rcs rccipercnlurquc , resque privatas inter se
«ejf-tans. nec hac re ra- 05 persequantur. || Reciprocare prò ultro, citroque posce-
na ac legionum unam re usi sunt antiqui, quia procarc est poseere.
sr-gnificat. quod hi pe- Pacuvius in Teucro: ••Rapido-f.rceiproco.pereito.augusfot
ra-tio cum bis putarctur, citare-|-," reclem-J-, ' -reciprocare, oudef eque gremiis sub-
cs-sent. ||Ravim anti- iectare, adfigcrcv." Plaulus in Astrali.» : "Quasi tolle-
qui dicebant prò mudiate. Plautus : "Ubi si quid pos- 30 nono-}- aut pilum Graccum reciproccis plana uta~."
cam, usq.admvimposcamprius.,,ltem:iicxi>ci'\uvii\ììher- ||Recellere, reclinare, et excellere, in alluni cxtol-
cle omnia ad raucam rav-im. et in Alleinone: uet lete. HRccinium omne vestimcntum quadralum. hif
Caecilius in Hypoboliniaco : "Prius qui XII. interpraetati sunt, esso dixerant vir to^a-j-
ad ravim .... ntam feceris." ||Ratus sum, mulieres utebantur, praetextumf davo purpureo.
EMEND. LECT. Qu. XIII, 11, 17. Opilius. 31. expuryabo. Qu. XIII, 12. 3, )Iclan{rì,o. ó. 6. disseritur cuinsfimm.
8. liavillae. 11. Etrusci. 11. 12. Veis. 16. fetenti. 27. Ra/tio. %7. 2*. peretta animo, nitro citro. 2>. (ireste.
ti il il a m (dclcto pimelo). 29. ac fligere. 29. 30. tolleno. 30. r e e i ,i r o e a s /> / a ij a s ita. 32. li" Meleto punito. 33. : f'errius
togatn qua 34. practextam.
(136)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
275
Rodaseli lana porta appellata, qnod rtidis et ini poli la sit relieta, vel quia raudo, id est aere, fucrit vincta.
Il a so r e s fidicines (lieti, quia videntur chordas ictu radere.
Piati tu in quadrali tem dictum putant, quod in eo et tricnte ratis fucrit effigies, ut navis in asse.
Raviin dicebant prò raucitate , unde et verbum ravio , ravias.
Rat us su in significa t poto, item ratus certus et firuius. ' 5
Raviliae-j* a ravis oculis , qucinaduiodum a cacsiis cacsullae.
Il a tu mena porta a nomine cuiusdani auriga e sic appellata.
Reciperatio est, quum intcr civitates peregrinas lex. convenit, ut res privatae reddantur singulis recupcrenturque.
Reciprocare prò ultro citroque poscere, usi suut antiqui, quia procarc est posccre, unde^ eque gremiis sublectare,
ac ligcrc. 10
Recellcre reclinare 5 excellcre in alluni extollerc.
Ile e ini uni omnc vestimcntum quadratura , unde ree in iati mimi.
ANNOT. FESTI. Qu. XIII, il, 2. Rauduscul. porta] ita scripsi
propter litcrarum ordinem. Rauduscula est apud Varr. de L. L. V. §.
103. , Rudusculana in basi Capitolina, Grutcr. p. 201, 10. Cf. Valer.
Max. V, 6. et Festus Qu. XIII, 1, 4. v. rodus. 3. aere] cod. vg.
Urs. tantum re cod. tribuit. 5. ntipa] cod. vg. -cipa Urs. 6.
fé li] cod. eli vg. teli Urs., qui boc loco usus est, quo cxplicalioncm
v. rmirt transferret, quam ex Paulo supra Qu. XII, 31. posuimus. 9.
u] cod. vg. m Urs. 11. ius] cod. us Urs. vg. Quae supplevi, non
defendam, 8Ì cui displieeant. 15. radere . . chord.] idem, puto, quod
•/oqSùq yaXXftv. 10. 17. Tarquit. in libro] ita Urs. signavit Tarquiu.
rex suppl. Scal., quod nulla bistoriac fide conurmatur. 17. Opp.] Opi-
lins cori-. Scal. Uns. 18. 19. m eo et triente] idem anirmat Plin. N. H.
XXXIII, 3, 13. §. 45., et testanti» quadranlcs et tricntes, quotquot su-
persunt Romani. 20. Luci!.] ita Scal. coli. Vairone de L. L. V.
§. 44. Minus apte Urs. : a (/ita t/uidem re appellatimi — quoque rati-
tum — dicunt. 21. siiilon.] v. Suppl. Ann. 23 . . 29. Quae
bis tv. dieta sint a Festo, Scal. non divinavit; nedum ego: Urs. animi
perieula non salisl'aciunt. V. Sippl. Ahh. 24. >m//« sic] cod. vg.
in illa sic Uns. , qui corr. nulla sit. 26. na] cod. vg. : Urs. no
supplemento tribuit. 27. gni ficai] cod. vg. g om. Uns. in cod.
lectione. 29. senf] cod. ssent vg. Urs. tantum ent e cod. dedit.
Ravim] cf. Festus infra Qu. XIII, 19, 9. v. ravain. Gloss. Labb. : Ra-
vis, yoovta, (fO)vij<; àxoxoTiq. 30. Plaulus] Aul. II, 5, 10. 31.
Item] in Cistcll. V. Non. p. 164, 18. Prodiit idem versus in Ambro-
sìanis Plauti fragmentis. experi.] expurgabo corr. A. Auc. 33.
Caec. in Ilypob.] Botbe V, II. p. 137. fr. 4. Spengel. Caecil. fragm.
p. 28. 34. -titani] cod. vg. placen-lam Urs. De restitutione versus
v. Scppl. Ann.
Qu. XIII, 12, 2. Enn.] Ann. I, 133. Mcr. ubi] ibei corr. Scal.
ibus Menila. Scd ubi non mutandum est. Occiduntur, nbi Romulus
iis potitus crat. Incommode Merula Dispcrtit addit ex glossario For-
ncrii : Ennhts , praedam dispertìt. 3. Menai.] scribe : Mclanippo.
rio the V, I. p.219. fr. 5. 5. 6. disserti] disscrilur corr. Urs. cnm
vg. 6. cuius etiam] cuiuspiam corr. A. Auc. in mg. Urs. quispiam
coni. D\c. rat. relat.] intcllige : labulae. 7 . his] iis corr.
Urs., ut vg. publiee] Urs. publicae cod. Cf. quae de labulis
Q. Mctelli Numidici narrai Cic. prò Balbo 5, 11. ad Att. I, 16,4. 8.
liaviliae] Ravillae corr. A. Anc. in mg. Cognomen fuisse L. Cassii
Longini censoris , monet Scal. 9. « cacsiis caes.] a colore fusco
Sullae coni. Turneb. (nescio quo loco), cui iure contradicit Scal. Ra-
tumcna] cod. Ralumena Urs. Cf. SurPL. Ann. 11. clarusci]
/Strusci corr. Urs. 11. 12. vehis] Veiis corr. Urs. Festus ipse
Veis scripsissc videtur. 12. constcrnalis] Uns. consternatcs eoo.
perii] cod. pcriit Urs. 13., fcruntur] Urs. fcrantur cod. 14.
conspcclumque] in conspcctum corr. Scai,. : qua corrcclione non opus
est. 16. vegetili] furienti vg., sic corr. Urs. cuidam] Urs.
quidam cod. 17. 18. furnace] cod. fornace Urs. Non dubito,
quiu etiam illud a Romanis scriptum sit. 21. Reciperatio] v. Suppl.
Ann. 21.22. populum] intcllige Romanum. 25. Recipro care]
cf. Paulus p. 123. v. procarc cum annot. Non. p. 165, 10. 27.
Pacuv. in Teucro] Botbe p. 144. fr. 4. De his vv. rcsHitucndis dictum
est in Suppl. Ann. 29. Rlautus in Asb-.] p. 434. fr. 9. ap. Bolbium.
29. 30. lollenono] tollenonem corr. Turneb. Adv.VI, 10. XVII, 18. Urs.
Facilius corrigitur lollcno. Cf. Festus Qu. XV, 32, 8. 30. reci-
procete plana uta] rcciproccs plana via Turnebus. Coniicio reciprocas
plagas ila. Numeri manifesto sunt tetrametri. 32. Reciti.] cf.
Varrò de L. L. V. §. 132. Non. p. 542., qui ricinium dicunt, et ma-
xime Serv. in Virg. Aen. I, 282. , ex quo baec exseribo : Togas etiam
feminas habuisse , cgcladum et recini (ricini quidam libri) usus oslendi.t.
32. hi] ii corr. Urs. 33. XII] v. Cic. de legg. II, 23. Dirks. de
XII tabb. p. 665. vii- tona] virilem togata, qua corr. Urs. Per.
(i. e. Vcrrius) togam, qua Lipsius Epist. Qu. I, 7. Opp. T. I. p. 146.,
M m *
276
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
(136)
Rica e et riculae vocantur parva ricinia , ut palliola ad nsum capitìs facta.
Rectae appellantur vestiinenta virilia, quae a stantibus et in altitudiuem tcxuntur.
Rienes antiqui vocabant nefrundincs, quia Graeci eos vecpoovg dicunt. Plautus: "Glaber erat tanquam rien."
Rcfriva dicebant, quae ex segete causa auspicii douium ad sacrili ci uni rcferebant.
5 Rem care redire, ut co ni ni e a re ultro citroque ire, unde commeatus dari dicitur, id est tempii s , quo ire et redire
commodc quis possit.
Remeligines et remorac a morando dictac. Plautus: "Quid nunc illae tamdiu intus * remorantur remeligines :?'
et Lucilius : "Quacnam vox ex te rcsonans meo gradii remoram facit."
Remurinus ager d'ictus, quia possessus est a Remo, et babitatio Remi Remona. Sed et locus in sunimo Aventino
10 Rem orìa dicitur, ubi Rcmus de urbe condenda lucia t auspicatus.
Re ni or es aves in auspicio dicuntur , quae acturum aliquid remorari compellunt.
(137) Rimari est valde quaercre , ut in rimis quoque.
Re mi li uni dicitur quasi rcpandum.
Re morb esc a t in morbum recidat.
15 Refutare redarguere , compositum a fando, versa A lìtera in U.
Renane itur signifìcat reprebenderit. Unde adliuc nos dicimus nanciscitur et nanctus, id est adeptus.
Reor existimo, et quaccunque ab co dcclinantur.
acute. Minus Lene Hcrmannus Opuscc.V. p.259. velameli, quo. 3i.
praetextum] praelextam corr. Urs.
ANN. PAULI ad p. 5Ì7 5. 4. unde . . ravias] Paulus ex suo perni ad-
didissc videtur. 6. caesullae] Gu. vg. Lind. 9. linde et/ne] Iiacc et
seqq. verba , quae e codd. fide reddidi , Paulum non inlellccta e Fcsto
posuisse apcrtum est. 11. alluni] allam Limi., errore typograpbi.
ANNOT. PESTI. Qu. XIII, 13, 3. Reeondxictae] reconduit Scal.
egregie: i. e. condidcrit, ut duit dederit, creduit crediderit. reeonderit
A. Aug. in mg. Urs. reconducie aniicus quidam Ursini; puto recondu-
cit. fecerit] Line, adiunclis prioribus litcris «e, faciendum refecerit.
Ita Ubs. et] malim ut. 5. ri cu Za e] et. Nonius p. 539, 25. v.
rica. 6. Gran] cod. grane Urs., qui recte corr. Granius, ut vg.
8. De Flaminicae rica v. etiain infra Qu. XIII, 20, 20. hcctae]
cf. infra Qu. XIII, 24, 33. v. rcgillis. 10. curarti omt'nis] Urs.
curam hominis in con. est. 11. quod] boc quod non solilo more,
sed per .i/. in cod. designatum est, ut apud Urs. quod vg. quae Li>d.
a stantibus] Urs. adstantibus cod. Cf. de boc texendi modo Solini i-
dcr. Script. R. R. in indice p. 381. 12. Jlemancip.] cf. Gai. Inst.
I, 137. et Huscbli. Studiai I. p. 216 sqq. li. nefrundincs] v. supra
Qu. IX, 11, 17. v. nefrendes. 15. 10. Plautus in Satyr.] Uollie
p. 441. fr. 3. , qui quin ante glabcr addit, sine iusta caussa. 17.
Rè/riva] de cadem Plin. N. H. XVIII, 12, 30. §. 119., ubi referiva iu
codd. est. fabra] Urs. frabra cod. faba vg. et sic corr. Ins.
18. via] tif vg. , sic corr. Urs. 19. auspici] cod. auspicii L ns.
20. revoca»»*] rcvocet corr. Sci»., reuoccnf vg. , et sic corr. Urs. Pro-
pono: revocans. ut] delet Scal. 20. 21. datante! tevirtico]
de bae corruptela v. Som. A>s. 2t. 25. puls fabata] Kalendis
Fabariis, i. e. Iuniis , lesta Mai r. Sat. I, 12. 26. cifro] citroque
corr. Urs., non reclc , cum ab ipso Cicerone ultro citro sine copula
didimi esse constet: ac cf. Pacuv. Qu. XIII, 12,27.28. Festus infra Qu.
XVI, I. p. 188, 7.
!7. cum] que Tg. et sic corr. Lrs. Malo quis,
cum ctiam ire, redire r\ iU wrliis esse videatur, quae sine copula com-
mini possunt, ut in formattai ite viam, redite viam, et: salvos ire, sal-
vo* redire. 28. Afranius] Bollie V, II, p. 16S. fr. 23. ut]
delet A. Aie Urs. ea mane.] Emancipalo corr. A. Are. in mg.
Scal. Urs. 29. prnmtHu] Paccius corr. Sin. l'accius Tel Paueius
lcgenduiu statuit L rs. Apparet fuisse nomen grammatistae alicuius.
ludum] locum corr. Facrnus apud A. Aie, quod tetramrtrum esse pn-
t.Tvit : sed ianil>ir<>> «tmi esse nionuit Turneb. Ad». XIII, 25. V9.
30. 7?i»ii7i'(/c'Ms] Remeligines vg., quod omnibus fere probatum est. Cf.
Sufi-l. A». 30. memorando] a morando Tg. et sic corr. Ik-
praefero: a remorando. 31. ih Plauto] a PI. Tg. et sic corr. Lrs.
Patina] Casina corr. A. Acc. Fst IV. S, 7. nane] non expu»-
Ceniliim est cum IKe. «Zìiùti'tuj] diu intus Tg. , reele. diulinius
coni. Bartb. Adv. XXXVIII, li. 32. .tfr. in Prod._ liolhe p. 185,
fr. 1. 33. Zinne] huc corr. Urs. Malo: /i«<-c; nani ipsa Remeliga
loquilur.
Qu. XIII, 14, 1. -. I rs. addilam., quae minus placcai, t. in Serri.
A\>. 3. inno] Fri n -inumo suppl. et corr. L R>. Praefero : Trinuma.
V. I. 1, 16. 5. Ludi.] fr. ine. 69. ap. Dousam. 6. Remar.
ager] de boc v. Sii-fl. Av>. 9. miim cu] frel ti e cod. notatum
QU. XIII, 13. (80) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVII. QU. XIII, 14. (86) 277
unde reciniati mirai planipedes. quam rem dili- cohib - eam
genter exsequitur Santra 1. II. de antiquitate ver- nman Plaulus Trin-
borum. ||Reconductae* fecerit, etf condere urbem, inno-}-: "Quae in rebus mullis obstant odios-
facere, aedificare, ut Cincius testatur in libro de aeque su-nf, remoramque faciunt rei privatae et
verbis priscis. ||Ricae et riculae vocantur parva 5 publi-c«e/' JLucilius : iiQuaenam vox ex te resonans
ricinia, ut palliola ad usum capitis facta. Granf meo gv-adu remoram facit." \\Remurinus ager
quidem ait esse muliebre cingulum capitis, quo dictus, quia possessus est a Remo , et habitatio Itemi
prò vitta Flaminica rediraiatur. (| Rectae appel- Remu-n'a fuit. Sed etiam locus in Aventino ad sum-
lantur vestimenta virilia , quae patres liberis mum cu-Imen montis Remoria dicitur, quam inde voci'
suis confìcienda curant ominis causa: ita usur- 10 tatam a-iunt, quod Remus cum Romulo disceptans
pata , quod a stantibus et in altitudinem texuntur. de urb-e condenda in eo loco fuerit auspicatus. . . .
Il Remancipatam Gallus Aelius esse ait, quae manci- rum qu
pata sit ab eo, cui in manum convenerit. ||Rie- testis est \\Remores
nes (quos nunc vocamus) antiqui nefrundines ap- item in usp-icto-j- aves dicuntur, quae acturum aliquid
pellabant, quia Graeci veQgovs eos vocant. Pia- 15 remora -ri compellunt 6lRima-
utus in Satyrione: "Male tibi evenisse video, ri, quaere-re valde, ut in rimis quoque ....
glaber erat tamquam rien." || Retriva fabra -J- qui te rimat-ui*
dicilur, viaf ait Cincius quoque, quae ad sacrificium re- Ennius 1. XI
ferri solet domum ex segete auspici causa, qua- utrique." \\Re-millum dicitur quasi repandum.
si revocanff fruges, ut domum datantes* tevir- 20 Lucilius: "Suda
ticof ad rem divinali) faciendam. Aelius dubitat, remiliumf" et Afra-mws in co-
an ea sit, quae prolata in segetem domum referatur, xendice pergam Il^e_
an quae refrigatur, quod est torreatur. sed opinionem morbescat JZu-nius postasse videtur, prò in mor-
Cinci adiuvat, quod in sacrificiis publicis, cum puls bum reccidat. || Re -future significai redargue-
fabata dis datur, nominatur refriva. ||Remcare 25 re« Pacuvius in Hem -ion«f:
redire : ut commeare , ultro citro ire. unde commea- quas gloria et va-
tus dari dicitur, id est tempus, quo ire, redire cumf possit. rietas humanum" . . compositum a fondo versa a.
Afranius utf in ea mancipatof: "Vetuit me sine littera in u. : tam -quam au in u mutatum est in
mercede prosum pauciusf remeare in ludum." ||Re- recludere. \\Yken - ancitur \ Verrius . . . sig-
meligensf et remorae memorando f dictae sunt 30 nificare ait rep-rehenderit. Unde adirne nos
in-J- Plauto in Patinaf :uiVam quid illae nunc tam divinitusf dicimus,nanciscitur; et nanctus,idestadeptus. \\Rcor
remorantur remeligines." ab Afranio in Prodito: existimo, et qnaec -unque ab eo declinantur,
"remeligo a Laribus missa sum bancf , quae cursum quorum passiva aucto-ritas est. \\Rcmulco
EMEND. LECT. Qu. XIII, 13, 3. Itecon dui t refeceri t, ut. 6. Granine. Yi.faba. 18. ut. W.rcvocans. 20. 21. di-
fetti: ea est virtute. 27. quis. 28. ut] dele. Emàncip a la. 29. Paccius. 29. 30. Iicmelifj ittes. 30. a remorando. 31. a.
Casina. diuintus. 34. hace. Qu. XIII, 14, 2. 3. Triti-amo. lì. auspicio. 21. retnillum. 2o.Herm- 29. Renanxilur.
278 QU. XIH, 1J>. (87) FESTI FRAGM. E COD. FARI*. L. XVH. QU. XEJ, 16. (88)
dìcitur , cum scaphae remis navis magn-a. tra- dicti videntur, quibus corpus pingnitudine adcre-
hitur. \\Rigidumetpraetermodum frigidum si-gnifìeat, scit. ||Reapse est reipsa. Pacuvius in Armorum iudi-
et durum ugido ciò: "Si non est inoratimi reapse quod feci bene." (jRe-
rigido gimen prò redimento usurpant poetae. Ennius 1.
rigi-ào ferro 5 XVI. : "Primus senex bradvnf in rcgimen bellique pe-
li Regìfugium dics notatur in fastis a. d. TI. Kal. ritus." || Relegati dicuntur proprie, quibus ig-nomi-
Mart., non IX. Hai. Apr., qui creditur sic diclns, quia niae, aut poenae causa necesse est ab urbe Roma,
eo die Tarquinius rex fugcrit e Comilio : quod l'ai- aliove quo loco abesse lege Senatuiquef consul-
sum esse arguii et Tul- to, aut edicto magistratuusj, ut eliam Aelius
lius\) qui hoc die .... Ponliflccs e-t Salios 10 Gallus indicai. ||Religiosus est non modo de-
adcsse scribunt Regi sacrorum, cum facit sacri-Vicium in orum sanclitatem magni aeslimans, sed eti;tm ollìeio-
Comitio, quo facto slatini fugit. Quod veruni ag-uoveàt sus adversus bomines. dics aulom religiosi , quibus,
esse, qui legerit in fastis duos dics la -ics no- nisi quod necesse est, nefas babetur lacere: quales
tari Q. R. C. F., quod recte sic legitur: qu-ando Rex sunt sex et triginta atri qui appcllantur . et aUi
comitiassit fas9 i. e. cum Rex in comilio fucr-at: bis 15 senesf, atque bi-j-, quibus mumius pati l.y esse Gallus Ae-
enim tantum fcris Regi in Comilium venire nec in bus, quod bombii ila lacere non Iiccat, ut si id
aliis ullis licet : qui mos videlur adscilus ex JE-truria. faciat, contra dcorum voluulatcni > idea tur fa-
Altcreorumdieriimrcperitur in fastis a.d.IX.I\ii\.lun.\s\ cere, quo in genere sunt baec : in aedem Bonae dcae
itidem notatur Q. R. C. F. Ulcrquc dies legi debet cum viralo introirc: aihersus mysticiae + lc;;i in ad
NP., non iV., quod post regis fugam fit e nefasto fastus. 20 populum l'erre: die nefasto apod Practorem b;;e
|| Regia dìcitur aedis, in quam fati-qoam in fanum a Pon- agere. Inter sacrimi autem, et sanctum. et religìosum dif-
tifìce convocati sacerdotes conveni-ant , quod in ea sa- fcrentias bellissime refert : sacrasi aedilieium,
era fiant a Rcgc sacrorum sol-ila usurpari. consecratumdco:sanctummurum, quisiteircumoppidù: re-
li /2e<//rte feriae dictae videntur, q-unc liunt fori, co- ligiosum sepulcrum , ubi esortami sepultus. aut
mitiique lustrandi causa .... civitate aliquem 05 bumatus sii, satis constare ait. sed ita poi tiene 7
poi- estate, sed non quadam, et temporibus eadem videri posse f.
um, qui bomini lalis siquidem quod sacrum est, idem lege aut insti-
eptus fulguris lit, luto maiorum sanctum esse pulauty . \iolari id sine
uli, quo regiae fé- poemi non possit. idem religiosum quoque <
rm€ ||/É-eglescit, cum dixit 39 qui non iamf sit aliquid . quod ibi bumini ia-
Plautus, significai crescit, ho -e versu : "vix super- cere non liceat : quod si faciat. ad\ersus dcorum
i'rt-e misero niibi ac voluntatem \ideatur lacere. similitcr de imi-
. rcglescit." factum est a gliscil: inde eliam glires ro, et sepulcro debere absenrtJÌ, ut eadeui
EMEND. LECT. Qu. XIII, 15, 0. IO. Julius. 1S. funimst is. Qu. XIII, li"., f. bradys. S. Scnatuisrt. 9. mm3istrmluis. li.
15. Alliensis. 15. il. Religiosum ait atlile. 19. auspici». "i."). ut prò rationc. 2G. possint. t&. putat, ut. 30. anoni*m.
(137)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
279
Remul co est, quum scapbae remis navis magna traLìtnr.
Ri gì dii in et praeter moti uni frigidum significa t et iliiruin.
Rcgifugium sacrum dicebant, quo die rex Tarqninius fugerit e Roma.
Regia domus, ubi rex babitat.
Reglescit* apud Pia ut tini significa t crescit.
Reapse est rcipsa. Pacuvius : "Sì non est ingratum reapse, quod feci."
balco : quapropter mutavi Urs. supplem., qui imtm e coi., posuit. num
ei vg. Cf. Slppl. Ann. 10. tatam a] cod. vg. a in cod. lectione
om. Urs. 14. uspicio] auspicio coir. Lrs. 17. rimat-ur] t in
cod. est ab Urs. ncglectum. 18. I.] co», li. Urs. 19. utri-
que] cod. vg. virique Lrs. Cf*. Siiti.. Ann. 21. remtliiMM] scribe :
remillum. 22. 23. Rcmorb .] Enn. Ann. VII, 88. ap. Memi. 24.
reccidat] cod. recidat Las. De praestanlia illius scripturae Buttmann.
ap. C. L. Scbneider. Gr. Lai. I, II. p. 59G. Refutarc] cf. Paulus
p. 07. v. lutare. 25. Ifem-iona] Ilermiona corr. Urs., recte. 20.
gloria] Urs. gloria in cod. est. 27. rietas] cod. ut Scal. rictus
Urs. 28. ti. Inm] cod. vg. Una om. Urs. Supplem. sententiam
indicavi! Scal. , verba aliter expressit Urs. 29. Itea-aacilur] Paulus.
Reiiauciscitur Urs. e deteriorihus Pauli libris. A Festo scriptum puto :
Rcuanxilur , ut supra Qu. IX, 10, 23. 33. auctoritas] i. e. usus
bonorum scriptorum : Da«. epinatus est, auctoritatcìn significare termi-
natìonem. Remulco] cf. Paul. p. 123. v. promulco. De boc voc.
prolixc dixit Florid. Subs. lect. e. 3. in Gruteri Lamp. T. I. p. 1025.
ANN. PALLI ad p. 270. 7. diu iatus] corr. A. Aie. in mg. divi-
nitus M. divinilas Gl. 10. nanclus M. naclus cctt.
ANNOT. FESTI. Qu. XIII, 15, 3. ugido] Urs. vg. : in cod. esse
videtur sugido. rigido coni. Urs. 0. liegifug.] in boc rilu cxpli-
cando cur Urs. exemplum piane dcrcliqucrim , dixi in Slppl. Ann.
9. 10. Tullius] Julius corr. Urs. e Macr. Sat. I, 12. 10. et] t in
cod. est, ut vg. om. Lrs. 14. audo] cod. , ut vg. quaado Urs-
cod. tribuit. 15. ut] a dubium est. 18. Rai. Iun. is] Kl.
l'itti is, cum lincola supra iun, quod esse videtur Hai. luuias is , cod.
Hai. luniis Scal. Urs. 20. e] non est in cod., ut apud Urs., nec in
vg. 21. Jtegia] In bis supplcndis fere secutus suiu Urs., cum scn-
tentia Scal. minus placcret. 22. «ut] cod. vg. aul Urs., qui
propterea suppl. couveuircnt aut. Cf. Varrò de L. L. VI. §. 12. Pau-
lus p. 9. v. Agonium. 24. liegiae feriac] de bis quae Urs. finxit,
v. in Slppl. Ann. 28. eptus] in cod. Icgi videtur. plus vg. ictus
Urs. 29. uli] cod. simi-li Urs. 30. R-eglescit] Urs. egicscit
cod. vg. Reglescit reslituerunt Turneb. Adv.XIII, 25. Gifaniuslnd. Lu-
cret. v. gliscere.ScAL. Urs. etiam Plauti versum e coni, reddit, v.
Slppl. Ann. 33. gliscil] v. Paulus p. 73. v. gliscere.
Qu. XIII, 10, 2. 3. Pacuv. in Aria, iud.] Botbc V, I. p. 107. fr. 9.
3. reapse] Urs. re abse cod. 4. 5. Enn.] Ann. XVI, 4. apud Merul.,
qui scribit : se Primus nec bradus in regimen bellique peritus, quem se-
quitur Dac. Milli niliil mutandum videtur , nisi bradya in bradys sivc
bradus. 5. ih] cancellis includunt A. Auc. Urs. : sine iusta caussa.
0. Relegati] cf. Nic. Anton, de exilio I. e. 11. §. 1. 8. lege] Urs.
leges cod. Seuatuitjue] Urs. e cod. Seaatusque vg. Fuisse puto
Senatuisve, antique. 9. magistratuus] cod. magistratus Urs. Illud
etiam Urs. sibi piacere profitetur. Sed Aelium scripsisse puto magistra-
tuis. Cf. Praef. in Varr. p. XXXVI. 10. Religiosus] locus prin-
ceps de ca re, et saepe ab iis tractatus , qui rcligionis vim ex antiqui-
tate et ipso vocabulo eruere studucrunt, ut nostrates Nitzscbius Theol.
Stud. u. Krit. I. p. 532 sq. et Habnius (de religionis natura, comm.
inaugur., p. 30.). Diligentcr de codoni voc. dixerunt Marcian. et Ul-
pian. in Dig. I, 8, G-9. Serv. in Virg. G. I, 209. Macr. Sat. Ili, 3.
Non. p. 378 sq. et Festus ipse infra Qu. XIII, 25, 5. v. religiosi, et
p. eadem 32. v. rcligiosum. modo] Urs. modico cod. 11.
sauctit.] Urs. scitateai con. 14. sex et trig. atri] sunt omnes dies
postridie Nonas , Idus , Kalendas. V. supra Qu. IX, 27, 0. v. Nonar.
lì. 15. alii senes] Alliensis vg. , et sic corr. Urs. Fortasse Festus-
scripsit Aliensis , ut saepe in bonis libris legitur. Paulus tamen supra
p. 0. Alliesis babet. 15. hi] ii vg. , sic corr. Urs. De bis tribus
diebus v. Qu. IX, 4, 30. v. mundus. esse] ante b. v. Religiosum
addit Urs. Dcsideratur etiam ait. 10. ite] ibi et ut] aut corr.
Dac imperite: nani scntentia haec est: religiosum esse, quod tam inter-
dictum sit hominibus , ut ipsa deorum voluntas obstare videatur. 17.
vidcatur] Urs. videaatur cod. 18. in aedem] Urs. iaedem cod.
19. mysticiae] cod. quod monuit etiam A. Auc. mystica vg. Scal.
mysticac Urs. auspicio- corr. A. Auc. in mg. aliique. 23. sancitoli.
taurina] cf. Qu. XII, 18, 28. v. prosimurium. 23. 24. religiosum
sepulcruin fit ab eo inde tempore , quo gleba iniecta est. Cf. Cic. de
legg. II, 22, 57. 25. ite ^ortione] baec vide an sic fucrint: ite,
ut prò ratioue et deinde possint. 28. putaat] putat , ut corr. A. Auc.
in mg. aliique. 30. qui non iam] quoniam corr. A. Auc. in mg.
cum aliis.
ANNOT. PAULI. 4. ubi rex hab.] haec Paulus ex sua scntentia
addidit. 5. Reglescit] etiam in Paulo optimorum librorum lectio
est Regiescil ; nam quanquam de M. nibil notatuin invenio , non dubito
tainen , quin cum Gc. conspiret.
280
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
(157)
Repotia postridie nuptias apud novum maritnm cocnatur , quia quasi reficitur pò tallo.
Repagula sunt, quae patefacicndi gratia ita figuntur, ut e contrario oppangantur. Haec et repagcb dicunlur.
Repudium, quod fit ob rem pudendam, appcllatum.
Repedare recedere.
5 Repastinari ager is dicitur, cuius natura fodicndo imi talur.
Rei u ere solvere, repignerare.
Resignare antiqui diccbant prò rescribere, ut adbuc subsignarc dicimus prò subscribcre.
Resultare saepe resilire.
Restibilis ager fit, qui biennio continuo seritur farrco spico, id est aristato, quod ne fiat, solent, qui praedia locant,
10 excipere.
Reses ignavus , quia residet.
Resecrare solvere religione, utique quum reus populum comitiìs oraverat per dcos, ut co periculo libcraretur, iubebat
magistratus eum resecrare. Plautus : "Resecroquc inaici-, quod dudum obsecraveram."
ANN. FESTI. Qu. XIII, 17, 1. 1. quo modo quod] eo modo quo
corr. Urs. idque ctiam A. Auc. .et Scal. voluisse videntur. 4. 5.
Paeuv. in II.] Bolbc P. Se. L. V, I. p. 128. fr. 2. 6. appottalis]
cod. appot talis Urs. repotialis corr. Turncb. Adv. XIII, 25. Scal. Urs.
libet] liber vg. , quod esplicare studet Turncbus. Quae proposui , ex-
plicui in Suppl. Ann. 8. qua] cod. om. vg. dclct Urs. quae]
indefinitum est pronomen ca forma , qua post ut uti licebat. Cur op-
pangantur proposuerim, explicui in Suiti, Ann. 9. Cic. in Verr.]
Act. II. 1. IV, 43. 11. labcfactaré] Urs. labe faclari cod. labe-
factari vg. 13. Ace.] Bollie p. 250. ine. C. 15. Repedare]
cf. Non. p. ICS, 13. Gloss. Lal>b. : Rqpcdo , uvaaoàlfat Paeuv.]
Bolhc p. 151. ine. 20. 16. recede] repeda vg. , et sic corr. Lrs.
Si scripseris : Pauxillum , iambicus fiet trinielcr. 16. 17. Pepasi.]
cf. Colum. Ili, 18, 1. Quae ibi dicitur propria appcllatio anliquitatis,
eam Verrius servavit. Gloss. Labb.: Pepaslino , fttrapWfVO) /«'tour. /<(-
ruarqi(fia x0>Qav- (iuXoaxQocpìo). 18. natnm] natura corr. Urs., ut vg.
19. ex quo dicatur] exeodicatur corr. Urs., ut vg. 20. pascui]
pascuus corr. Scal. Urs. ut fìant pascua et post: saliones A. Auc in
mg. Pascuus autem ager omnino dicitur a Ycrrio , unde pasci possÌD.1
vel bomincs vel pecora. 21. seriósi*] cod. scribit Urs. scripsit
Scal.# 21. 22. de s. v. e. Thcrm.] v. Meyer. Or. fragni, p. 64.
Lion. Cat. p. 56. 23. in duritia] Urs. intluritia cod. 25.
abstinui] obstinui corr. Urs. , recte puto. Popnia explieat abstinui re-
motam babui a luxu et dcliciis , quod nb bac re alienimi esti 26.
conserendis] co», vg. conferendis ap. Urs. crror est (vpotlietac. 27.
Pcpud.] Emancipato corr. Scal,, temere. Botile V, II. p. 186. fr. 1.
Pepasi, s. s. f.] de boc v. dictuin est in Surn.. A\i. 29. in Ca-
rine] in Chat-ino corr. Botbius, P. Se. L. V, II. p. 131. fr. 1.: sed v.
Suppl. Ann. 30. viva ipsi] v. ipsa corr. A. Aie. in mg. aliique.
vivae ipsi Victorius adbibitus a Spengclio , minus bene. opposuit]
opposivit corr. Scal. (cuius annot. Li*d. omisit) , ut inde a v. reluat
scnarius versus cfliciatur. 31. Resignare] cf. Qu. XIII, 21, 25. ▼.
resignatum, Qu. XV, 13, 4. v. signare. 33. Calo de spol. etc.]
Quod Scal. et Urs. fragnicnlum posuerunt, ductum est e Servio in Virg.
Aen. IV (non II), 244. Cf. Meyer. Oralt. fragm. p. 78. Lion. Caton.
p. 71. spoliis] Lrs. spollit cod.
Qu. XIII, 18, 1. uti ii dimissi sunt] legitur apud Serv. »i. indi-
visi s. Scil. et Urs. 13. vocaba] cod. ut wg. localiu Irs. 15.
Pestili, aqer] cf. Varrò ili: L. L. V. :,.:!'.'. el ei scriptoril.U'. ili- B. B.
maxime Cato 35, 2. Be>tibilcs segetes solent esse exswetiatCs, ut Varrò
ait de B. B. II, 7, 11. 18. extiptr] in eoo. est, non soluta exrip,
ut ap. Urs. Pcs.] cf. Serv. in Virg. Ani. I. 722. (ilo». Labb.:
Peses, ùxoxa&rjfitro;. et residuus addit Lrs. propfor e» quae v. 20. Ic-
gunlur. Residuus quasi tardus l'iaeiilus j>. i'.'7. ed. Mai. 10. .ice.]
Bolbc V, I. p. 250. ine. 7. 20. binino] scr. somno. Residi sommo
deditos corr. et lappi. Sevi. Odi residuos, somno deditos atque inertes
Ruppi. Lrs 20. 21. Afr. in Rosa] hanc aucloritatem ueglexit
Botbe V, II. p. 186. 21. in Rosa] eoo. vg. Rosa tantum Lrs.
codici tribuit. 22. Pmeuùu] Paeuvius Lrs.. se.l illud in eoo. esse, ut
in fg., intellijjitur ex URS. annoi. 23. 24. U*3. r-upplcm. separi,
quod Pacuvii scntenlia iis rei le rfnificuri > idi -batur. se libe-
rareii»] COD. vg. uti se liberarent Lrs. nwr] cod. i»s - istebmm*
lits. ÙU* vg. 31. iterim] cod. i. e. iteri cum lineola supra i po-
sila, iterimi vg. iler-um l R<. : sed polius interim fÙSSC opinor.
animadverlisli] COD. vg. «niinai/ierti Sia Lrs. Quae de b. I. «onie. Ula
sunt, v. in Sipri. Alai.
ANNOT. PALLI. 2. qralia] om. H. serrani e.lt. figuntur]
vg. fi ii </ il ni u r M. fiimjunlur (.il. 5. natura IL \. I «— nmtum,
ut est in Festi cod., (u
QU. XIII, 17. (89) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVII. QU. XIII, 18. (90) 281
et sacra, et sancta, et religiosa fiant, sed quo mo- ho -ste capta essent: "sed tum, ubi ii dimissi sunt,
do, quodf supra expositum est, cum de sacro dixioius. rev - ertantur resignatis vectigalibus
|| Repotia postridie nuptias apud novuui mari- nar
tum cenatur, quia quasi reficitur potatio. Pacu- requi
vius in Iliona : "Ab eo depulsum mamma paedago- 5 alia a
gandum accipit appottalis libetf." ||Repagula quod n I .
sunt, ut Verrius ait, quae patefaciundi gratia reb .
quaf ita figuntur, ut ex contrario quae oppangun- ìndi ^,
turf . Cicero in Terreni 1. UH. : "Postea convolsis re- lertium
pagulis, effractisque valvis demolir! signum, 1() ranorum
ac vectibus labefactare conantur." quae poetae positi
interdum repages appcllant. ||Rcpudium Ver- nisi a . . .
rius ait di e tum , quod fit ob rem pudendam. Acci- vocaba
us: "Repudio eiecta ab Argis iam dudum' ex- cretum Re-
salo." ||Repedare, recedere. Pacuvius: "Paulum 15 sulla -re saepe resilire. \\Restibilis ager
recedei gnate a vestibulo gradum." || Repasti- dicitur, qui bie-nnio continuo scritur farreo spi-
nari ager is dicitur, ut Verrius existimat, co, id est arist-rtfo $ quod ne fìat, solent qui praedia lo-
cuius natumf mutatur fodiendo, cum aut silvester cant, exciper-e. || Rcscs et residuus dicitur ignavus, quia
ex quo dicaturf, aut lapis molli tur frangendo, residet. Accius in
ut fiat pascili f, vel pecoribus nerba , vel homi- 20 residuos, sumn-of deditos Afranius
nibus satione. Cato in ea, quam scribsit de in Rosa: "praetere-a "
suis virtutibus contra Thermum : "Ego iam Pacuius in arm-orrim iudicio : "
a principio in parsimonia, atque in duritia, Tuque te desider-e mavis residem, al contra
atque industria omnem adolescentiam incanì nos liic esse in labore"
abslinuif agro colendo, saxis Sabinis, silicibus 25 ||Resecrare, vesol-vcre religione . . . Utiy cum
repastinandis , atque conserendis." Afranius rcus populum co -milis oraverat per deos,
in Repudiato: "Repastina seratif senex fugis." ut eo periculo li - berarelur , iubebat magi-
||Reluere, resolvere, repignerare. Caecilius stratus eum resec- rare
in Carine: "Ut aurum, et vestem, quod matris fu- se liberarent, ìasi -abat
it, reluat, quod viva ipsi opposuitf pignori." 30 innocensque esset , cau -sabalur
HResignare, antiqui prò rescribere ponebant, est, ne eidem iterimi
ut adhuc subsignare dicimus prò subscribe- animadvertisti
re. Cato de spoliis , ne figerentur, nisi quae de cumque comitia esse
EMEND. LECT. Qu. XIII, 17, 1. 2. eo modo quo. fi. repotiali laete. 8. qua] dele. 8. 9. oppangantur. 16. repeda.
18. natura. 19. exco dica tur. 20. pascuus. 25. obstinui. 27. 'Jtepas tinasse aetatem tu. 30. ipsa opposivit.
Qu. XIII, 18, 20. sonno. 31. interim.
Nn
#
282 QU. XIII, 19. (91) FESTI FRAGM. E COD. FARJX. L. XVII. QL. XIII, 20. (92)
nant, reptentf. Ennius 1. I. : "desunti rivos
aut camposque remanti." ||Refert cum dicimus,
iure errare nos ait VTerrius. esse enim recium rei
ut fert, dativo scilicet, non, ablativo casu. sed
~ dica 5 esse iam usu possessum. ||Riiliculus proprie
. . Plautus: iiResecroqueì mater, quod dud-mn ob- dicitur, qui in rebus turpibus ridctur. LIBER
secraveram." vesce -ror XVII. SEXTI POMPEI FESTI LI-
•;•.. Hiles con- B£R xym
perendinata significai m- dicium
in tertium diem constitutum. || Ravam voceni 10 ||"RIDEO, EXQLTT GALEA CAX-
significare ait raucam et parum terio" proverbium est, quod Sinnius
liquidarti) proxime canum latratimi son-antem: Capito ita interpretatur , nisi i qui
unde etiam causidicum piignacilcr loquen- principio rei alieni us inchoalae deficiunt
tem rabulam appellabant, ut est apud Lucilium animo. Sulpicius Galba , cum in pnninciam
t ravi- 15 exiens, ad portam ipsam canlcrium suuni auim-
llae ravist-cUi) nisi adverlisset cecidisse : rideo (inquil) can-
a ravi potius dictos velimus, ut est apud P-Iautum, qui teri te iam lassimi esse, cum tam lonjjum iter
ait in Aulularia: i(Ubi si quid poscamus quodf iturus, vix id sis ingressus. [|Relricibus
ad ravim poscam prius." Et ali-bi: "Expurga- cum ait Calo in ea , quam scribsit, cum edisscr-
bo hercle omnia ad raucam ravim." 20 tavit Fulvi Nobiliari! Censuram, significa*
|| Rosea in agro Reatino camp -us appellatur, t aquam eo nomine, quae est supra viam Ar-
quod in eo arva rore /min -ida semper serentf. deatinam inter lapidcm secundum, et tertium. qua
\\Rediculi fanum extra portam Capcnam Cornili- imigantur borii infra viam Ardeatinam et
cius slatuit j>ro-pterea appel- Asiuariam usque ad Latinam. || Recepticium ser-
latum esse, quod accedens ad ii-rbem Ilannibal, 25 vum, Calo in suasione lejjis Vocouiae cum ait,
ex eo loco redierit, quibus-iìatn visis perterritus. signiflcat, qui ob vitium redbibilus sit : "ubi
|| Rcscrari ait dici ab eo, quae-j- de- irata facta est, servum recepticium scolari
mota sera a iantine. card-ine patefiant atque flagilare virum iubet." |]Ro<jat est
foresi inde quae paté facta et declusa sint, re- consulit populum, vel pelit ab eo , ut id scis-
serala dici. serae ncque dicanlur f fustes, 30 cat , quod ferat. unde nos quoque in consue-
qui opponuntur clausis foribus. Pacuvius in tudinc habemus prò pelcre , et orare. Calo
pandite valvas, in dissuasione, ne lev Baebia derogare lu.-
removete seras, ut complectar/' ||Rema- ait: "hoc polius agani, quod hic rogai." | Restai
EMEND. LECT. Qu. XIII, 19, 18. poscam, usque. Ti. seruntur. il. quod. 30. uamq uè diemntur. Qu. XIII. 20. 1.
repetunt. destituunt. 2. remanant. I'.'. si.
(137)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
283
Res coni p cren il in a t a significat indici uni in tertium di e ni consti tu tu ni.
Rava vox rauca et parimi liquida, proximc camini latratimi sonans, unde ctiam causidicus pugnacitcr loquens rabula.
Rosea in agro Reatino campus appella tur , quod in co arva rorc Immilla semper seruntur. (138)
Rediculi fanum extra portam Capcnam fuit, quia accedens ad Urli e ni Hannibal ex eo loco redicrit quibusdaui perter-
ritus visis. - 5
Rese rari a sera dictum est.
Remant*^ repetant. Ennius : "Rivos camposque remant."
Ridiculus, qui in rebus turpibus ridetur.
Rctricibus quum ait Cato , aquam eo nomine significat, qua borii irrigantur.
Receptitius scrvus est, qui ob vitium redbibitus est. 10
Rogat est consulit populum \el petit ab co, ut id sciscat, quod fcrat.
Restat Ennius posuit prò distat.
ANNOT. FESTI. Qu. XIII, 19, 1. In cod. r. i. totus lacuna in-
terceptus est; Lune Urs. notare neglexit. Sic confinili versus XXXIII,
cum ab Urs. XXXII solimi numerati sint. Sed non indicatum invenio,
quo loco in col. II, quae apud Urs. ilem XXXII. versuum est, tartina
et trigesimus infcrciendus sit. Putavi tamen , Luius spatium expleri li-
leris maioribus , quibus versus tres post sextum conspicui sunt. 2.
aut] Ur.s. ut cod. vg. 5. dica] eoo. sed d incertum est. ica
Urs. vg-. C. Plaulus] Aulul. IV, 7, 2. indicari , vidit A. Acc. 8.
Res comper.] cf. Ps. Ascon. in Act. II. in Verr. 1. 1. §. 26. p. 163 Or. Plura
e Cic. et Gelilo, affatim nota omnia , referunt Dac. Gotb. 9. di.
cium] COD. vg. d codici subripuit Urs. 13. loquen-] r ante hoc toc.
unus Urs. codici assignat. 14. rabulam] v. supra Qu. XIII, 10, 31.
Ludi.] cod. vg. cilium tantum Urs. e codice ponit. 10. ravislelli]
cf. supra Qu. XIII, 10, 17. v. ravi. 17. ravi] v. Qu. XIII, 11,
29., ubi iidem Plauti versus leguntur. lautum] cod. vg. utam,
tantum Urs. 18. poscamus quod] poscam usque scribendum esse
monuit Graucrt. in Anal. p. 72- 21. Rosea] v. de hoc campo Varrò
de R. R. I, 7, 10. cum Schneideri annot. p. 274. Nomen ex antiquiore
forma Lalinac linguae inaiisil , quo ros , gcn. rosis , dicebatur. Gloss.
Labb.: Roseus, à^oaióóijc. camp-us] 'fus) e cod. notatimi Labco, us
Tg. Urs. totum voc. supplemento tribuit. 22. ida] cod. vg. da
tantum e codice ponit Urs. sereni] seruntur Paulus. ferunt corr.
Dac Praefcro seruntur, quanquam Plinius non nisi ad pabulum pro-
bari Roseae arva testatur. 23. Rediculi fanum] Rediculi campus,
teste Plin. N. H. X, 43, 60. §. 122. , in via Appia erat ad II lapidem.
24. pro-pterea] Urs. propterea vg. prolere cod. 25. rbem] cod.
bem e codice Urs. urbem vg. 27. Reserari] cf. Non. p. 41, 10.
Supplementa a Scal. indicata Urs. ad spatia vacua diligentius accom-
modavit. quae] quod corr. Urs. 28. ine] baec tantum cod.,
ut in vg. , balie t: Uns. omnia Laee uac càrdine cod. tribuit, aperto
errore. 30. ncque dicantur] denique dicuntur corr. Scal. namque
dicuntur coni. Urs. , recte. 31. oppon. . . . foribus] cf. Paulus
p. 22. v. asserere. Pacuv.] Quae posili supplem. , sunt Scal.:
Urs. quae temere, ut mibi videtur, addidit, v. in Suppl. Ann. V. Botbc
V, I. p. 107. Arm. iud. fr. 15. 33.34. Reman.] Remant Paul. Re-
vitani corr. Scal. Urs., quod idem esse putant ac rebitant a rebiterc.
remetani coni. Lind., collato verbo cognato commetare, quod cum accu-
sativo struitur a Plauto Capt. I, 2, 76. Puto remanant teneri posse, ut
Barili. Advcrs. XXXVIII, 11.
Qu. XIII, 20, 1. reptent] repetant Paulus, et sic corr. Scal. Urs.
repetunt Lind. destini] destituant corr. Scal. desemnt coni. Urs.
destituunt Lind. 2. remant] v. annot. ad col. 19, 33. reditant
vel remigrant coni. Merula , Enn. Ann. I, 66. 4. feri] Urs. fer
cod. De ipsa re dictum est in Suppl. Ann. 10. 11. cauterio]
canteri coni. Dac. , sed non opus est bac miitatioiic. 12. nisi]
in iis corr. Scal. de iis coni. Urs. Mibi Festus scripsisse videtur: sì.
16. 17. canteri te] Urs. cantcritae cod. 19. 20. Cato in . . F.
Nob. cens.] v. Meyer. Orr. fragni, p. 27. 44. Lion. Caton. p. 62. De
bis retiicibus v. Suppl. Ann. 24. Recepite] hanc sentcnliam a
Verrio expositam esse constat in 1. II. de obscuris Catonis : cui suam
opponit Geli. N. A. XVII, 6. , veriorem et probatam etiam a Nonio p.
54, 9. Cf. Praef. II, 2. 25. Cato in suas. legis Voc] Meyer.
Orr. fragm. p.46. Lion. Caton. p.75. 27. sectari] Propterea servus
eiusmodi sectari maritum et fiat/ ilare pecuniam iubebatur , ut eo ipso
dolor maior et contumelia gravior viro fieret, quod eum servus nihili
petendac pecuniae causa compellaret. Sic Verrius ipse ap. Geli. XVII,
6, 3. 28. Rogat] cf. supra Qu. XIII, 4, 2. v. rogatio. est]
con., ut vg. id est Urs. 31. 32. Cato in dissuasione etc] Meyer.
Orr. fragm. p. 62. Lion. Caton. p. 74.
ANNOT. PAULI. 2. rabula] vg. Lisa, ravilla codd. 3.
seruntur] codd. praetcr Gu. , qui feruntur , quod Lind. per ellipsin v.
esse esplicai. 7. l'emani] y. annot. ad Festum.
Nn*
284
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
(138)
io
Ruri esse, non rure diccndam testls est Terentius, quum alt: "Ruri se continebat."
Retiario pugnanti advcrsns murmilloncm cantatur : "Non te peto, piscem peto, quid me fugis Galle?" quia murmil-
lonicimi gcnus armaturac Gallicum est, ipsique murmillones ante Galli appcllabantur, in quorum galeis piscio
cffigies inerat. Quod gcnus pugnae institutum est a Pitlaco, uno ex septcui sapicntibus, qui adversus Pbiynonem
diurna tuius proptcr eontroversias finium, quae crani inter Atticos et Mytilenacos , rete occulte lato inipcdivit
Pbrynonem.
Rcsignatum acs dici lui1 militi, quum ol> dclictum aliquod iussu tribuni militum, ne stipendium ci de tur. in tabulas
refertur. S ignare cnim dìcebant prò scribere.
R itti ale s nominati tur Elruscorum libri, in quibus scriptum est, quo ritu urbes condantur, arae acdesqne sacrentur,
curiae , tribus et ccnturiae distribuantur.
ANNOT. FESTI. Qu. XIII, 21, 1. distai) resistit legcndum con-
iicit Goth., ut apud Non. p. 378, 27. Geli. 1,22.: non reetc. ait]
supplcndum esse Verrius , observavit Urs. Knnius] Ennium corr.
Uns. hìs] ìs corr. Urs. V. Ennii Ann. VII, 55. Mcr. 2.
atti] asl coni. Scal. hauti corr. Turneb. Adv. XIII, 25. Urs. Morula.
Sufficit haut. Dac. ridiculus est, qui Ennii mimimi c medio Carmine
sumplum rectius se interpretari posse putat, quam Vcrrium. Restai est
i. i|. nondum atligit. 3. Huri] de boc locativo qui dicilur casu
nuper multi egerunt , primus Fridericus Roscn in Prolus. corp. rad.
Sanscrit. Berol. 1820. Jturi dicebatur , ut Lumi , domi, Sicyoni, I.ace-
dacmoni, illi (quod obsolcvit proptcr vulgatuin illic), prò mi rure. '<•
Pliorin.] II, 3, 16. se] se fere legitur apud Tcrentiiiiu. ■ >.
pulir) non tota scntcntia redditur , sed abriunpilur in fine versus, ut
saepius facit Fcstus. Monuit de ea re Penzoli. Animadv. List. p. 381,
6. porta Carili, cijredi] cadcni Ovid. F. II, 201. infelici ina ile.vtro
tano portae Carmentalis, ait Liv. II, 49. Cf. Qa.XYj 7, 2. v. Seder.
porta. 7. est] cod. vg. om. Urs. 7. 8. haberi] haberc corr.
Urs.: quo non opus cat. 9. Crcmcram] Urs. erenicran in coi), est.
10. .V. C] de boc Liv. II, 47.: sed is iu curia, non in Itili tempio
SC. factum esse nari-ai. 11. Ketiario] cf. imprimis Lips. Salurn.
11, 8. Post h. v. nulla in con. lacuna est, ut apud Urs. 11. 12.
munitili.'] sic MUR in titulo ap. Marin. Iscriz. Alh. p. 12. Orell. 2566.
murinillonein significat, ac rcperitur etiam in Gratto titillo Jfmin/iiiLUw
ap. Spon. Mise. 347. n. 78. 16. piscis] extant ctiamninu Mur-
ini llon uni cassides dclpbino insignitac, quas nupcr tractavit ili. Oleni-
nius, Essai sur le costume des fjladiateurs p. 3. 17. Pittaco, imo]
Urs. pii tacouno cod. De Pittaci et Pbrynonis certaminc Slrabo XIII,
p. 000. Plutarco., de Hcrod. malign. 15. Poljaen. Straleg. I, 2.'i. Diog.
Lacrt. I, 7 4. Scbol. in Aescb. Eumcn. 401. Suidas v. /LrrnxJ?. Eu-
sebius id Olynip. XLIII. a. 1. factum statuit. 21. lato] allato coni.
Dac: coinmode , quamquam cliam Pauluin late legisse codd. conscnsns
oslcndit. 21. 22. Bes. aes] cf. Paulus p. 53. v. diminuì aere. 23.
Tr. Slil.] post liaec excidissc vv. »ir stipendium ci detnr , quae Paulus
servavlt , viderunt A. Are. Uss. resiijnarc] signare Paulus, quod
aptius est. 25. Rituale*] scripsi de his l'tru-c. rcr. Il, I, 1. T. I.
p. :S13. Ili, 2, 5. T. II, p. SO. llartung. de relL Rom. T. I. p .
antiquos Romanorum rituale* librai frisse statasi, qui nulli unquam
fucrunt. 29. dis tri burnii in' ili.lribncitlur Li>d. e Santandrrana , quae
Romanam l rsini reddit, sed multi» parvis mendis inquinatalo, quae
bine fluxerunt in Lindi in.inni contcvtum. constituantur' L RS. consti-
titani cod. 31. Ititi, canes] cf. Paulus p. 35. v. catul. porta. 32.
33. can. sacrificio] Hinc canarium aii|;uriura petebatur, '. Plin. V lì.
WIII, 3, 3. |. li. 3,. »dcrù eanicuUe] cf. Owd. F. IV, 939.
pruccipuae] Lrs. praccipue cod.
Qu. XIII, '.'.'. I. e, maria maiestas] de boc titulo refingendo divi in
Siili, (m. 11. oeitlo-rum) Uss.: ocula cod., ut forlasse ocularem
m rlln inliun sit. ocul %g. li. Ti. Sempr.] cf. Valer. Max. VI,
CO. BC lì. P. fra-m. VI, 2, I. ap. Geli. N. \. i I. li. 15. labcfm]
COD. vg. labe la ni uni endici trilmit Lrs. 17. condcinpnnt' co», vg.
condempa - vcrat Lrs. 18. cond] d e cod. est, quod l »s. om. eonde
vg. 19. Paulus] l'nuli corr. La». Panili e vg. Suppl. b. 1. adulo-
diiin incerta sunt. Cf. PluUrcb. Paul. 3i>. 21. empi] eoa. Tg.
capilis Urs. 22. Sé-] eoo. vg. 5 Da*. -3. post eons. a. fr. i .]
C. Popilium Laenatess eoa. DIAWI.. iterasi DXCV. Sed boc supplem.
minus placet; ac (implicita fatrndum est. rem a Fcsto enarratam ohscn-
raro esse. jtó. V. / alce] cf. Piso apud Pliu. V II. \>- II. lì
§.245., linde sua petiit Uss. SO. infamesaue] co», vg. infame*
auae Urs., qui rapplet: rursus fccit ete. 32. C] co», vg. .
I rs. idem C ut ei supplem. ponit. Alii Lune Mareium Censorinum L.
lUeinii. Cf. Valer. Max. VI, I, 10. 34. Uss. sapplet: plurimi
tinnite cemuram adepti damma I tionis poenam remiserttnt.
ANNOT. PAULI. 2. munnillonem] M. tic. mirmillonem vg. Li>a.
et sie juistea. i. ym" yiu'n M. ."'. MytilenaCf' (il. Liv».
Miti/tcnaeos vg. late] v. annot. ad Fesium.
QU. XIII, 21. (93)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII. QU. XIII, 22. (94) 285
prò distai ait Enniusf ponere, cum hisf dicat: "Im-
petus autf longe mediis regionibus restàt."
||Ruri esse, non rure dicendum, testis est Terenti-
us in Phormione, cuna ait: ururi se contine-
bat, ibi agni ra de nostro patre/' || Religioni
est quibusdam porta Garuientali egredi j et
in aede Iani, quae est extra eam, Senatum habe-
ri : quod ea egressi sex et trecenti Fabii apud
Cremeram omnes interfecli sunt, cum in aede Ia-
ni S. C. factum esset, uti proficiscerentur.
|| Retiario pugnanti adversus murmillo-
nem, cantatur: "IVon te peto, piscem peto, quid
me fugis Galle?" quia murmillonicum genus
armaturae Gallicum est, ipsique murmillo-
nes ante Galli appellabantur , in quorum ga-
leis piscis elligies inerat. Hoc autem genus pu-
gnae institutum videtur a Pittaco, uno ex
septem sapientibus, qui adversus Pbrynonem
dimicaturus propter, controversias fìnium,
quae erant inter Atticos et Mytilenaeos , re-
te occulte lato f impedivit Phrynonem. ||Re-
signatum aes dicitur militi, cum ob delictum aliquod
iussu TR. Militum f in tabulas refertur. resig-
naref enim antiqui prò scribere interdum pone-
bant. HRituales nominantur Etruscorum libri,
in quibus praescribtum est , quo ritu condantur ur-
bes, arae, aedes sacrentur, qua sanctitate muri, quo
iure portae, quomodo tribus , curiae, centuriae
distribuantur, exercitus constituantur , ordinentur,
celeraque eiusmodi ad bellum, ac pacem pertinen-
tia. URutilae canes , id est non procul a rubro
colore, immolantur, ut ait Ateius Capito cana-
rio sacrifìcio prò frugibus deprecandae saevitiae cau-
sa sideris caniculae. ||Religionis praecipuae ha-
EMEND. LECT. Qu. XIII, 21, 1. Verrius Ennium. is.
23. 24. signare. Qu. XIII, 22, 19. Pauli.
betur Censo-ria maiestas, cuius in libris de vita P. R.
Varrò exe-mpla haec profert. M. Fulvius Nobili-
or , cum M. Aemilio Lepido Censor factus, cum ei
admodum i-nimicus antea extitisset, saepeque iu-
5 dicia cum e-o ipsi-fuissent, a R. P. aliena existimans odia,
quae in prì-vata vita exercnerat , eo delato minie-
re, nomini inimicilias statini remisit: quod eius animi
iudicium fu-it omnibus gratum et probatum. A. Postu-
mi us Q . F-ulvius Censores facti,postquamFulvius duofdios
10 amiserat in Ilhjrico militantes et propter gravem mor-
bum oculo-rum censurarli gcrere nonpoterat, Postumiusut
libri Sibyl-fom adirentur auctor fuit, atque ut pu-
blice supp - licaretur prò valetudine collegae.
Ti. Sempron-àw, cum a Rutilio Tr. pi. Censoria
15 fides labefa -ctaretur, ob parietem dirutum iratus
cum esset ae-dis suae, collega suo C. Claudio a populo
condempnat-o, 'fecit, ut eaedem Mae, eodem quae in lo-
co erant, cond - empnatum absolverent centuriae.
L. Aemili Paulus f et Q. Philippi religiosa censura
20 fuit- Laboravit Paulus morbo gravi et paene
amissione canì-tis in eo honore. Religiosa item
et P. Corneli Sc-ipionis Nasicae, cui collega M. P-
opilius, post cons-ulem qui fratrem vidit, censura
fuit : vadalus enim cum esset . . . a P. R. liberatum
25 constat. M. YoX-erius Messala, C. Cassius Lon-
ginus Censores, quod in eorum magistratu subversa pudici-
tia fuerat, famosi extiterunt. nam palmam, quae
in Capitolio in ara ipsa Io vis optimi maximi bello Per-
sico nata fuerat, tum prostratam ferunt, ibique esse ena-
30 tana ficum, infamesque fecisse illos , qui sine
ulto pudicitiae resp-ectu fuerant , Censores.
L. Corneli Lentuli C. Censorini sequitur censura,
Lentulus iudicio nu-blico repeiundarum dampnalus
fuerat. plurimi itaque timebant, ne censor poenasrepeterel.
2. haut. 21. allato. 23. adde : ne stipendimi!, ei detur.
286 QU. XIII, 23. (9o) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII. QU. XIII, 24. (96)
sed Uh nulli gravis futi. P. africani L. Mummi refert. Item : ' 'Unum surum surus ferre f ta-
censura insignis: sed in qua segniti- ae in ag-en- men defendere possuntj." suri autem sunt rus-
do noletur Mummius. is Asellum nulla soluta poe- test, et bypocoristicos surculi. ||Reque eapse
na ex aeraris exemit, Africani irrisa se-veritate, Scipio Africanus, Paulli filius, cum prò aede Ca-
qui illuni fecerat aerarium. Sed et Q. Fulvi IVo- 5 storis dixit, bac conposilione usus est: "quibus
bilioris et eius collegae Ap. Claudii Pulc-ci\ fuit no- de bominibus ego saepe, atque in multis locis
baissima censura, nobilitali tribus nolis opera, faclis , consiliis, reque eapse saepe 7 bene-
inustis severissimis. Q.Pompei et Q. Cae-cili Metelli mcrilus spemf", id est et re ipsa. ||Resp. multa-
Macedonici censura leclus se-natus; ad suin- rum civitalum pluraliter dixit C. Graccbus in ea,
unum senatores amoti sunt tres, et co lu- 10 quam conscripsit de lege .p. Enni 7 et peregri-
mine , qui aliorum offundercnl claritatem. nis, cum ait: ueae nationes, cum aliis rebus, per ava-
\\Redinunt significai redcunt : Ennius riliam, atque stulliliam, res publicas suas ami-
in Annalibus re<Z-inunt in serunt." || "Recto fronte ceteros sequi si norit."
putriamo item prodinunt, ferinunt prò prod-eunt feri- Calo in dissertalione consulatns. antiquae
unt Hiì-egium est, 15 id consuetudinis fuit, ut cum ait Ennius quoque
guod aut est aut fuit regis , ut servus "a stirpe supremo." et "Dia dia nepos." et 'dopai
regis et domus regia, quae fuit olim IVumae Pompili : feta." et ''nulla metus." eliam in commentariis
mine prò fono habetur. regale est t/i-gnum rege. sacrorum pontificalium frequenter est bic ow* ,
Il Romanos in l. XI Annoi. Graeco-s appellai Enni- et baec agnus, acf porcus. quae non ut vilia, sed
us cum ait: i(,Conlcndunt Grae-cos, Graios memo- 20 ut antiquam cop.suetudinon tr^tantia , de-
rare solcnt sos /m-gua longos per bonus accipere. i , Ucci pie apud Caloncm, prò
temporis tractus //-ispani. IVon Ro- recipiam, ut alia eiusmodi comj)lura. , Hcdemp-
man cum Romulus ur- titavere itera, ut cbimila\ere , Calo idem
bis conditor inae locutus sitj in ca , qua egit de signis et labulis : "bonorem
gentis fuerit 25 temptavere j", ait, "1. dàcia f benefaetis non
pronttntia-tione mutata. redemptilavcrc." ||Repulsior secunda conla-
*W-icat origo eius, tione dixit Cato in ea , quae est contra Corncbum
. y w-surpalio. || "Rigido apud populuni : "baec quisf incullior. religio*ior,
tum caenda swo" cum ait Ennius locatus f videtur desertior, publicis negolis repulsior." |)Ba-
caeru-\\. est enim a manisi no- 30 tissima quoque ab bis 7 quae rata dicimus. unde
mine, eodem verbo de eadem re usus est et L. II. etiara raliones dictae. Cato in Q. M. Tbermum : "Er-
ponl-ì cacrula prata", cac- ga remp. multa beneficia ratissiraa atque
tuia prata mare dixit. et alibi: "Inde Panini, g-ratissima." ||Rcgillis, tunicis albis , et reti-
cui caerula vi valida «Aò-ulabantf", Parum insulain culis luteis utrisque re-etis, texlis susum ver-
EMEN1). LECT. Qn. XIII, 83, 6. Fulcri. 29. iocatus. 30. mmris. 34. mssultmhmnt. Qu.MU.2i. I. /•» «»«■» snmm me
surum férfes. 2. posstnt. 2.3. ftistes. 7. saept] dele. S. siem. 10. Peniti'. 19. linee. '-.".. emp ti laverr. mmlrfaetm.
28. ecquis, 30. iis.
(158)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
287
Re din un t redeunt.
Regium est, quod aut est, aut fuit regis. Regale est dignnni rege.
Reaque capse re ipsa.
Recipie recipiam.
Redemp t ita vere, ut domitavere.
Repulsior Cato dixit comparative a repulso.
Ratissima quoque ab lùs, quae diciinus rata, unde etiam rationes dictae.
ANN. FESTI. Qu. XIII, 23, 3. poe] Urs. vg. pae con. 4. veritate]
coo.vg. severilate Ur.s. ut e codice. 6. Pule- et] Fulcri scribenduiu.
De aliorum opinionibus v. Suppl. An*. 8. cili] cod. vg. ili tantum Urs.
Urs. supplem. vix piacere possunt. 12. Redinunt] cf. Qu. XI, 29, 22.
v. prodinunt. 12. 13. Ennius in 4nn.] VI, 34. Mer. 13. inunt]
con. vg. : redinunt, ut e codice, Urs. 14. 15. Haec similiter supplevi
ac Die. 17. domus regia] sic suppl. Urs. leijes regine Scal.,
minus aple. 18. nunc prò fano] sumpsi e Qu. XIII, 15, 21. at
regale faeinus, quod est di-gnum rege suppl. Urs. 19. EtuÙtU]
Ann. XI, 7. Mer. Versus : contendunt — sos est etiam apud Festum
Qu. XIV, 5, 17. v. sos, ubi Graios, Graecos inverso ordine scribitur.
20. memo] cod. vg. me tantum Urs. 21. Ennii versus, qui sc-
cunlur, et omnia usque ad v. 28. Urs. parum probabilitcr explevit.
V. Sdppl. Ann. 22. ispani] Hos pavi corr. Scal. et Menila, e»
scnsu, ut Ennius se Romanos ita Gracco sermone pavissc glorietur, ut
se iam Graecos babeant. llesperiae corr. Urs. 2i. inae] cod. vg.
Urs. tantum ime codiai tribuit. 28. 29. Rigido . . suro] Sic bacc
concinnava Urs. Mcrula posuit ea Ann. XIV, 4. 29. locatus] io-
calus corr. A. A «e. in mg. Urs. 30. super elymo verbi eaeru-li
supplet Urs. : nec tamen video, qua in re He iocus apparcat. manis]
cod. vg. matris Urs., qui maris corr. 31. est et] est. et COD.
L. II.] II, 43. apud Merulam, qui eaerula prata tantum agnovit. Urs.
supplet: Fert sese per laela camp-i eaerula prala: sed Ennianus locus
apud Macr. VI, 3., in quo bic versus est: Fert sese campi per eae-
rula lactaque prata , equum per viridia prata, non mare, cxultantcm
describit. 3ì. ulabant] assultabant correxi , et versum aliter
empievi, atque Urs., qui: Inde Parum per eaerula navibus amb -ulabant:
quod putat pronunciatum esse ambullabant , non recte usus Fcsti
testimonio v. solitaurilia. Mcrula Ann. X, 34.
Qu. XIII, 24, 1. Unum surum] Urs. Unum usurimi cod. vg. Infra
Qu. XIV, 3, 7. legitur ex eodem versu su-rus surum; sed Paulus babet
versum integrum : Unus surus surum ferrei , tamen defendere posset.
Quae per caligineui obicctam aucupari mini visus sum , explicui in
Suppl. Aki». Merula , Ann. VII, 20., verba sic disponit, admodum mi-
rificc: unus Sarti' surum ferrei, tamen defendere posset, atque ex-
plicat ea de castris tam munitis, nt. a milite uno palo tantum armato
defendi possent. 2. possunt] possent corr. A. Aug. in mg. Urs. ex
inferiore loco. 2. 3. rustes] fustes corr. A, Aug. in mg. Urs. 3.
Reque eapse] Urs. Reque apse cod. Cf. Qu. XIII, 16, 2. v. reapse.
4. 5. Scipio . . . prò aede Cast.] Meycr. Orr. fragni, p. 104. 6.
ego] cum ego coni. Scal. 7. saepe] delendum esse notavit A. Auc
8. spem] siem corr. Scal. et Urs. sum coni. A. Auc. in mg. 8. 9.
Resp. . . plural.] bic usus a Cicerone non alienus est. V. Beier. in Cic.
de off. Ili, 5. p. 220. 9. 10. C. Gracch. . . d. I. p. Enni] de
bac oratione Meyer. Orr. fragni, p. 117. Pernii corr. A. Auc. in mg.
Urs. Hic Pennus , tr. pi. a. u. e. DCXXVIII. , teste Cic. de off.
Ili, 11, 47. peregrinos Urbe uti probibebat cosque exlerminabat. Beier.
in Cic. 1. 1. p. 262. Fauni substituere voluit , contra codd. et Cicero-
nis et Festi- manifesta indicia. 14. Cato in diss. cons.] Meyer. Orr. fr.
p. 73. 15. Emi.] buius versus, qui omnes pleniorcs extant, indicavit
A. Auc. 16. a stirpe supr.] v. Non. p. 226, 30. et Festus ipse Qu.XIV,
18, 21. v. stirpem. Ennii Ann. VI, 5. Mer. Ilia d. n.] v. Non. p.215,
7. Ann. I, 60. Mer. 16. 17. lupus feta] COD. vg. lupus foeta
Urs. foemina corr. A. Aug. in mg. aliique ex Nonio p. 378, 18. et sic
Mcrula Ann. I, 78. Sed nibil opus est mutalione : nam eadem lupus
femiua etiam feta dicitur , cum ubera praebcret Romulo et Remo. De
lupo femina dictum in annot. ad Paulum p. 6. v. agnus. 17.
nulla meltis] Urs. nullam b) us COD. V. Paulus supra p. 46. v.
corius, et alinoli. 18. hic ovis] cf. Paulus p. 114. 19.
7i«ec agnus] cf. Paulus p. 6. v. agnus. «e] haec corr. Urs.
21. Recipie] Urs. Recipiae , non recipiem , in cod. est. Recipiem
corr. Fruter. Verisim. I, 18. in Grutcr. Lamp. T. II. p. 834. Scal.
Urs. Sed v. supra Paulus p. 22. v. attinge. 23. clamit.] domi-
tavere Paulus. idem] ab A. Aug. aliisque cancellis inclusum iis
liberavi. Continuantur glossae Catonianae. 24. de sign. et tab.\
Meyer. Orr. fragni, p. 36. 25. temp tavere] emptitavere coni. Urs.,
egregie. I. efueta] malefacta vg. : sic corr. Uns. 26. Repulsior]
similia componit Gronov. Obss. I, 14. p. 117. (63.). 27. Cato . .
e. Corn.] Meyer. Orr. fragra, p. 66. 28. haec quis] COD. Nec quis
vg. ecquis corr. A. Auc. aliique 29. negotis] cod. negotiis Uns.
30. his] iis vg.: sic coir. Urs. 31. in Q.M.] ita ni .q. cum liucola
288
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVI.
(138)
Rapi simulatili' virgo ex gremio matris , aut, si ea non est, ex proxima necessitudine, quum ad virum traditili', quod
videlicet ea res fcliciter Romulo ccssit.
(139) Rapi solet fax, qua praelucente nova nupta dcducta est ab utrisqne amicis, ne aut uxor cara sub lecto viri ea nocte
poitat, aut vir in sepulcbro coinburendam curet, quo ulroque mors propinqua alterius utrius captari putatur.
5 Rcceptus mos est, quem sua sponte civitas alienimi adscivit.
Regalia exta appellabant, que potcntibus insperata»! pollicebautur bonorem , liumilioribus baereditates , filiofamiliae
doniinationcm.
Roseli appcllabantur in omnibus peliceli arlibus, quod Roscius quidam perfectus unus in arte sua, id est comoedia,
iudicatus sit.
1Q Rica est vestimeli hnn quadratum, fimbriatum , purpurcuin , quo Flaminicae prò palliolo utebantur. Alii dicunt, quod
ex lana fiat sucida alba, quod confieiunt virgincs ingenuae, patriinae matrimac, cives, et inficiatili' coerulco colore.
supraposlta in cod. legendum videtur. tu quam Uns. : sed idem coir. :
in Q. M., i. e. Minucium. in Q. vg. Meycr. Orr. fragni, p. 35. 33.
Regillis] cf. Non. p. 539, 10. 34. eli*] recti* sappi. A. Auc. in
mg. Cf. supra Qu. XIII, 13, 8. v. rectac.
ANNOT. PAULI ad p. 287. 2. aut est] aut om. M. his] Paoli,
codd. , ut codex Fcsli.
ANNOT. PESTI. Qu. XIII, 25, 1. 2. virgimt] virgines coir. A.
Auc. in mg. Urs. 2. ominis] Urs. hominis cod. 3. foli'*]
logis vg. : sic corr. Uns. 4. Uopi . . virgo] cf. Calull. I.XI, '2 'tu.
Appulci. Mct. IV. p. 88. Bip. et W.elckerì libellus "-L'ber cine Rretùeht
Ilolonie in Theben." p. 69. 6. traditur] trahitur , ut vg. Irgilur,
aut ducitur corr. Uks. 7. liapi . . fax] de face in nuptiis prae-
lata Paulus p. 60. v. facem , cuius usus caussaiu explicat Varrò in Acliis
apud Serv. in Virg. liei. Vili, 29.: sed mos, quem Festus mirifica
i:i[ioin' explicat, alio testimonio non prodilus est. 8. ulrisiiue]
utriusque corr. A. Aug. in mg. Urs. 11. alterius utrius] altcr-
ulrius corv. A. Auc. in mg., quod et Urs. voluissc videtur: sed nihil
mutandum est. 12. Jlitus] cf. Festus Qu. IX, 5, 15. v. mo*.
15. Religiosi] cf. Qu. XIII, 16, 10. v. rcligiosus. 17. dilectum]
con. vg. delectum Urs. jicc se superst.] cf. Non. p. 431, '25.
18. inplieanl] co», implicant Urs. Renovat.] cf. Paulus p, 11.
v. adtestata. 19. functio] signi/ìcalio coni. D.vc. : sed ea puto sacra
indica», quae priore fulgore postulata sint. 21. Ite/erri d. pr.]
Papinianus (quem Dac. laudavit) in Dig. IV, 8, 33.: Arbiter ita sumptus
ex eompromisso , Ut et dieta pio/erre possit , hoc quidem facete potesti
referre antan contradiccntibus litigalo) ibus non palesi. ','i. 25.
L. luli et P. Licini] censor. a. u. e. DCLXIV. luslr. LXVII. 35.
fecerint] con. fcccrunt vg. Urs. 30. Respiccre] cf. Qu.XV, 5,9.
v. speitio. autem et] avem est corr. A. Auc. in mg. Uns. 3i.
ad] at corr. A. Auc. in mg. Uns.
Qn. XIII, 26, 2. religiosa] Sepulrra religiosa erant , ex quo gleba
in ni c> il ii ii in coniecta est, ut Cic. ait de legg. II, --. Quae defeccrant
verba, ea recte suppl. A. Aie 3. Reus] cf. supra Qu. XIII, 9, 16. v. reus
4. Sinn. in eo , quem] de reo inscribit sappi. L*s. , qaem bis omissis
in Belimi* l'ere secutus suni. Minus prospere in b. 1. vantai i-t Se.i.
fi. w-] om. vg. 6. Roscii] in hoc suppl. Pauli verba paulo fide-
lius reddidi quam Urs. 9. IO. 1.1. de orai] e. 2S, 130. Indica-
va A. Ali.. 10. Rust. vinalia] de bis dici vidit Scu. Cf. supra
Qu. XIII, 1, 28. 13. olitores] cf. Paulus p. 45. v. cnciiiu . cum
annotati*. 15. Raucos] cf. supra Qu. XIII, 19, 9. t. rava vox.
Su f>|>lt-m . , quae reddidi, Las. a Scal. accepit ci in paucis aaatafit. ( I.
Tiirncli. Adv. XIII, 25. 19. Rica et. suora Qu. XIII. 13, 5. v.
rieae. et Varrò de L. L. V. §.130. pernia*.] v e codice penitur vg.
20. Flaminicac] cf. Panini ]>.t>7. v. flanimco . il p. At. *. flammeo reati
/>»r-] purp- vg. -".'. /Vli'ii.»] Titinius Lr<. : cique la lem versnm
Miliiicit: Rica ex lana - sucida alba vesti-tu<. Si il Paulo «oliato appa-
rii verba sucida alba non ex porta sumpta esse. Itaquc eundem litium.
qui Qa. X, 31,2. v. oflendices laudatur, hic testem adhiluri statui.
23. tetti] vestii- vg. 35-37. Supplem. Las., quae reieci, ut Paulo
prcssius adhacrercni , v. in Sippl. A>>. pe-] vg. p tantum
l i;s. Hacpropter perenni, non pura posui. Iti. pici aris]
Las. supplem. a Sin. suinpta sunt: Lic autem statuit nonnisi primum
v. ad buiic titiiluni pcrlinerc, sequenlia omnia autem a supcriore loca
de resccraliono diwil-a esse, atquc in eo rito explicando icr-nri. Milli,
cum in intctjris lesti pagelli* nulluin se olilulerit exrmpluin tituli mC
«lislraeti, a tani audaci eoiiiectura abslineiiiliini >ijel>atur. Cctcrum cf.
Paulus p. 50. Capitalis lueus. 18. inp] eoo. imp- Las. 30.
alùfae] »od. >£. miti Lks. et sqne ex supplem.
kNNOT. PAI LI. i. alterius utrius] M. vg. mllerutrius G*. Li>a.
11. sucida] M. succida Ina, tg. Li>o.
QU. XIII, 25. (97) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVm. QU. Xin, 26. (98) 289
sum a stantibus pridie nuptiarum tlicni virgi- est, non utique sacrum est, ut sepulcra,
nisf indutae cubitum ibant ominis causa, ut eli- quoti ea non sacra , sed religiosa sunt.
am in totisf virilibus dandis observari solet. ||Reus, cum prò n-troque ponatur, ut ait Sin-
|l Rapi simulator -virgo ex gremio matris : aut, nius in co, qu-em . . . . scribsit, qui aut di-
sì ea non est , ex proxima necessitudine , cum ad " 5 cit prò se a - ut contra te agit : uterque iuramen-
virum traditur-j-, quod videlicet ea res feliciter Romu- to tuo uti jt-otest. || Roscii vulgo appella-
lo cessit. Il Rapi solet fax, qua praelucente no- ri solent, in omnibus perfecti artibus, quod Roscius
va nupta deducta est, ab utrisquef amicis, ne comocdus in sua arte unus lam perfectus fuit, ut et
aut uxor eam sub lecto viri ea nocte ponat, nihil deesset ad absolutionem perfectionemque, ut 1. 1
aut vir in sepulcro comburendam curet , quo 10 de oratore ai-£ Cicero. \\ Rustica vinalia
utroque mors propinqua alterius utrius mense Aug-us/o, ut est in Fastis, Peneri fiebant,
captari putatur. ||Ritus est mos comprobatus quod eodem ilio die aedis et deae consecrata
in admioistrandis sacrificiis. ||Receptus est, iumenta-aue et olitores ab opere cessant, quia
mos est, quem sua sponte civitas alicnum ad- omnes borti in tutela Veneris esse putantur.
scivit. Il Religiosi dicuntur, qui faciendarum , prae- 15 ||Raucos appella -tos esse ait Verrius videri
termittendarumque rerum divinarum secundum morem ab ariditate , sive a similitudine quadam spi-
civitatis dilectum babent nec se superstitio- carum aristae. in sp - icis enim flava fru-
nibus inplicant. || Renovalivum fulgur vo- menta rava appe- //are idem Verrius
catur, cum ex aliquo fulgure functio fieri docet. ||Rica est vestimentum quadratum,
coepit, si factum est simile fulgur, quod 20 fimbriatum, pur - pureum , quo Flaminicae prò
idem significai || Referri diem prodictam, pallialo, mitra ve utebantur, ut
id est anteferri, religiosum est, ut ait existimat. Ti ti- us autem ait, quod ex lana fiat
Veranius in eo, qui est auspiciorum de comi- sucida alba vesti -mentum dici ricam, idque esse
tiis, idque exemplo comprobat L. Iuli et P. triplex, quod conf- eceani virgines inge-
Licini Gensorum, qui id fecerint sine ullo decre- 25 nuaej patrimae, m-atrimae, cives , quod confec-
to Augurum , et ob id lustrum parum felix fue- tum lavetur aqua pe - renni et tingendo fiat caeru-
rit. Il Regalia exta appellantur, quae poten- leum. || Respici avis tum dicitur, cum peracto sacri-
tibus insperatum honorem pollicentur: priva- ficio, quasi finis inp-etratus est
tis et bumilioribus hereditatesj filio fami- comitia perfecta, sum sacer-
liae dominationem. ||Respicere autem etf in 30 dotes suo more, alisque religio-
auspicando, unde quis avem prospexit, cum nem luci, in quo sacra fa -e ca~
eodem revertitur. || Religiosum ac sacrum latoribus ingeniculato
est, ut tempia omnia, atque aedes, quae etiam vinum in caput infun - debatur solenni cum pre-
sacratae dicuntur. adf quod per se religiosum catione. ||Remisso exercitu simul etiam au-
EMEND. LECT. Qu. XIII, 25, 1. 2. virgines. i.tojis. 6. trahitur. 8. utriusque. 30. avem est. 34. at.
Oo
290 QU. XIH, 27. (99) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XV1U. QU. XDI, 28. (100)
gur , quo consul in bello u-sus est ia ppendice : quoti olim sacra non solum publica
auspicando , una discedere iubetur , quoti curiosissime administrabant , sed etiam pri-
tunc ilio discedente cer -tum est, exer- vata. relictusque heres sic-]- pecuniae, etiam sa-
citum etiam esse remissione fattameli, ut cum opus sit, crorum eratj ut ea diligentissime adniinistra-
augurem consul denuo ad se posce-re possil. nam 5 re esset necessarium. ||Suppum antiqui dice-
consules et censores non in perpetuum bant , quem nunc supinum dicimus ex Grae-
auguribus praesentibus uhi -ntur, ut ait co, videlicet prò adspiratione ponentes -j- lit-
. sed in re gerenda sunt iis in auspi-cio, quasf pò- teram, ut cum idem hylas dicunt, et nos sil-
poscerint, augures. a quo prius se-cures habilae vas. item ££ sex. et erfrcì septem. eius voca-
sunt, eum et in augure legcndo priorem esse ait Anlis- 10 buli meminit eliara Lucilius : "Si vero das , quod
tius Labeo <y?t -oque lege signi- rogat, et si suggerì suppus |." || Sempronia
fìc . auspi -cando dicitur, ut horrea qui locus dicitur, in eo fuerunt lege
in libro de officio Augu- Gracchi, ad cuslodiam frumenti publici.
rum in Consilio fa- || Statua est ludi eius , qui quondam fulmine
cere ac remanere, quo se-det loco,* pullis l'5 ictus in Circo, sepultus est in Ianiculo. cu-
solistim -um facit auspi- ius ossa poslea ex prodi gis, oraculorumque
cium ve-lit, intra pome- responsis Senatus decreto intra urbem re-
rium fe/n-plo consistit. ||Re- lata in Yolcanali, quod est supra Comitium»
pertum dicitur, cum quid amissum recipe- obruta sunt. supcrque ea columpna, cum
re contigit, quasi repartum et re- para tum. || Rictus, 20 ipsius effigie, posila est. ||Servilius lacus
ringi) rixae, rixosae dici videntur, quia appellabatur | co, qui eum faciendum cu-
in diversum rumpantur, conlrariaque sint ravcrat in principio vici Iugari, continens
recto, quod vocabulum a refendo, ut cornino- basilicae Iuliae, in quo loco fuit ollìg-ies
dictum videri pò- bydrae posila a M. Agrippa. USonlicuin
test. 25 morbum in XII. significare ait Aclius Siilo
\\S in salia -ri Carmine ap- certum cum iusla causa, quem non nulli
pellatur pia prò sedilibus di- putant esse, qui noceat , quod sontes signifi-
ad-ìuic in consuetudi- cat noccntes. IVacvius ait: "Sonlicam esse opor-
ne. \\Susque deque frc-quens est, prò plus minusve. tet causam, quam ob rem perdas mulierem.*'
proprie est sursum deorsumq., quod anliquis usquef dice- 30 II Sacram viam quidam appellatam esse
bànt prò et sursum. ||Som-vio significai in car- e\islimant, quod in ea foedus iclum sit
mine «-ugurali, sonanti. intcr Romulum, ac Taliuni. quidam, quod
\\Sine sacris hcreditas in proverbio dici solct, eo iliuere ulantur saccrtloles idulium sa-
cum aliquid obvenerit sine ulla incommodi a- crorum conficiendorum causa. itaque ne eatenus
EMEND. LECT. Qu. XIII, 27, 8. quos. 30. antiqtti susque. Qu. XIII. 2S. 3. tieut. 7. adde *. 11. snppum. 21. «dde mb.
(159)
PALTI diaconi excerpta. LIB. XVI.
291
Rcpertum dicitar quasi rcpartum et reparatum.
Rictus, rixae, rixosae*, ringitur dici videntur, quia in diversum rum pan tur, conlrariaquc sint recto, qnod
yocabulum dictum videlur a regcndo.
LIBER XVII.
Susque deque significat plus minusvc.
Sonivio sonanti.
Suppum antiqui dicebant, qucm nunc supinum dicimus.
Servilius lacus Romae a conditore vocatns.
So n tic u ni in stum. Naevius: "Sonticam esse oportet causa ni, quamobrem perdas mulierem."
Sacra via in urbe Roma appella tur , quod in ca foedus ictum sit inter Romulum ac Ta tinnì.
10
ANNOT. FESTI. Qu. XIII, 27, 1-18. Augurem consuli adfuisse,
cum exercitus im p erare tur , testatur Varrò de L. L. VI. §. 95. Cf. de
R. R. Ili, 2. Fcstus Qu. XV, 5, 9. v. spectio. Scd reliqua , quac Fe-
stus li. 1. exposuerat, alio auctore non cognita sunt : reddidi tamen
Scai. et Urs. suppleni., approbata a Gronovio Obss. I, 1. p. 4. (li.), sed
ita ut in v. 4-9. pauca mutarem , quae probabilius constitui posse vi-
derentur, et v. 11-18. oniilterem, quae fide Omni destituta repperissem.
V. baec in Suppl. Ahi*. 8. quas] quos corr. Scal. Urs. 9.
cures] Urs. vg. ures nunc in eoo. solimi est. 17. Ut] Urs., in quo
COD. nunc non variat. elit vg. pome-I C0D- VS' pomoe Urs. Cf.
Qu. XII, 18, 29. 18. 19. Hepertuni] Urs. additamenta aliquantum
mutavi. V. Suppl. Ann. 20. Rictus] cf. Non. p. 455. v. rictus,
p. 165. v. ringitur. Urs. supplem. , quatcnus ex Paulo pctita sunt,
servavi; reliqua reicci in Suppl. Ann. 26. ri] Urs. ih vg. 27.
pia] Urs., et cod. nunc non variat. esopia vg. Hinc illud sesopia or-
tum , quod prò sedilibus poni statuerunt , non sine dubitatione tamen,
A. Acc. et Urs. , cuius additamenta v. in Suppl. Ann. Apud Plautum
Truc. II, 8, 15. vocabulum esopitius iamduduin meliori leclioni cessit.
28. huc] Urs. dhuc vg. 30. anliquis] cod. vg. antiqui Urs.
Scribendum puto antiqui susque, et in eam senten tinnì Urs. supplem.,
parum illa idonea, immutavi. V. Suppl. Ann. Ceterum Fcsti explicatio
dictioni: susque deque esse vel baberi, minime convenit. 31. So-
nivio] de boc augurii genere Scal. docte. Cf. Festus Qu. XIV, 2, 19.
▼. sonivium , Qu. XIV, 4, 26. v. sollistimum. 32. saliari et au-
gurali in lacuna ponit Urs., vix recte. ugurali] cod. augurali
vg. gurali codici tribuit Urs. 33. Sine sacris hered.] boc pro-
verbium intelligi vidit A. Are, et comparavit Plautum Capt. IV, 1, 8.
Trin. III, 4, 83. De ICtorum invento , quo scnes ad coemptiones l'a-
cicndas reperti sunt, ut sacra interimcrcntur , e nostratibus dixit prae-
cipue Savinius de sacr. privai. Zeitschrift II, III. p. 387 sqq.
Qu. XIII, 28, 3. sic] sicut corr. Scal. Urs. 5. Suppum] bine
trinionem in tesserarmi! ludo suppum dictum esse (Isid. Orr. XVIII,
65.), probabiliter coniicit Scal. 7. 8. littemm] s litteram recte coni.
Gotbofr. litteram s Dac. Cf. Qu. XIII, 30, 9. 10. Lucilius]
Urs. Lucius cod. Apud Dousam est fragm. ine. 45. 11. suggerì]
i. e. suggeris, quod in mg. ponit A. Auc. suppus] suppum coni.
Scal. Sempr. horrea] constituta esse videntur C. Gracchi lege
frumentaria. 12. in eo fuer.] supple : horrea. 14. ludi eius]
ludionis corr. Urs. : sed ludi est prò ludii. Victor ille qui dicitur,
quam in Vili Regione inter ficum Ruminalem et Graecostasin columnam.
cum statua M. Ludii (sic) memorat , manifesto ex boc Festi fragmento
sumpsit. 16. prodigis] cod. prodigiis vg. Urs. 17. il» Fol-
canal. . . supra Comil.] de boc celebri situ Plin. N. H. XVI, 44, 86.
§.236. Geli. N. A. IV, 5. Dion. Hai. II, 50. 19. eolumpna] cod.
columna vg. Urs. 20. Servii, lacus] Locum eius , ut Festi testi-
monio convenit, indicavit Ed. Gerhard, della basilica Giulia (Effemer.
letter. di Roma. Nov. 1823.) p. 19. 21. eo] ab eo corr. A. Auc.
in mg. Urs. 24. hydrae] unius e signis , de quibus Plin. N. H.
XXXVI, 15, 24, 121. 24. 25. Sont. morbum] cf. Paulus p. 83. y.
insons, cum annot. 25. in XII.] v. Dirksen de XII. tabb. p. 192-
28. Naevius] Botbe P. Se. L. V, II. p. 23. fr. ine. 15. 30. qui-
dam] cf. Serv. in Virg. Aen. VIII, 641. p. 496. Lion. : Huius pacti
in Sacra via signa stant: Romulus a parte palatii, Tatius venientibu*
a rostris. 32. quidam] in bis est Varrò de L. L. V. §. 47. 33.
34. idulium sacrorum] de Iovis ovi iduli Paulus p. 78. v. iduli. edu-
lium coni. A. Auc. in mg., mirifice.
ANN. PAULI. 2. Rictus] hunc art. quin Lind. invitus omiserit,
dubitare non poteram , cum eum invenissem in ed. vet. Aid. vg. ri-
xosae] corr. A. Auc. in mg. rixiosae ed. vet. Aid. vg.
Oo*
292
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(139)
Soli tau ri Ila hostiarum trìum diversi generis immolationem significant , tauri, arieti», verris, quod omnes hi solidi
integrique sint corporis. Sol uni euim lingua Oscorum significa t totum et soli Ju ni. Urici e tela quaedam sol li-
ferrea vocantur tota ferrea, et homo honarum artium sollcrs, et quae nulla parte laxata cavaque, solida
nominantur.
5 Socordiam quidam prò ignavia posticino t; Cato prò stultitia posuit. Compositum autem videtur ex se, quod est sine,
et corde.
Semis, semodius, semuncia ex Graeco trahuntur , sicut et alia nonnulla, quae S litcram prò aspiratone corura
habent, ut éntu septem , vì.ui silvac. Sic ista ab co, quod illi dicunt fauov, declinata sunt.
Supervacaneum supcrvacuum.
ANNOT. FESTI. Qu. XIII, 29, 1. ut vulgus opinatur] cidem opi-
nioni contradicit Varrò de L. L. V. §. 47. Exspcctares prò vv. : ne
eatenus quidem potius non eatenus tantum. Sed hic crror in dicendo
videtur ipsius Festi fuisse. 2. regia] cf. Festus Qu. IX, 28, 24.
v. Oct. equus. 3. 4. Strcniae] Urs. Sireniae cod. vg. 4.
rusus] cod. rursus Scal. Urs. Sed illud a Latino usu non nbliorret.
V. ann. in Varr. de L. L. X, §. 52. ncc] nec ita corr. A. Auc.
in mg. Urs. sacram viam excidisse putant A. Auc. in annot. Dac,
quod cornimele scribendum est. Voc. coniuncle interponi! Goettlin(j.
de Sacra via (in Ialinii Annal. Supplcm. T. III. p. 631.). 5. dis-
iuncte] Urs. disiunctae cod. 6. éaetcras] cod. ccteras vg. Urs.
7. Nov. t'ium] viam novam coni. Dac , sine iusta caussa. 8. Scita
plebei] cf. supra Qu. XII, 2, 29. v. pop. commune. 10. Solitati-
rilià] cf. Charis. I. p. 84. P. (nani apud Quinctilinn. Inst. I, 5, 67.
suovetaurilia recte rcpositum est) et imprimis Festus Qu. X, 5, 10. 16.
V. opima. 12. arietis] Urs. arijetis eoo. li. contro aci]
posthaec parva lacuna in cod. est, non tanta quantam Urs. indicavi!.
contrari corr. Scal. Urs. Sed deest etiani boves, quo voc. boves castra-
tos significat, quos a tauris distingui!, Colum. de R. R. VI, 20. 14.
verbices] vcrveces vg. , et sic corr. Urs. Pillo illud a Festo scriptum
esse. maiale s , qui] maialesque corr. Urs. Omnia a contrari usque
ad maialesque parcnlbctice dieta sunt. 15. solliim] vg. Urs. : in
con. est soli.um, dcleta litcra inler t et U, quae d fuisse videtur. Cf.
Festus Qu. XIV, 4, 6. v. solla , et quae ilio loco sccuntur. soli-
dum] vg. Uns. solo dum in cod. est. 16. solii ferrea] cod., quod
esse debebat solliferrea , ut in vg. sola ferrea Urs. , qui et ipse solli-
ferrca corrigit. 20. lauri] i. e. obscciiac partes, v. Diomed. II,
p. 4i4. P. 21. creditur] cacditnr corr. Urs. , ut vg. sunl]
ante h. v. plcnius interpunxi; apud Urs. comma est. 22. portent]
pulent vg. , et sic corr. Urs. praccipuc] Urs. praeeipuae cod.
25. confixa] confusa vg. , sic corr. Urs. 27. si] sit vg. , quapropter
est uncis includilo*, se. i. e. scilieet corrigenduiu pulat Urs. , non
recte. 27. sollo] Urs. solio cod. 28. 29. antiquae consu.] con-
iunxi cum superioribus. antiqua consuetudine coir. A. Acc. in mg.
Urs., qui baec cum sequentibus iungunt. 32. L'ntiius mut. fertur]
v. annot. ad Paulum p. 6. v. anus.
Qu. XIII, 30, 1. mutas semiv.] cf. supra Qu. IX, 7, 6. 1.2.
Socord.] Secordiam Uks. , ut apud Paulum in ed. princ. legebatur.
ltem v. 5. 3. 4. Orifjf. I. /'//.] v. Lion. Cat. p. 30. Krau»«
fragm. histor. p. 118.: sed hic Calonis quae verba supersunt , non ap-
posuit. Equidcra posili tantum, quae probabiliter restituì possunt. 7.
conpos-] cod. vg. compos- Urs. 9. Semis] cf. Qu. XIII, 2$, 5. v.
suppum, et infra Qu. XV, 23, 24. v. serpo. 13. pon] Urs. pò vg. :
mine p tantum in eoo. ngnoscitur. De sublicio ponte v. imprimi* Plin.
N. II. XXXVI, 15, 23. §. 100. 16. esse] Urs. ponit tanquam e
cod., in quo non cxlal. a vg. sublieis] scripsi. sublicibus lag.
Illud necessarium est propter v. 21. Subliens dicunt Cacsar, Lìmus, Vi-
truvius : Sublices , xuiuT/~yi$ ol ir ioibuw Ttjr yffi^ar i .-io,j«<JTcuo»r«c
legitur in Gloss. Labb. 19. Formiani] hi Volscorum in finibus
fuiruiil. Quae verba in boc v. inlcrciilerint , divinare nequeo , L RS.
suppl. v. in Sippl. Ann. In universum in boc titulo resarciendo magii
Scal. scntcntiam secutus sum quam Ins. exemplum. 20. qu] vg.
q nunc in eoo. extat. et quae supplendo addit Urs.: tanquam in codice
neutrum lcgcrctur. 21. meminit] Sub, quod Urs. addit, nec co»,
ncc vg. agnoscit. 25. in belli] Quanquam verisimile putn. e Naevii
bello l'unico vcrsuui unum duosve de subii, io ponte aliatos fuisse , de-
spero tamen, hos versus ex iis quae supersunt fragminibus restituì posse.
Apud Ern. Spangenbcrg. est B. P. II, 6. '21. ali' i. e. alii. ai
coni. Urs. 30. inrumiendi] coniicio : iiirumpendi. 32. sent]
cod. vg. essent Urs.
ANNOT. PALLI. 2. si,,t] M. vg. sunt Gr. Li™. 2. 3.
solliferrea] ed. vct. vg. soliferrea Li>d. , ncscio an e coJJ. 5.
•Socorrfi'niii] boni codd. Li>d. Secordiam vg. ~* ultime] ylmi
silvae M. Gc. iXr/ silva vg. Limd. Illud in Festo hinc apparet. di-
cunt T-iitai] 7-fitov dicunt Gr. Lno. : illud propter M. rctinui.
QU. Xm, 29. (101) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIH. QU. XIII,30. (102) 293
quidem, ut vulgus opinatur, sacra appellali- mutas, semi -vocales et liquidas. \\Socordi-
da est a regia ad domimi Regis sacrificuli, am quidam prò ignavia posuerunt:
sed etiam a Regis domo ad sacellum Stre- M. Gato prò stullitia posuit Originum l.
niae, et rusus a regia usque in arcem. necf appel- VII. cum alt : ». ob im-
lari debere ait Verrius, sed disiuncte, ut 5 mensam ti -miditatem et socordiam causa erat,
caeteras vias Flaminiam, Appiam, Latinam. ne quid neg-oit publici ^ere-
ut ne Novamviam quidem , sed IVovam viam. retur. conpos - itum autem videtur ex se,
|| Scita plebei appellantur ea, quae plebs suo quod est si ne, et corde •
suffragio sine patribus iussit, plebeio ma- ||Semis, semodi-ws, semtincia: qua ra-
gistratu rogante. || Solitaurilia hostiarum 10 tione ex Grae- co trahuntur etiam alia, quae s.
trium diversi generis immolationem sig- litteram prò aspiratione eorum
nificant, tauri, arietis, verris, quod habent, ut - sitxà, septem, vXcti
omnes eae solidi, integrique sint corporisj silvae, sic ista ab eo , quod UH ij/Jtt-
contra aci . . f verbices maiales qui-f- quia cv dicunt , declinata sunt.
sollum Osce totum et solidum sin nifi- \§ ||Sublicium pon - tem quidam putant
cat. unde tela quaedam solii ferrea -|- vocan- appellatimi esse a sublicis, peculiari vo-
tur tota ferrea, et homo bonarum artium cabulo Volsco - rum , quo appellant tigna
sollers, et quae nulla parte laxata cavaque in latitudinem extcnsa, unde pontem non ali-
sunt, solida nominantur. atque barimi bos- ter Formiani vocant
tiarum omnium inviolati sunt tauri, oq librorum: qu-«e ab alis auctoribus
quae pars scilicet ereditari in castratone, sunt sublices voca -ntur. quidam, quod sub eo
quidem qui portenti , ex tribus hostiis praecipue aqua liquens laberetur , sublicium dicunt,
nomea inclusum cum solido tauri, quod am- in qua opinio-ne fuit
plissima sit earum. quidam dixerunt om- et meminit Subliei pontis Naevius,
nium trium vocabula confixaf, suis, ovis, 25 qui ait in belli Punici libro . : u .
tauri, adeffecisse id, quod uno modo ap- quam liquidum
pellarentur universae. quod si a sollo, et tau- amnem", et ali tab -ulas no-
ris earum bostiarum ductum est nomen anti- men retinet Sublicius pons .......
quae consuetudinis, ■ per unum L enunti- Sallustius libro qua -rio historiarum :
ari non est mirum, quia nulla tuhc gè- 30 "ne inrumiendif p-onfis Subliei ....
minabatur littera in scribendo. quam sublicibus cavata es-
consuetudinem Ennius mutavisse fertur, sent."
ut potè Graecus Graeco more usus, quod illi || Supervacaneum, ut videtur, se-
aeque scribentes ac legentés duplicabant cludit Verrius ab \-acuo, quod
EMEND. LECT. Qu. XIII, 29, 4. adde Sacramviam. 13. (contrari boves. 14. maiales qne). 16. solliferrea 21.
eaeditur. 22. putent. 25. confusa. Qn. XIII, 30, 30. inrumpendi.
294 QU. XHI, 31. (103) PESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII.
paupertatem
QU. Xin, 52. (104)
vacuum quidem dicatur id t-antummodo,
quod supersit abunde - que sit fami-
liae $ quod autem inutile , super - vacaneum :
sed non probatur ea distinclio.
\\ Strufertarios appellabant antiqui
ut ait . . . . . . . . ho -mincs con-
ductos mercede, qui ad arbores ful-
goritas noxarum coni - missarum
causa sacri fìcia quaedam struae -}• et
ferto solennibus verbis ^-aciunt.
6(Precor te Jfuppi-tev uti mihi
volens propilius sies." quod n-ullo ctiam
fiebat adhibito slru - fertario.
\\Suberies arboris genus, ex qua cortex
natatorius dctrahilur. Lucilius
» ti hibernacu-
li"
|| Silicernium dicitur cocna /ìt-nebris, quam
Graeci Tiegièenivov v-ocant. scd
J^-errius exisli-
tnaty cibi genus, ^-uod nos farci-
rne» dìcimuS) quo purgabatur letumf familia,
silicernium dici) quod, cuius n- online ea rcs
instituebatur , t-s iam silenlium
cernerei. Caecilius 06-olostate: "Cre-
didi silicernium eius messe -j- esuruni."
\\Sudum Vcrrius ait siV/-nificarc sub
mlunt. scd auctor -uni omnium fere
exempla poscunt, ut sud -us siceum signiiìcet.
itaque sudum quasi tendimi, id est, sinc udo, ut se-
curus sinc cura.
|| Sublesta antiqui dicebant infir-
ma et tcnuia. Plautus in Persa : "Ad
EMEND. LECT. Qu. XIII, 31, 9. efrve, ». fletu. '20.
tioni. 15.' 1C. «Ii'a couijiìura. 21. oxvao natxxeSvi
29. et] de le mi uni. e uhi luci fugai 30. sedatore. ipse
si immigrant infamiae,
jjravior paupertas fit, fides sublesti-
or." id. est infirmior. Idem in INcrvo-
laria vinum ait "sublestissimum ,"
5 quia infirmos facìat Tel corpore, vel
animo.
||Satur, et vir, et caro non habentl. |] Supel-
lectilis recto casu, et senis ratione di-
10 cebantur, quae nunc contraria vi-
denlur esse finilioni portionis-j-: quia
omnia vocabula X littera finita
per declinationes obliquorum ca-
suum syllabam accipiunt. bacc autem
15 duo descivcrunt ab ea, ut alla com-
pium-{-, quae non ideo infirmare de-
bent praeceptum.
UScurrae vocabulum Yerrius ineptis-
20 siine aut e\ Gracco trachini ait, quod
est SlvTPOAZAIX", aut a sequendo, cui
ma<;is adscnlitur , quod et teniiioris
fortunae bomines, et celeri alioqui,
qui honoris gralia persequerentur
25 quempiam, non antecedere, sed sequi
sint solili. quia >idelicct dicat Lu-
cilius: "Cornelius P. noster Sopiadag
dictof, tcnipusquc intorquet in ip-
sum f oli et 7 delirò, luci ellictaeT, atque
30 cinaedo. et sedatori 7 adeo ipsi- suo, quo
rectius dieas. ibat forte domimi, se-
quimur multi, atque frequente*. *" cum
scculos videri velit, ob eorum iur^ia ,
non ob adsuetum ollicium.
ne esse. Q«. XIII. :!:, S. mèétt il. finiti»**» wr»r»r-
Ì8. Ssimimdmm <ìic,<.^ '.'>. '2'.>. temyus yiiiini lor^HfoI ijtsum.
Post i. ein.udo non inlcrnun^nidum , yo<\ dicas T. 31. nonni"! •
(140)
PAULI DI4C0IM EXCERPTA. LIB. XVII.
295
Strufcrtarios dicebant, qai qnaedam sacrificia adarbores fulgoritas faciebant, a fcrto scilicet qnodara sacrifici! genere. (HO)
Silicei' ni uni crat gciius farciminis, quo flctu familia purgabatur. Dietimi autem siliccrniiim , quia cuius nomine ca
res instituebatur , is iam silcntium cerneret. Caecilius : "Credidi siliccrnium cius me esse esurum."
S ii (1 u ni siccum . quasi scadimi , id est sinc mio. Securus sin e cura.
Sublesta infirma et tenuta. Plautus : "Gravior paupertas fit, fides sublcstior," id est infirmior. Idem vinum ait 5
"sublestissimum ," quia infirmos faciat vcl corporc vcl animo.
ANNOT. FESTI. Qu. XIII, 31, 1-4. Verrium supervacaneuni a
gupcrvacuo distinxisse, statui cum Urs., sed discrimen aliud finsi. Cf.
Suppl. Ann. Ultima addidi propter Pauli testimonium. 5. Strttfert.]
Lorum supplendorum auctor roibi fuit Urs., buie Scal. 6. mines]
cod., vg. omines codici tribuit Urs. 8. noxarum] interim posui,
doncc meli us aliquid reperiatur. piacularittm , quod Scal. et Urs. po-
suerunt , dici non potest prò piaculorum. 9. struae] strue corr.
Scal. Urs. Post li. v. delevi punctum, quod est apud Urs. 10.
aduni] cod. vg. faciant Urs. 11. Precor te] Hic versus ncque
in cod., heque in vg. maiusculis litcris expressus est, ut apud Urs. De
formula restituenda v. Suppl. Ann. ter] et vg. 12. itilo] vg.
nullo Urs. Ilo nunc in cod. legitur. 14. Suberies] Urs. supplc-
menta petita sunt ex Isidori Origg. XVII, 7, 27. 16. hibernacu -]
cod. hibernacttl vg. hibernaculi Urs. Ego li transtuli in sequentem
versimi, qui in cod. vacuus relictus est, quod Urs. non indicavit. 18.
Siliccrn.] cf. Donat. in Tcrent. Ad. IV, 2, 48. Serv. in Virg. Aen. V,
92. Nonius p. 48, 4. Fulgentius p. 500. : et de farcimine ilio Arnob.
adv. gent. VII, 24. In rciiciendo arliculo ubi a Scal. et Urs. disces-
serim, v. in Suppl. Ann. 21. uod] cod. vg. quod totum codici
tribuit Urs. 22. letum] cod. vg. fletum Urs., qui corr. fletti.
Itcni v. 23. n ad ornine «b Urs. temere adiectum est. 25. Caecil.]
Botbe P. Se. L. V, II. p. 140. fr. 5. Spcngcl. Caecil. fragm. p. 34.
fr. 5. In Ob-olostale eoo. et vg. non babent Ob , ut Urs. 26.
messe] scr. me esse, quod vg. tanquam e codice ponitur. 27. Hic
t. in cod. vacuus est, quod Urs. notare neglexit. 28. 29. sub-
iicitiui] supplet Urs., recte. Ita semiitditm putat esse sudum Pbilargyr.
in Virg. G. IV, 77. Serv. Fuld. in Acn.VIII, 529., ipsumque subudum
ad e \ plica n cluni vocabulum adliibct Serv. in Acn. 1. 1. Apud Non. p.
31, 14. legitur: Sudum dictttm est quasi semidium, sed et bic scribendum
semiudutn : quo voc. ctiam Arnobius utilur adv. gent. VII, 3. 29.
uni] cod. vg. orttm Urs. , ut e codice pctitum. 30. us] cod. vg.
* Urs. 33. Sublesta] cf. Non. p. 177, 11., qui Plauti versus minus
fidelitcr reddit. Isid. Gloss. : Sublcslis , inftrmus , trislis. 34.
PI. in Persa] III, 1, 20.
Qu. XIII, 32, 3. 4. in Nervol.] Botbe p. 410. fr. 5. Pcrperam
ctiam voce, quia . . animo tribuuntur Plauto. 7. In hac pagina,
ut numcros vcrsuuiu constarci, post v. 6. et 17. vacuuni spatium reliqui,
quanquam neque ab Urs. , ncque ab Arndtsio indicatimi. 8. non
habent] obliqua supplent A. Auc. Dac. , contra sententiam Festi pulo.
Cur cnim viri non baberetur obliquus casus voc. vir, ut liberi voc.
liber? Sed non babent ilva'loyiav vir, satur, caro : quod voc. cum Grae-
cis literis exprcssum csset, facilius excidcre poterat. 11. flnitioni
porlionis] fin. proportionis vg. et sic corr. Urs.: sed finitionis proportioni
scribendum est. Proportioncm eniin dvaXoyiav intelligit (cf. Varrò de L.
L. X. §. 2.) linitionem sv Italiani voc. finientem. 15. desciverunt ab
ea] quod senex nulla , supcllex duabus syllabis augetur in declinando.
15. 16. alta compiimi] alia eomplurà vg. , et sic corr. Urs. 19. 20.
ineptissime] pcrlinet ad traclutn, non r.d ait. 21. SKYPOAZAIN]
con. vg. Oxvooufciv vg. schijpoazain Urs. avyxvQiXv coni. Scal. oxiq-
tu^iv (fort. oxioxùv) Lind. Verbum currcndi potestate praeditum fuisse
putat Lobeclì. Aglaopb. p. 1317., ut a/.v(>cuZ,(i.v , quod cum praev. arcò
compositum babeat Hcsycb. Sed Hesycbius babet utioxvqik^uv, non «.tto-
oxi'oHiZftv , et nulla caussa est, cur ctiain boc etymon a currendi verbo
pctitum autumemus. Opinor potius verbum lue fuisse , quemadmodum
oxioatfft'iiv est vel oxtiìo^atxritv. In axioog, oxiòóot; , oxVQoq Uncina vit
scribendi consuctudo. 22. tenuiorìs] cod. vg. tenuiores Urs. 26.
27. jLiici'J.] ine. 6. apud Dousam. 27. 28. Scipiadas dicto] Scipiades
dieta Scal. , cuius ratio valde contorta est. Scip. diclus coni. Dousa.
Scipiadcm dico Lind. probabiliter , nisi quod a in Scipiadam servar!
potest. 28. temp. . . ips.] penilusque inlervenit ipsi Scal., intole-
rabili audacia, tempusque inlerduit ipsum Lind., quod vult esse i. q. in-
lerpellat. Tentavi: temptts quom torqueat 'ipsum. 29. oti et delicis]
cod. o. et dcliciis Urs. vg. molli et d. coni. Scal. Orci dcliciis Dousa.
oti, et delìcias Li>d. Milli et delendum videtur. luci cflictae] Luci,
efjìtjiue coni. Scal., sed idem sccundis curis: et lucif'utjae. litcifitgae
Lind. Si scripseris cum lucifuga et proximo v. sedatore structura ex-
pediri potcrit. Punctum v. 30. post voc. cinaedo , et v. 31. post dicas
tollcnduin. 30. adco ipsi suo] assiduo coni. Scal. ipse suo Lind.,
omisso adeo, quo non opus est, si ef superiori versui additur. sectatori
adeoque suo Dousa, "nisi quis malit Scurrae adeo ipsiusque suo." De
explicando boc vexatissimo loco y. Suppl. Ann.
ANNOT. PAULI. 1. Strufcrtarios] vg. Lind. serufert. boni codd.
fulijoritas] rctinui e bonis codo. fultjur, vg. Lind.
296
PAUL! DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(140)
Secus aliter; haud secus , non aliter.
Stipe ni esse nummum signatum testimonio est et de eo'f , quod datur in stipendium militi, et quam sponde tur pecunia,
quod stipulavi dicitur.
Sobrinus est patris mei consoli lini filius et matris mcae consoli rinae filius.
ó S oro ria re mammae dicuntur puellarum, quum primum tumescunt.
Surregit et sortus prò surrexit, et quasi possit fieri surrcctus , frequenter posuit Livius.
Sors et patrimonium significat. Unde consortes dicimusj et dei responsum et quod cuique accidit in sorticndo.
S ora e um est, quo ornamenta portantur scenicorum.
So bri uni vicum.Romae dictum putant, vel quod in eo taberna nulla fuerit, rei quod in eo Mercurio lacte , non vino
10 supplicabatur. Sons nocens; insons innocens.
So dal e s die li, quod una sederent et essent , vel quod ex suo datis vesci soliti sint, yel quod inter se invicem suade-
rent, quod utile esset.
Sodes si amles , uti sis prò si vis, et il lieo prò in loco. Tercntius in Andria: "Die, sodes, quis beri Cbrysidem
babuit?"
ANNOT. FESTI. Qu. XIV, 1, 3. Stipem] cf. Varrò de L. L. V.
§; 182. 4. de eo quae] id quod vg. : ita corr. Urs. 6. So-
brinus] cf. Qu. XI, 32, 31. v. propius sobrino. 8. isdeni] con.
iisdem Urs. 10. consobrino] sobrino corr. A. Auc. in mg. Urs.
11. Sororium tigillum] de cationi re Liv. I, 26. Dion. Hai. Ili, 22.
Aurei. Vict. de vir. ili. 4. : sed Festo quaedam propria sunt. Paulus
eum articulum transtulit in p. 143. 13. Metti] Metii corr. Urs.
cum vg. : sed non opus est. Fufìtii] Suffetii corr. Urs. cuna vg. :
sed rectius Fufetii correxisset. Sic, $>ov<pirioc,, est apud Dionysium.
14. Hor. et Curati] horati et curati con. Horatii et Curatii Urs. in
contexto Labet, et corr. Curiatii, ut vg. legitur. 17. viclorque]
Urs. victoque eoo. 19. nomine] Urs. nomino e con. notatimi
babeo. 21. sceleri] sceleris corr. Urs., ut vg. legitur. 27.
28. lun. Sororiae] Iovem etiam babet Tigillum Augustin. de C. D. VII,
11. 29. noxia] cf. annot. ad Fest. Qu. IX, 23, 33. 31. So-
roriae] Sororiare corr. Uns. cum vg. Cf. Paulus p. 68. v. fratrare.
34. 1. Plautus in Fribol.] Bothe p. 438. fr. 6.
Qu. XIV, 2, 1. Fribol.] Frivolaria corr. A. Acg. in mg. Plauti
versus Scal. sic resarcit: fune papillae primitus Fraterculabant. illud
volui dicere, Sororiabant. quid opus est verbis. Urs. : fnne sororiabant
papillae primulum, sed illud volui dicere, fraterculabant. quid opus est
verbis mullis. Hunc deserui propter mctrum et sentcntiam, illuni propter
spatia in con. indicata. 5. .sorfus] id prò sorctus dictum est, ut
fartus, artus prò farctus, arctus : sorctus autem erat prò surrectus. Non
opus est, ut sorctus scribatur , ut in Forccllini Lexico legitur. 7.
Livillus] Livius Paulus babet, sine dubio recte. Botbc P. Se. L. V,
I. p. 20. ine. 49. 9. consortes] cf. Paulus p. 55. v. desertiones,
et p. 62. v. erctum citumque. 10. Dei'*] Dei corr. A. Ave. in mg.
Urs. resp] con. vg. respon Urs. codici tribuit. 11. Soracum
Polluci X, 29, 136. est oùyaxoq, rò dyyitov, ìv «5 tk oxivi] xùv vxoxgiTUJv.
Sarraca temere immiscet Meurs. Exerc. crit. II, III, 5. 12. orna*
menta] dicuntur personae et vestitus bistrionum , ut saepe apud Plau-
tum. Hoc fortasse faciet ad Varronis illa VI. §. 76. intelligenda : In-
didem (ab ore) ornamentimi, quod, sicut olim, ornamentum scenici pie-
ri q ne dicunt. Apud Vitruv. V, 7. spatia ad ornatus comparata sunt,
quac Harpocr. v. nuQuaxrjvia dicit Tonov tci»? fi? rov Jyajru xctgaoxfvaìc.
13. Plautus in Persa] III, 1, 64. 14. iccillum] eecillum corr. Scal.,
ut apud Plautum legitur. 18. ali, quod] aliquod con. Tg. alii
quod Urs. 18. 19. lacte non vino] noii lacte sed vino Urs. contra
sententiam; nam bi sobrium virimi dictum statuerunt a >ry aXiai j &voiaig.
19. 20. Sonivium] cf. supra Qu. XII, 13, 33. v. puls. 22. plus]
puls corr. Urs. quadr] eoo. vg. Urs. tantum quad e codice af-
fert. ex ore, quod Urs. post quadrupedive addit, non satisfacit. Ser-
vio auctore in Virg. Aen. III, 90. p. 192. ed. Lion. etiam appellatur
tripudium sonubium (scribe sonivium), si arbor sponte radici tus cadat,
si terra tremat. Cf. Fest. Qu. XV, 19, 32. v. spiciunt. .Som/] sin-
gulare dixit Ausonius in tecbnopaegnio. Cf. Paulus p. 83. v. insons.
26. ex suo datis] intelligit ìgavov. datis Pauli libri praebent , dapibus
in Paulo corr. Scax., et in Festo suppl. Urs. 27. se] eoo. vg. Urs.
id tanquam ex supplem. ponit. 28. ess] cod. e*-- vg. Lrs. 29.
congre] congeras corr. Scal. Urs. , collato Festo Qu. XVI, 5. p. 190,
20. v. tappulam. Praetulerim congerras. Cf. annot. ad Paulum p.32.
v. cerrones. vocar] cod. vocan vg. voca-ri Urs. 30. yigua]
non in cod. est, sed suppletum a Scal. Urs. 31. Sodes] cf. Pau-
lus p. 39. v. cumalter, et annot. Cicero Orat. 45. si] co», vg.
sis Ues. 32. Terent. in Andr.] I, 1, 58.
ANNOT. PAULI. 2. et de eo] boni codd. , quod servavi , quoniam
ab ipso Paulo scriptum esse apparet. 9. putant] vg. Li>d. putn-
tur boni codd. 13. uti] M. ut Gc. Illud Fosti libcr babet.
QU. XIV, 1. (105)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII. QU. XIV, 2. (106) 297
^
|| SecusValg-iusputatexGraeco quoti est sxds dictum. ab-
surde scilicet. significat enim aperte aliter, exemplis
omnium fere,qui eam vocem usurpant. || Stìpem esse num-
, | mum signatura, testimonio est et deeojjuaef datur sti-
- pendium militi, et cum spondetur pecunia, quod stipu-
lali dicilur. || Sobrinus est, ut ait Gallus Aelius, patris mei
consobriiù fìlius, et matris meae consobrinae
C filius. femina isdem de causis a p polla t
fratrem, et fratrem patruelem, et consobrinum,
et propius consobrinof, et sòbrina. iidem gra-
dus in sobrina quoque sunt. ||Sororium tigil-
lum appellatur hac de causa. ex conven-
tione Tulli Hostili regis, et Metti Fufitiif du-
cis Albanorum, Trigemini Horati, et Curati \
cum dimicassent , ut victores sequeretur
imperium, et Horatius noster exsuperasset,
victorque domum reverteretur, oh via soror,
cognita morte sponsi, sui fratris manu occisi;
aversata est eius osculum , quo nomine
Horatius interfecit eam. et quamquam a patre
absolutus sceleri f erat, accusatus tamen
parricidi apud Duumviros, damna-
tusque provocavit ad populum, cuius
iudicio victor, duo tigilla tertio
superiecto, quae pater eius consti-
tuerat, velut sub iugum missus,
subit, consecratisque ibi aris Iunoni
Sororiae, et Iano Curiatio, libera-
tus omni noxia sceleris est auguriis
adprobanlibus. ex quo sororium id
tigillum est appellatum. || Sororiae f
mammae dicuntur puellarum,
cum primum tumescunt, ut fra-
terculare puerorum. Plautus in
EMEND. LECT. Qu. XIV, 1, 4. et id yuod. 10. sobrino.
Qu. XIV, 2, 1. Frivolaria. 7.tivius. 10. Dei. 14. e
Fribolaria f : cefraterculabant mulieri
papillae pri -mum : • sed ■ illud
volui dicere , sororiabant. quid
opus est verb-w pluribus?" \\Surregit
5 et sortus an-tiqui ponebanl prò surrexit
et eius parti - cipìo , quasi sit surrectus , qui-
bus li. lavili - us •{• frequenter usus
est. || Sors et patrimonium signifi-
cai, unde con -sortes dicimus, et
10 Deis-j* resp -onsitm, et quod cuique
accidit in so -rtiendo. \\ Soracum est,
quo ornamen-fa portantur J sceni-
corum. Plau - tus in Persa: Cilibro-
rum iccillumf habeo plenum soracum"
15 ||Sobrium vicum dictum putant ...
et Aelius, quod in eo nullus tabernae
locus neque caup - onae fuerit.
ali, quod in eo W-ercurio la eie , non
vino, solitum sit supplicari. ||iSom-
20 vium tvipn -dium, ut ait Appius
Pulcber, quod sonet, cum putto exci-
dit plus f , quadr - upedive . . . . || Sons
nocens, ut ex c-ontrario insons in-
nocens. || Sodalis quidam dictos esse pu-
25 tant, quod una s-ederent essentque ;
alii, quod ex suo datis vesci soliti essente
alii , quod inter se invicem suade-
rent, quod utile ess-et. eosdem, quod coeant
crebro , congre f vocar -i a Graeco
30 vocabulo, quod est -ys§§a.
||Sodes? si audes, uti si-s prò si vis, et illieo
prò in loco. Terentius in Andria: CiDic
sodes, quis heri CAxvy-sidem habuit?"
|| Surum dicebant , ex quo per demi-
13. Fufetii. 14. Curiati. 21. sceleris.
ccillum. 22. puls. 29. congerras.
31. Sororiare.
Pp
298 QU. XIV, 3. (107) FESTI FRAGM. E
nutionem surculus fac -tum est. Plau-
tus in surus non est ti hi."
surum dicebant pai- uva ^ item: nam qui-
e us surculis,
ni, tum poli-
ebant . r .' • • • • • • • aut asulae
. Ennius: uIn unum su-rusf surum
ferte: tamen defende -re possent."
\\Suremit, sumpsit . . . ((Inaue inanimi su-
remit hastam." eli "puerum surempsit,"
. . . . . . . pue - rum sustule-
rit. || i(Sy riunì non Scyr -ium" dlxit:
est, quod cum
' . ciò nobilissi-
mi atquc ob eam
issimus semper
i- usi Unii, cum
imus sumcre-
tur is , qui esset .... ipso dignior.
GKvqiov -iteti 0VX8TI av-
gtov t. quod si mon-
... .... . . . tem non num-
quam Socra tem. quas
con iccc - rat in librimi
quem inscripscrat Scy-
rium gratia id appel-
la || Sminuii - ssi dicebaulur
murmuratores . . Naevius : "odi, inquit,
summussos , prò -inde aperte dice,
quid sietf quod limes." Ennius in sexto
Annalium: "JT-ntus in occulto niussa-
bant." ci Ennin-s in Androniacha : "di-
cere . . . . no -n est: nam mussare si-
luvenliu-s in Agnorizomene f :
EM. LECT. Qu. XIV, 3, 7. surum ad. 31. Anaanoriz.
10. curiosa. 14. Solia. 18 19. soliaria. Ti. a solo, lavundi.
COD. FARN. L. XVm.
QU. XIV, 4. (108)
"quod potes, sile, cela, occulta, tege,
tace, mussa, mane." ||Sum, prò cura
usus est Ennius li. I. : "At tuf non ut sum
summa-j- servare decet rem." et I. II.:
5 "Atf se se sum quae dederat in lumi-
nis oras." || Sollo Osce dicitur id quod
nos totum vocamus. Lucilius : "suasa-j-
quoque omnino dirimiti, non sollo
dupundi", id est, non tota, idem Li-
10 vius. Sollicuria, in omni re curioraf.
et solliferreum genus teli , totum
ferrcum. Sollers eliam in omni re pru-
dens 5 et sollemne, quod omnibus
annis praestari debet. || Solla 7
15 appellantur sedilia, in quibus non
plures singulis possint sedere,
ideoque soliar sternere dieuntur,
qui sellistcrnium habent , et so-
larla v vocantur Babilonica, qui-
20 bus eadem sternuntur. quae, ut a-
it Vcrrius , omnia ducta sunt
solo 7. alvei quoque cavandi- gratia
instituti, quo singuli descendunt,
solla | dieuntur. quae ascendendo 7
25 potius dieta videnlur , quam
a solo. Il Sollistimum , Ap. Puleber
in Auguralis disciplinae 1. I. ail.
esse tripudium, quod aut - exei-
dit ex co 7, quod illa feri: saxum ve
30 solidum, aut arbos >'niradix
ruit, quae nec prae vitio, bumanif
caedanlur ve, iaciantur ve, [ul-
lanlur ve. ||Solum, teriam. Ennius
1. III. : "Taiquinio dedil imponimi
Qu. XIV, 4, S. te. 4. niiHnaiH. 5. ./ •/. '. risa. S. redimiti
li. solia. a sedendo. 5S. jiiom «ri. ?\». »rr. 11. kimmnmre ri.
(140)
PAUL! DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
299
Su imi ni dicebant, ex quo per Jcmiautlonem fit surculus. Ennius : "Unus surus surum ferrei, tamen defendere possent."#
Suremit sumpsit : "Inque manus surcmit hastam." Surcmpsit siistulcrit.
Su in mussi murmuratorcs. Nacvius : "Odi, inquit, summussos , proinde aperte dice, quid sit." Tercntius ^ mussare (I41)
prò tacere posuit, quum ait : "Sile, cela, occulta', tege , tace, mussa."
Sum prò eum usus est Ennius. •>
Sullo Osce dicitur id , quod nos totum vocamus. Livius, sollif crreu m, genus teli, id est totum ferreum. Sollers
eliam in omni re prudens, et solle inno, quod omnibus annis praestari debet.
Solla sedilia , in quibus s'iuguli tantum possunt sedere, idcoque soliar sternerc dicuntur, qui sellisternìum babent,
et sola ri av vocantur Babilonica, in quibus eadem sternuntur.
Solum tcrram dicunt.
10
»
ANNOT. FESTI. Qu. XIV, 3, 1. Plau-] cod. vg. Pia Urs. 3.
pallini] cf. Paulus p. 45. v. crebrisuro. 4. 5. 6. Urs. additam.,
quac omisi, v. in Scppl. Ann. 5. m] cod. vg. rum Urs. 7. 8.
Enti.] de hoc versu v. Qu. XIII, 2i, 1. v. rigido. 9. Suremit] cf.
annoi, ad Paulum. Coniectanea de bis posui in Si i ri . Ann. mattimi]
manus Paulus. 11. pue-rum] in cod. , ut vg., legitur pue (e in cod.
formam diphthongi ne babet) eum parva lacuna. Urs. uerum tanquain
e codice ponit. 12. St/rium non Scyr.] Urs. quae bic rcposuc-
rit et quae milii infuissc videantur, v. in Suppl. Ann. tu hi] l'uni
incertuin, an eum in cod. chhi vg. Urs. 14. ciò] nio vg. 18. ihih.s]
co», vg. mus tantum Urs. codici tribuit. 20. oxvniov] non est
in cod., sed ab Lrsino prol'ectum : quanquam id voc. etiam in annot.
ab eo ut e codice ductum profertur. 28. Piaev.] Botbc P. Se. L.
V, I. p. 95. ine. 22.. 29. aperte ilice] dice aperte verba ponit Scal.,
propter diaeresin in medio tetrametro, ut videtur: sed plus >alet Fosti
et Pauli codiciuu conscnsus. 30. quid siet] Scax. recte, quid rit
Urs. ex Paulo. times] cod. vg. Urs. id supplcm. altribuit. 30.
31. Emi. in sexto ^nn.] v. Paulus p. 100. v. mussare eum annot. 32.
Uttn. tu Androm.] liollte V, I. p. 35. fr. 5. Accius posuerat Urs., sed
ab boc Andromacbe iure abiudicatur. Hunc versum Urs. sic explet :
Dice iam mater non est: nam (corrigit l'atn) mussare sine. Volait certe
dicere. 34. Iuventius] de buius poetae nomine , quod Paulus in Te-
rcntius mutavit, v. Sippl. Ann. Atfnoriz.] Anagnorizomene corr.
A. Acc. in mg. Urs.
Qu. XIV, 4, 1. sile] prò pyrrhicbio est, ut emeiatur tetrameter tro-
ebaicus. occulta] culla manti scc. scriptum est; eaedcmquc sylla-
bae iterum scriptae fuisse videntur in lacuna proxime sequcnli. 2.
Sunti] cf. annot. ad Paulum p. 30. v. callim. 3. Ennius] Urs.:
enius cod. li. /.] I, 152. apud Merulam. tu] te corr. Menila.
4. summa] su ut mani vg., et sic corr. Urs. Menila. I.] cod. li. Urs.
//] II, 28. Mer. 5. At se se] Accedit corr. Merula. Ad scse
Dac, cogitatione addens advocat vel simile verbum. 6. Sollo] cf.
supra Qu. XIII, 29, 10. v. solitaur. 7. Eucil.] fr. ine. 38. apud
Dousam. sh«:.s«] vasa corr. A. Adg. in mg. Urs. Dousa, recte:
nani suasum coloris noinen, de quo v. Qu. XIV, 8, 12., ab bac re alie-
nimi. 8. dirimit] redimii corr. Dousa: quo mctrum adiuvatur, sen-
tentia non expl.inntur. sollo] solla vg., et sic corr. Urs. Dousa:
sed sollo Osce dici ipse Festus monuit. 9. dupundi] dupondi vg.
Dousa, qua correctione non opus est. 9. 10. Livius] bic sollo dixit,
non sollicuria, ut creditur. Botbe P. Se. L. V, I. p. 21. ine. 55. 10.
citriorn] curiosa corr. A. Acc. in mg. Sollicurio et curiosus coni. Dac,
temere. 14. Solla] Sola vel Solia coni. A. Auc. in mg. : boc
probaut Scal. Urs. 17. soliar] solla vg. Quod in con. est, recte
tuetur Scal. Idem voc. posuit Varrò in Cosmotoryne apud Non. p.3, 25.
18, sellisi.] cod. vg. sollist. Urs. lllud unice verum, auctorc Ernestio
in Tac. Ann. XV, 44. aliisque VV. DD. Qui sellisternium habent, sunt
aTQuiTat. dcarum. 18. 19. solar.] soliaria corr. Scal. .22.
solo] a sollo corr. A. Aog. in mg. Scal. Urs. : sed Verrii sententi»
postulat: a solo. cavandi] lavandi vg., et sic corr. Urs. 24.
solla] corrige solia. ascendendo] a sedendo vg. , ita corr. Urs.
Cf. Qu. XV, 16, 12. 26. solo] sollo vg. , et sic corr. Urs.: non
recte. His ultimis verbis Festus totam Verrii sententiam de etymo solii
repudiat. Solisi.] cf. Cic. de div. II, 34, 72. 28. quod]
cornicio quotn. aut] avi vg., sic corr. Urs. 29. eo] pitto
fuisse ore. 30. ani] aut si coni. Lind. , nescio quam ob caussam.
arbos iwir.] idem fere dici sonivium, annotatum est ad Qu. XIV, 2, 22.
31. Immuni] Immanaue vi vel humi cadant coni. A. Auc. in mg. lllud
inerito praefert Urs. 33. 34. Ennius l. III.] Ili, 6. Mer.
ANNOT. PAULI. 1. possati] ed. vet. vg. posset Lind., quod er-
rore factum puto. 2. Suremit] M. (qui poetae verba om.) sur-
remit Gc. vg. Lind. Surempsit] Gv. surrempsit M. vg. Lind.
3. Tercntius] v. annot. in Fcstum. 6. Livius] Mirum quod Paulus,
eum ncgligenter Livii nomen ad aliam rem transferret, casu vera dixit,
nam Livius rerum Romanarum scriptor solliferreum memoravit XXXIV,
14. 8. sellisternìum] sollislern. M. 9. solaria] v. annot. ad
Festum.
Pp*
300
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(141)
Solea vel ea dìcitur, quae solo pedibus snbicitur, vel genus piscis, vcl materia robnstea, super quam paries craticius
exstruitur.
Solox lana crassa, vel pccus lana non tectum *. Titinnius: "Lana soloci ad purpurani data" 5 et Lncilius : "Pascali
pecore ac montano, liirto* alque soloce."
5 Sos prò eos antiqui dicebant , ut Ennius: "Constitit inde loci proptcr sos dea diarum^."
Sos interdum prò suos poncbant; per dativum casiun idem Ennius effert : "Postquam lumina sis oculis ," prò suis.
Sultis si vultis. Plautus: "Sequimini me hac sultis $" et Calo: "Auditc , sultis , mililes."
Sola tu m genus morbi.
Solipugna genus bestiolac malefìcac , quod acrius concitaliusque ut fervore solis , unde ctiani nomcn Iraxif.
10 Sospes salvus. Ennius tamen sospitem prò scrvatore posili t.
Sospitare est bona spe afficcre, aut bonam spcin non fallcre.
Succrotilla vox, tenuis et alta. Titinnius: "Feminina fabularc* succrotilla vocula."
ANN. FESTI. Qu. XIV, 5, 1. aliubi] alibi corr. A. Acc. in mg.
Ubs. 3. solea] nos dicimus : Schwellc, Schuiellcnbalhcn. 5. prò]
per in con. esse affirmat A. Aug. in mg. robustea] robusta corr.
Urs. cum vg. : sed constat illa vocabuli forma ctiam Vitruviuin liti.
6. paries erat.] nos: Fachwerk-Mauer. V. Vitr. II, 8. VII, 3. l'Ipian.
in Dig. XVII, 2, 52. §. 13. Cf. Paulus p.82. v. intenerivi. Solox]
Gloss. Labb. : Solox, ì'fitov nuj(v. l'ioni» de cloqu. p. 228. ed. Mai.,
laudatus a Forcellino : pallium philosophicum soloci lana. 8.
non tectum] i. e. pellibns , qualibus vcslilae crant pcllitac illac ove»
Galaesi (Horat. C. II, 6, 10.): de qua re pluribus agit Varrò de il. R.
II, 2. Explicuit Linb. 8. 9. Barrato] lìarathro vg. Barbato cm.
Ubs. Hoc nomen fuisse cius fabulae , arbilratur Mcrcer. in Non. p. 3,
20, et alii , qnanquam panini intclligitur , cur tam notimi vocnbulum
saepius quam semel in barratum et varratum abicrit. Botbe P. Se. L.
V, II. p. 59. fr. 4. 10. Lueil.] fr. ine. 48. ap. Dousam. Pastali]
Pascali corr. Urs. cum vg. Cf. Qu. XII, 11, 29. v. pascalcs. 11.
Sos] cf. Qu. XIV, 4, 2. v. sum. 13. li*. //.] libro primo vg.
Merula posuit Ann. I, 166. inde loci] ita Knnius ctiam apud
Paulum p. 86. v. lituus. 14. dea diarum] dia dearum rorr. A.
Auc. in mg., Turneb. Adv. XVII, 7., Urs. 14. I. Ili] III, 14.
apud Mcrulam. sos quae] cod., ut corr. Scal. que vg. et ln>.,
tanquam e codice. 15. 16. I. FU] VII, 57. Mar. 17. hor-
tantur bc] cod. hortanturve vg. Urs. ci corr. Scai.. Merula. ibi Liind.
ibei ad cod. formam proximc accederci. I. XI] XI, 7. Mer. Cf.
s'upra Qu. XIII, 23, 20. v. Romanos. 19. prò suos] v. annot. ad
Paulum p. 36. v. callhn. 20. .Emi.] Ili, 5. Mer. 22. Sultis]
cf. idem voc. Qu. XV, 17, 17. 22. 23. PI. in Frivol.] Bothe p. 43S.
fr- 3. 23. hac] Urs. vg. hanc COD. 24. sultis] Urs. vg.
slultis cod. Scai.. bunc versimi cum co, qui est apud Varron. de L.
L.VII. §. 58., coniungit. 25. in Bud.] Ili, 5, 40. hacc sultis]
Urs. vg. hcc stultis con. 26. M. Cato prò L. Cacs.] v. ntnyer.
Orr. fragm. p. 79. 31. Pacnv.] Bothe V, I. p. 1.')!. fr. ine. 22.
33. Salutimi' Plinium , notimi est, solatos dicerc sole correptos , >'. H.
XXIX, 6, 38. §. 119.
Qn. XIV, 6, 1. slfran.] Bothe V, II. p. 198. ine. 6. 2. ar-
qualo] de arquato morbo, qui et regius dìcitur, plura Nonins p. 35,
12. Isid. Gloss.: slurugìnosus arcuatus. Constat coni ni (irli uni proptcr
Intoni orulorum rolorcm etiam auraginem dictum esse. 3. tifine]
aurigine li i e putat filile Lrv, sine iusta caussa. Solipugna] soli-
pugam et solpugam idem animalculum dictum esse constat: sed illudi
ninni < Pauli codd. tuentur. 7. ferre] fere corr. L'rs. 9.
f'ergil.] Acn. > III, 470. Hunc intclligi vidit L~RS. Scai. l'armiurn in
Teucro significali putaverat. 12. parrei»] De Urs. additam. v.
Sirri. A>>. 13. .-/ce] Bothe V, I. p. 2ó0. ine. S. , qui non recte
de Urs. supplem. iudicat. Ij-17. Enn. . . librr' Haec ex Paoli
exeerptis efl'eeit Lrs., et comprobatur ea vis adiva nominls sospet cogno-
mi no Iovis Iunonisquc sispitis. V. Qu. XV, 17, 19. v. sispes. Uno.
Ann. IV, 8. Mer. 17. sospit.] cf. Non. p. 176, 3. 21. Ti-
tinnius] cod. Titiniut l «s. vg. Bothe V, II. p. 74. ine. 12. fe-
mmina] feminea Lrs. v. Paulus. 22. 23. .-//"ron.j Bothe p. :
fr. 3. 23. episto-] epistul - vg. 26. M S;/ro~ Bothe p. 441.
Ilio sodellis ab A. Aio. mutatur in todillis . a Scai» et Las. in mg. in
todt-llis, ab codem in annot. (qui ad Varronis de L. U. M. falso provo-
cai in crocotilis. a Krchlio in todinis. At de toto loco v. disputata ia
annot. l'auli p. 11. v. crocotilluiu. W. 29. SucuU\ de hoc genere
machiuae v. Turueb. Air. VII. 25. Gesner. lex. rust. h. t. 31. p»r-
culi] scripsi e Cat. de 11. R. 19. porci snppl. Lrs., cuius reliqna sup-
plem., quauquam non sali^l'aciant, intacta rcliqui. S* ro/*»l] *••/-
flint corr. I i.s. .'.. rum que] eoo. in quo aliqnac litcrae post k.
v. crasac sunt. ruitque vg. riu'nt que Las., qui corr. quinque. Tot
11\. -uhi ni stcllas esse constai: casque hie intclligi vidit ìaiu Scaa.
QU. XIV, S. (109)
FESTI FRAGRI. E COD. FARN. L. XVIII. QU. XIV, 6. (110) 501
simul et stola regni." et aliubif: "Sed sola
terrarum postquam permensa pa-
rumper." ||Solea, ut ail Verrius , est
non solum ea , quae solo pedis subicitur,
sed etiam prò materia robustea, super quain 5
paries craticius extruitur. ||Solox,
lana crassa, et pecus, quod passim pas-
citur non tectum. Titinius in Bar-
rato f: "Ego ab lana soloci ad purpuram
data." et Lucilius: "Pastalif pecore, ac 10
montano, hirto, atque soloce." || Sos
prò eos antiqui dicebant, ut Ennius
li. II. : "Constiti! inde loci propter sos
dea diarumf." 1. III. : "Circum sos quae
sunt magnae gentes opulentae." 1. 15
VII.: "Dura censent terrere minis,
liortantur bef sos." 1. XI. : "Contendunt
Graios Graecos memorare solent sos/'
interdum prò suos ponebant, ut cum
per dalivum casum idem Ennius effert: 20
"Postquam lumina sis oculis bonus Au-
cus reliquit." ||Sullis, si vollis. Plau-
tus in Frivolaria: "Sequimini me hac
sultis legiones omnes lavernae." et
in Rudente: "Curate haec sultis mag- 25
na diligentia." M. Cato prò L. Caese-
tio : •' Audi te sultis milites, si quis ves-
trum in bello superfuerit, si quis non
invenerit pecuniam , egebit."
|| Solari sine praepositione dixisse 30
antiquos testis est Pacuvius, cum ait:
"Solatur, auxiliatur, bortaturque me."
|| Solatum genus morbi maxime a insti-
cantibus dicitur, cuius meminit
EMEND. LECT. Qu. XtV, 5, 1. alibi. 8. 9. Barbato? 10. Pascali.
Qu. XIV, 6, 7. fere. 'il. todillis. 33. volvunt. 34. quinf/ue.
etiam Afrani -ms in
arquato med - eri ver-
tigine. || Solip - ugna genus bestiolae
maleficae, q-uod acrius concitatiusque
fi t fervore so - lis , unde etiam nomen
traxit. ||Sos-/>es significai apnd
omnes ferref auc -tores salvimi} sic
Afranius in ep-istola: ilDi te sospitem
servent tuis." Vergilius li. Vili. Aeneid.
"Maxime Teu -crorum dnctor , quo sospite
numquam." En-iiius in .....
parcu leni et pa - trem di servate
sospitem." Ac-cius in uSì
rite ad patri -am sospes pervenis-
set." Ennius vi-detur servatorum signi-
ficare cum dix-t'Z: (iQuo sospile
liber." caeterum s - ospitare Verrius
ait esse bona spe affteere , ani bonam
spem non falle - re. || Succrotilla
tennis diceba -tur et alta vox.
Titinnius in u Femmina
fabulare succro -tilla vocula." Jtfra-
nius in episto-/a: 6iloquebatur succro-
tilla voce serio." Plautus in de-
scribendis mulie - rum cruribus
gracilibus in Syr-o: uCum extortis
talis, cum sodellisf cr -usculis." bel-
le , quae non pedibu-s valerent. \\Su-
cula est machinae genus teretis
materiae, et foratae, ac crassae ,
quam , ut uber scrofae , porculi circum-
stant sic, versant- esque ductario
fune voluntf. eodem no -mine nostri
stellas ruin quef dicunt9 quas appel-
li, dia dearutn.
17. hor tati tur ibei.
302 QU. XIV, 7. (11 J) FEST1 FRAGM. E
larunt a pluvi -a hyadas Grae-
ci. nostri forsitan- e.n'-stimantes a subus
dici saeculo panini e/o-quenti, dixerint
eas_ suculas. || Sue -cingulum ap-
pellabant antiqui bal-teum. Plautus.
iCAb Hippolyte succingul - um Herculis-j-
aeque magno neu - tiquam abstu-
lit periculo." || Sucerd - ae stercus su-
illum dicitur us: "simus
sucerdae." Titinnius: "()-uid habes, nisi
unum arcani sinc cla-\ì, eo condis
sucerdas?" Sicut a su -e succerda,
ita ab ove ovicerda. homo opieer- f
da homi - nem , quem Sol
t. || Suburanam
tribuni olim succisanamf
appellatala esse puta-nt ex nomine
m imam illam quoque
Sue -cusanam dictam
mi-ratum esse.
pagi Succusa-
ni , in quo milites exercerentur.
|| Succidanea hoslia appcllatur , quae
secundo loco caedi- tur, quod quasi
sub priore cacdalur: quidam a suc-
cedendo , non a succi- dendo dictam
putant. || Suggillalum dici exislimaiit
ex Graeco vocabulo , quod ea pars, quae
est sub oculo , xv-Xov ab iis dicitur.
\\ Sycophantas qui -dam ex bac causa
appcllatos elicunl. Atticos quondam
iuvenes solito -s aiunt in borlos
alienos inrumpcre , ficosque
deligcrc. Quam o-h causano lege factum-}-,
EMEND. LECT. Qu. XIV, 7, 6. Hercules. 13. ovicer-.
27. salini*. 33. A ccìus. 34. /iute si.
COD. FARN. L. XVIII.
QU. XIV, 8. (112)
10
15
20
25
IO
qui id fecisset, capite -J- esset ei. quam poe-
nam qui persequerentur ob parvola
detrimenta , sycophantas appella-
tos. || Sulci appellantur, qua ara-
trum ducitur, vel sationis facien-
dae causa , vel urbis condendae.
rei
fossura reclis lateribus, ubi arbores
serantur. fulmen quoque , qua eius
vestigium , similiter appcllatur.
quod \ocabulum quidam ex Gracco
liei uni, quia illi dicant oKxÓf.
li Suasuin , colos appcllatur, qui iit ex
stillicidio fumoso in vestimento albo.
Plautus: "Quia tibi suaso infecisti pro-
pudiosa pallulam." quidam autem le-
gunt in suaso. nec desunt, qui dicant,
onmem colorem , qui fiat inficiendo,
suasum vocari , quod
dotar in alium ex
|| Saltum Gallus Aclius
tionum , quae ad ius
ita definii: "Saltus est,
et pastioncs sunt , quarum causa ca-
sae quoque : si qua particula in co Bal-
ta pastorum , aut cuslodum eausa
aratur, ea res non peremit nomen
saltui-j-, non magis, quam fondi, qui
est in ap;ro culto, et eius causa ha-
aedilìcium, si qua particula
||Supereseit,
Ennius: "•Duni
Romanus Ioga
in Cbrysippo:
quasi
albo
1. li.
persua-
transire.
sinrniiica-
pcrlincnt,
ubi sil\ae
bet
in eo habet silvani
significai supcrcrit.
quidem unus
supcrcseit."'
et
homo
Acer 7
"Quin bine t supercscit, Spartani atque
16. S
UCCIUd II 11 in .
34. e ii ii ( ti in .
Qu. HI . s. 1. tmrit*l.
(141)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
305
Succingulum balteum. Succida stercns suillum. Titinnius: "Quid habcs nisi imam arcani mjn
sine davi, eo condis sucerdas?" Sciscito, sententiam dico.
Succidali e a li ostia dicebatur, quae secundo loco caedebatur, scilicet sic appellata a succedendo.
S uggì Ila tu m dicitur ex Gracco, quod ea pars, quae est sub oculo*, kylon* ab eis dici tur.
Sycopbantas" appellatos bac de causa dicunt. Atticos quondam iuvenes solitos aiunt in liortos irrumpere ficosque de- 5
ligere. Quam ob causam lege est constitutum , ut, qui id fecissct, capite truncarctur $ quam pocnam qui perse-
querentur ob parvola detrimenta, sycophantas appellatos. Solcus dictus a Graeco, qui ab illis òXycóg appellatur.
Suasum colos appellatur, qui fit ex stillicidio fumoso in vestimento albo. Plaulus : "Suaso infecisti propudiosia pallulam."
Sunt qui omnem colorcm suasum velini appellare, quod quasi persuadetur in ali uni ex albo transirc.
Supcrescit, supererit. Ennius: "Dum quidem unus bomo Romac superescit." jq
ANNOT. PAULI ad p. 300. 1. vel genus piscis] adiecit Paulus, ut vg. rrumpere Urs. e codice profert. 34. b] cod., ut vg. ani ob
nisi in Festi cod. excidit. subicitur] M. Gu. , ut Festus. subiicitur
Cett. 3. non tectuni] Festus. contextum M. Gu. conteetum vg.
Lino. 4. hirto] hirco codd. vg. Lino. 5. dea diaruni] M. Gc:
ita Paulum e Festi codice scripsisse liquet. dea dearum vg. dia coir.
A. Auc in mg. 8. genus morbi] morbi genus Gu. Lind. 12.
*uccr.] sucrotilla M. utroque loco. femmina'] Gu. Lind. feminea
M. vg. fabulare] fabula Pauli codd. : sed reddidi ctiam huic
pulcrum tetrametrum versum.
ANNOT. FESTI. Qu. XIV, 7, 1. hyadas] punctum, quo id toc. a
Graecis disilludimi est ap. Urs. , dclevi , et Ubs. suppl. paululum im-
mutavi. 3. saee. . . eloquenti] modo latine loijuendi suppl. et corr.
Urs. IVostri imperite suculas, Cie. de N.D. II, 43, Ili. dixerint']
dixerunt corr. Urs. 5. Plautus] Men. I, 3, 17. 6. Ilerculis]
Hercules corr. Urs. 8. ae] est vg. Sueeerdae lue et postcaURS.,
ut est in cod. v. 12. Gloss. Labi). : Succerda , vóxongog. Sed Lucilio
est sùcerda, apud Nonium p. 175, 14. Cf. Festus Qu. Vili, 28, 24. v.
muscerdas. 9. limiti] de Dac. opinatione v. Suppl. Ani*. 10.
uid] cod. vg. Quid lanqtium e codice Urs. 11. vi] vg. Urs.; in
cod. nunc u tantum agnoscilur. Titinii versus est apud Botliium P. Se.
L. V, II. p. 74. ine. 11. 13. 14. opicer-da] ovicerda probabilitcr
corr. Furlanctt. in Forcell. Lex. 15. Versus laudatili- , sed quem
non audco refingere: Urs. conatum v. in Suppl. Ann. 16. «licci*.]
Succusanam coir. Urs. Cf. Varrò de L. L. V, 5. §. 48. et Festus ipse
Qu. XIV, 13, 5. v. Sublimili. Sed quam in hoc libro de Subura sive
Succusa sententiam Verrius pronunciaverit, tam obscurum est, ut ncque
Urs. sequi, ncque ipse lacunas explerc auderem. V. Suppl. Ann. 18.
m imam] umam vg. 23. Succù*.] cf. Geli. N. A. IV, 7. Serv. in
Acn. II, 140. VIII, 641. Paulus p. 122. v. praccid. agna. 25.
sub pr. caederetur] suecideretur suppl. Uns. : panini apte. 29. sub
oculo] supplevi cum Dac, quanquam in Pauli codd. sub collo est. sub
collo Urs. ).ov] -vXov vg. r.vkov recte suppl. Urs. v. Suppl. Ann.
30. Sycoph.] v. Boeckh. de pubi. Alh. oecon. T. I. p. 46. Cf. Paulus
p. 76. v. balapanta. 31. quond.] quosdam corr. Urs., quod boc
tum in Paulo legebatur : sed illud pracstat. 33. inrumpere] cod.
Urs. cod. tribuit. lege factum] lege factum vg. lege cautum corr.
Urs. legem fucinili vel lege snudimi Goni.
Qu. XIV, 8, 1. qui id] vg. Urs. quid cod. capite] capital
corr. A. Auc. in mg. Urs. 7. foss. rectis later.] buiusmodi sulcos
saepe intelligit Cato de R. R. , velut cum dicit e. 40. : Sulcos et scro-
bes feri seminariis. Cf. Virgil. G. II, 24. arbores] vg. Urs. arbo-
ris COD. 10. quidam] supple : putant. 11. fidimi] dictum
coni. Uns. in ami. 12. sua.sum] cf. Paulus p. 83. v. insuasum , cuna,
annot. 13. stillic] vg. Urs.: in cod. nunc * deest. 14. Plau-
tus] Truc. II, 2, 16. , ubi Acidal. et Meurs. restituerunt: Quia tibiii
suaso ctc. 18. 19. persuad.] persuadeatur corr. Uns. , quo non
opus est. Quod e Paulo all'eri persuadentur , non est in bonis libris.
20. Saltimi] cf. Varrò de L. L. V. §. 36. et quae Goto, e Digestis ap-
posuit. 24. quoque] post b. v. interpunxi cum vg. 27. saltili]
salluis corr. Scal. , recte (cf. Qu. XII, 27, 1. 28,30. XIII, 16, 8. 9.)s
nani salti, quo usus est Accius ap. Non. p. 485, 33., nimis antiquum est.
30. Superescit] cf. Paulus p. 58. v. escit. 31. JBn».] Ann. VI, 43.
apud Merulam. 32. quidem] non coalcscere cum v. unus, observat
Lind. lìomanus toga] recte defendit Lino. : quod Menila recepit,
Jtomae toti (alii referunt : Roma tota), partim e Paulo et vg. Festi,
pallini e coniectura (Indimi est. 33. Acer] Accius corr. Uns. , ut
vg. legitur. Botbe V, I. p. 193. fr. 4. 34. hinc] si corr. A. Auc.
in mg. Urs. huic si Dac. hic si Lind. Spartam] ultimam sylla-
bam non liquesccre et post trado addendum esse et statuit Lind. , ut
tetram. trocb. fiat, tradebo coni. Botbius.
ÀNNOT. PAULI. 1. Sucerda] M. Gc succerda cett. 2.
sciscito'] baec , quae desunt in Festo , Paulum e titulo : ni quìs scivit,
duxisse, observat Dac. 3. appellata] <est addit ed. vet. vg. succi-
danca] succidania Gu. 4. suggillatum] Gu. Lind. sugillatum vg.
oculo'] collo codd. vg. Lind. kylon] Gu. hilon M. y.oìXov vg.
Lind. ab eis] ed. vet. vg. om. Lind. : errore opinor. 5. ficos-
que] ficusque Gu. Lind. : sed illud est in Festi cod. 7. parvola]
M. Gu., ut est in Festi cod. parvula vg. Lind. 8. colos] M. color
vg. Lind. 10. Romae] Romae anus Lipsicnsis cod.: notabili» scriptura.
504
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XXII.
(142)
Sub iugum mitti dicuntur bostes, quuin duabus bastis in terra dcGxis tertiaque super ligata inermes sub eas coguntar
transire.
Subiccs Ennius prò subiectls posuit.
Superstitcs antìquitus appellati su ut testes.
5 Supervaganea dicebatur ab auguribus avis, quac ex sumnio cacumine vocem euiisisset, dieta ita, quia super omnia
vagatur, aut canit.
Supercilia in Iunonis tutela esse putabant, quod bis protegantur oculi. per quos luce fruimur, quam tribuere putabant
Iunonem; unde et Lucina dieta est.
Suppcrnati dicuntur, quibus l'emina sunt succisa in inoduin suillarum pernarum. Ennius : "His pernas succidit iniqua
10 superbia Poeni."
Suppremum modo signilicat su inni uni , modo extremuin , modo maximum.
ANNOT. FESTI. Qu. XIV, 9, 1. Amyclas trado] vg. Urs. «.,../-
ciastrado con. 3. cedit] sedit coir. Ues., ut vg. 0. Mil. glor.]
IV, 5, 13. 7. quam] vg. Uns. qua cod. 8. in Phasm.] i. e.
in Mostell. Ili, 2, 39., ubi nunc quidem legitur : Percepì, et: super bis
rebus. 10. Pacuv. in Medo] Boll.c P. Se. L. V, I. p. 132. fr. 15.
11. re] non coalescere videtur; sic una syllaba ìnilio addila se un ri i ver-
sus numeri cllìciunlur. 12. Calo e. Ann.] Mcycr. Orr. fragm. p. 33.
14. Afr. in Virg.] BolbcV, II. p. 192. fr. 4., qui scripsit: Alius (voluit
haud dubie aliis) atque : et qua. Practulcrim nec. 15. 1G. Supcrcil.]
cf. Paulus p. 33. v. cilium. 18. Sub iugum] cf. Paulus p. 77. v.
iugum, ubi (•.■iilcni fere leguntur. dicuntur] vg. Urs. dicunt cod.
20. hastis] vg. Uits. aslis eoo. 22. specici am] cod. Urs. specie
iatn A. Auc. e codice refert. ipsi eam vg., sed pracslat, quod A. Am..
in mg. proposuit : speciem eam. iuben-] vg. Urs. Nunc literac
in desunt. 23. Subices] de cadem re Geli. N. A. IV, 17, 13. Non.
p. 168, 33. 23. 24. Ennius in Ach.] Bolbc V, I. p. 30. fr. 4.
25. nubes] Faernus recte negat ad versimi Eunii pcrtincre , sed an-
n ed end u ni esse verbis : (trai dixit, et post deum e Gellio et Nonio subli-
mas addendum ccnset. sublimes scripsit Scal. , sed sublimas pracslat.
Ita duo Miiarii confìunt. 2C. iurfe] tmrfc e (ìellio et Nonio eor-
rectum est in vg., ut a Facrno , Urs. 26.27. sonitu saevo] soni-
tus acrio vg. Post baec voce, et e Gellio adsciseendum est. '27.
superst.] praesentes addit Urs. in mg.: recto, ul verba praetoris v. 29.
30. (insila ostcndunt. Cf. Cic. pio Mur. 12, 20. cum Orellii annoi.
Serv. in Acn. Ili, 339. p. 217. Lion. Quanqunm bic superstitcs i. q.
praesentes esse dicit, sed rectius, puto, Paulus tcstis nolioncm in voe.
superstcs quacrit. 30. i] l- cod. ii vg. Urs. 32. PI. in Artem.]
p. 433. fr. 1. ap. Botbium.
Qu. XIV, 10, 1. t'(i».vii(7ii(/i>ii'in] consuetudine corr. Urs., ut »g.
qui reslent] qui salis suppl. Urs. , incominodc. 6. Supervag .] cf.
Paulus p.33. v. circanca. 10. a-] cod. vg. ap- Urs. Super-
cilia] de eadem re Varrò de L. L. V. §. 69. 12. muliere] cod.
vg. mulieres Urs. 1 i. 16. Suppern.] ixtryu Oiouirox q interpretatur
DaC 18. pernaru] cod. vg. pernarum Las. Enn.] Ann. Vili,
53. ap. Merulam, qui cum vcrsuui cum Scal. de clade Canncnsi dictum
evi-limat , comparalis Liv.XXII, 50. Valer. Max. IX. '.'. 19. is]
i. e. iis. his coir. DaC. , ut Paulus habet. succ] co», sue- vg.
succi- l *s. 20. Cai.] XVII, 19., qui versus in libris Catulli legi-
tur: In fossa Liguri iacct superata s e curi -. sed suppernata ex Fcsto re-
stitutum est. Calulli versuni hic latrrc , primus vidi! Politianus Mix-,
e. 73. , et poetac verlium smiiii restituii. V. annoi. l»s. 22.
Supp -remum] ita Fcstum scripsisse , cli.im ex rv. 21. 3*2. apparet; et
constai eam vocabuli fonnam etiaui in litulis repcriri. - i . Suppr. ..
poteus] lume versum , qucni scnarium CMC vidi! Si. n. , paulo aliter,
quam Scal. et l»s., reconcinnavi. Ilio: pater suppreme , belli et mr-
morum polens, bic detcrius : pater suppreme belli et mrmorum Mai ors
potens. 25. Pluut.] Pseud. I, 1. li., ul vidit IKc. - . se]
COD. vg. Ma Dm., qui suppl.: semper in rebus tui<. Sed in Plauto
lcgitur: di me antidhac Supremum Imbuisti cornila» eonsiliis tuis. 18,
in hgibus XII] Varrò de L. I..V. j. 5. VII, j. I 1 . Hirkxn. de MI
laidi, p. 180. dici] addidi Scu. et l »s. supplemento. 31.
s] Urs. om. vg. : in cod. ductus obscurior est. 32. l-iientim sup-
plevi, fa e. ir ni llippocratram bie si;;iiil'u'ari ralus. l-ugentes suppl
Sui. LliS. Tril.uiliir v. r.nnin Ann. X . tQ. 33. Calo ile v. Miwr.
Orr. fragro. p.S7., qui Catoni* verba ci L»s. panini di>linouil. l)isti>-
xeral ca recte Lion. Caton. p.Sl.
WV PAI LI. 1. super] supra M. 9. Suppcrnati] Gr. vg.
Limi. Supernali ceti. cudd. 11. Suppremum] M. if Supremum
Go. Limi.
QU. XIV, 9. (115)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XYIII. QU. XIV, 10. (114) 305
Amyclas trado. sed per se super sìgr-
nilìcat quidem supra , ut cum elici-
mus, super illum ceditf. veruni poni-
tur etiam prò de, Graeca consuetudi-
ne , ut illi dicunt , vTtèg. Plautus 5
in Milite glorioso : "Mea opera super
hac vicina , quam ego nunc concilio
tibi." In Phasmate : "Ehe-m vix tan-
dem percipio , super rebus nostris lo-
qui te." Paeuvius in Medo : "qua super 10
re interfectuni esse Hippotem di-
xisti?" Cato contra Annium : IXemo antea
fecit super tali re cum hoc magistrata
utique rem." Afranius in Virgine : "Alis
de rebus in f qua coepisli super/' || Super- 15
cilium (licitar, quoti supra cilium
sit , id est integimentum oculi supe-
rius. || Sub i uguin milli dicuntur
hosles vieti , ereptis omnibus armis
telisque , cum haslis dcfìxis duabus 20
in terra , terliaque ad summum
earum deligata , speciei am f iuben-
tur subeuntes transire. || Subices En-
nius in Achille prò subiectis posuit,
cum dixit nubes : "per ego deum-J- subices 25
humidas, indef oritur imber sonitu s-
aevo spiritu." || Superstites f , testes
praesentes significat. cuius rei tes-
timonium est , quod superstilibus prae-
sentibus, i, inter quos controversia 30
est
vindicias
sumere iubentur.
Plautus in Artemone : "IVunc mihi
licet quid vis loqui , nemo hic adest
superstes." volgari quidem consue-
EMEND. LECT. Qu. XIV, 9, 3. sedit. 15. nee. 22. speciem
Qu. XIV, 10, 1. consuetudine. 26. comitem.
tudinem -J- poni -tur prò iis, qui restent
superque sint. ita superstites
liberi parenti -bus dicuntur .... :
"quaniobrem progredì cupcrem ulterius viven-
do, quamquam o-mnes superstites mihi
velim." || Su - pervaganea avis vo-
catur ab Au - guribus , quae ex stim-
ino cacumin-e vocem emisit, quia
quasi in altis-siWs superque omnia
vagatur, n-ppellata. \\Supercilia in
Iunonis tu -tela putabant, in qua dicun-
tur muliere-s quoque f quod iis protegan-
tur oculi, per q-uos luce fruimur,
quam tribuat I-imo. nude ipsa dea
lucina quoque dieta videtur. \\ Sup-
pernati òìcu -ntur, quibus femi-
na sunt succisa in modum suilla-
rum pernaru-m. Ennius in Annalibus:
"is pernas succ -idil iniqua superbia
Poeni." et Catu -llus ad Coloniam: 6<in
fossa Ligari ia - cet suppernata se-
curi.'9 ||Supp-remtim modo significat
summum, ut cum dicit
"suppreme bel-/t atque armorum arbiter
potens." Plautus : uMe antidhac suppre-
inuni habuisti se-mitem-\- consiliis
tuis." alias extre -mum significat, ut
in legibus XII. : "Solis occasus diei suppre-
ma tempestas esto" .... 6isuppremo
crimine necte tuo."
"ab ilio sepeliri die s-uppremo."
"et quasi suppremo \-iventia
tempora voltu." Calo d-e . . . . do-
lentis numquam cuiquam reo apud Praeto-
eam. 25 . adde : s u ìi 1 i ma s. W.unde. 27. adde .• praesent es.
Qq
506 QV. XIV, 11. (US) FESTI FRAGM. E
rem denegasse supp -remam advoca-
tìonem alias prò maximo, cuoi duas
oves et triginta bov - es suppremam mul-
tam dicerent. || Su - bsidum -J- dice-
batur, (piando Hit -li Ics subside- 5
bant in extrema acie ? Zafr-entique aciei
succurrebant. quod genus militimi
constabat ex iis, qui emerucrant
stipendia; locum /-amen retine-
bant in exercitu. quae erat ter- 10
lia acies triarioru-m, ut Plautus
in Frivolaria: "«-gite mine, subs-
idite omncsì quasi solcnt triariof." si-
mili modo dicli prae - sidiari , ante eos
collocati qui er-ant, aut in ali- 15
o loco praepos- iti. ||Snbsolaneae
s appellanti»;
rei solimi confcrunt
1/ - Ili ì II fì 1 1) Il III
i in terram , super- 20
dum, inumi
s innitilur.
|| Subsilles sunt) quas «-li ipsiilcs-J- vo-
cali/, lamcllae in sacri -s, quae ad rem
divinavi confcrre dictmtur maxime, 05
specie virum et muli- crum. ||Subslillum
antiqui appcllaba -ut tempus ante
più ridili , iam p-aenc uvidum, duin-}-
et post pluvia - ni , non persiccum , quod
iam slillaret, aut nominili desiset. f 30
Il Subscudes up -pcllanlur cuncrataef ta-
bellae, quibus tabulae inter se con-
fìgunlur , qui-a, quo cae ininiittuntur,
succuditur. l'ac-uvius in IViplris: "Nec
EMEND. LECT. Qu. XIV, li, 4. Su-bsidium. 13. trimriù 23
Qlt. XIV, 12-, 7. siili»] dclc. 10. vciicat. li. IjnilJUe. "nicol.
mali line a sia ti uni. 32. sub cent ur iar e.
COD. FARÌV. L. XVIII.
QU. XIV, 12. (116)
ulla
alvei."
subscus coliibet
Plautus in Astraba :
compagem
"Terebra-
m
nlln
ni
sit,
subscudes addi-
li Sub corona venire dicuntur,
captivi coronali solent ve-
ut ait Calo in co, qui est de re
sua opera
gestam coro-
tus
te."
quia
nire,
militari : "ut pop
polius ob rem
et
ulus suus-}-
bene
siipplicalmn eat
natus supplicatimi eat, quam
male gesta coronatus veniatf." id
autem signum est nibil praeslari
a populo, quod etiam Plautus signi-
ficai in Ilorlulo: "Pracco ibi adsit
cum corona, cuiqucj liceat venialy."'
Sublimcm est in allitiidiiiem ela-
tum, ut Ennius in Tbyeste : ••Aspice
hoc sublime candens, quem vocant
omnes Iovcm." Vergilius in Georgicis
1. I. : "Ilic vertex nobis semper sub.j"
|| Sublimava dixilf, id est in alluni
exlulit, Origiuum 1. II.: '-In ma-
ximum decus atque in excelsissi-
m a in
aulem
quia
re
gralia
tus
centuin
tei -}- domi
plio :
opus
sublimaci.
id
claritudinem
dicilur a limine superiore,
supra nos est. ||Succenluria-
est explendae ccnluriae
supplcre, subicerc. Plau-
in Salurione: "Subcenluiia,
require, qui te delec-
et Caccilius in Trium-
nunc meae militiae aslulia-j-
est subecnturia f.M Snbru-
cuni ad
ea
mari dicunlur baedi ,
mammam admovenlur ,
ip s u 1 1 i e e s.
19. sub limis.
quia
dum] ilclc. 30. desìsset. 31. eunemtmt.
'.'0. tato «dde. 29. 30. dclecttat. 31.
(142)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
307
Subsilles dicebantur quacdam lamcllae sacrificlis nccessariac.
Sororlum ti gii) uni appcllabatur locus sacer iu honorem Iunonis, quem Horatius quidam statuerat causa sororis a se (143)
intcrfcctac ob suam expiationem.
Substìllum tempus ante pluviam iam paene milioni, et post pluviam non persiccum, quod iam stillarci, aut nondum
desissct. 5
Subscudcs appellali tur tahellac , quibus tabulae inter se configuntur, quia, quo immittuntur , succiditur. Pacuvius :
"Ncc ulla subscus coliibet compagem."
Sub corona venundari dicuntur captivi, qui venundabantur coronati. Calo : "ut populus potius ob rem bene gestam
supplicatimi cat, qua ni re male gesta coronatila vencat."
Sublimcm est in altitudincm fiatimi, id aiilcm dicitur a limine supcriore, quia sopra nos est. ^q
Succen turiare est explendac ccnturiae gratia supplere. Caccilius: "Nunc meae malitiac astutia opus est succenturiaf ."
S u b r u in a r i dicuntur liocdi , quiiin ad mammam adiuoventur , quia ca rumis vocatur, vcl quia rumine traini al lacte
sugentes.
ANNOT. FESTI. Qu. XIV, 11, 3. 4. suppr. mul-tam] cf. Geli.
N. A. XI, 1. Niebubr. R. H. T. II. p. 341 sqq. 4. Su-bsidum]
-bsìdium vg. De subsidio hic dici vidit A. Auc. Cf. Varrò de L. L.
V. §. 89. Vcget. Ili, 14. In v. 4-13. supplendis Scal. praelvil Urs.,
rcliqua Ubs. addidit. 5. lite.*] vjj. Urs.: ilis e cod. allalum lialieo.
12. in Friuol.] liuic fabulac cum versimi tribuil Scal. proptvr si mi km
locum, qui est apud Fesluin Qu. XIV, 5, 23. V. sullis. Versus integer
exlat apud Varron. 1. 1. Bolbc p. 438. Ir. 3. 'J'teì COD* VC- ■fl*'e
Cns. subs-] con. vg. subsi- URS. 13. triario] triarii corr.
Scal. Ubs. 14. pracsidiari] cod. praesidiarii Urs. Cf. Paulus
p. 122. v. praesidium. Apud Liv. XXIX, 8, praesidiarii mililcs sunt,
qui praesidio relieti sunt in oppido. 16. Subsol.] voc. alias in-
cognitum: quod quibus Urs. explicuit, ea neque structura ncque scn-
tentia ita commcndanlur , ut simili.» a Pesto scripta esse probabile sit.
V. Suppl. Ann. 19. ut] cod. Tg. qu-i L'rs. 22. s] cod. vg. :
Urs. pedis tanquam suppl. posuit. 23. Subsilles] cf. Paulus p. 78.
▼. ipsulliccs. li] coD.vg. om. Urs., qui aliler suppl. Rectius Scal.:
alii. ipsiiles] ipsulles corr. Scal. ipsulices coni. Urs. 26.
Substilluni] -voc. ulitur Tcrtull. de pallio 2. 28. dum] dclenduin
puto cum Urs., e rcpetila estrema svllaba v. uvidum orlum. 29.
ni] cod. vg. am Urs. 30. desisct] desisset corr. Urs. , ut vg. le-
gitur. 31. cuncratae] cunetae vg. cuneatae corr. Scal. Urs. 33.
immittuntur] immittuntur cod. a inanu sec, ut vg. 34. succuditur]
succiditur Paulus , sed illud poncndum esse monuit Turneb. Adv. XIV,
1. et Scal. Pacuv. in Pfiptris] Bolhe V, I. p. 136. fr. 8. Plenius
locus extat Qu. XV, 17, 3. v. serilla.
Qu. XIV, 12, 2, Plautus in slslraba] Urs. incaslraba cod. Apud
Botb. p. 433. fr. 5. t 4. Sub corona venire] Caelius Sabinus apud
Geli. N. A. VII, 4. 6. 7. Calo . . . de re mil.] v. Lion. Cai. p. 43.
7. suus] non est apud Geli. VII, 4., qui cundem locum apponi!, et eii-
e ii' mi uni est. 10. vento/] veneat corr. Urs., ut vg. 11. nt/itV.
praest.] Caelius Sabinus ait, pileatos vernini solitos ire servos, quorum
nomine venùitor niliil praestarct. 12. 13. PI. . . in JBort.] p. 439.
ap. Botb. 14. cittotte] quique corr. Scal.: rectissime. ^ vento/]
veneat corr. Urs., ut vg. : in con. esse videtur ventat. 15. Subli-
mati] ex verso quodam duelum esse videtur, quem Festus non apposuit.
16. L'idi, m Thyestc] Botbe p. 65. fr. 1. Versus est etiam apud Cicer.
de N. D. II, 25, C5. Ili, 16, 40., ubi legitur : quem invocant. 18.
Verg. in Georq.] II, 242. 19. sub.] sublimis vg., sic corr. Urs.
20. dixit] Calo deesse vidit Scal. Urs. 21. Oriij. I. II.] Lion.
Cat. p. 20. Kraus, fragm. hislor. p. 107. £5, Sttccen/.] cf. Don.
in Ter. Andr. I, 4, 51., qui, cum iisdem fere verbis utatur , e Verrio
sua bausisse videtur. 27. 28. PI. in Salur.] p. 441. fr. 4. ap.
Botbium , qui refluire ut glossema eiicit. Apud Urs. post snecenturia
non interpun{;ilur , sed post ccntum. 29. 30. delectet] dclectent
corr. Dac cum aliis. 30. 31. Caec. in Trittmpho] Bolbe V, II.
p. 148, fr. 2. et Spengel. Caec. fragm. p. 53. Uterque corrigli : Nunc
meae malitiac (e coni. A. Auc. in mg.) astutia est succenturiata (et boc
A. Auc. in mg.) opus. Possis paullo facilius: Nunc meae malitiae astit-
tiam Opus est succenturiare, ita ut scnarius alter inde a v. opus est ìn-
cipiat. Paulus corruptaiu leclionem reddit. 32. iSn&ruro.] cf. Qu.
XIII, 7, 25. v. ruminalem. Gloss. Labb. : Subrumo, tit.0ìl,<i>.
ANN"OT. PAULI. 2. Soror. tìgillum] Haec Paulus supra omissa,
iterata leclione quasi ex poslliininio repclivit, ut plura. V. Praef. II, 3.
appcllabatur] vg. appellatur Gu. Liinb. 5. desissct] M. desiisset
Gu. vg. Liivd. 6. Subscudcs] ed. vct. vg. Subcudes Liivn. , villo
typoth. opinor. configuntur] conf'ringunlur M. 10. Sublimcm]
codd. vg. Sublime Lind. 12. lacte] M. Gu. Lind. lac vg.
Qq*
308
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(143)
Su l)ii lo Tusce tlblcen dicitnr.
Sul) tira regio Romae a pago Succusano vocabulum traxit, quod ei vicinimi fuit.
Sub veri) ustam vcrubus ustain signi fica t.
Suboles ab olesccndo, id est crescendo, dictac, ut adolescentes et adultac et indolcs.
5 sive est muliebris origo."
Lucretius : "Sive virimi suboles,
10
Sub u cu la et gcnus libi dicitur ex alica et oleo et incile, et gcnus vestimenti.
Sub vos placo supplico.
Su f fise us folliculus tcslin in arietinorum, quo utebantur prò marsupio, a fìsci similitudine dictus.
Subactus modo significai moli ilns ; modo viclus; modo compulsus , ut quum dicimus, pecus sub arborem subactam;
modo coactus.
Supplici a vclcrcs quaedam sacri lìcia a supplicando vocabant.
Sufes consul lingua Poenorum. Calidius : "senatus," inquit, "ccnsuit referentibus sufclis."
Sub vitembastas iaccrc dicitur vclcs, quum cas sub manu sursuin mittit. Lucilius : '-Ut veles bonus sub vitem
qui sumuiisit*^ bastas." Veles autem vclitis facit.
ANNOT. FESTI. Qu. XIV, 13, 1. his voeahantur] rumi* voeaba-
tur corr. A. Ave. in mg. Uns. rumine] eoo. vjj. rumina li-.
Nempe non intellexissc videlur, lacte esse accusativo casu positum , ut
fere solet apud antiquiorcs. 2. Subulo] cf. Etrusc. rerum IV, 1,
3. T. II. p. 201. 3. 4. Eniiius] v. Bolbc P. Se. L. I. p. 70. n. 22.
Ennii versum , qui legitur ctiam apud Varr. de L. L. VII. §. 33., ex
cadem fabula observavi sumptum esse, quam narrai Hcrod. I, 141, 5.
adstrabrtt] adstabat corr. Uns. , ut vg. legitur. 5. C. iSiifeurnm] cf.
Qu. XIV, 7, 15. v. Suburanain. 8. auctoritate] auctoritatem cura
corr. Perizon. Anim. List, p.330., scntcnliam egregie adiuvat. II.
12. succurrere] a succurrcndo eliam Varrò de L. L. V. 8. 48. Succu-
sanum paguin dictuin esse censet , sed longc alio scnsu. 12. Ex-
quilis] cod. Exquiliis Urs. 13. Gavinis] Gabinis vg. 15.
scribatur] videlicet in nota, ut Quiiietili.inus ait Inst. I, 7. 16.
veribus] verberibus corr. Ur.s. , contra nienlem Vcrrii puto , qunnquam
verbustum ab antiquo VEBBUS, gen. VERBUSIS, duetunt esse constat.
17. Plautus] Uns. vg. plaustus cod. v. fragni, ine. 23. p. 446. Botbc.
17. 18. utecrosam] cod., ut A. Ano. in mg. obscrvat. uleerosam Urs.
ex emendatione , ut vg. 18. conpeditam] conpenditam cod. com-
peditam vg. Uns. 19. Suboles] cf. Paulus p. 5. v. adolcsco. 21.
aduline] adulti corr. A. Auc. in mg. Urs. Non opus est. 'J'2.
Lucei. I. V.] est IV, 1226. 2ì. Vergili,,*] l rs. Vergili™ co».
V. Ecl. IV, 49. 26. 27. isdem] cod. iisdem vg. Urs. 28.
alici] halica vg. ablica Uns.: sed in cod. est aliea , cuin litcra supr.i
a posita, quac potius h quam b esse videlur. 29. de tunieae genere]
cf. Vario de L. L. V. §. 131. Festus Qu. XIV, 15, 10. v. suppanu.
30. 31. Sub vos placo] cf. Qu.X, 8, 3. p. 175, 15. v. Ob vos sacro.
32. supplicio] supplico vg., et sic corr. Urs. 33.31. edendo que] et
endoqne corr. A. Avo. in mg. Urs. Est id quod imploratoque. 35.
testium] cod. a prima maini et vg. , testiculorum cod. a sec. Ir».
Qu. XIV, 14,6.7. Supplieiiim] non descendere potest nisi a suppli-
cando, quod a placando ni limi esse, Qu. \IV, 13, 30. posita etincunt.
De boc quae Festus doruit maxime memorabilia, ea quomodo reslituenda
cssent, ostendit Scal. (ruius annot. Li>d. Uacerio assignat) : quem sicut
Urs. prope sceulus est, ita ab boc in pam issimis recessi. Cf. Serri..
Avi. 11. de por] l rs. et cod. ut puto. dep vg. , quod Scal. ita
explet : id est dep • ortetur aut iubeatur flagris - eaedi. 12. Sup-
pliria] Inrrqoiat inlcllijuntur, quae supplicia eliam a Sallustio dici con-
stat, Iugurth. 50. li. falic-is] felicis arboris Irgi \ult Scu. fe-
lici arbore corr. et suppl. U»s. Verbenas non grani in a tantum et *ir-
gulta, sed e ti. ini frondes saerarum arborum fuisse, monet Serv. ia A irg.
Acn. XII, 1-0. 13. 16. ver-b»nis] verbenis corr. Sc»l. La*. 17.
Ù] COD., ut vg. vìi LrS. 18. .Vfmoni'nr" Mair. Sat. I, 16 i apud
veteres quoque, qui nominasset Salutem , Semoniam , Seimm , Segetiam,
Tutilinam , fcrias observabat. 20. salititi' soluti* corr. S« il. I if.
Cf. Dion. Hai. II. 10. ìOoc )Ùq Pwftaiot; oaoic ìjoikori: :i{rrti-
ra roi'iair aoiaaru Oiùv oitiótjTiri , unkiora di roi"s «oT«/5oH«if, la-
TovoiKi'^ir. Cf. Serv. in Virg. Aen. I. -'">. semper e /a - rum]
saepe re/n finn corr. Uns. -".'. Su/c' , f. Qn. !\. 3. 18. r. merita-
MTc. Et v. (ìcscniiis Script. Phocn. montili], p. 30. Meddix
titticus] Mediastuticus l rs. : sed t. Paulus p. 92. >. Mrddix. 31.
32. Q. Gal - lium] Hunc a Calidio accusatum esse plures memorant,
quos recensii Mrirr. Orr. fragm. p.200. (J. Cmeeilium conirctura po-
suit I'rs. : quod frlYllisse TÌdetar Mncruni. Proverbium , quo Calidiu*
umis est. paulo aliter atque l'»s. conslitui. V. Sirri. Am. 34.
Sinatus] Scmilus >;;. : sic corr. L R«. 35. ka] co». Tg. k- Urs.
LNNOT. PAI LI. 3. tcrulxn] eotlJ. . ut videlur, omnes . ut Lm.
veribus vg. Cf. annot. ad lVslnni. t. Suboles] M. *g. fbtlet
Ci. I.iM... quod duplici arguniciilo damnatur. 14, summùtt -
annot. ad Fcst. Qu. XIV, 13, 3.
QU. XIV, 15. (117) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII. QU. XIV, 14. (118) 309
bis vocabantur f , vel quia rumine
trahunt lacte sugentes. ]|Subulo
Tusce iibicen dicitur. itaque En-
nius: "Subulo quondam marinas
propter adstrabatf plagas." ||Subu-
civ< tH ■> rajn Verrius alio libro a pago
n'^ri. PU-r. Succusano dictam ait: hoc vero ma-
. xime probat eorum auctoritate f ,
' qui aiunt, ita appellatami et re-
gionera urbis et tribum a stativo
praesidio, quod solitum sit succur-
rere Exquilis, infestantibus eam
partem urbis Gavinisf. indicioque
esse, quod adbuc ea tribus per e.
Sub-
sig-
uice-
littcram , non b. , scribatur.
verbustam veribus ustam
nificat Plautus cimi ait: "
rosam -J- , conpeditam , subverbustam,
sordidam/' || Suboles ab olescendo,
id est crescendo, ut adolescentes
quoque, et adultae, et indoles dici-
tur. Lucrctius 1. V. : "sive virum
suboles, sive est muliebris erigo."
Vergilius: "Cara deum suboles, mag-
num Iovis incrementum." ||Subucu-
lam Aelius Stilo, et Gloalius is-
dem fere verbis demonstrant
vocari, quod diis detur ex alica
et oleo et molle. nam de tunicae
genere notum est omnibus. |] Sub vos
placo, in precibus fere cum dicitur,
signifìcat id , quod supplicio -J- , ut
in legibus : transque dato , edendo -j-
que plorato. || SufHscus dicebatur
folliculus tesliu in arictinorum,
EMEND. LECT. Qu. XIV, 13, 1. rumi* voeabatur. 5.
32. supplico. 33. et. endo-. Qu. XIV, 14, 14. felici*.
qui Celebris u-sus erat prò marsu-
pio, forsitan dictus suffìscus
a fisci similitu - dine. \\ Subacti
molliti. alia - s compulsi et coacti.
5 ut cum dicim-ws pecus sub arbore
subactum. alias vieti. \\ Supplì'
cium a supp -liciis differt, ut usus ar-
guit, quod ex consuetudine loquendi
linee deorum, illud hominum sit. nam ut su-
10 matur supp - licittm de aliquo ....
id est, de poe -na agatur eius, ut iubeatur
caedi. Supp-licia autem sunt, quae caduceato-
res portent : ea sumebantur ex
verbena falic-ts-f- arboris^ nec enim ex
15 alia supplicia, fas erat, quam de ver-
bonisf siimi. Sin-mus Capito ait, cum civ-
is necaretur, i-nstilutum fuisse, ut
Semoniae res s-acra fieret verve-
ce bidente, ut, eo sacrifìcio \poe-
20 na salulisf c-ivibus, caput ipsum dam-
nati , patrim - oniumque , cui deo deberelur,
id fieret sa-crnm. atque inde fuisse
solitum, ut, quia tunc in publicum suppli-
candi causa prodiret Jtex sacro-
25 rum, ut id \o-caretur supplicium. id ve-
ro semper eia - tum -J- a multis. quo exem-
plo docet suppli- eia dieta supplicamela:
nunc fere supp -licia prò poenis dicun-
tur. || Sufes die - tus Poenorum ma-
30 gistratus, ut Oscor -um Meddix tuticus.
Cullili us in oration-e in Q. Gal-
linai: "Non ne vobis, 1-udices, sciniillam
et fumus prosequi et fumum fiamma
videtur. Sinatusf cen -suit refercntibus
35 sufetis." || Sub vitem ha -stas iacere
adstabal. 8. auetoritatem. 13. Gahinis. 17. 18. uleerosum.
15. 16. verbenis. 20. soluti*. 20. saepe rclatum. 34. Senatus.
510 QTJ. XIV, 15. (119) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVm.
QU. XIV, 16. (120)
dicitur veles, cum eas sub . . manu
. . . . sursum mitli-t. Lucilius : "Ut
veles bonus sub vite-m qui subsit-j- bas-
tai". \\Sub vitem proelia-rì dicuntur
milites , cum sub vìnca militari pojj--
nant. Lucilius: "iVe-que prodire
in alluni , proeliari proc-u\ sub vite."
|| Sub vineam iacere dicun - tur milites,
cum adstantibus centur - ioni bus , ia-
cere cogunlur sudes. || Supparus
dicebatur pucllare veslimen-
tum lineimi , quod et s-ubucula ap-
pellabatur. Tilinnius i-n Fullonia.
omne quod
sup - parimi : puni-
ceum vestimcntum ila vo - cat Nevi f de
bello Pimi- co. Et in IVaulis,
vocat Nepluno v - estera conscc-
ratam suppurimi. at nunc supparos
appcllamus vela Zi-na iamf crucem
expansa. supparus aulcm vt-detur puclla-
rc vestimcntum, quod Afran-'ius ait : "Fucila
non sum'y suppuro si m-duta sum. IJlSupa-j-,
signi ficat iacit. nude dissip -at , disicit.
et obsipat, obicit. et in -sunti, insipit.
et insipit far in aulam, inicit far in dilani.
WSulclac dolosac astuliae, a simili-
ludine suentium di -ciac sunt. || Sus-
pcclus est diversae significalionis :
a suspicor cnim et suspicio parti-
in venit. ila - que non mirimi , si
non una significali -o da ri potest. "||Su-
trium quasi cant" ni- itine in proverbium
abiit ex hac causa. Gallico tu-
multu quoti -dam edictuin est, lc-
EMEND. LECT. Qu. XIV, 15, 3. subsicit. 16. Nmevius
6. mreminerint. i/uos. 6. 7. Colax. 7. cum cibo .«no
giones Sutrii ut praesto essent
cum cibo suo. quod usurpari coep-
tum est in is , qui suis rebus, opi-
busque ollici id -J- praeslarent, quibus
5 deberent. Plaulus: "Sed facito dura
menila perf versus, quodf cantal co-
lasf cum suo cuiquef facito veniant,
quasi cant Sutriuni." ||Suopte,ì ip-
sius, ut meopte, meo ipsius, tuopte,
10 tuo ipsius. ||Suillum genus invi-
sum Veneri prodiderunt poetae
ob interfectuni ab apro Adonim,
quem diligcbat Dea. quidam autem,
quod immundissimi sint sucs ex
15 omni mansueto pecore, et arden-
tissimae libidinis. ita, ut opprobrium
mulicribus inde tractum sit , cum
subarc et subire f dicuntur. ! Sus
Minervam in proverbio est,' ubi
20 quis id docci allerum , cuius ipse
inscius est. quam rem in medio,
quod aiunt , positam Varrò et
Knbemcrus ineplis mytliis in-
volvere maluerunt, quam sim-
25 pliciter referre. | Slrues gene-
ra liborum sunt . dtgitornm coniunc-
torum non dissimilia , qui super-
icela panicula in transversum
continentur. ||Struiees antiqui
30 dicebant extructiones omnium
rerum. Plaulus: ••Cerialis caenas dat.
ila mcnsas extruit . tantas strui-
ces concinnat patinarla*." Et
Livius: **quo Castali* , per slruiees sa-
35 xoas lapsu aecidit.** UStruere, an-
Ì0. linea in. 23. Supat.
ijuiifue. S. adii e ; suo. is. jnrirf.
<Ju. IH . 1G, i. f *ì4.
(144)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
311
Sub vitcm proeliari dicuntur milites, quum sub vinea militari pugnant. Lucilius : "Neque prodire in aitimi, (144)
proeliari procul sub vite."
Sub vin cani iacere dicuntur milites, quum astantibus centurionibus lacere coguntur sudes.
Supparus vcstiincntum puellare lincimi, quod et suinicola, id est camisia, dicitur. Afranius : "Puella non sum, sup-
paro si induta sum." 5
Supat iacit, unde dissipat disicit, et obsipat obicit , et insipat, boc est inicTt.
Su te la e dolosae astutiac a similitudine suentium dictae. Suspectus et a suspicor venit et a suspicio.
Suoptc suo ipsius, ut meopte meo ipsius, tuopte tuo ipsius.
Strucs genera liborum crant , digitoruin coniunctorum non dissimilia , qui continebantur in transversum superiecta
panie ula. Strili ces dicebant omnium rerum instructiones. IO
Strue re antiqui dicebant prò augere, unde instrucre.
ANNOT. PESTI. Qu. XIV, 15, 1. Ante t. manti in cod. spatium
sinc lilcris est. 2. Ludi.] fr. ine. 44. apud Dousam. 3.
tubsit] subiicit coni. A. Aie. in ing. sumicit Se vl., quod putat prò sub-
iteti dici potuisse. submisit corr. Uns. contra mctruni. Miki videtur
scribendum subiteti , factum e subs et iacio , ut subscus e subs et
Cudo , et disicit e dis et iacio. Nain e subiicit, intclligi ncquit , quo-
modo et Pauli et cius librarli, qui Festi cod. descripsit, crror nasci po-
tuerit. 5. vinea] cf. Festus Qu. XVI, 26. p. 196, 16. 6.
Lucth] fr. ine. 70. apud Dousam. Vcrsum esse trocliaicum , statuii
Scal.: qui traditam et Fasti et Pauli lcctioncm sic mutat: praeliari sub
vtlem jirocul. Miki videutur membra esse duorum senariorum , ita ut
prior, cui prima syllaba deficit, finiatur v. procul. 7. ul] cod. vg.
cui Urs., ut e codice. 8. Sub vin. iacere] iocus militaris , cuius-
modi multa extant castrensis kilaritatis cxcmpla: nam vinca kaeccc niliil
est, nisi vites illae, quas ccuturiones inanu gerunt, ex quibus non uvae,
sed plagae capiuntur. 9. ionibin] con. vg. onibui Uns. codici
tribuit. 10. Suppurai] cf. Varrò de L. L. V. §. 131. 12.
subucula] cf. Qu. XIV, 13, 29. Quae Paulus adiicit : id est camisia,
sumpsit ex suorum temporum more et sermone. V. Isidori Origg. XIX,
2'» I. 13. Titinnius in Full.] Pomponius Urs. Pomponii Fullo
et Fullones, Novii Fullones feriali e Nonio innotuerunt, sed unius Ti-
tinnii fabula crat FuUonia, V. Non. p. Ili, 10. 153, 25. 245, 31.
14. Additamela Urs., quae omisi, v. in Suppl. Ann. 16. Nevi]
D'aeviui corr. Uns. Omisit verbum E. S. in Naevii fragmentis. 17.
I» ìVaulii] Botke P. Se. L. V, II. p. 17., ubi Naevio tribuuntur, quae
Naevii non sunt. 20. li-na iam] linea in corr. Urs. Cf. de sup-
paro velo Festus Qu. XV, 15, 20. Isidor. Origg. XIX, 3. 21. De
Urs. v. Suppl. Ann. 22. Afran.] in epistola, ut apparct e Nonio
p. 540, 13. Botke p. 170. fr. 17. Interdum supparum etiam a viris gc-
slalum esse, ostendit Varrò Eumen. apud Non. p. 540, 14. 23. iupa]
scribe supat, ut apud Paulum, lue et supra p. 124. v. prosapia, legitur.
sipal corr. Urs. "25. in . . insipti] cod. vg.: Uns. insipat tanquain
totani e supplem. ponit. Cf. Paulus p. 78. v. insipere , p. 83. v. insi-
pare. 26. Supplem. addidi. far in ollam] cod. far in olam
Urs. farinolam vg. Cf. Paulus p. 78. v. insipere, cum annot. 27.
Sutelae] cf. Fulgent. p. 562. M. Gloss. Labb. : Siitela, ìviÒQa, ìianurrj-
otc, doÀoc, xaxoò(m<tlrt. 32.33. Sutrium] et Nepet per longum tempus
ultima Romani agri oppida Etruriaequc claustra crant. V. Liv. VI, 9.
IX, 32. 34. 35. Gallico tumuliti] tangitur eadem res, de qua Liv. VI, 3.
Qu. XIV, 16, 3. i'i] cod. iis Urs. 4. offici id praest.] offici
it pratarent cod. officii id pr. Urs. confisi repraaenlarent corr. Scal.
Miki nikil inutandum videtur, nisi id in quid. 5. Piatitili] Cas. Ili,
1, 9., de quorum vv. varia lectione v.. Suppl. Ann. 8. ipsius] suo
suppl. A. Auc. Urs. Cf. Paulus p. 161. v. vopte. 10. Suillum
acnus] cf., ne plura, Atken. II. p. 69. III. p. 95. 96. 11. Veneri]
Urs. vèntri cod. 18. subire] mrire corr. Scal. : quam coniecturam
imprimis Arnobii consuctudo loquendi, adv. gent. I, 2. V, 13. 28., con-
fìrmat. Meurs. crit. Arnob. I, 3., Opp. T. VI. p. 91., Appulcio collato
non temere coni.: et minibus, cum surire. 18. 19. Sin Min.] vg
noòg 'A&rjvùv Graeci. 22. 23. Varrò et Eultemerus] Ennii Euke-
merum Varrò etiam de R. R. I, 48, 2. laudat , ita ut kaec quoque ex
Eukemero rettulisse videatur. 25. Struei] v. Qu. XIII , 31, 5. v.
strufert. 29. Struicei] cf. Serv. in Aen. IV, 267. Eickenfeld. Anal.
Gramm. p. 207, 28. : Slruices compoiitiones dicuntur patinariae. 31.
Piatitili] Menaeckm. I, 1,26. 34. atto] quarto vel quinto (Eroto-
paegnion) vel equo voluit Merula , temere: nam ^ruo pars est versus
tetrametri, cum itrtiica secundam syllabam longam kabeat: Quo Casta-
lia per struicei iàxeai lapin àccidit. Apud Botkium tamen est Equi
Troi. fr. 3. p. 11.
ANNOT. PAULI. 6. mpaf] sipat coni. A. Auc. in mg. disicit]
boni codd. disiicit cett. Illuni scribendi modum M. Gu. etiam in
proximis observant. obiipat] vg. Lind. obstal eodd. 7. et a]
M. edd. vett. a cett. 9. dissimilia] similia M. Gu. Hic etiam
non ohi.
312
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(144)
Stroppus, quod Graece dicitur argócpiov, prò insigni babebatur in capitibus sacerdotum$ alii id coronam esse dixerunt.
Struthcum membrum virile a salacitate passerìs, qui Graece oTQOv&òg dicitur, a mimis praecipue appcllatur.
Strenam appcllabant, quae dalia tur die religioso ominis boni gratia , a numero, quo significatur alterimi tertiumqne
vcnturum similis commodi , vcluti trenam, praeposita S litcra , ut antiquis frequens usus erat.
5 Strcbula lingua Umbrorum appellabant partes carnium sacrificatarum.
Stlata genus navigii latum magis, quam aitimi, et a latitudine sic appellatimi, sed ca consuetudine } qua stlocum prò
locuin et sili te ni prò litcm dicebant.
Stic m bus gravis, tardus, sicut Lucilius pedibus stlembum dixit equum pigrum et tardimi.
s
ANNOT. FESTL Qu. XIV, 17, 2. industr. quoque] intellige: ab
indostruendo dicebant, coli. Paulo p. 79. v. induslriuin. Post h. v. in-
terpunsi. M. Cato~\ v. Meyer. Orr. fragm. p. 87. , ubi non recte
struxerit scribitur. 5. aut] at corr. A. Auc in mg. Urs. ira
XII.] Dirksen. de XII tabb. p.144. Cf. Festus Qu.X, 28, 26. v. pedem
struit. 7. alii] punctum ante hoc yoc. sustuli. 8. ali] cod.
alii Urs. : ncque aliter v. 9. 10. 9, fure] furere vg. fugere corr.
A. Auc. in mg. Urs. 11. praefert] praeferre coni. Dac. et deinde
addit : pedem struit. Lind. struit ae vix scribi iubet, et ea verba omnia
ad remoratur usque a Festo e scriptore quodam aliata significat : cui
sententiae non accedo. Potius ae mutandum est in cum quis, vel cum,
omisso quis. 12. Stroppus] co», vg. Stoppus Uns. sÉdeius]
Ateius vg. , et sic corr. Urs. 13. oi'goqiov] orgóg-wv vg. ; ita corr.
Scal. Urs. Cf. imprimis Plin. N. H. XXI, 2, 2. §. 3. Tenuioribus (co-
roni*) ulebantur antiqui, slroppos appellantes , unde nata strophiola.
Plura Salmas. Exerc. Plin. p. 263. col. 1 e. li. sacerdotes] de simili
Stropbio Hesych. v. xLdaqik. 17. 18. inpon.] cod. imponatur Urs. :
ita etiam 22. 19. idem] diem coir. A. Auc in mg. Urs. 21.
Tuscul.] cf. quae rer. Etr. Ili, 3, 2. T. II. p. 49. de Tusculanorum et
Faliscorum consanguinitate dixi. 22. in pulvin.] de usu struppo-
rum in pulvinaribus Qu. XV, 22, 34. v. struppi. 24. in mimis]
notabile mimicae petulantiae exemplum. Cf. annot. ad Paulum p. 34.
v. carissam. 25. a] vg. s, a Urs.: in cod. utrumque deesse accepi.
26. passerìs] otqovO-ò? o xaTdq>iq'q\ xul h'tyvog , Hesych. 27. Stre-
nam] v. Non. p. 16, 33., ubi sirena dieta a strenuilate traditur, ut Stre-
nia dea ab aliis. 28. 29. ominis] Urs. hominis COD. 30.
initiumque] terliumque corr. Uus. , ut vg. 32. ut] Urs. aut in
cod. est. 33. loco] cf. Qu. XIV, 18, 5 et 9. v. stlata et stlembus.
Aptius ad suam sententiam Festus stritavum advocassct, ut A. Auc mor
net. V. Qu. XIV, 19, 24. 34. Strebula] cf. Varrò de L. L. V.
§."67., qui stribulam dicit, et Arnob. adv. gent. VII, 24.
Qu. XIV, 18, 2. in] cod. vg. ira- Urs. 3. Fri-vol.] Bothe
p. 438. fr. 8. 5. Stlata] Gloss. Labb. : Stlatta, migarixov oxd<rov<;
ildoq. Proprie tamen latum illud Phoenicum mercatorum navigìum,
quod yuiikoq dicitur , a Piomanis stlatam dictum esse putaverim. Hinc
stlataria purpura, quae stlatis apportatur, genuina Tyriorum meri, apud
Iuven. VII, 134. et Schol. 8. 9. stlitem] Noti sunt decemviri stli-
tibus iudicandis. 9. antiq] cod. vg. antiqui Urs. ut e codice.
10. Ludi.] ap. Dousam ine. 93. Likd. verba, quae secuntur, cum aliis
de equo vectore a Lucilio positis coniungit (ap. Dousam XIV, 15. 16.
et ine. 129.) : cuius in sententiam concedere haepropter nequeo , quod
equus pedibus stlembus non idem optimus vector dici potest. 11.
Apulidae] i. e. equi in Apulia orti. sllembi] stlembum suppl.
Urs. : incommode. 13. Stelionem] Stellionem vg. 14. virus]
venenatus stellio dicitur a Colum. IX, 5. ira-] addidi ad supplem.
Urs. 15. 16. a-bi] scribe : ali. alii corr. Urs. Hoc etymon etiam
Ovid. M. V, 461. prodit. 17. stipem] cf. Varrò de L. L. V. §. 182.
et Festus Qu. XIV, 1, 3. v. stipem. 20. terrogat a] cod. terrò-
gat vg. terrogatus Urs. , qui suppl. interrogatus spondet. 21.
Slirpem] cf. Non. p. 226, 28. Charisius I. p. 85. P. et ipse Festus
Qu. XIII, 24, 16. v. recto fronte, Qu. XV, 5, 3. v. spicum , Qu. XV,
17, 30. v. specus. 25. Livius] Andronicus poeta intelligitur , cui
quae Urs. subiccit verba, pedestri sermone concepta, ea ab antiquissimo
ilio scriptore piane aliena sunt. Nam quae Dac de Livii Annalibus,
ca omnia vana et merito ab Likb, esplosa sunt. Itaque Urs. additam.
reieci in Suppl. Ann. 27. Hom] Romani vg. 29. Enn.] Ann.
VI, 5. apud Merulam, de quo versu iam supra Qu.XIII, 24, 16. dictum
est. 30. nomine] apud Non. p. 226, 31. homines legitur: sed Fcsti
Jectio piane satisfacit. Pyrrh- us] Burrus scripsisse Ennium con-
stat. 31-33. Satis est . . plaudite] versum hunc apparet fabulae
alicums extremum fuisse. Ursini supplem. addidi Satis, et prognatum
in gnatum mutavi, ut ficret tetrameter trochaicus. 33. Gali] Callu
Yg. 34. Stirpest] Stirps est corr. Uns. 3ent] 3C"* TS" "'*'•
qui] quis corr. Urs. , cuius supplem. reddidi.
ANN. PAULI. 1. quod Gr. dicitur oro.] quod Gr. oro. dicitur
Go. LijìD. ~*sbebatur] boni codd. Li>d. ponebatur vg.
>U. XIV, 17. (121)
FESTI FRAGM. E COD.
tiqui dicebant prò adicere, augere,
unde industrios quoque M. Caio: "iu-
re, lege, liberiate, Rep. communiter
uti oportet: gloria atque lionore , quo-
modo sibi quisque struxit." autf in XII. 5
quod est: "si calvitur, pedem ve struit:
manura endo iacilo,-" alii putant
significare retrorsus ire : ali in
aliam par lem : alii fure -j- : ali gradimi
augere: ali minuerej acf ^ix pedem 10
pedi praefert, otiose it, remoratur.
||Stroppus est, ut Adeiusf Pliilologus
existimat, quod Graece gv§Ó(Diqv\
vocatur. et quod sacerdotes prò in-
signi habent in capile. quidam 15
coronam esse dicunt, aut quod
prò corona insigne in caput inpo-
natur, quale sit stropliium. itaque
apud Faliscos idemf festum esse, qui
vocetur Slruppearia, quia corona- 20
ti ambulent. et a Tusculanis, quod
in pulvinari inponatur Castoris,
struppum vocari. [| Strutheum
in niimis praecipue vocant ob-
scenam partem virilem. a salaci- 25
tate videlicet passeris, qui Graece
strullios dicitur. || Strenam voca-
mus, quae datur die religioso, omi-
nis boni grada , a numero , quo
significatur alterum, initiumquef 30
yenturum similis commodi, velu-
ti trenam, praeposita s. littera, ut
in loco, et lite solebant antiqui.
||Strebula Umbrico nomine Plau-
tus appellat coxendices hostia- 35
EMEND. LECT. Qu. XIV, 17, 5. at. 9. fuaere. 10. cum quis
2u. XIV, 18, 13. Stellione™. 16. 17. ali. 34. Stirps est. 35.
FARIN. L. XVIII. QU. XIV, 18. (122) 315
rum, quas G-raeci fjtyo!ct dicunt, quae
in altaria in -poni solebant, ut Plau-
tus ait in Fri - volaria : " . . .
agnina tene stre-
bulis." ||Stlat-# genus erat navigii
latum mag-is quam alluni, sic
appellatimi a latitudine, sed ea
consuetudin-e, qua stlocum prò locum, et stli-
tem antiq-tu prò litem dicebant. || Stlembus
gravis, tar-dus , sicut Lucilius " .
Apulidae ve-dibus sllembi" dicit
cum refer-f equum pigrum et tardum.
|| Stelionem \ g-enus aiunt lacertae , quod 4 • ^« '•"* ■&**■?. 3?-
Verryis die - lum ait , quia virus in-
stillet cibo, n-otius, quam, ut putant a-
bif a stellarum similitudine, quia
varium est. || Slipem dicebant pe-
cuniam signa-fmn, quod stiparetur.
ideo stipular -i dicitur is, qui in-
terrogai a-lterum, spondeatne stiperà, id est
aes. \\&li -rpem in masculino gene-
re antiqui usurparunt prò eo quod est ge-
mina , met - aphorico vocabuli usu ,
quae mine in femineo profertur gene-
re. Livius : "t . ', . . . .->.'. quo-
rundam Rom - anorum . . . .
conditam Rom -am" .... Idem Li-
vius. "Ostrymon .
Graio stirpe ex - ortum." Ennius Annoi. :
"nomine Pyrrh-ws, uti memorant,
a stirpe supremo/' .... : iiSalis
est, revoca fratre-m eodem stirpe gnatum,
plaudite." quam Gall-ws Aelius sic de-
finii: "Slirpestf gent-**.s propagatio, ut
qui-}- a quoque est progna-fos/' stirpes autem
12. Ateius. 13. arg óif tov. 19. diem. 30. tertiumqnc.
quis.
Rr
314 QU. XIV, 19. (123) FESTI FRAGM. E COD
per translationem . . . dicuntur
a siirpibus iis, quae ab imis arbori-
bus nascuntur. || Slip -atorcs appel-
lantur corporis cu -slodes, quos
antiqui latroncs </ice-bant, i. mer- 5
cenarlo s , qui cu-m ferro, ve-
lut stipati , circumdan-t Regum cor-
pora. \\Stipes fustis terrae defixus: Afra-
nius in : "Porro honeste
slip -ile hoslium 10
voslram impl - oro fìdem , qui
;un silvani : "et
Ennius: "... hoslili in me la-
ctu\ la -tus, ut revolso
stipile qui iactu vali- 15
do parmam." nisi si
slipìlcm ponerc voluit prò
telo vel hasta. Accins in Raccliis : "Ec-
quem stipitem rtJu-egumf, aut al-
ncum us." Ennius 20
stipi -tes abiegno
e stipitem
intere - mit eum , qua
a-riipit. ||Strit-
avum antiqui diceb-ant prò tri- 25
lavo, qui est pater afri -vi, et alaviaej
ut stlitem prò lite. ||Slrigores in Vie-
lei Carmine prò sf-rigosis positum
invenilur , id est densa -rum vi riunì ba-
minibus\: i'strigo - res exereiti." ||Slri- 30
tjae appellabanlur ordincs rerum
intcr se contimi - atae f conlocata-
r«m, a stringe -mìo dictac. ||Stri-
gem (ut ait fem-us) Gracci syrnia-f- ap-
pellant , quod malciicis mulieribus 35
EMEND. LKCT. Qu. XIV, 19, 13. li. iactu. 19. niitfnmm.
FARN. L. XVIII.
QU. XR, 20. (124)
nomen inditum est, quas volaticas
etiam vocant. Itaque solent his ver-
bis eas veluti avertere Graeci :
"2YPPINTA nOMnEILX NYKTIKO
MAN 2TPINTATÒAAON OPNIN AN<>
NYMION QKYnOPOY^ Eni NHASf.»
|| Statuliber est, qui testamento certa
condilione proposita iubetur esse
libcr. et si per beredem estf, quo minus
statuliber praestare possit, quod
praeslare debet, nibilominus liber
esse videtur. || Status dics-7 vocalur
qui iudici causa est constiliilns cum
peregrino. eius enim generis ab anli-
qnis bostcs appellabanlur, quod
crant pari iure cum populo R., alque
iioslirc ponebalur prò acquare.
Plautus in Cureulione: Si status con-
dictus cum bosle intercedi! dics,
tamen est cundum, quo imperant
ingratis." ||Stagnum quidam dici
putant, quod in eo aqua perpetuo
stet. ali, quod is locus
j-òjf dicitur, quia
Satura , et
a Graecis :
bene contine*!
cibi genus ex
aquam
variis rebus conditimi est, et lex
tisf alis Icgibus conferta. itaque in
sanctione legum adscribitur :
"•neve per Sai urani abrogato. aut do-
ni
rogato." T. Annius LmsCOB in ea , qua
quam dixit adversus Ti. Graechum :
'•Imperami quod plebes per Saturala
doderat, id abrogatimi est." et C. Lae-
lius in ea , quam prò se dixit 7: Deh
postero die. quasi per Saturaui senteu-
•2'.'. SO. ho mi 11 1 tu «.
33. continuate
u
• <" .
(144)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
51S
Stipato rcs corporis custodes , quos antiqui latrones vocabant. Stipati enim ferro circumdant corpora regimi.
Stipes fustis terrae dcOxus.
Str itavu in antiqui diccbant prò tritavo.
Strigores dcnsarum viriutn liomines.
Striga e appellali tur ordincs rerum inter se continuate collocatarum a stringendo dictac. 5
Status dics vocatur indicii causa constitutus. (145)
Satura et cibi gcnus dicitur ex. variis rebus conditimi, et lex multis aliis confcrta legibus , et gcnus carminis, ubi de
multis rebus disputatur.
Qu.XIV, 20, 4-C. 2rqiyyì un orro fi ittìv, va xr i x ogo'ivrjv arQÌyy òo hiwr, oqviv dvo')Wfiov oÌxvtioqovc ini vijag ìluvvtiv. 9.
stet. 12. acide: cum lioste. 23. 24. oriyvòc,. 27. multis. 30. quam] delc. 34. Exciderunt Laelii verba et Salustii nouien.
ANN. FESTI. Qu.XIV, 19, 2. ab] cod. vg. b Urs., unde sub
efficit. 5. latrones] cf. Paulus p. 88. v. latrones. Non. p. 134, 26.
v. latrocinari. 6. 7. ve-lut stipati] hacc Paulo duce supplevi. Urs.
veliti cum v. circumdabant coniunxlt. 8. 9. Afran.] Botlie P. Se.
L. V, II. p. 198. fr. ine. 7. 10. hostium] oslium corr. Scal. Lrs.,
qui quac ad rcsarciendos v. 10 - 18. addidit , ea in Suppl. Ann. referre
satius duxi. 11. oro] prò vg. 12. ani] cod. vg. eam Urs.
13. hostili] stili vg. 13. 14. la- etti] suppl. Ubi. et corr. inetti.
In proximis liexanictroruni numeri se prodcre videndir, ut ca Ennii po-
tius quam Afranii fuissc putem. Quanquam Scal. ca ex Accii Melanippe
ducta putabat, propler ullimas v. 13. syllabas : m mela. 18. Ace. in
Bacchis] Bolhe V, I. p. 190. fr. 19. 19. abi-egum] abiegnum corr.
Urs. 21. abiegno] abictjnos corr. Urs. cum Scal. : quo l'orlasse
non opus est. 24. 25. Slrit-avum] iuirilirmn prostlicscos cxemplum.
Cf. Qu. XIV, 17, 27. v. slrenam. 27. Strigores] Slrigones voluit
Turnebus Adv. XIV, 1., sed hoc ipsum certo auctore caret. Nam
Plauti versus, Baccb. II, 3, 40., vix quidquam huc facit. 27. 28.
Nelei carni.] v. Suppl. Ann. ad Qu. IX, 20, 2. 28. rigosis] cod.
stri-gosis Urs. 29. ha-] hominibus suppl. et corr. Urs. ex Paulo.
Post b. v. alias suppl. Urs. : sed quae secuntur , ipsa puto carrainis
esse verba. 30. res] ores vg. 30. 31. Stri-gac] cf. Lipsius
de mil. Rom. V, 4. Opp. T. III. p. 148., qui slriges in strigae mutar!
iubet : quod in Paulo Scal., non A. Auc., typographico errore posuit
striges. 32. aloe] contimi - ate corr. et suppl. Urs. ex Paulo.
33. ndo] COD. vg. stringai- do Urs. 33. 34. strigati] supplevi:
striges Scal. strigas Urs. : sed apparct Festum primum dixisse de avis
strigis nomine, post de translato usu, quo de mulieribus maleficis usur-
patur. Has etiam striges dictas esse, PliniusXI, 39, 95. ostendit : stri-
gas appellanl Appulcius et Petronius (Satyr. e: 63.), quorum merito cac
plebeculac Romanae superstitiones nobis innotuerunt. Cf. Gloss. Labb.
v. striga et strix. 34. syrnia] ornlyya fuissc puto. oroiyyaq corr.
Scal. Illud STPirrA a librario Latinis litcris unice assueto facile
prò SYPNIA ha beri potcrat.
Qu.XIV, 20, 1. volaticas] ut magas Tbessalas , quae in bubones
mutantur. V. Appulei. Mct. III. p. 62. Bip. 4-6. 2YPPINT.4 . . .
NHAS\ Urs. cod. manum repraesentavit, nisi quod in JIOMIIEIEN bis
et in OKYFIOPOY2 semel TI per P eum expressisse doceor. Ita etiam
in EPI factum esse statili. De periculis , quae viri docti in bis vv. re-
sliluendis lecere, v. Suppl. Ann. 7. Slatuliber] v. Digest. XL, 7.
9. est] stet corr. Urs.: aptissime. 12. Status dies] baec pertinent
ad explicanda XII tabb. verba: status dies cum /toste, de quibus v.
Dirksen p. 192., qui hoc teslimonium neglexit. Nec quae inferius ad-
dunfiir, intelligi possunt , nisi in lemmate arliculi hostis meutio facta
fuerit. Itaquc post voce, status dies excidisse arbitror: cum hoste. Cf.
etiam Paulus p. 76. v. hostis. 13. ludici] cod. indicii Urs. 14.
peregrino] hoste corr. Uns. , male. Tost b. v. intcrpunxi. 15.
hostes] peregrini coni. Urs. 17. hostire] cf. Qu. XIII, 8, 27. 18.
Cureulione] 1, 1, 5. 21. ingratis] lege ingratiis. 23. ali,
t/ a ti ti i»] aliijuo dis cod. aliì, quod is Urs. 23. 24. ovavòc,'] artyvog
corr. A. Auc. in mg. et Urs. e Varrone de L. L. V. §. 26. 25.
Satura] cf. imprimis Casaubon. de Roman, satira. 27. tis] multis
vg., et sic corr. Urs. 27. 28. in sanct. legum] cf. Qu. XIV, 22,
29. Nota est Sanctio legis regiae de Vespasiani imperio. 30. T.
Ann. Luscus] v. Meyer. Orr. fragm. p. 100. et maxime Pigbius Ann.
ad a. 620. (inani] om. vg. dclct Urs. 33. 34. C. Laelius]
v. Meyer. p. 96. Verba, quae secuntur, a Salustio Iug. 29, 7. usur-
par! , annotavit Dac : quae cum eum a Laelio mutuatum esse credibile
non sit, Laelii verba apud Festum excidisse apparct. Grammaticum
ipsum errasse, putat Perizon. Animadv. bistor. p. 379.
ANN. PAULI. 6. Status dies] baec cum Paulus excerperct, iam
exciderant e Festi libro voce, cum hoste: quapropter Paulus etiam,
quae illic servata sunt, cum peregrino, omisit consulto. 7. et gcnus
carm. etc] hacc Paulus ex suo penu addidisse videtur.
Rr*
516
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(145)
Statae Ma tris simulacrum in foro colebatur.
Stai a gin inni gemis ornamenti aurium. Caecilius: "Ex aure eius stalagmium domi habeo."
Stolidus stultus.
Stupì* uni prò turpitudine antiqui dixerunt, unde est in Carmine': "Foede stupreque castigor cottidie."
5 Stura flumen in agro Laurcnti est.
Sterilam sterilem.
S tulio rum feriac appellahantur Quirinalia , quod eo die sacrificabant hi, qui sollemni die aut non potuerunt rem
divinam facere, aut ignoravcrunt.
Sanqualis avis , quae ossifraga dicitur.
ANN. FESTI. Qu. XIV, 21, 2. Statae Matris] de hac v. Meurs.
Exerc. crit. II, 3, 4. Mari». Atti de' frat. Arval. p. 614 sq. 3. 4.
collastravit] collustravit vg. Coelius stravit corr. Scal. De Coelio
ilio nihil innotuit, ita ut hoc nomea non prò certo habcndum sit. Quo-
circa Cotta stravit coni. Huschkius : idque praetulerim. 5. plurittiis]
cod. plurimus Urs. vg. jiebant] cod. jiebat Urs. vg. Puto Festum
scripsisse : qui ■plurimi ibi, id est ad Statae Matris simulacrum, jiebant,
constructione Tiqòq xò 07/ftaivó/j.ivov. 7. quique] quisque vg. Sed illud
praestat. vicos] Urs. vg. ucos con. Hinc Stata Mater a magistris
vicorum eulta, ut est in titulo apud Marinium. 8. eius] Urs. vg.
ei'i cod. , 10. Caeeil.] Bothe P. Se. L. V, II. p. 131. fr.2. Spengel.
Caecii. fragni, p. 14. fr. 2. Curine'] L'arine Viclorius , cuius copiis
Spengel. usus est, e fragni, affert. 11. ait: Tum] ait. Tum Urs.
ait: ium vg., sed tum corr. A. Aug. in mg. aittum vel attoniti cod. latn
corr. Dac 13. Enti.] Aun. I, 35. Mer. Nam vi depugn.] Nani vidi
pugnare vg. Numque avide pugnare corr. Scal., Dousa, Morula. Nani
vi depugn., quod in cod. repertum est, unice veruni esse, vidit iam
Gulielinus Verisim. 1,9. (in Gruteri Lanip. III. p.2C5.). lì. sues] suis
corr. Dousa. sues de augurio, quo Albae Longae potentia portendeba-
tur , explicat Menila. solidi] soliti corr. Scal. Urs. alii. 14. 15.
in Alex.] Bolhe V, I. p. 33. fr. 2. 15. quid] cod. quia Urs. vg.
Scal. corr.: quid lascivis stolide? recte , puto, quanquam omnia in-
certa sunt. De argumento Alexandri pauca dixi in anuot. ad Varron.
de L. L. VI. §. 83. 16. intellegit] intelligis coni. Dac, qui alie-
nissimas ics immiscet. 17. Caee. in Hypob.] Botbe V, II. p. 137.
fr. 5. Spengel. p. 28. fr. 5. 18. Mi] illic coir. A. Aug. in mg.
Urs. illue Dac. , quod cum supcrioi-ibus coniungit. Me Botbius.
Mi prò Ulte, servar! posset, nisi duplex hiatus offenderei. 19. An-
dronico] Androgyno corr. A. Aug. in mg. Urs. V. Botbe p. 129. fr. 2.
Spengel. p. 12. fr. 2. 20. oporteat] oportebat A. Aug. in mg. opor-
tuit coni. Urs- Me fuisse videtur med , nam versus est tetrameter.
Ita scripsit Botbius. 22. 23. in Nelei Carmine] v. Suppl. Akn. ad
Qu. IX, 20, 2. 23. stupreque] Urs. stupraeque cod. 24.
Appi sentcntis] cod. senlentiis Urs. Id opus , considcranduin , con-
ceptuinne fuerit ex Appii sententiis, in iure pronuncialis. 23. animi
compotem] in cod. nulla lacuna est, ut apud Urs. et vg. : quanquam
verbum deest, unde infinitivus pendeat. 26. Naevius] bello Punico
IV, 12. apud E. S. Versus sunt duo Saturnii. 27. ii] Urs. i
COD. Naevius scripsit iti. 28. stupro] Urs. strupro cod. redire]
rebitere coni. Bothius, P. Se. L. V, I. p. 96., quem eliam perbitare prò
perire tentasse, in Com. fragra, p. 24. , observat E. S. Neutro opus
esse puto; hiatus diaeresi excusatur. 29. item] B. P. IV, 14. apud
E. S. deserant] deseritis Scai. et Grotius , sine iusta caussa. 30.
viros] virorum corr. Scal., recte puto. eiorutn Merula. magnimi'
magnum inde suppl. Scal., qui etiam poplo scripsit. magnumque corr.
Grotius. Godofr. Hermannus Doctr. metr. p. 637. versum truucatuni in
fine habet. Non assentior propter rationes in Scppl. A>n. indicatas.
31. pergentis] pergetis vg. et sic corr. Urs. Mihi cum Huschkio per
gentis placet, ita ut existimo vel simile verbum a poeta adiectum fuerit.
stuppam] vocabulum per nautas maxime Syracusis Bomam venisse
videtur. 32. inpol.] cod. impol. Urs. 33. Borii] Urs. Doriis
COD. Stura] prope oppidum Asturam , de quo v. Mannert. Geogr.
IX, 1. p.621.: quanquam miror Laurentem agrum eo usque pertinuisse.
Sed cornino Je Klausenius me admonuit coi uni , quae apud Stepbanum
Byz. v. "Avriia et Dionys. Hai. Antt. Boni. I, 53. leguntur.
Qu. XIV, 22,2. suberies] cf. Qu. XIII, 31, 14. 3. inermi] tkermis
corr. Urs. 5. cipit] concipit corr. Urs. 5. 6. Seplasia] lasi
tantum cod. , ut vg. lasia Urs. cf. Non. p. 226, 14. et praecipue
Feslus Qu. XV, 15, 28. 7. 8. Pompon, in Adelphis] Botbe V, II.
p. 104. fr. 2. Versus fere toti Ursini sunt, sed satis lepidi, quibus pau-
cissima addidi ad metrum adiuvandum. 12. Stultorum f'eriae] Cf.
Paulus p. 63. v. fornacalia , cum annot., et Iuba apud Plutarco. Qu.
Rom. 89. li. Quiprini] cod. vg. Qui primi Urs., qui recte corr.
Quirini. In supplcin. Urs. quaedam mutavi. V. SrprL. Aro*. 19.
commissumque] que abest a vg. 20. more] cod. vg. morae Urs.
at] cod. vg. a Urs. e cod. 22. Sanctum] cf. Qu. XIII, 16, 21.
▼. religiosus , unde v. 24. Aelius Gallus posui , ubi Urs. Ael. Stilo
habet. Urs. additamenta v. 26-30. partim mutata, partim recisa, t. in
Scppl. A>m. 25. et] e in vg. codici tribuitur. 26. quod] q
-vg. item. 29. sanctio] cf. Qu. XIV, 20, 27. Hinc leges sanclae
2U. XIV, 21. (125) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII. QU. XIV, 22. (126) 517
tiis exquisitis in deditionem acci- Asturam vo - cant . || Suber arbor
pitur." 11 Staine Ma tris simulacrum ac suberies, q-«« natabant in
in Foro colebaturj postquam id collas- thermi-}-. \\Ste-rilam mulierem appella-
travitf, ne lapides igne corrumpe- bant, quam G-raeci aréigctv dicunt9
rentur, qui plurimisf ibi ficbant 5 quae non cipi-£-j- semen genitale. \\Sep-
nocturno tempore, magna pars lasia, aut Se-plasium, ubi unguentimi
populi in suos quique vicos rettule- memoraba - Ittr pretiosum. Pomponius
runt eius deae cultum. ||Stalag- in Adelph-i's; liDi le perdant in-
mium genus inaurium videtur feri, Anti -/>/io,- quod unde hoc unguen-
significare Caecilius in Carine, 10 tum sit, q-uaem; die ini/ti, lepidum
cum ait: "Tum ex aure eius stalag- unde ung -uentum, nisi quod ex Seplasia
mium domi habeo." ||Slolidus, stul- est?" ||Stulto-ram feriae appellaban-
tus. Ennius 1. I. : "Nani vi depugnare tur Quirina - Ha, qui erat dies festus
sues stolidi solidi-}- sunt." et in Ale- Quiprinif, qu- od eo die omnes sa-
xandro : "Hominem appellata quid 15 criflcant ii, qui Fornacalibus aut
lascivi stolide! non intellegit." et non polucr -tmt rem divinam face-
Caecilius in Hypobolimaeo : "Abi bine re , aut ign - oraverunl solemnem
tu stolide, il li ut tibi sit pater?" fornacaliu - m suorum diem
et in Andronico-}-: "sed ego stolidus, commissumque piaculum expiabant ex
gratulatimi me oporteat f prius." 20 more. at -que stulti videbantur »,
|| Stuprimi prò turpitudine anti- quibus p - ermittebatur post ferias feriari.
quos dixisse apparet in Nelei car- ||Sanctum ait dici Opilius Aure-
mine: "foede, stupreque castigor lius, quod nec sacrum est nec religiosum.
cotidie." et, in Appi sententis : "qui At Aelius, G alias , quod ulrumque esse
animi compotem esse , nequid frau- 25 videatur , et sacrum et religiosum :
dis, stuprique ferocia pariat." Naevius : plerique autem, quod qui violaverit, ei
"Seseque ii perire mavolunt ibidem, poena sit, multa -ve sancita
quam cum stupro redire ad suos se ponetur prò unde
popularis." itemi : "Sin illos deserant et sanctio dict-« legum
fortissimos viros f , magnimi stuprimi 30 et rogatio : qui con
populo fieri pergentis f." ||Stuppam ||Sanqualis avis a-ppellatur, quae in com-
linum inpoli tum appellant Graeci mentaris augura - libus ossifra-
Dorii. || Stura flumen in agro ga dicitur, quia in Sangi dei
Lamenti est, quod quidam tutela est. || Sacconi -orimi genus est
EMEND. LECT. Qu. XIV, 21, 3. 4. Co tta stravit. 5. plurimi. li. soliti. 16. laseiv is , stolide? 19. Andro gyn o.
!0. med oporteba l. 30. virorum. 31. per gentis. Qu. XIV, 22, 3. thermis. 5. concipit. 14. Qtiirini.
318 QU. XIV, 23. (127) FESTI FRAGM.
arboris) quam dieta -va Pomponius
ait ex fico atque m-or-j-, quod ficus ea
sit et morus : unde nomen per m-
oron et ficum ife-ductum est. ||Io-
If dicitur, quod solus sit. Jd-em modo So-
l, modo apollo: "tu es Apollo,
tu Sol in caelo." || Sacrem
porcum dici ait Verri -vis, ubi iam
a partii habetur purus, a qu-a. re appel-
latum esse sacrum dici-t. ita id adi-
cit quod non opus est: omisit voca-
buli formam. Plaulus: "^du-ìescens, qui-
bus hic pretis porci veneunt sa-
cre*, sinceri? nummo. minimum
a me accipe. tube te plarif de mea
pecunia." et in Rudent-e: "Sunt domi
agni et porci sacres." C-aio adver-
sus Q. Minucium The -rmutn, post
censuram : Por cuna sac - rem in sin-
aliq - uando prò
ne sacrem
primis liei,
|| Sa - crima est,
ut et Ciò -atius dicunt,
mustum indi -tum in amphoram
Meditrinalibus sacri -fici causa, prò
vineis vasisque et vino , quae quasi sacra
ea re fiunt: quod Lib- ero fit, ut prae-
metiumì quod Cereri. || Sacrificulus
Jtex appcllatur, qui ea sacra, quae
facere ltege-s sueverant, facit.
primus memorat-iìT post reges ex-
actos Sulpicius Corn-utas. || Sacella di-
cuntur loca Dis sacrata sine tec-
EMEND. LECT. Qu. XIV, 23, 2. moro. 4. 5. Sol. I!
E COD. FARN. L. XVIII.
QU. XIV, 24. (123)
20
25
30
to. U Sacrosanctum dicitur, quod
iure iurando interposilo est
institutum , si quis
ut morte poenas
ius generis sunt TR.
que eiusdem . ordinis.
mat M. Cato in ea,
Aedilis plebis sacro
Il Sacratae leges sunt,
id violasset,
penderet. cu-
PL. Aediles-
quod adfir-
quam scripsit,
sanctos esse,
quibus sanctum
10 est, qui quid adversus eas fece-
rit, saccr alieni deorum sicutf
familia , pecuniaque. sunt qui esse
dicant sacratas, quas plebes iu-
rata in monte Sacro sciverit.
15 ||SecIusa sacra diccbanlur, quae Grae-
ci mysteria appellant. || Scena
ab alis : a quibusdam sacena appel-
la lur, dolabra pontificali*. || Sa-
rissa est hastae Macedonicae ge-
nus. || Sacer mons appellatur
trans Anienem, paulo ultra ler-
tium miliari uni : quod cimi plebes,
cum secessisset a patribus, crealis TR.
essent
auxilio, dis-
consecraverunt.
quein populus
j ncque
qui occi-
damnatur,
tribunicia prima ca-
, "si quis eum, qui eo plebei scito
ne
plebis , qui sibi
cedentes Iovi
At homo sacer is est,
iudicavit ob maleficium
fas est eum immolari , sed ,
dit , parricidi non
nani
ve tur p
saccr sit, occiderit, parricida
sit." ex quo quivis homo malus, atque
improbus sacer appellari solet. Gal-
Q». XIV, 24, 11. sit eia.
lejye
(148)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
319
Sacrìma appcllabant uhi stimi , quoti Libero sacrificabant prò vineis et vasis et ipso vino conservandis , sicut praeme-
l i u m de spieis , quas prìmiim niessuissent , sacrificabant Cereri.
Sacrific u lus rex appellatus est, qui ea sacra, quae reges facere assuevcrant, fecisset.
Sacci la dicuntur loca diis sacrata sine tecto.
Sacrosan e tu m dicebatur, quod iui-ciurando interposito erat institutuni, ut, si quis id violasset, morte pocnas penderet. 5
Sacratae leges dicebantur, quibus sanctum erat, ut, si quis adversus cas fecisset, sacer alicui deorum esset cuna
fa in il la pecuniaque. Seclusa sacra dicebant, quae Graeci fivoTrjQia appellabant.
Scena sive sacena dolabra pontificalis. Sarissa basta Macedonica.
Sacer mons trans Anieneni lluviuia ultra tertium niiliarium appella tur, quia Io vi fu erat consecratus.
dicuntur, Ulpiano teste in Dig. I, 8, 9, 3., a quo mire discrepat Macr.
Sat. Ili, 3. 30. coti] cod. vg. c-ontionem Urs. 31. Sanqualis]
de ea avi Plin. N. H. X, 7. Festus v. oscines Qu. X, 13, 11. Paulus
v. alites p. 3. v. immusulus p. 83. lui. Obsequens. e. 63. Gloss. Labb.:
Sanqualis , (firjvrj. Ossifraga, q>ì]vrj. Omnibus collatis intelligitur, Ur-
sinum recte supplevisse v. 32. 33. ossif'ra- ija , cum Scal. nomen sanga
finxisset. a] cod. vg. ap-pellatur Urs. 33. tnentaris] cod.
mentariis Urs. 34. saccom-orum] ita sycomoron dictani esse, Urs.,
Scaligerum secutus , non incredibiliter finxit, cum antiquiores Romani
nomina peregrinarum rerum non raro valde corrupcrint.
AIN'NOT. PAULI. 4. coltìdie] Gu. Lind. quo t lidie cett. codd. co-
tidie vg. 7. hi] ex * ortum M. Gc. l'i vg.
ANNOT. FESTI. Qu. XIV, 23, 2. m-or] m-oro corr. Urs. cum
Scai.. cf. Isidor. Origg. XVII, 7, 20., ubi non syceomorus scriptum est,
ut Gotbofr. refert. 4. Io] cod. vg. (sed cod. litera minuscula). Lo
Urs., qui So-lem corr., de quo dici, iam Scal. divinaverat. Sed quae
Urs. addit: dici ait , quod solus sit. Eund-em, spatii fines excludere
videntur. 5. em] lem vg. 7. Hunc v. Urs. explet: ut est in
Carmine Saeculari : sed Horatii quidem Carmen saeeulare non intelligitur,
et sentcntia v. 6. proposila sic fere continuari debebat, ut posuimus.
sacrem] cf. Varr. de R. R. II, 1, 20. et 4, 16. (cum annot. Scbneideri ad
1, 20.), unde Urs. supplem. sua duxit. 9. a re] ire vg. 10. adi-]
con. vg. adii- Urs. 11. omisit] um sit vg. 12. formam] elymon
suppl. Urs. Plautus] Menaecbm. II, 2, 16. 13. veneunt] cod.
eneunt vg. veniut Urs. 14. nummum] unum, quod Urs. boc v.
addidit, non est in cod., neque in vg. Plauti versus scripsi , ut nunc
legi solent , nisi quod nummum ex fide Festi posui , ubi cum invenio.
15. plari] piari corr. A. Aug. in mg., ut est apud Plautum. 16.
in Rad.] IV, 6, 4. 17. 18. Cato . . . Therm.] v. Meyer. Oratt.
fragni, p. 35. 19. censuram] ita lacunam, quam Urs. vacuam reli-
quit , explendam esse monuit Meyer. 1. 1. Eodem eniin nomine eam
orationem appellat Rufìnian. de figur. p. 33. ed. Capper. p. 210. ed.
Rubili;. Adicci: porcum. 19. rem in sin] cod. vg. Scal. crem
in si- Urs. 19.20. si-nu maclavit] suppl. Urs., quod omisi. 20.
uando prò] cod. vg. quando prò Zi- Urs. supplens li-ostia, et deineeps:
Ennius. fuso sanguine sacrem, quae non placent, quanquam inter fragm.
Ennii Ann. VII, 43. recepta. 22. primis] co», vg. pr-imis Urs.
fiet] cod. vg. fìat Urs. Hic, Scaligero duce, v. 22. 23. ita explet, ut
de sacrima quaedam dieta contineant, quae, ut ininus probabilia, reicci
in Suppl. Ann. 23. Sacrima] post b. v. vg. non interpungitur : ira-
terpunxit Urs. , nescio an non ex cod. 24. ut . .] Verrius suppl.
Scal. Aelius Stilo Urs., cuius additamenta quae mutavi, quaere in
Suppl. Ann. Cacterum sacrima, quae in Gloss. Labb. unug/rj ykivxovs
appcllatur, de musto, calpar, de quo Paulus p. 36. 50., de vino
novo ofFercbatur. 26. Meditrinalibus] supplcvi, coli. Paulo p. 92.
Liberalibus Urs. : sed haec a. d. XVI. Kal. Apr. agebantur. fìci]
con. ifìci vg. fìcii Urs. 29. 30. Sacrific. Rex] cf. Festus Qu. X,
1, 19. v. ordo sacerd. 33. Sulp. Coni.] Sicinius Bellutus (rectius
Vellutus dicitur) posuerat Urs. : sed bunc notum est inter primos fuisse
tribunos plebis, ipsum plebeium, qui post reges exactos non poterat rex
sacrorum creari. M*. Papirium primum regem sacrorum dicit Diouys.
Hai. V, 1.: sed hunc Festus non admittit. Probabilius ullum nomen
inveniri posse nego quam quod posui, cum Sulpicii Cornuti multi primo-
post reges exactos saeculo in summis bonoribus fuerint. Praenomen
autem addere non potui , quia bic Sulpicius , cum rex sacrorum factus
esset , ab omnibus magistralibus abstinere debuit. Itaque in fastis no-
men cius quaerere noli. Sacello.] cf. Trebatius apud Geli. N. A.
VI, 12. Festus Qu. XV, 6, 24. v. Scribon. 34. Bis sacrata] disscrattt
con. a diis sacrata vg. diis sacrata Urs.
Qu. XIV, 24, 1. Sacrosanctum] cf. Liv. Ili, 55. Dion. Hai. VI, 89.
poenas] Urs. paenas COD. 7. M. Cato] Meyer. Oratt. fragm.
p. 79. 9. Sacratae leges] aliud sacratae, aliud sanctae leges, de
quibus Qu. XIV, 22, 29. De sacratis v. Qu. X, 5, 26. p. 175, 1. v.
obscum, et cf. infra v. 30. 11. sicut] sit ut corr. A. Aug. in mg.
sit cum Urs. 16. Scena] cod. vg. scaena Urs. 17. alis] cod.
aliis Urs. vg. sacena] sccena coni. Foreellinus in lexico , ut sit a
secando. Cf. Festus Qu. XV, 23, 4. v. secespitam. 18. 19. Sarissa]
Urs. vg. Sarisa cod. 20. Saeer mons] cf. Dionys. Hai. VI, 90.
Liv. II, 32. 27. 28. In his et quae sequ. Urs. mterpunctioncni
520
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(14»)
Sacrani appellati sunt Reate orti, qui ex Septimontio Ligures Siculosqne exegerunt, dicti Sacranl, quoti vere sacro
sint nati.
(146) Sagmina dicebant lierbas verbenas, quia ex loco sancto arcebantur legatis proficiscentibns ad foedus faciendum bellum-
que indicendum , vel a sancicndo , id est confirmando. Naevius : "Scopas* atque verbenas sagmina sunipserunt."
5 Sagaces appellantur sollertis acuminis, undc ctiain cancs indagatores sagaccs sunt appellati.
Saga quoque dicitur mulier perita sacrorurn, et vir sapiens, producta prima syllaba propter ambiguitatem evitandam.
paululxim mutavi. 29. ■parricidi] cod. parricida Urs. 30.
lege tributi, prima'] etiam de Lac Dionys. VI, 89. 31. si] in cod.
deletum est.
ANN. PAULI. 1, vineis] tinis coni Scal. , certuni vasorum genus
designans, quod h. 1. valdc incommodum esset. G. sanctum] M.
Gu. Lino. , ut apud Festuni. sancitum vg.
ANNOT. FESTI. Qu. XIV, 25, 1. Cum Aelii Galli sententia con-
spirat Marcian. in Dig. I, 8, 6. §. 3. Sacrae autem res sunt hae , quae
publice consecratae sunt, non private: si quis ergo privatim sibi sa-
erutn constituerit, sacrum non est, sed profanum. 1. 2. quocunque]
ante hoc toc. excidisse quod, nionuit Huschlsius. 4. locum] locus
Tg. , ita corr. Urs. 7. privati] vg. Urs. privatis cod. 12.
succepta] suscepta corr. Urs. , ut vg. legitur. Sed etiam illa forma ali
antiquitate non aliena est. V. C. L. Sclineider. Grainm. T. I, n. p. 606.
15. Post sacripZcium A. Ave. et Urs. puncto orationem distinxerant, non
recte : nam sacra privatim suscepta sacra quidem esse, quatenus sacrifi-
cium peragatur, sed non sacra facere loca, quibus pcragantur, sententia
erat Pontificum. 18. Sacrani] cf. Virgil. Aen. VII, 796. cum Servii
commentario. 20. 21. vere sacro] cf. Paulus p. 161. v. ver sacrum.
21. Sagmina] cf. Liv. I, 24. XXX, 43. Plin. N. H.XXU.2, 3. Marcian.
in Dig. I, 8, 8. §. 1. Gloss. Labi).: Sagmina , lijjù ^otuvìj. Idem vo-
cabulum puto esse samenta, quanquain de alia re usurpatimi ab Anagni-
ensibus, teste M. Aurelio in epist. ad Fronton. IV, 4. 23. 24. ar-
cebantur] boc si corruptum non est, non descendit ab arceo quod est
lì'qyo), sed ab areico sive accieo, quod in usu fuissc , Plautus et Diomc-
des testantur, elisa vocali i, ut factum est in inclioativo verbo arcesso.
Ac fidem facit buie formae contractae , quod Cic. prò Quinlio 22, 71.
de iudice arcendo, id est acciendo , loquitur , si boc a libris satis dc-
fenditur. ercessebantur miro conatu corr. Gothofr. in annot. ad Pauluni
p. 14. v. arcere , probibere. Multo probabilius , si corrigendum est,
corrigit Huschlsius arce dantur, collato Liv. XXX, 43. 28. Naevius]
huius excidit versus, quem Paulus servavit: Scapos atque verbenas
sagmina sumpserunt, e Carmine de Bello Punico (II, 10. apud £. S.),
in quo scribendum : Scopas i. e. manipulos, quanquain Scal., qui hoc
praeposuit, ipse scapos praetulit, quod vix commode explicari polcst.
Postea: e verbena Botbe fragni, coin. p. 25.: in P. Se. L. V, 1. p. 93.
nihil mutati At non senarius est iainbicus , sed Saturnius versus.
Sagmina praedicatum est verbenarum. 28. 29. lus . . . sagmine]
incerti poetae, quem Festus post Naevium adduxerat, versus senarius.
Ccterum crediderim poetam illum scripsisse : lovis sacratimi ius iuran-
dum sagmine, ut sagmine penderet a sacratimi. 29. Sagaces] cf.
Non. p. 22, 33. Cic. de div. I, 31. et ipse Festus Qu. XII, 23, 3. v.
praesagitio. 31. Afran.] Bothe P. Se. L. V, II. p. 161. fi. 1. 33.
Lucret.] II, 840.
Qu. XIV, 26, 3. 4. invictus . . fretus] Hunc Ennii, ut videtur, ver-
sum reddidi , ut a Dac restitutus est, Urs. enim numeros corruperat.
Dac. proposuit etiam haec : Inviclusque , sagax , validis et viribus fr.:
sed ea in cod. vestigia non quadrant. Versus receptus est in fragra.
Ann. XIII, 4. 5. sagus] supplevi, ubi Urs. vir: nam sagus substan-
tivi loco positum non extat. Illud tamen Paulus habet. 7. am-
biguitatem] propter quam , puto, saga mulier et saga militum confundi
potcrant. 8. Sanates] Geli. XVI, 10. vocabulum tantum memorai
intcr assiduos et vades : de re iterum verba facit Festus Qu. XV, 24,
10., ubi quae scripta sunt, meliore fortuna integra servata sunt. Cf.
etiam Paulus p. 63. v. forctes , et p. 76. v. Lordimi , ubi horctum et
forctum bonum significare dicit. Dirl.scn. de XII. tabb. p. 164. non
recte dicit, quae Paulus v. sanates excerpta offerat , non servata esse
in Festo. Nec NiebuLrius H. R. II. p. 373. ed. sec, quae in Festo et
in Paulo legan tur, ad amussim deliri ivi t: sed ini uria tamen incusatur a
Schcurlio de nexo p. 27., quod cum niliil sit in Festi cod., nisi in XII.
Nex . . forti sanati, ficta additamenta prò Festi verbis habuerit. Scaa.
atque Urs. quae supplevcrunt, pleraque certiora sunt, quam primo aspectu
esse videntur; attilli ea integra in Scppl. Ann. , quod in quibusdam ab
eorum sententia disecssi. 11. Opillus] Opilius corr. Urs. 18.
forti] genitivum esse monco , cum Festus in hae explicatione forctos et
sanates dixerit, ut apparet ex inferioribus Col. 27, 4. S. , collato Paulo
p. 76. Aliter quidem Festus Qu. XV, 24, 15. Paulus p. 63. 21,
oune] Urs. que cod. vg. 25. ensque] Urs. eos quae COD. vg
sanat-is] Urs. sanati vg. 27- sanavisse-tque] Urs. sanavissetq. vg
30. ne Valerius quidem] cf. Festus Qu. IX, 9, 30. v. Marspedis. 32
qu-cm] quem vg. 33. inscribi] inscribit corr. Urs. for-] fare- vg
ANNOT. PAULI. 1. Sacrani] Gv. Li*d. Sacrati M. folli»'
cctt. codd. 4. Scopas] corr. Scal. v. annot. ad Fcstum. Scapos
Gv. Scabos M: vg. Scapos Li>d. , ut A. Aio. in mg. corr.
}V. XIV, 25. (129)
PESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII. QU. XIV, 26. (130) 321
lus Aelius alt sacrum essef, quo-
cunque modo atque instituto civi-
tatis consecratum sit, sive aedis,
si ve ara , sive signum , sive locum f,
sive pecunia, sive quid alititi, 5
quod dis dedicatum atque conse-
cratum sit : quod autem privati
suae religionis causa aliquid ea-
rum rerum Deo dedicent, id Pon-
tifìces Romanos non existimare 10
sacrum. at si qua sacra privata
succepta sunt, quae ex instituto
Pontificum stato die, aut certo
loco facienda sint, ea sacra ap-
pellari, tamquam sacrificium j ille 15
locus, ubi ea sacra privata facien-
da sunt, vix videtur sacer esse.
||Sacrani appellati sunt Reate or-
ti, qui ex Septimontio Ligures,
Siculosque exegerunt, nani vere 20
sacro nati erant. |jSagmina
vocantur verbenae, id est herbae
purae, quia ex loco sancto arce-
bantur a Consule, Praetoreve, le-
gatis proficiscentibus ad foedus 25
faciendum , bellumque indicendum,
vel a sanciendo, id est confirman-
do. Naevius-}-: aIus sacratum Iovis-j-
iurandum sagmine. " || Sagaces
appellantur multi ac soller- 30
tis acuminis. Afranius in Brin-
disina : "Quis tam sagaci corde,
atque ingenio unico/' Lucretius
1. II. : "Nec minus haec animurn
EMEND. LECT. Qu. XIV, 25, !.. adde: quod. 4. locus. 28.
ius. Qu. XIV, 26, 11. Opilius: 33. inscribit.
cognoscere posse sagacem." Sagacem
etiam canem dixit
"invictus ea-nis atque sagax et vi-
ribus fretus." saga quoque dìcitur
mulier peri -fa sacrorum, et sagus
sapiens prò -ducta prima syllaba,
fbrsitan prop - ter ambiguitatem i
evitandam. || Sanates quasi sana-
ti appella - ti, id est sanatae mentis. Ser.
Sulpicius Rufus
et Opilius f Aurelius ita existimant
dici inferio-Ws superiorisque loci gentes,
ut Tiburte-s supra Ilomam, aliosque qui cum
populo Tibur-fa" convenerant in agro
Tiburti, ìde-mque ad se maritimos quosdam infe-
riorisque loc - i populos perduxerant. llinc
in XII.: "Nex-t solutique, ac
forti, sanati -sque idem ius esto ,"
idestbonor-um etquidefecerantsociorum. Sunt
qui et infe -riores dici putant eolonias,
quae sunt deductae in Pris-
cos Latinos, quas Tarquinius rex in-
egerit secundum mare . . . . . in-
fra Romam in c-ivitates Latinorum,
eosque sanat-is, quod Priscus
praeter opinio -netn eos debellavis-
set, sanavisse - tque ac cum iis pa-
cisci potuisset , no-minatos esse , ut ait
Cincius 1. II. de officio iuriscon-
sulti. ne Valerius quidem Messalla
in XII. explanati-one rem expedivit. hic ta-
men in eo libro , qu - em de dictis in-
volute inscribi f, for -ctos sanalisquc
duas gentis fìnitimas fuisse censet,
Excidit Naevii versus, quem servavit Paulus. lovis s a er a tum
Ss
322 QU. XIV, 27. (131) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII. QU. XIV, 28. (132)
de quibus le - gem hanc scrip-
tam esse , qua calda - m , ut id ius man-
ifesto, quod populu-s R. , haberent.
neque alios , quarti for -ctos, et sana-
tes eam legem sig - nificare exis-
timat hoc significa -tu. multi sunt,
quibus id, quod his pia -cuit, displi-
ceat, et qui explicen-t. sant-j- forcti,
quasi dictutn esset sa -nati insani.
\\Sarpta vinea pittata , i-d est pura
facta. virgulae enim re-lictae inpe-
dimenta vitibus sol-eat esse, quae
ideo abscinduntur. inde etiam
sarmenta script -ores dici pu-
tant. sarpere enim cc-ntiqui prò pur-
gare dicebant. ||S«r-te in Augu-
ralibus prò inte- grò ponitur:
iisane sartequ-e audire, vi-
dereque." ob quam caus-am opera pu-
blica, quae locantur^ ut i-ntegra praes-
tentur, sarta teda vo-cantur. et-
enim sarcire est integrimi facere.
|| Sarra insula erat , q - uae nunc Epiros
facta est. || Sardare intellegere
significai. iVae-vius belli Pu-
nici libro . . . 6iQuo-A bruti nec satis
sardare queunt." || "Sardi venales
alias alio nequ - ior" : ex hoc natimi
proverbium w-detur, quod ludis
Capito linis 9 qui fiunt a vicinisf
praetextatis , au - ctio Velentiuni f
fieri solcl , in qua novissimus
idemque dete - rrimus producitur
a praecone senex cum toga pa-
EMEND. LECT. Qu. XIV, 27, 8. sanates, delcto pimelo.
Qu. XIV, 28, 28. Ie6e Saturnii.
retextaf, bullaque aurea, quo
cultu reges soliti sunt esse E - trus-
corum, qui Sardi appellantur,
quia Etrusca gens orta est Sardi-
5 bus ex Lydia. Tyrrhenus enim inde
profectus cum magna manu eorum,
occupavit eam partem Italiae, quae
nunc -vocatur Etruria. At Sin-
nius Capito ait , Ti. Gracchum
10 Consulem, collegam P. Valeri Fal-
tonis, Sardiniam, Corsicamque sub-
egisse, nec praedae quicquam aliud
quam mancipia captum , quorum \ilis-
sima multitudo fuerit. ||Saicito
15 ia XII. Ser. Sulpicius ait signifi-
care damnum solvito, praestato.
|| Sardanapallus rex Assyriorum
fuit unicae luxuriae inter mu-
lieres, epulasque versatus semper,
20 atque omni tempore. ||Sargus, piscis
genus, qui in Aegyplio mari fere
nascitur. Lucilius : "Quem praeclarus
helops, quem Aegypto sargus mo-
vebit." || Saturnia Italia, et
25 mons, qui nunc est Capilolinus,
Saturnius appellabatur, quod
in tutela Saturni esse existi-
mantur. Saturni f quoque diceban-
tur, qui castrum in imo clivo Ca-
30 pitolino incolebant, ubi ara di-
cata ei deo ante bellum Troianum
videtur, quia apud eam suppli-
cant apertis capitibus. nam Ita-
lici auctore Aenea velant ca-
30. vicanis.
31. V ci entitim.
31. 1. praete.x ta.
(146)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
523
Sarpta vinca pillala, id est pura facta, unde et virgulae abscisae sarraenta; Sarpere enim antiqui prò purgare
ponebant.
Sarte ponebant prò integre. Ob quam causain opera publica, quae locantur, ut integra pracslcntur , sarta tecta vo-
cantur. Elcnim sarcire est integrimi facerc.
Sarra Epiros insula. 5
Sarda re intelligere. Naevius : "Quod bruti nec satis sardare queunt."
S are ito daninum solvito.
Sargus piscis genus in mari Aegyptio.
Sateurnus Saturnus.
ANNOT. FESTI. Qu. XIV, 27 ', 1. scrip-] inscrìp- vg. 3. s]
p. Yjr. 6. tu, multi] tumulti vg. 8. t sant forcti] sanct fardi
vp. sanati faeti coni. Urs. , audacius , quapropter supplem. , quae inde
a v. 4. posuit, respuimus, et Scal. magis secuti sumus. 10. Sarpta]
cf. Qu. XV, 27, 3. sarpiuntur. 11. lictae] dictae vg. 14. sar-
mento,] de sai-mentis vitium tractandis multus est Coluin. IV, 24. V, 5.
16. Sarte] huius adverbii unus Festus mentionem facit ; locutionem
sarta tecta plures grammatici explicant. Ex Verrio et Festo sarete affert
Porphyrio ap. Charis. II. p. 196 P. 23. Epiros] Facile corrigas
Tyros , hanc enim Sarram dictam esse et Tyriam purpuram Sarranam
constat, cum Phoenices non Graecum Tvgoq, sed ipsum Plioenicium Sor
redderent. Verum Scal. iam vidit, significari, Tyrum, prius cum insula
fuisset , postea cum ab Alexandro obsideretur , ìjjifigójad-ai. Quam sen-
tentiam Urs. non recte expressit supplem,: Sarra dicebalur, q-uae nune
Epiros — dicitur. 24. intellegere] eoo. vg. intelligere Urs. 25.
Naevius] Bello Pun. I, 4. apud E. S. , ubi bic versus perverse coniun-
gitur cum ilio: Plereique omneis subiungunl sub suum iudicium. 27.
28. Sardi . . . nequior] Proverbium, senario versu conceptum, indicavit
A. Aog. ex Cicerone ad famil. VII, 24., collato Plutarcbo Qu. Rora. 53.,
qui pleraque supplem. Scal. et Urs. suppeditavit. Eadem fere Plutar-
ebus in Romulo posuit, 25. venales] vernales cod. vg. venales legit
Urs., ut corr. A.Aug. in mg. vernales defendit, sed minus apte, Meur-
sius Exerc. crit. II, III, 5. 30. vt'ct'im] vicanis corr. Scal. Ubs.
Cf. Qu. XII, 6, 27. cum annot. 31. praetextatis] suppl. Scal.:
sed idem etiam tentat: et magistris collegii, quod spatium in cod. vix
admittit. Velentium] Veientium corr. A. Auc in mg. Urs. 33.
idemque] supplevi. is, qui omnium suppl. Scal. quisque Urs. minus apte.
* Qu. XIV, 28, 1. pa - retexta] praetexta corr. A. Auc. in mg. Uns.
In cod. verba sic distinguuntur: ret ex tabulla quae. De re dixi Etrusc.
rer. II, 2, 5. T. I. p. 366. 2. 3. E-trus-corum] suppl. A. Auc.
in mg. Urs. 3. Sardi] Saqòiavol Plutarclius, qui etiam SaQÓiavovq
mviovq a praecone pronunciar! dicit. Omne boc commentum Graecorum
sapit argutulum ingenium. 9-11. Ti. Gracchum . . . Faltonis]
coss. a. u. e. 515. a Cbr. 238. Magni crroris Sinnium Capitonein A.
Auc. et Perizonius Anlmadv. Listor. p. 21. reum agunt, si recte sta-
tuunt, intelligi bic Ti. Sempronium Graccbum Cos. a. 576., qui Sardi-
nia subacta caesisque vel caplis Sardorum plusquam octoginta millibus
triumphavit. Ac negar! nequit Aurelium Victorem de viris illustr. e. 57.
ad hoc bellum proverbi! de Sardis venalibus originem referre. At, ut
Sinnius a tanto errore vindicetur, praestat belluin intelligere, quod pro-
ximis post primum bellum Punicum liiiilum annis incidit, quo Sardi et
Corsi, cum rebellassent , subacti sunt. V. Liv. Epit. 1. XX. Idque eo
apertius bic significatur, quod tum et Sardinia et Corsica subactae sunt
simuli inferiore autem tempore sola rebellavit Sardinia. 14. 15.
Sareito in XII.] v. D'uksen. de XII tabb. p. 529. et cf. annot. in Festum
Qu. XIII, 1, 3. v. rupitias. 17. Sardanapallus] cod. (sic Sardana
pallus). Sardanapalus vg. Urs. Sed illa quoque nominis forma satis
testata est, quae in illustri Baccbi barbati signo conspicitur. 21.
Aegyptio] vg. Urs. aegypto con. 22. Lueilius] fr. ine. 36. apud
Dousam. 23. Aegypto sargus] cf. cum iis , quae Dac comparat,
vinum quod Cliio apud Varronem de L. L. IX, 67. et quae ibi anno-
tata sunt. 24. Saturnia] cf. Varrò de L. L. V. §. 42. , qui cum
Festo piane conspirat. Quae Dac, auctore Scaligero in Coni, in Varrò
p. 18, 20. (30.) de Latia Saturni, verbo moneo, iamdudum explosa esse,
cuin apud Geli. N. A. XIII, 22, 2. Eua Saturni restituta sit, cf. Varr.
de L. L. VI. §. 36. 28. Saturni] cod. Saturnii vg. Urs. : ac
postulat sane sententia nomen gentis cuiusdam Saturniorum. 29.
in imo clivo] quo loco Saturni templum erat, ubi convallis Inter arcem
et Capitolium versus forum descendit. V. annot. in Varr. 1. 1. 32.
quia] cui legendum esse putat Meurs. Crit. Arnob. VI, 10. Opp. T. VI.
p. 168. Non intellexit scilicet, demonstrari co argumento , quod ante
dixerat, ante bellum Troianum dicatam eam aram videri. 33. apertis
capitibus] v. Paulus p. 89. v. luccm facere.
ANN. PAULI. 1. vinea] Lind. e codd. suis. vineta ed. vet. vg.
5. Epiros] boni codd. Likd. Tyros vg., sed in mg. : Epiros vel Pylos
V. C. 9. Sateurnus] hanc formam boni codd. servarunt, ac re-
cepit Limo.
524
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(146)
Sas suas. Ennins : "Virgines nam sibi quisque domi Romanus habet sas."
Sani eam. Idem Ennius : "Nec quisquam philosophiam^ in somnis* vidit prius, quam sam discere coepit."
Sapsa ipsa. Idem Ennius: "Quo res sapsa loco sese ostentat."
Scaeva res dicitur mala, quasi sinistra 3 oxaiòv cnim Graece sinistrimi dicitur.
5 Saperda genus pessimi piscis.
Sandaraca genus coloris. Naevius: "Menila sandaracino ore."
Sambuca organi genus, a quo sambycistriae dicuntur. Machina quoque, qua urbs expngnatur , similìtcr vocatur.
Nam ut in organo cliordae, sic in machina intcnduntur funcs.
ANN. FESTI. Qu. XIV, 29, 1 sqq. Sìmilia narrat Serv. in Virg.
Aen. Ili, 402. p. 223. ed. Lion. 6. 7. mense Dee] olim a. d.
XIV. Kal. Ian. , inde a Caesaris tempore a. d. XVI. V. Macrob. Sat.
I, 10. et Kalendaria. 7. 8. aedis . . dedic] v. Liv. II, 21. 8.
cullurae agrorum] cf. Qu. X, 4, 23. Bultmann. Mytliol. T. II. p. 60.
9. quo etiam] quod eliam vg. quoniam corr. A. Aeg. in mg. et Urs.
II. quibus Faunus] ex Ennii opinione, apud Cicer. Brut. 18. Orat. 51.
Ann. VII, 1. ed. Mevula. 16. Saturnus~\ Salimus corr. A. Acg.
in mg. Urs. , Satunnus Lips. Saturn. scrm. I, 2. Opp. T. III. p. 285.
Praetulerim Satumnus cuin Buttmanno : sed cum boni Pauli codd. Sa-
teurnus babeant, baec forma, quanquam analogia parum stabilita, ser-
vanda erit. 17. Sas] cf. annot. ad Paulum p. 36. v. callim. 18.
Ennio] Ann. I, 128. apud Mcrulam , ubi scribitur Virgine', quo cor-
reptio ultimae syllabae non excusatur. Polius crediderim , Ennium per
syncopcn pronunciasse virgnes , quod minus durum est, quam frigda-
rium apud Luciliuin, puertia apud Horatiuin, striglibus apud Iuvenalem.
22. sicuti] sed utique scribendum esse, monuit Huscbbius. I. IV.]
libro septimo vg. Ann. I, 15. positum est a Merula , temere. 94.
Nee] Neque corr. A. Aug. in mg. Urs., non recte. philosophiam]
philosophia vg. sophiam ab Ennio scriptum esse, optimc intellcxit
Scal. et comparavit Afranii in Sella versum (ap. Geli. N. A. XIII, 8.).
24. 25. quae doctr.] quam doctrinam vg. Hi e omnia inde a quam
usque ad perhibetur uncis inclusa sunt, sciliect quod Paulus omnia baec
omisit. Non recte tamen , nam sola verba : quae . . . habet , quibus
nomen ante non addendum arbitror, vcl librarius vcl ipsc Festus intrusit.
Ita censuit Scal. 26. peribetur] cod. vg. perhibetur Urs. Ser-
vavi illam scribendi formam, non noviciam , puto. 28. idem] item
scribendum puto. 29. nec alia] post baec verba excidisse apparet
quod. XIII] sextodecimo vg. Quaproptcr Merula versum posuit
Ann. XVI, 2. 31. Pachi;, ir Teucro] Bothe P. Se. L. V, I. p.145.
fr. 13. Urs. versum ita corr.: Nam Teucro regnum sapsa res sta bilie t,
sed rcstibiliet ut retineatur , metrum et sentenlia postulai! t. Si emen-
datione opus est, facilius corrigetur: Teuerum regno. 33. Scaei'am]
cf. iinprimis Varrò de L. L. VII. §. 97.
Qu. XIV, 30, 1. scriptores] supplevi cum L'rs. : quanquam apud
scriptores etiam bona scaeva reperitur. V. Plaut. Pseud. IV, 7, 39.
Varrò 1. 1. 3. C] cod. ut vg. om. Urs., qui oxaiòv addere obli-
tus est. 4. 5. Hostius . . libro] suppl. Scal. et Urs. comparato
Festo Qu. XV, 31, 21. v. tesca. Confirmavit Veicbert. Poet. Lat.
p. 16. 6. sentit- scaev] eoo. vg. senlit seaev Ur.s. 7. obit-
penitus] cod. et vg. , nisi quod hic colon omiltitur. abit penitus Urs.
Saperda] cf. intpp. Persi! V, 134. 9. Varrò] v. Non. p. 176, 21.
Locum non plenum apposuit Festus. Similiter aaninòiov mcretricis
nomcn factum est, de quo v. Atben. XIII. p. 591. 11. sanderacam]
Sandaraca Paulus, rectius. Cf. de ea Salmas. Exerc. Plin. p. 811. col. 1. a.
12. sa] cod. vg. s Urs. tribuit codici- 13. Ffaevius] Botbe P.
Se. L. V, II. p. 23. ine. 14. 14. Sabini] buius proverbii nullum
habemus auctorem practer Fcstum , eumque valdc truncatum : nibilonii-
nus quod ex eius laceris membris Scal. composuit , tam conciunum et
probabile est, ut id in ordinem recipiendum putaverim, ab Urs. io pau-
cis refictum. 17. propte] cod. vg. prole Urs. De sacrifìcio propter
viam v. Qu. XII, 14, 12. 18. at] ad corr. Urs. cum Scal. Et
in ipso cod. ambiguum est, scriptum fuerit at an ad. li1, his] is
corr. Urs. pr] cod. vg. prò Urs. 20. que] om. vg. 31.
Sambuca] cf. imprimis Vitruv. Vi, 1. Atbenacus IV. p. 17 5. d. XIV,
633 sqq. Ilio loco prò to'»' x(ùoi'fttrov htiogo/rixa aaiifjrxrtY scribendum
videtur r. x. av q oy o ir ix a a. 3'2. Samby-cistriae] reddit Graecum
octftfit'xioTQta , ut babet Pbilemon ap. Atben. IV. p. 175. d. et Hippolo-
ebus ibid. IV. p. 129. a. 34. machinam] de qua v. Vitruv. X. '22.
Atben. XIV. p. 634. a.
ANNOT. PAULI. 2. nec] Li>d. ne codd. neque vg. philo-
sophiam] v. annot. ad Fest. In somnis] Insomnis coda. vg. Ui>d.
6. genus coloris] coloris genus Gc. Lind. ore] colore, quod Urs.
in Festuiu iuvcxit, non est nisi in detorioribus libris. 7. Sambue*]
vg. Li>d. Sambila boni codd. sambycistriae] scripsi e Feslo.
sambic. boni codd. sambuc. vg. Lind.
QU. XIV, 29. (133) FESTI FRAGM. E COD. FARIV. L. XVIII. QU. XIV, 30. (134) 325
pita, quod is, cum rem divinam faceret bonam, et inalarci scaevam. at scriptores
in littore Laurentis agri Veneri ma- in mala pone - re consueverunt , ut
tri, ne ab Ulyxe cognit^ls interrumpe- / Li apud Graecos Ct-KAION invenitur positum.
ret sacrincimn, caput adoperuit, prò sinistro sca -evum usurpavit Ilos-
a tipie ita conspectum liostis evitavit. 5 tius in belli Hi - strici libro
|] Saturno dies festus celebralur men- sentit : scaev
se Decembri , quod eo aedis est dedi- obit : penitus . . . . . . || Saperda
cata : et is culturae agrorum prae- genus pessimi p - iscis. sapientem etiam
sidere videtur, quo etiam falx est significat, c-um ait Varrò: iipridemur nobis
ei insigne. versus quoque antiquissi- 10 saperdae, cu-m simus ccntgoi.
mi, quibus Faunus fata cecinisse ho- ||Sanderacam ait esse genus coloris^
minibus videtur, Saturnii appel- quod Graeci S2L-ndycem appellant.
lanini*. quibus et a Naevio bellum Naevius: "meru-/« sanderacino ore."
Punicum scriptum est, et a multis aliis || "Sabini quod volani somniant", vetus
plura composita sunt. qui deus in salia- 15 proverbium e-sse et inde manasse ait
ribus Saturnus -j- nominatili*, vide- Sinnius Capit -o, quod quotiescumque sacri-
licet a sationibus. ||Sas Verrius pu- ■ ficium propte - rviam fieret, hominem
tat significare eas, teste Ennio, Sabinum atf illud adhibere solebant$
qui dicat in 1. I. : "Virgines nam sibi nam hisf ^r-omittebat se prò illis somniatu-
quisque domi Romanus babet sas." 20 rum. idemque postquam evigilasset, sacra
cum suas magis videatur signifi- facientibus narrai omne quicquid
care. sicuti f eiusdem 1. UH. faten- in quiete \i-disset, quod quidem esset ex sacri-
dum est eam significari, cum ait: fici religione. unde venisse dicitur
"IVec quisquam pliilosophiamf , quae doc- in proverbium, Sabinos solitos quod
trina latina lingua non babet f, 25 vellent somn - iare. sed quia propter avidi-
sapientia quae peribetur, in somnis tatem bibendi q-uaedam anus mulieres
vidit prius, quam sam discere eoepit." id somnium cap -tabant, vulgatum est
idem f cum ait sapsam prò ipsa illud quoque : anus quod volt som-
nec alia,f ponit in 1. XIII.: "Quo res sap- niat. fere enim quo-d vigilantes a-
sa loco se se ostentatque, iubet- 30 nimo volvimus, idem dormientibus ap-
que." et Pacuvius in Teucro: "Nam Teu- parere solet. || Sam -buca organi dicitur
crum regi sapsa res reslibiliet." genus, a quo Samby - cistriae quoque
|| Scaevam, volgus quidem et in bona, dicuntur. per sumXitvx-dinem etiam
et in mala re vocat: cum aiunt eam machinam appella -rimi, qtia
EMEND. LECT. Qu. XIV, 29, 16. Satcurnus? 22. sed utique. 24. sophiam. 24. 25. quae . . . habct] glossema est, et
ipsuin corrupfcum. 28. item. 29. adde quod. Qu. XIV, 30, 18. ad. 19. »*.
326 QU. XIV, 51. (133) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII. QU. XIV, 52. (156)
urbes expugna -ntj nana ut in Apollinis in scaena dictitent,
organo chordae, sic in m- achina funes causam Verrius ia 1. V. , quorum
ìntenduntur. || <Sa - mnitibus nomea prima est P littera, reddidit.
inditum esse tradii . . s propter genus quod C.f Sulpicio, C.f Fulvio Cos., M. Cal-
hastae , quod (ravvi -a. appelleut 5 purnio Pisone Pr. Urb. faciente
Graeei. olii aiun-t Sabinis vere ludos , subito ad arma exìerint,
sacro voto , hoc gùnus bominum nuntiatio adventus -J- hostium,
extra fines eiectum Comio Gastronio victoresque in theatrum redierint
duce occupasse e - ollem , cui nomen solliciti , ne internassi religionem
Samnio : inde dictos. \\ Salar -iam viam 10 adferrent, instaurati qui f essent: *f ^X-tj
incipere ait a port~a, quae nunc Col- inventimi esse ibi C. Pompiniumf,
lina a colle Quirina -li dicitur. s libertinum mimum magno
Salaria autem propterea a-ppellabatur. natu, qui ad tibicinem saltaret.
quod impetratimi fuer -it, ut ea liceret itaque gaudio non interruptae
a mari in Sabinos sa -lem portari. 15 religionis editam vocem nunc
|| Salacia dieta est, quod salimi cietj an- quoque celebrari. at in hoc libro
tiquitus autem eo vocabulo poe- refert Sinni Capitonis verba,
tae prò aqua ipsa usi sunt. Pacuvius quibus eos ludos Apollinares
in ''saeviti -am Salaciae Claudio, et Fulvio cos. factos di-
vescimur 20 cit ex libris Sibyllinis, et va-
nemo ut me ticinio M. f valis , instilulos, nec
um saeptam nominatili1 ullus Pomponius :
|| Sa hit ari -s porta ap- ridiculeque de ip. -j- appellatio-
pellata est ab aede <Sa-lutis, quod ei ne parasitorum Apollinis bic
proxima. vel ita ob sa-lutationes vo- 25 causam reddit, cum in eo prae-
„ catur. || Thymelici qui n-unC ludi, scenicos terisset. ait enini ita appcllari,
rijTVil f'iVj. olim dicebanty quo-s primum fecisse C. quod C. Voluninius, qui ad tibi-
w^tn (it^laW. }.(PU.k ■©. lium, M. Popillium M. cinem saltarit, secundarum par-
hì^t^tiif. fco. o curules ^-cdiles, memorine tium fuerit, qui fere omnibus
— ' I prodiderunt nistorici. solebant 30 mimis parasitus mducatur. quam
his prodire mimi in orchestra, dum inconstantiam Verrii nostri non
I in scena acttis /«-bulae componeren- sine ruliore reltuli. |] Salios
+| tur, cum gestibus ofr-scaenis. "Salva res a sallendof et saltando dictos esse
,'i est, dum cantal senex", quare parasiti quamvis dubitari non debeat, ta-
EMENl). LECTIO. Qu. XIV, 32, 4. P. Cu. 7. nuntia to adv en tu. 10. in* taur an dia uè. 11. Po mp o h ih». 21.
lege Marcii. 23. ipsa. 33. saliendo.
(146)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
327
Samnites ab hastis appellati sunt, quas Graeci aavvm appellant$ has enim ferre assueti erantj sive a colle Samnio,
ubi ex Sabinis adventantes consederunt.
Salaria via Romae est appellata, quia per eam Sabini sai a mari deferebant.
Salaciam dicebant deam aquae , quam putabant salina ciere , hoc est mare movere. Unde Ovidius: "Nymphaeque (147)
salaces"; quo vocabulo poetae prò aqua usi sunt. Pacuvius: "Hinc saevitiam salaciae fugimus." 5
Salutaris porta appellata est ab aede Salutis , quae ei proxima fuit.
ANNOT. FESTI. Qu. XIV, 31 , 4. inditum ....*] factum ab
hastis suppl. Uks. 5. aavvt-a] veni Sabellum dici a Virgilio Aen.
VII, 665., monet Dac. Vcriloquium hoc a Graecis inventimi esse, qui
Samnitas 2u.vvItu$ dixerant , manifestimi est. 6. t] vg. neglexit
Urs. 6. 7. vere sacro] de eadem re Sisenna apud Non. p. 522,
15, t. ver sacrimi, et Strabo V. p. 250.: sed Festus quaedam habet sibi
propria. 10. Salariam] Lane accurate definit I. H. Westphal Die
Uòvi. Rampogne p. 126. 11. 12. nutic Coli.] olim Agoualem et
Quirinalem dictam esse eam constat. V. Paulus p. 9. v. Agonium , et
Festus Qu. XII, 23. v. Quirinalis porta. Ab Aureliano Salaria porta
facta est. 16. Salacia] li omeri àkoovdvijv comparat Scal. De ea
dea v. Varrò, de L. L. V. §. 72. et' apud August. de C. D. VII, 22.,
aliique. salimi ciet] vg. Urs. 'alunciet cod. 19-23. Hos
omnes versus Urs. Pacuvio tribuit, sed ita, ut non appareat, cur Festus
tot verba ex eo poeta rettulerit» quapropter eius teutamen , etiam alias
ob caussas improbandum, in Suppl. Ar«. reicci. Botbe P. Se. L. V, I,
p. 151. fr. ine. 21. 21. Memo] mo tantum vg. 23. Salutaris]
cf. Sacbse Hist. Urb. T. I. p. 220. 24. aede Salutis] de bac v.
imprimis Argeorum sacra apud Varr. de L. L. V. §. 52. Vota ea est
a. 443., teste Livio IX, 31. cf 43. 25. salulationes] intelligit Scal.
salutalionem praetoris ad portam, et supplet: vocantium praetorem, coli.
Fcsto Qu. XII, 9, 6. v. pr. ad portam. At Salutaris porta non Latio,
sed Sabino agro obversa erat. vo] Ab bac voce Urs. no v uni inci-
pit vocabulum, hoc supplcm. facto: Vo-cantur Megalesia qui n-unc
ludi, scaenicos-olim dicebant. At dubito, an in cod. ante vo non inter-
pungatur; certe in vg. deest omnis distinctio. Quamobrem, cum pro-
xima verba ad aliam rem pertinere appareat, Scal. censet excidisse ver-
sum, sic fere resarciendum : Scenici anliquitus appellabantur , qui Me-
galenses mine ludi, scenicos vero ludos primurn fecisse. At ncque Me-
galenscs omnes scenici ludi unquam appellali sunt, nec qui scenici ludi
in Megalensibus agebantur, scenici appellari desiti sunt. Denique pri-
murn voc. Scenici refragatur literaruin ordini. Mihi persuasi, Festum
Y. 25-32. eo tantum Consilio praemisisse, ut proverbi!: Salva res est
dum cantal senex, explicatio magis perspicua fieret, et ad id consilium
supplem. direxi, pleraque sumpta ab Urs. 26. scenieos] cod. vg.
scaenicos Urs. 28. M. Dopili.] ignoratur horum aedilium tempus.
Ludos scenicos in Megalensibus primi fecerunt a. 559. C. Atilius Ser-
ranus, L. Scribonius Libo Acd. Cur. , ut narrat Liv. XXXIV, 54. , sed
dissentente Valerio Antiate apud Liv. XXXVI, 36. Apollinares , ne de
bis cogites, non aediles, sed praetor urb. curavit, de qua re Liv. XXV,
12. Nec de primis scenicis ludis a. u. e. 389. factis cogitar! potest.
32. bulae] cod. vg. ulae Urs. e codice. 33. scaenis] cod. vg.
scenis Urs. 33. 34. Salva res etc] cf. Serv. in Aen. IH, 279.
Vili, 110. 34. 1. parasiti A poli.] hos, ex Graecanicis sacris Apol-
linis Romani traductos , maxime marmora ostendunt, ex quibus in-
telligitur, praecipue histriones et mìmos eo honore ornatos esse. Li.
Acilio . . nobili archimimo eommun. mimor. adlecto diurno parasito
Apoll. tragico comico primo sui temporis etc. titulus est apud Gruter.
1089, 6. Orell. 2625, Cf. Gruter. 330, 1. Martial. IX, 29.
Qu. XIV, 32, 3. prima est P litera] v. Praef, li, 2. 4. C.
Sulp. C. Fulvio] P. Sulp. et Cn. Fulvio scribendum esse, vidit A. Auc,
qui coss. fuerunt anno u. e. 542. a. Chr. n. 211., anno post Q. Ful-
vium et Ap. Claudium, quibus coss. ludos Apollinares primum factos
esse a P. Cornelio Sulla praetore urb. , testatur Liv. XXV, 12. XXVII,
23. Cf. etiam XXVI, 23. 4. 5. Calp. Pisone Pr. Urb.] v. Liv.
XXVI, 23., qui docet, hoc praetore curante, Apollinares ludos primum
esse repetitos. 7. nuntiatio adventus] nuntiato adventu vg., et sic
corr. Urs. Hic hostium adventus non alius est, quam tumultus ille re-i
pentinus, cum Hannibal III M. P. ab Urbe ad Anienem castra posuis-
set, de qua re Liv. XXVI, 10. 10. instaurali qui] instaurandique
corr. A. Auc. in mg. Urs. 11. Pompinium] Pomponium corr.
A. Auc. in mg. Urs. , propter v. 22. 17. Sinni] eoo. Sinnii
Urs. vg. 19. Claudio et Fulvio cos.] v. annot. ad v. 4. 20.
Sibyll.] vg. Urs. Sybill. cod. 21. M.] Marci, i. e. Marcii, ut
vg. legitur. Livius piane cum Sinnio Capitone conspirat , XXV, 12.
23. ip.] cod. (qui verba ita coniungit quaedeip) Urs. om. vg. ipsa
(non ipso) corr. Urs. 24. parasit.] vg. Uns. parsitorum cod.
27. C. Volumn.] Videtur hic mimus primus parasitus Apollinis dictus
esse, quod Verrius opinatur eam ob caussam factum esse , quod parasi-
torum in scèna saepe partes sustinuisset , cum deuteragonista esset.
31. Verrii] vg. Urs.: in cod. est ver cum parva lacuna. 32. ref-
luii] Ur.s. (retulit Santandr.) retuli vg. 33. sallendo] saliendo vg.,
et sic corr. Urs.
ANNOT. PAULI. 1. aawta] corr, A. Are. in mg. aalvia M. vg.
saypia Gu. appellant] appellabant M. 4. Ovid. . . salaces]
hacc ipse Paulus addidit , sed in Ovidio non reperiuntur. Neque ea
ab hoc poeta scripta puto.
4fClA-t. C .
kn- li e. "
328
PALLI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(147)
Sp on d ere putatur dlctum, quod sponte sua, id est volun tate, pronrittatur.
Salen lini a salo sunt appellati.
Seculares ludi apud Ronianos post cenlum annos fìebant, quia seculum ccntum annos estendi existimabant.
Se ut il ti tu tenue et macrum et in quo tantum exilis pel lieti la cernitur.
5 Squalidum incultum et sordidum, quod proxime simili tiiilinein liabeat squamae piscium , sic appellatimi.
Squarrosi ab eadem squamarum siinilituiliuc dicti , quorum cutis exsurgit ob assiuuaui illuviem. Lucilius : "\aronum
ac rupicum squarrosa incondita rostra."
Sclioen ic u la e appellantur meretrices propter usimi unguenti schocni , quod est pessimi generis.
ANNOT. FESTI. Qu. XV, 1, 1. quendam] Urs. quaedam cod.,
suprascripto n supra ae. 2. Aeneas] nempe cum Nasos in agro Co-
pbyensi incoluisset , qui Mantineensi proximus est. V. Dion. Hai. I,
49. Strab. XIII. p. 608. coli. Paus. Vili, 23, 2. 25, 2. a ManlUea]
de eadem re Plutarcb. Num. 13. Serv. in Virg. Aen. Vili, 285. Caussa
eiùs fabulac bacc est, quod Mantineae cum artificiis boplomacbiae (v.
Athen. IV. p. 154. d.) etiam pyrrbicbica saltatio eximie colebatur. 4.
Saonem] Salonem coni. Dac : temere. V. de boc Saone Wesseling.
in Diod. V, 48. p. 369, 3. Bendtsen Samotbr.' in Mùnteri Misceli.
Hafn. T. I. fase. II. p. 96. Cf. Serv. in Aen. II, 325. : nani et Samo-
tliraces horum Penatium antistites suos (Saos s. Saios recte corr. Lo-
beck. Aglaopb. p. 1292.) vocabant, qui postea a Itomanis salii appellati
sunt. 8. ubicumque mancnt] illustratimi a Cupero Observv. IV, 2.
et Dac. ex titillo ap. Grut. p. 183. Orcll. n. 2244., qui mansioncs Sa-
liorum Palatinorum a véteribus ob armorum annalium (ancilium corr.
Scal.) custodiam constilutas memorai. Quod Cuperus prò oinnis legi
voluit ominis , quia Kal. Mart. ominosus dies fucrit , non opus est ut
refutetur. 8. 9. cenai:] cena cod. caenae vg. Urs. 9. dum]
sunt corr. Urs., ut vg. legitur. saliarcs] vg. Urs. saliarcs cod.
V. Horat. C. I, 37, 2. cum intpp. 10. Salmacis] cf. imprimis Vitr.
II, 8., etiam Ovid. M. IV, 285. Strab. XIV. p. 656. Vibius Scqu. de
font. p. 106. ed. Hessel. 11. Jlalicarnasi] cod. vg. Halicarnassi
Urs. 13. 14. rem quod] vg. Urs. r cinque — id COD. 15.
anteced.~\ aeeed. corr. A. Auc Urs. non recte : sed ad pucros proprie
pertinet, non ad puellas. 16. violandaruni] vg. Urs. vitolandarum
cod. 17. patet ref'utjium] vg. Urs. : in cod. literae * re lacuna in-
terceptae sunt. JEnn.] Botbe V, I. p. 68. ine. 11. Satinaci
da sp.] vg. Salmacid aspolla cod. Salmacida coniungit Urs. cum Scal.,
qui id frustra explicare' conatur. Quanquam facile concesserim, Glossas
Labb,: Salmacidum , àlfiVQÓv, et Salinacidus , ùXfivQog, àka'iótjq, ex boc
Festi loco ortas, et errore longius propagato Salaciam in Sai macia, 'Afi-
qiTqixT], et Salmacia aqua , uXfivQÒv volita, mutatam esse. Idem versus
extat ap. Cic. de Off. I, 18. , sed mutato verborum ordine: sine sudore
et sanguine, ita ut scnarius versus efliciatur. Cuius ad interpretationem
plurima contulit Beicv. in Cicer. 1. 1. T. I. p. 1 Ì2. 19. 20. adhib.]
co», adbib. Urs., typogr. errore. 21. scribsit] con. scripsit Urs.
21. 22. cum Pontif.] cf. Qu. XIII, 15, 21. v. Regia. 23. Spondcre]
idem etymon proponit Varrò de L. L. VI. §.69. 25. j^onsiim] cf.
Varrò VI. §. 70. et Paulus p. 45. v. consponsor. 26. quod ii] vg.
Urs. quod •/• cod. 27. Salicein] idem veriloquium babet Serv. in
Virg. Ecl. I, 55, Limj. speciosius comparai i'i.i/.rj . Arcadum vocabulum
prò salice, i. e. vimine, apud Tbcopbr. H. PI. Ili, 14. (13 fin.) Hesycb.
v. ii.iy.ri. Sunt tamen quae assensum cobibeant. 30. Salinum] cf.
Fcstus Qu. IX, 6, 25. v. mcnsae , cum annot. et Qu. XII, 18, 17. v.
patella. 32. Salati.] Magnus Vcrrii consensus est cum Varrone
Ber. Hum. III. ap. Probum in Virg. Ecl. VI, 31., p. 205. ed. Bip.
Qu. XV, 2, 1. d] banc literam in cod. esse, testatur Urs. in ann.
O vg. Saecul. ludi] Festi narratio manifesti* vestigiis eandem se
prodit, quae legitur apud Censor. de die nat. 17, 10. e A alerio Antiate,
Zosim. Il, 3., Valer. Max. II, 4, 5., qui omnes eundem auclorem se
cuntur. Fusius baec persequitur Mitscbcrlich., quem Lisd. advocat , in
Horat. C. T. II. p. 041. Supplem. Lrs. in paucis mutavi, velut in eo,
quod primum v. 2. omisi , quod Hartung. de rell. Boni. T. II. p. 95.
non recte ipsi Pesto tribuit. Cf. Qu. XV, 20. 8. v. Terentum. 4.
unica sacra fec. et] supplevi, coli. Dionys. V, 13. autea rcpertam suppl.
Urs. 9-14. In bis supplendis Urs. descrui , cuius senttntia, etiam
ut a Dac correda est, ferri ncquit. V. Suppl. Aw. 11. Popillio]
vg. Urs. Popillo cod. Intelligo M. Popillium M. f. Lacnatem cos.
a. 437. 12. stis] cod. vg. stiis Urs. fiondi*] fun-is core.
A. Auc in mg. 16. Scutilum] ita cognatum est cum oxiriò.oy, oxv-
rukij, ut patina cum tiutuvìj, crapula cum xoatniù.ij, quanquam Fcstus a voc.
oxvToq derivat. In cod. nunc Scuti erosum est. ' 19. pompa] Cir-
censi, cf. Paulus p. 46. v. citeria , cum annot. 20. .seriifi7o] cf.
Fcstus Qu. XV, 6, 1. 20-22. Urs. supplem. reddidi , licet non
piane satisfaciaut. 22. Squalidum] siniillima leguntur apud Geli.
N. A. II, 6. et IVon. p. 452. v. squalere. 26. Emi.] Bolhe V, I.
p. 64. fr. 7. Quam vestitus refingendum in Convestitus. ut li'gitur apud
Non. p. 537. v. stolam, ubi versus plenior extat. 30. /.nei'/.] apud
Dousam p. S. fr. 43. 31. rupicum] cf. Qu. X, 24, 23. v. pctrones.
Varones et rupices coniungit etiam Tertull. do an. 6., laudatila a Dac.
34. pessimi gni.] nugatorium unguentuin dicit A arro de L. L. A II. §. 6 1.
dixit] in Cistcllaria, si tìdes Varroni de L. L. 1. I.
ANN. PAULI. 2. salo] sale solus Gc. Limi. 7. >i/;iicium] vg.
i a pi cum M. Gu.
QU. XV, 1. (137)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII. QU.XV, 2. (158) 329
men Polemon ait Arcada quendam fuisse , no-
mine Salium , quem Aeneas a Mantinea in Italiani
deduxerit, qui iuvenes Italicos èvóitXiov sal-
tatioaem docuerit. At Critolaus Saonem ex
Samotbrace , cum Aenea deos Penates qui Lavi-
nium transtulerit , saliare genus saltandi
instituisse. a quo appellatos Salios, quibus per omnis
tlies, ubicumque manent, quia amplae ponuntur ce-
nae, siquae aliae magnae dumf, saliares appel-
lanti^. ||Salmacis nomine nympha Caeli et Ter-
rae filia fertur causa fontis Halicarnasi aquae
appellandae fuisse Salmacidis, qua in qui bibisset,
vitio impudicitiae mollesceret. ob eam rem, qu-
od eius aditus angustatus parietibus, occasionem
largitur iuvenibus petulantibus antecedentium
puerorum, puellarumque violandarum, quia non
patet refugium. Ennius : "Salmaci da spolia sine
sanguine , et sudore." || Salias virgines Cinci-
us ait esse conducticias , quae ad Salios adbibe-
antur cum apicibus paludatas, quas Aelius Stilo
scribsit sacrifìcium facere in Regia cum Ponti-
fìce paludatas cum apicibus in modum Saliorum.
||Spondere Verri us putat dictum, quod sponte
sua , id est voluntate , promittatur. deinde
oblitus inferiore capite sponsum et sponsam
ex Graeco dictam ait, quod ii ortovèols inter-
positis rebus divinis faciant. ||Salicem idem
virgulti genus, non arboris dicit, et ridicu-
le interpretatur dictam, quod ea celeritate crescat,
ut salire videatur. ||Salinum in mensa prò
aquali solitum esse poni ait cum patella, quia ni-
liil aliud sit sai, quam aqua. [|SaIentinos
a salo dictos, Cretas, et Myrios, qui cum Locren-
sibus navigantes societatem fecerint, eius re-
gionis Italiae, quam d-icunt ab eis. || Saeculares ludi
Tarquini Superbi regis in agro facti sunt, ex quo cum
Marti consecravit JP. Valerius Poplicola
Cos., quod populus R. in 1-oco eo antea sacra fecerat et
5 aram quoque Diti ac 'Proserpinae consecraverat , in
extremo Mart-io campo , quod Terentum ap-
pellatur, demissam infra terram pedes fere
viginti, in qua prò malis avertendis populus
R. facere sacr-a solitus erat. Centesimo secundo
10 et nonagensi -mo anno abitine ii ludi instaurati sunt
Popillio Laenate Constile, cum populus R. ho-
stis furulis f est operatus tribus diebus totidem-
que noctibus , ac de - inde instituturn est , cen-
lum post annos ut denuo fierent ii ludi, unde sae-
15 culares appella-^' sunt, quod centum annorum spatium
saeculi habetur. || Scuti- Jmwi tenue et macrurn dicitur, ex
Graeco, ut cum dici-mws scutilum hominem, exi-
lem aliquem demo-nstramus, in quo pellicula tantum. In
pompa aliud di -cimus scutilum, ut videatur scu-
20 tilum de scrutil-o derivatum detrita r. litera, sitque is,
qui virtute po-test scrutari. sed ex Graeco nomen factum
sentilo, cum co-riarium signifìcamus. \\ Squalidum in-
cultum et sord -idum ait Verrius significare, sic dic-
tum, quod proxime ad similitudinem squamtie pi-
25 scium accedit, certe eorum, qui in profunditate «fe-
diti paludum , squ - alent maxime. Unde Ennius
in Telepho: "Quam ve -stillisi, squalida saeptus
"stola." HSquarrosos ab eadem squamarum piscium
similitudine ait die -tos, quorum cutis exsur-
30 gat ob adsiduam in -luviem. Lucilius: uVaro-
num ac rupicum squar- rosa, incondita
rostra." || Schoeniculas app-ellare videtur mere-
triculas Plautus propter usura un - guenti schoeni,
quod est pessimi generis, itaque dixit: Diobola-
IH UsY fi H */ JT" i~i &
&(mx\ *W.2T ».
EMEND. LECT. Qu. XV, 1, 9. sunt.
Qm. XV, 2, 12. fui vis. 27. C.onvcsfitus.
Tt
350 QU. XV, 3. (139) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XVIII.
QU. XV, 4. (140)
res schoeniculae , mi -raculae, cuna extritis
talis, cumtodillis crusculisJ" Idem: "Prosedas pistorum
amicas , reliquias halicarias , miseras schoeno dili-
butas ) servilicolas , sordid-as." || Scorta appel-
lantur meretrices ex cons - uetudine rusticorum,
qui, ut est in Atellanis apud anti- quos, solebant di-
cere, se attulisse prò scorto delicularumf. omnia
namque ex pellibus facto, scortea appellantur.
|| Scortes id est pelles testium «rie-tenorumf ab isdem
scorteis pellibus Verrius dictas esse ait. ||Scandu-
laca genus herbae frugibus i-nimicae, quod eas
velut hedera implicando n-ecat. ||Scapten-
sula locus ubi argentimi effoditur in Macedonia,
ita dictus a fodiendo, quod est Graece cxatt-
rsiv. Lucretius: (iQual-es expiret Scap-
tensula subter odores." \\ Spara parvissimi
generis incula , ab eo, quod s-pargantur, dieta.
Lucilius Satirarum l. . . : "Tum spara, tum mu-
rices\ , portantur tragula p-orvo." j| Scituui populi
dicebatur, quod sine plebe cune - tus patricius
orda ) rogante putrido , suis su/"- fragis iussit.
quae autem aliquo interrogante ex patribus et
plebe suffragante scita essente eae iam leges scrib-
iae dicebantur. sed plebeisci- tum est, quod TR.
PL. sine patriciis plebem ro -gavit, id est consu-
ma/, plebesque scivit. Plebes autem est
omnis populus praeter senatores et praeter patricios.
|| Scitae alias, quae snnt bona facie, alias, bonis
artibus mulieres , a p-ocìh usurpantur. Te-
rentius in Phormione : "satis , inquit, scita etf."
Idem in Heautontiinoru-meno : "at si scias, quam scite
in mentem vener-W Ennius in libro VI. : "lumen
• scitus agaso." || Scenam genus
fuisse ferri manifestum est, sed futurumf se-
EM. LECT. Qu. XV, 3, 7. pelliculam. 9. ari e t ino ru m.
7. Scirpus. 13. scirpea induitur. Naevius. 14. iam te
callum 31. quo supercilio. 32. montìbus.
curis, an dolabra sit, ambigitur. quam Gincius
in libro, qui est eif de verbis priscis, dolabram ait esse
ponlificiam. Livius in Lydio : "Corruit quasi ictus
scena, haut multo secus." SEX. POxMPEI FES-
5 TI DE VERBORUM SIGMFICAT. LIR. XVI-
II. INCIPIT LIB. XVIIII.
|| Scriptum f est id , quod in palustribus locis na-
scitur leve et procerum, unde tegetes fiunt.
Inde proverbium est in eas natum res, quae
10 nullius impedimenti sunt, in scirpo nodum
quaerere. Ennius: "Quaeruntin scirpo, solili quod dice-
re, nodum." et Plautus in Aulularia : "Quasi pueri,
qui nare discunt, scirpo indueturf ratis." INoviusf
in Pboenissis : "Sume arma. i. antef occidam
15 clava scirpiaf." || Spira dicitur, et basis columnae uni-
us tori, aut duorum, et genus operis pistori. et
funis nauticus in orbem convolutus , ab eadem omnes
similitudine. Pacuvius: "Quid cessatis, socii , eice-
re spiras sparteas?" Ennius quidem hominum
20 multitudinem ita appellai, cum ait: "Spiras
legionibus jiexunt." ||Spectu, sine praepositione
Pacuvius in Duloreste usus est, cum ait: "Ani-
plus, rubicundo colore, et spectu proptervo f
ferox." || Spetile vocatur infra umbilicum suis,
25 quod est Carnis , proprii cuiusdam habitus, exos , qua
etiam antiqui per se utebantur. Plautus e-
numerandis villis-j- obsonis in Carbonaria sic
•m. : "Ego pernam, sumen, sueresf spedile, galiumf,
glandia." ||Spicit quoque sine praepositioue
30 dixerunt antiqui. Plautus: "Flagitium est, si nihil mit-
tetur, quae supercliof spicit", et spexit. Ennius 1. VI. :
"Quos ubi rex . . . ulo spexit de contibusf celsis."
||Spirillum vocari ait Opillius Aurelius caprae
Lai-barn. || Spintyrnix est avis genus turpis
18. 19. minicej. 30. est. 34. utrum.
15. scirpea. 23. protervo. 27. suillis.
Qu. XV, 4, 2. //.
2S. (iinuii inerii.
(147)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
331
Scorta appellati tur meretrices , quia ut pelliculae subiguntnr. Omnia namque ex pellibns facta scortea appellali tur.
Scortes, id est pelles testiurn arictinorum , ab eisdein pellibns dictae.
Scandulaca gcnus berbac frugibus inimicae, quod eas vclut edera implicando necat.
Scaptensula locns, ubi argon timi eiToditur in Macedonia, d'ictus a fodicndo. Namque Graece ouanreiv fodere dicitur.
Lucretius : "Quales exspiret Scaptensula subter odorcs."
Spara parvissimi generis iacula a spargendo dieta. Lucilius : "Tum spara, tum murices*j* portantur tragula porro."
Spira dicitur et basis columnae unius tori aut dn orimi , et gcnus operis pistoni et funis nauticus ab cadem omnes simi-
litudine. En ni iis vero boni intuii multitudinem spira in vocavit.
Spectu sine praepositione Pacuvius positi t.
Speti le caro quaedam proprii cu insilato babitus infra umbilicum suis.
S p i e i t quoque sìne praepositione dixerunt antiqui.
Spirili uni barba caprae appella tur.
Spintirnix genus avis turpis figuraci ea Graece dicitur, ut ait San tra , omv&uQÌs-
10
(148)
ANNOT. FESTI. Qu. XV, 3, 1. miraeulaé] cf. Paulus p. 92.
cura extritis] de hoc versu suppl. v. annot. ad Paulina p. 41. v. croco-
tillum. %. Idem] in Poenulo I, 2, 55., ut vidit A. Aug. Prose-
das] cf. Paulus p. 124. v. prosedae. 4. Scorta] cf. Varrò de L.
L. VII. §. 84., qucin Urs. in supplendo h. 1. unice secutus est: ncque
ego ab eius sententia nisi in pauculis discessi. 7. delicularum]
pelliculam ex Varrone corr. Urs. 9. scortes] cf. etiam Qu. XV,
6, 17. v. scorteum. tenorum] arietinorum scribendum. isdem]
cod. vg. iisdem Uns. 10. esse ait] cod. vg. : Urs. eadem tanquam
e supplem. 10. 11. Scandulaca] Paulus. Scandulala volebat Turncb.
Adv. Vili, 23. Intpp. eandem putant atque orobanclien Plinii et Dio-
scoridis: sed caussa non satisfacit. 12. ecat] cod. necat vg. cat
tantum Urs. e codice. 12. 13. Scaptensula] Hoc oppidum, Thucy-
didis exilio nobilitatimi , primum Shutiitj vXrj , deinde , genitivo in
nominativum deflexo , SnunTqovkrj dicebatur , Scaptensula autem ex
tribus casibus factum pessima consuetudine in vai ait. 15. Lucret.]
VI, 810. 16. Spara] cf. Scrv. in Aen. XI, 682. Non. p. 223.
v. spari, p. 554. v. sparos. Isid. Origg. XII, 6. 18. Lucil.]
buius idem versus Qu. XIII, 7, 18. iam positus est. 18. 19. mu-
rice*] ita etiam Paulus , sed recte rumices corr. A. Aug. in mg. Urs.
19. orro] cod. vg. ro tantum Urs. Scitum pop.] cf. Qu. XII, 2,
29. v. Populi commune. 20. sine plebe] suppl. Urs., occupans
iam ilio tempore Nicbubrii inventura, quod bic H. R. T. I. p. 436 sqq.
ed. sec. exposuit , ubi miror , virum eximium Festi testimonio ab Urs.
restituto non usnm esse. Equidem in h. 1. supplendo ab Urs. in pau-
cis tantum verbis discessi. 21. fragis] COD. fragiis vg. Urs. 28.
29. Urs. supplem. v. in Suppl. Ann. 29. oétis] cod. poetis vg.
etis tantum e codice refert Urs. 30. Phorm.] I, 2, 60. et]
scribe est ex Terentio. Urs. et cum proximis coniungit. 31.
Heaut.] IV, 5, 16. scite] vg. Urs. scitae con. 32. it] cod.
ut vg. L Urs., ex errore typogr. Enti.] VI, 21. ap. Merulam,
qui versum talem exbibet: Lumen protendit Burro fune scitus agaso.
33. Seenam] eadem fere de scena legebantur Qu. XIV, 24, 16. 34.
ferri] cultri suppl. Urs. futurum] utrum corr. A. Aug. in mg. Urs.
Qu. XV, 4, 2. e»'] // sive secundus corr. A. Auc. in mg. Urs.
3. Liv. in Lydio] Botile V, II. p. 5. 4. liaut] cod. haud vg. Urs.
7. Scriptum] Scirpus vg., sic corr. Urs. 8. tegetes] cod. vg. teges
Urs. 11. Emi.] Ann. XVIII, 17. Mer. 12. 4ulul.] IV, 1, 9.
13. scirpo inductur] scirpea induitur apud Piantimi scribitur. 13.
14. Nov. in Plioen.] prò Novio recte Naevius substitui videtur. Bothe
V, I. p. 90. 14. ». ante] id est an vg. iam te corr. A. Ave in
mg. Urs. Alii audacius et iidem infelicius hunc versum tractarunt.
15. scirpia] scribe scirpea, cum Dac 15. 16. unius tori aut duor.]
illa est Ionica, haec Atticurges spira. V. Vitruv. Ili, 3. 16.
pistori] cod. pistorii vg. Urs. Cf. Cato de R. R. 77. 18. Pacuv.]
Bothe V, I. p. 151. ine. 23. 19. Emi.] Ann. XVII, 11. ap. Merulam.
Comparatur Graecum OTiiZya, nXij&oq, or/jiiriv/ua , ruy/iaru, quod Ennius
in Romanam linguam invexit. 21. nexunf] cf. Priscian. X. p. 904 P.
22. Pacuv. in Dui.] Bothe p. 118. fr. 8. Stieglitz. Pacuv. Dulor. p.94.
23. proptervo] protervo vg. , sic corr. Urs. 24. Spetile] spedile
corr. Ufls.^quae varia lectio est apud A. Aug. , ut legitur v. 28. Neu-
trum certuni est. 25. exos] i. e. exosse, ut apud Lucret. 27.
villis] suillis corr. A. Aug. in mg. Urs. vilibus vg. obsonis] cod.
obsoniis vg. Urs. Carbon.] Bothe p. 436. fr. 2., qui Egeo ex ipso
Festo affert. Alii Esto. Ita confit tetrameter trochaicus. 28.
sueres] sucris corr. Turneb. Adv. XIV, 1. V. de ea forma Varrò de L.
L. V. §. 110. (non X. §.7.). galium] eallum vg., ut corr. Urs.
29. Spicit] v. annot. ad Paulum p. 2. v. auspicium. 30. Plaut.]
Mil. glor. Ili, 1, 100. 31. auae] quo in Plauto legitur. super-
elio] supercilio vg., et sic corr. Urs. Enti. I. FI.] sextodecimo
vg. Hinc apud Merulam est XVI, 20. Sed rex Burrus erat, de quo
1. VI. dicebatur. 32. . . . ulo] pulo vel siilo in cod. esse videtur.
Tt*
332
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(148)
Scraptac* nugatoriae ac despiciendae mulieres.
Se rutili us venter suillus condito farre expletus.
S p ì n t e r armillae gcnus , quo mulieres utebantur bracbio suranio sinistro.
S e r u p i dicuntur aspera saxa et difficilia attrectatu , unde scrupulosam rem dicimus , quae aliquid in se babet asperi.
òScrautum pelliceum, in quo sagittae reconduntur , appellatum ab eadem causa, qua scortum. 2tcvzog enim Graece
pellis dicitur , unde se ut Ica e et scuta, quia non sine pellibus sunt.
Sceleratus campus appella tur proxime portain C olimaia, in quo virgines Vestales, quae incestum fecerunt, de-
fossae sunt.
Sceleratus vicus Romac appellatur , quod, quum Tarquinius Superbus interficiendum curasset Servium regem , soee-
10 rum simm , corpus eius iacens filia carpento supervecta sit, properans in possessionem domus paternae.
dulo V. C. apud A. Aug,, ubi paulo in contexto et seduto in mg. pro-
ponitur. ulo Urs. Syllaba una absumpta est vi corrosiva lit. S in
opposito eiusdem folii latere (Praef. I, 1.). ultro coni. Pompon. Laet.
pullos Scvl. Coniect. in Varron. 61, 3. (p. 9?.). Magnani dilììcultalcm
creat compara tus Varrò de L. L. VI. §. 82. eontibus] pontibus
corr. A. Aire in mg. montibus corr. Pomp. Laetus. Urs. cortibus
Scal eollibus Merula; cotibus et aliter alii. 33. Opillius] cod.
vg. Opilius Urs. Spirillum] Spirilium temere praefert Meurs.
Exerc. crit. II, IH, 2. 34. barbatili] vg. Urs. barbaram cod.
ANNOT. PAULI. 2. dictae] M. vg. dicti Gu. Lind. 3. iW-
micae] M. vg. , ut Festi cod. inimica Gu. Lind. 9. Spedii] vg.
Specto codd. 13. ut ait Santra] unus servavit M. om. cett.
ANNOT. FESTI. Qu. XV, 5, 1. oecursatrix artificum] ex incerto
poeta. Incendiariam avem dicunt quidam apud Plin. JN. H.X, 13, 17.:
huic certe nomen oniv&aglg a scintillis convenit. 2. Graece] Urs.
grecae cod. onivO-agig] anivO-aaiq esse in Aristotele, scribit Dac,
Henr. Stephano consulto , non Aristotele. Gloss. Labb. : Spinturnix,
TivqaXlc. Spicum] cf. Serv. in Virg. G. I, Ili. 314. Non. p. 225, 30.
3. hune stirpem] v. supra Qu. XIV, 18, 21. v. stirpein. 4. liane
amnem] v. Paulus p. 46. v. corius, et annott. versus] est Satur-
nius, qui finitur voc. spicum. 5. Speres] cf. Non. p. 171, 25. In
Varronis ovb> i.vQa? amusiam noli mutare in amasiam. 6. Ennius]
Ann. II, 29. apud Mer ulani. 7. simul] semel commodius putat Dac,
sinc iusta caussa. 7. 8. I. XVI.] v. 26. apud Merulam , qui sint
prò sunt posuit. 9. Spectio] dixi de boc difficili loco Etrusc. rer.
111,5,2. T. II. p. 112.; sed emendandi viam nunc puto paulo lenioreni
me in venisse. Hartungus tamen de rell. Rom. T. I. p. 111., vereor,
ne defendat, quae defendi nequeunt , ut illa: nuntiando quae cum vi-
dissent satis (se. essent). Diligentissime nupcr de ipsa re dixit Rubino
-in libro de Romanorum R. P. nondum publice edito p. 55. , cuius in
partes libenter irem, nisi ipse Festus me retineret. et] ante b. v.
puto excidisse voce. Est spectio. 10. nuntiatio] Urs. nuntiato con.
vg. quia] Us qui corr. A. Ave. in mg. Urs. 10. 11. auguiibus]
vg. Urs. auxgu-ribus cod. 11. 12. rem gererent magistratus] res
gererentur, magistratibus : commode coni. Hartung. 13. quae cum]
quaecunque corr. Scal. satis] scribe set (i. e. sed) is (i. e. iis),
ita ut non post, sed ante h. voc. interpunga tur. at iis Scaj.., qui pu-
taverat , Festi verba ad hanc sententiam refingenda esse : Spectio in
Auguralibus ponitur prò aspectione. Spectio et nuntiatio data erat iis
magistratibus, qui omne ius auspiciorum habent, auguribus spectio dun-
taxat, quorum Consilio rem gererent magistratus , non ut possent impe-
dire nunciando , quaecunque vidissent , at iis spectio sine nuneiatione
data est. Eandem sententiam lenioribus macbinis assequi studet Rubino :
quod autem satis in aliis mutat, quod intelljjgi nequit quo spectet, baud
probaverim. 16. Scripturarius ager] cf. Non. p. 37, 33. Varrò
de R. R. II, 1. Plin. N. H. XVIII, 3, 3. 21. scribae quidem] vg.
Urs. scribae equidem cod. librari] cod. librarii Urs. 24.
Carmen] v. de boc Liv. XXVII, 37. cf. VII, 2. 25. publice] vg.
Urs. publieae cod. 26. et] uncis includitur vg. et corr. li.s.,
minus apte. aedis 3Iinervae] de eadem v. Ovid. F. VI, 728. 28.
poncre] post h. voc. interpunxi, ita ut in honorem Livi penderet a vcr-
bis : publice attributa est. Livi] cod. Livii Urs. his] is
corr. Urs., ut vg. legitur. 29. Scraptae] cf. Non. p. 169, 6. et
Varrò de L. L. VII. §. 65. , quanquam bic non de scraptis , sed de
scratiis mulieribus loquitur. 31. uw] Verrius vg., et sic corr. Urs.
his] iis vg. : ita corr. Urs. screa] vg. Urs. scraea eoo. screum,
rò xqì/i/ìu, voc. est quo lexica carent. 33. se purgarci] i. e. deo-
rum invidiali! arceret , ut sinu ter conspuendo, Titinius] Botbe
P. Se. L. V, II. p. 65. fr. 10. Nomen fabulae , Prilia vel Proelia,
obscurum est.
Qu. XV, 6, 1. scrattiae] scraptiae Tg. 3. Plautus] Botbe p.
448. fr. ine. 61. sullus] suillus corr. Urs. di] eoo., ut vg.
(p. 431, \ cu.) ■ Urs. easdem literas supplem. tribuit, quod cum minime
satisfaciat , in Scppl. A>n. reieci. 4. inillum] videtur fuisse scr-u-
tillum, ut Urs. censet. 6. Spinther] Graccum a?i/»n('i). Cf. Priscian.
V. p. 646. P. 8. Plautus] Menaeebm. Ili, 3, 4. 9. Scrupi]
cf. Varrò de L. L. VII. §.65. Gloss. Labb.: Scrupus , /.rcj. Scribe
QU. XV, 5. (141) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX. QU. XV, 6. (142) 333
fig-urae. "occursatrix artificum, perdita spinturnix." tum vidi scrattiae muli-em." || Scrutillus appel-
eaGraecedicitur (utaitSantra) SIIINQAPIS. HSpicum labatur venter suillus, co -ndito farre expletus.
masculine antiqui dicebant, ut hunc stirpem Plautus: "venter sullus-j-, di scr-
7 et hanc aranem. versus est antiquus: "Quasi mes- inillum.f ego me hodie
icj\ sor per messim unumquemque spi e uni collegit.'' || Speres 5 esa farte biberem
antiqui pluraliter dicebant, ut Ennius 1. II. : "Et HSpinther vocabatur armillae genus , quod mulie-
simul effugit speres ita funditus nostras." et 1. res antiquae g:ere-re solebant bracino stimino
XVI.: "Spero, si speres quicquam prodesse potis sunt." sinistro. Plautus: •* 'Iu - beasque spinther novum
|j Spectio in auguralibus ponitur prò aspectione , -j- et reconcinnarier." \\Scrupi dicunlur aspera
nuntiatio, quia-j- omne ius sacrorum habent, Aug:u- 10 saxa, et difficili -a attrectatu, rupesque navigalo-
ribus, spectio dum taxat, quorum Consilio rem ri insuetae, aut
gererent magistratus -J- , non ut possent impedi- lere. Ennius in An- dromeda: liScrupeo inves-
re nuntiando, quae cum-{- vidissent satis.f spectio tita saxaf atque hos - treìs \ squamae scaprent."
sine nuntiatione data est, ut ipsi auspicio rem Unde scrupolosam rem dicimus , quae aliquid habet
gererent, non ut alios impedirent nunti- 15 in se asperi. Come -Zeus Sisenna histor. I.
andò. || Scripturarius ager publicus appellatili-, IIII. : "bis tum iniect-us est levis scrupulus
in quo ut pecora pascantur, certuni aes est: quia et quaedam dubitatio." . . . . . . \\Scrau-
publicanus scribendo conficit rationem cum tum vocabatur pelliceum, in quo sagitlae
pastore. ||Scribas proprio nomine antiqui, reconduntur, ab esi-dem causa, qua scortum. nam utri-
et librarios, et poetas vocabant. at nunc di- 20 quiafpellibus nomen, a ctx-vtos, quod Graecepellis. unde
cuntur scribae quidem librari , qui rationes pu- scylicaef , et scuta, quod et haec non sine pellibus sunt.
blicas scribunt in tabulis. itaque cum Livius ||Sceleratus campus, app-ellatur prope portam Col-
Andronicus bello Punico secundo scribsisset linam, in quo virgin-es Vestales, quae incestimi
Carmen, quod a virginibus est cantatum, quia prosperius fecerunt , defossae sunt v - ivae. || Scribonianum ap-
resp. populi R. gerì coepta est, publice ad- 25 pellatur antea f atria puteal, quod fecit Scri-
tributa est etf in Aventino aedis Minervae, bonius, cui uegotium Adi- tum a Senatu fuerat, ut
in qua liceret scribis, histrionibusque consistere conquireret sacella ntt -acta. isque illud pro-
ac dona ponere, in honorem Livi, quia his-J* et seri- curavit, quia in eo loco attactum fulmine
bebat fabulas, et agebat. ||Scraptae diceban- sacellum fuit. quod igno - raverant contegere,
tur nugatoriae, ac despicjendae mulieres, ut 30 ut quidam, fulgur conditum. quod cum scitur, quia ne-
ait unusf, ab hisf quae screa iidem appellabant, fas est integi: semper forami -ne ibi aper-
ta est quae quis exereare solet, quatenus id faciendo to caelum patet. ||Sceleratus vi-cus appellatili',
se purgaret. Titinius in Prilla: "Rectius me- quod cum Tarquinius Superbus interfici-enrfwm curas-
castor Piculetae Postumae lectum hodie stra- set Ser. Tulli um regem soce - rum suumv corpus
EMEND. LECT. Qu. XV, 5, 9. Adde: Est spectio. 10. iis (fui. 11. 12. res gererentur , m a gistmtibus. 13. quaccunque.
•• sed iis. 26. et] delc. 28. is. 31. Vcrrius. iis. Qu. XV, C, 3. suillus. 3. ì. scrutillum. 12. 13. investitac
saxo. 13. ostreis. 19. 20. utrique a. 21. scuticae. 25. ante.
354 QU. XV, 7. (143)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX.
QU. XV, 8. (144)
eius iacens fìlia carp -ento supervectast , pro-
perans in possessionem domus paternae. || Scele-
rata porta eadem «p^-ellatur a quibusdam,
quae et Carmentalis dicilur, quod ei proximum Car-
mentae sacellum fuit. scele-rata autem , quod per eam
sex et trecenti Favi c-ura clientium millibus
quinque eyressi adversus E - truscos , ad amnem
Cremeram omnes sunt inter -fecti. qua ex cau-
sa factum est, ut ea porta int- rare, egredive
in patriam remitteretur. sunt, qui dicant, post
urbem a Gallis liberatati), ob inopiam cibatus,
coeptos sexaginta annorum homines iaci in
Tiberini, ex quo numero unus, filii pietate oc-
cultatus, saepe profuerit patriae Consilio, sub
persona filii. id ut sit cognitum , ei iuveni esse
ignotum , et sexagenaris vita concessa. la-
tebras autem eiusf, quibus arguerit-j- senem, id est
cobibuerit, et celaverit, sanclilate dignas
mali ominis habeatur. \\Schcdia genus navigii 10 esse visas, ideoque arcaea appellata, sed ex-
ploratissimum illud est causae, quo tempore
primum per pontem coeperunt comitiis sufFragium
incondili) trabibus tantum inter se connexis fac-
to', quo mercimonia circum - ferunt post amissam
navem. eodem vocabulo Lucili -us quoque poema la
levia et versus, non sat-is perfectisf qui essent,
appcllavit schedia, cum dixit: "Qui scbedium fa-
ciunt incondilum et "Il Sexagenarios
de ponte olim deiciebant, cuius causa in Mani-
lius liane refert, quod Romani qui incoluerint
primi Aborigines, aliquem Zi-ominem, sexaginta
' f"
Afranius in Privigno: "Sic
virili sexu adoptavit sibi."
ferie, iuniores conclama veruni . ut de ponte
deiccrentur sexagenari, qui iam nullo publico
15 munere fungerentur, ut ipsi potius sibi
rjnam illi deligerent imperatorem : cuius senten-
tiae est etiam Sinnius Capito, vanam autem opi-
nionem de ponte Tiberino conGrmavit
Afranius in Repudiato. ||Secus aliler signifi-
annorum qui esscl, immolare Diti Patri quot- 20 cal- ||Sexu, natura babituque, exGraeco, quam
annis soliti fuerint. quod facere eos de- illi vocant
stitisse adventu Her -culis. sed religio- agiti orbus
sa veteris ritus observalione sc-irpeas liominum ef- Pacuvius in Atalanta : uTiiplicem virili
figies de ponte in Tiberim antiquo modo miltere sexu partum procreat." [| Simpludiarea fu-
instiluisse. alii dicun -t, inorante in Italia 25 nera sunt, quibus adbibentur D. T. ludi-J-, corbi-
Jlercule, quod quidam cr-us comitum habitave- toresque. quidam ea dixerunt esse, quibus ueutrum
rint secundum rip-ava baberif, alque Arga- genus interesset ludorum. nani indictiva sunt,
eos se a patria voca -verini arvi-j-, quorum prò- quibus adbibentur non ludi modo, sed etiam de-
pagatam memori - ani redintegrari eo gè- sultores, quae sunt amplissima. Il Sex suf-
nere sacri, alii, e Graeci-a legatimi quondam Arga- 30 fra già appellantur in equitum centuriis, quae
eum temporibus antiqu-is Romae inora! um esse, is ut sunt adfectaef ei numero centuriarum,
quas Priscus Tarquinius rex constituit.
llSesterlius dici tur quarta pars denarii , quo tem-
pore bis-}- decussis valebat: id est dupundius, S.
tliem obieri-t, inslilutum esse , a sacerdotibus, ut
effigies s-cirpea ex omnibus, cumque publicae
nu -ntiavisset, per (lumen ac mare
EMHNI). LECT. Q«. XV, 7, 14. perfetti. 27. Tiberis.
25. lege: duntaxat ludii. 31. a diecine. 34. is.
28. dt
.'/'
Qu. XV, S, S. («,t. arcuerit.
. ninni,.
(148)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
333
Scelerata porta, qaae et Carni ontalis dici tur, vocata , quod per eam sex et trecenti Favli cum elicili! uni nulli bus
quinque egressi adversus Etruscos ad amnem Crenicram omnes sunt iiitcrfccti.
Scliedia genus navigli inconditum, id est trabibus tantum in ter se nexis factum, uude mala poemata sclicdia appellantur.
Sexus natura vel habitus ex Gracco eì-ig* vocatur.
Simpl ii diarca funcra, quibus ludos adbibcbant. 5
Scstertius dicitur quarta pars denari i, quo tempore is decussis valebat, id est dupondius et semis.
Àl&a£. 10. 11. Urs. quae addilli!, v. in Suppl. Ann. 12.
Ennius in Andromeda] Botile V, I. p. 37. fr. 4. Versus extat integer
apud Non. p. 169, 22. v. scapres , unde lectionem meliorem prompsi,
quam Urs. Hic e tiara : in Andromacha scripserat , contra Nonii fidem.
12. 13. investita] investilae corr. Botkius. 13. saxà] saxo corr.
Urs. e Nonio. hoslreis] ostreis corr. Urs. Dieta ea crant de ceto,
cui Andromeda obiiciebatur. li. sciupolosam] Urs. scrupulosam vg.
15. &eimii] Krause Fragra. Histor. p.314. 17. 18. Scraulum] Paulus ;
idenique e glossis Pbiloxeni afl'ertur. Apud Labbaeum legitur : Strati-
tum, Qi'jy.1] duìfiuThr) fitXóii'. Confer scrotum et Graeca yapvvóq et xo>-
qvxoc. Scorleum suppl. Urs., cuius additam. v. 17-21. in Serpi. Ann.
posui. 19. ea] cod. vg. eo Urs. 20. quia] scribe : que a. 21.
scyticae] sculicae vg., recte. sciita] cf. supra Qu. XV, 2, 16. v.
scutilum. 22. Sceler. campus] cf. Dionys. H. II, 67. Liv. Vili, 15.
Plutarch. Num. 10. Festus Qu. XII, 9, 29. v. probrum. app] con.,
non ap, ut apud Urs. 24. Scribonianum] de boc, muli uni ab anti-
quis scriptoribus et in mimis celebrato, v. intpp. Persii IV, 49. Rer.
Eirusc. Ili, 7, 4. T. II. p. 17). 25. antea] ante corr. Urs. afi-t'a
sunt Vcstae. V. Sacbse Hist. Urbis T. I. p. 134. 27. conquircrct]
colliquerei coir. Urs. ex tabulis frali-uni Arvaliuro, sed buius verbi notio,
ut supra in annot. ad Pauluin p. 49. v. coninquere definita est, ab bac
re piane absona «st. succila] Urs. saccella cod. Itera v. 29.
29. igno] cod. ignora vg. iijn Urs. 30. ut quidam] uncis intin-
tili Urs. Quam hic cura Scal. proposuit buius articuli formam restitu-
tam, eam mutavi v. 29. 30. V. Suppl. Ann. 32. Sceleratus vicus]
cf. Vano de L. L. V. §. 159. Liv. I, 48. Dionys. Hai. IV, 39. Cf.
Festus Qu. IX, 31, 21. v. Orbius.
ANNOT. PAULI. 1. Scraptae] Sartae codd. lllud ex Festo repo-
silum est. 2. Serutillus] Gc. mg. A. Are. Sortutillus vg. om. M.
4. iScraufttin] boni codd., etiam Ios. Merceri codex, laudatus a Salmasio
Exerc. Plin. p. 263, 1 f. Scorleum vg. 6. scuticae] seytice M.
ut Fosti COD.
ANNOT. FESTI. Qu. XV, 7, 1. st] est vg. 2- 3. Sceierata
porta] d* eadem re Qu. XIII, 21, 5. v. religioni. 5. rata] cod.,
ut vg. Scelerata Urs., ut e codice. 10. Schedia] utitur voce e
Latinis scriptoribus Ulpianus in Digest. XIV, 1,1. a in vg. servatimi
est, non ab Urs. 11. connexis] Urs. cone.ris con. 12. 13.
quo . . . navem] supplevit Urs., a quo in vv. 13-15. paulisper discessi.
13. us] Lucilius esse dicit Dac in sebedis, eoque respexisse putat Pe-
tron. Satyr. 4. : Sed ne me putes improbasse schedium Lucilianae impro-
bitatis , — ita satirae genus describitur — quod sentio et ipse cannine
efjìngam. Veruni adbibcre debebat potius Appuleium Fior. p. 150. Bip.
(23): Etiam in isto, ut ait Lucilius, schedio incondito ctc. 14.
perfectis] perfecti corr. Urs. C. Bartb. Adv. II, 3. Lucili! nomen bic
infert, ita : non satis perfectos. Lucilius satiram appcllavit schedium,
minus apte. 15. cum] Urs. um vg. Qui schedium] hexametri
initium esse putavi. Dousa fr. ine. 95. supplementum Urs. redditi
Qui schedium facit inconditum et inelaboratum, cuius nulli sunt numeri.
16, Sexagenarios] cf. Paulus p. 57. v. depontani , et annot. Menardus
in Cic. prò Roselo Amerino 35. p. 350. ed. Neapol. Lind. memorai
dissertationem I. Fr. Wagner! Lunaeb. 1831. editami Quaeritur quid sit :
Sexagenarium de ponte. Ursini supplem. praeivit Scal. 20. Diti]
editi vg. Saturno, ex sententia Dionysii et Ovidii. 23. 24. scirpeas
hominum e/pgies] v. de bis Paulus p. 14. v. Argeos, cum annot. 26.
eius comitum] ita Argeos explicat Paulus p. 17. v. Argea , et plures e
scriptoribus, quos ad p. 14. advocavimus; sed quaedam Festus sibi pro-
pria babet, non facili opera redintegranda. 27. haberi] J'iberis
corr. Urs. praceunte Scal. 27. 28. Argaeos] prò Argeos positura
est, ut infra v. 30. 31. 28. arvi\ arvis corr. Urs., parum proba-
biliter. Scal. id voc. in resarciendo loco omittit. Forsitan Argis fuerit.
prò] P. Ho esse putat Scal. pro-dilani suppl. Urs., cuius additamenta,
quae omisi, v. in Suppl. Ann. Nani descivi a Scal. et Urs. in eo,
quod duo explicandi genera discrevi, ubi ili! unum proponi statuerunt.
31. -ir] vg. Us Urs. is] Urs. his cod. vg. 32. obierit] post
boc voc. punctum est apud Urs. et vg. sacerdotibus] post boc
voc. ut, quod babet Romana, in Santandr. omissuin est. 33.
cumque] cod. vg. cui» quae Urs.
Qu. XV, 8, 3. taci] Urs. ina cod. 5. palriae] literae duae
priorcs in cod. deletae sunt. 7. sexagenaris] sensagenaris cod. sexa-
genariis Urs. 8. eius] eas corr. A. Aug. in mg. Urs. arguerit]
areuerit corr. A. Aug. in mg. Urs. 10. arcaea] propter etyinon
illud retineri potest, quanquam Urs. Argaea corrigit. 12. per pon-
tem etc] baec fere est explanatio Varronis de vita P. R. apud Non.
p. 523, 23. Cf. Ovid. F. V, 637. Macrob. Sat. I, 5. De autiquitatc
eius moris prudentcr dubitat Oscnbruggcn in Epbcmerid. antiqu. a.
336
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(143)
Sex ni il li uni et ducentorum li orni nu ni primus Gaius Marius legionem conscripsit, quum antea quatuor millium
fuissct, unde etiam appella batur quadrata.
Sib us callidus sive acutus.
Scd prò siue inveniuntur posuisse antiqui.
5 Sybinam appcllant Illyrii telum venabuli simile. Ennius : "Illyrii restant licis sybinisque fodentes."
Sedi e ni uni sedile.
Su di e u 1 uni genti s flagelli dictum, quod vapulantes sudantes facit.
(149) Sectarius vervix, qui gregem agnorum praecedens ducit.
Seccspitam aliì sccurini , alii dolabram acncam , alii cultcllum esse putant.
10 Sicilicum dictum, quod semunciam sccet.
Seccssiones^ narrationcs.
1836. p. 1006. ■ — De pontibas saeptorum in campo v. Gruchius de comit.
1,4. 11,5., quibus Gothofr. error satis convincitur. 14. sexagenari] cod.
sexagcnarii Urs. 19. Afranius in Repudiato] Bothe P. L. Se.
V, II. p. 187. fr. 8. Secus aliter] fit secus et adverbinm, quod
significat aliter , Charis. I. p. 61. P. Sexus aliter vg. , sic corr. Urs.
Sexus aliter sexu, deleto significat, voluerat Scal. Sed vana haec ; nam
uno punctulo, quod ante Sexu posui, omnis loci, quem corruptissimum
putayerat Scal., difficultas tollitur. Nomen sexu, nominativo casu, quod
Scal. finxit, non extat usquam. 21. Afranius in Privigno] Botile
p. 184. fr. 22. 11. agii] ait corr. A. Auc. in mg. Urs., ita ut se-
narii fìnem faccret. Sed praestat : aiunt , ut tetrameter trochaicus fiat.
sexu] cod. sexa Urs., mondimi typogr. 23. Pacuvius in Atalanta]
Bothe p. 109. fr. 5. 24. Simpludiarea] Simpli ludiarea explicat
Scal. in Ausonianis lectt. I, 28. Semiludiaria fuisse coni. Doederlin.
Synon. et Etym. VI. p. 335. 15. d. t.] i. e. duntaxat. ludi]
legendum esse ludii recte monet Doederlin., qui item v. 17. ludiorum
corrigit, et v. 28. ludii legit. Sed ludorum relineo , quod id non lu-
dios solum, sed etiam corbitores complectitur. 25. 26. corbitores-
que] voc. alias incognitum Scal. a corvorum gressu derivat , idemque
significare putat , quod cernuatorcs , i. e. xv^iOTijTÌj^aq. 26. qui-
dam] quidem Santandr. 27. indietiva] v. Paulus p. 79. v. indicti-
vum. 29. sex suffragio] v. Niebubr. H. R. I. p. 449. ed. sec. Huscbl;.
de Servio p. 348. 31. adf'eetae] adiectae vg.: sic corr. Urs. Gronov.
Observv. Ili, 25. p. 674. (327. ed. Frotscber.) et nupcr Rein. Quaest.
Tuli. p. 9. corr. : effectac ex numero. Francbius anioni de tribuum rat.
p. 36. adiectae ita interprctatur, tanquam scriptum sit attributae. Prae-
stat fatcri, Fcstum pugnare cum iis scriptoribus , qui antiquiores equi-
tum centurias sex suffragia appcllant. 34. his] is vg., et sic corr.
Ubs. decussis] Urs. decusis con. S.] i. e. cum semisse. om.
vg. De forma voc. dupundius v. Qu. XV, 22, 10.
ANNOT. PAULI p. 335, 1. Favii] eodd. Fabii vg. Liro. : illud
retiniti propter singularcm librorum constantiam, de qua dictum in anuot.
ad Paulum p. 65. r. Fovii. Eandem formam in Festum intuii. 3.
factum] om. Gu. Luto., non recte. 4. 6t<?] exin codd. Ac videtnr
Paulus, bomo Gracce indoetns , revera exin sive i'ìtv ex Festo posuisse.
6. et semis] om. Li»., negligentia puto, nam snnt ea in ed. rei. et vg.
Ad p. 336, 1. Sex millium] cf. nunc imprimis Niebuhr. H. R. T. IH.
P- 113. primus Gaius Marius legionem] legionem primus Gaius
Marius Gu. Lim>. 2. appetì, quadrata] quadrata appellabatur
Gc. Lind. 3. S«&ua] v. Festus supra Qu. XI, 1. p. 33, 26. v. per-
sibus. vel] sive Gc. Li>d. 4. Sed] v. Gruter. Tbes. Inscr.
p. 509, 20. cf. 508, 17. 5. Stjbinam] Sibinam M. Praestabat Si-
bynam , ut apud Hcsychium et Suidani legitur. Scd poterat sybina et
sibyna in usu esse, ut multa similia. Ennius] Ann. Ali, 115. apud
3Ierulam, ubi scriptum est: Illurii . . . sibunisque fodantes, videlicet e
Paulo, qui p. 63. fodare fodere babet , recte ut videtur. 7. Sudi-
culum] vg. Lino. Seduculum boni codd. Spcctat ad Plauti Pers. III,
3, 13. 8. Sectarius] bis explicatur Plautus in Captiv. IV, 2, 40.
verbix] M. verbex Gc. vervex vg. 9. Sccespitam] cf. quae simi-
lia leguntur de scena Qu. XV, 3. p. 139, 34. Plura de secespita infra
Qu. XV, 23. p. 155, 4. esse] Li.md. e bonis codd. om. vg. 10.
Sicilicum] vg. Li>d. Silicum codd. Gloss. Labb. ; Sicilicium, tìtiiotov
ovyxiaq, et Sicilium , ovyxiaq tìtuotov. Cf. Boecbb. Metrol. Quaest. p.
160. : qui quod narrat, simile nomen in Italico antiquo titulo rcporiri,
quem Klcnzius interpretari sibi proposuerit, non dubito quin spectet ad
zicolom illud in Osco Bantinae tabulae titulo. 11. Seeessiones] a
verbo secere, quod est dioorc. Verumtamen inde qua lege secessio de-
rivala sit, cum vis intclligi , certe analogo esemplo firmari non possit,
putaverim fuisse secitiones. Insectioncs prò narrationcs dictum
tcstatur Geli. N. A. XVIII, 9. •
(149)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
337
Siciles hastarum spicula lata. Ennius : "Incedit veles vulgo sicilibus latis."
Se et io persecutio iuris.
Secundae res non a numero die un tur, sed quia, ut veliinus, sequantur.
Sinciniam cantionem sol ita ria in.
Sectores et qui secant dicuntur et qui empta sua persecuntur. 5
Sicyonia genus calciamene. Lucilius : "Et pedibus laeva sicyonia demit honesta."
Simultas, id est odium, dieta ex contrario, quia minime sint simul; potest et a simulatione dieta existimari, quia
simulata loquuntur ad invicem.
Sementivae feriae fuerant institutae , quasi ex is fruges grandescere possint.
Simpulum vas parvulum non dissimile cyatho, quo vinum in sacrificiis libabaturj unde et mulieres rebus divinis 10
deditae simpulatrices.
Senaculum locus sena tortini.
ANNOT. PAULI. 1. Siciles] scripsi. siliees M., sed postea siali'
bus. sieilices et sicilicibus vg. Likd. Apud Plin. N. H. VI, 13, 15.
sicilis legitur , in Gelili N. A. X, 25, 2. siciles codd. fide maxime con-
firmatum esse videtur , quanquam edd. vett. siliees Labent. In Glossis
Labbaei legitur: Sicila , afilla xagToróftoc., ÙQfìqltov. Sicilicis , agjSykov.
Sieilum, ivgov axvziug. Siciles genuina voc. forma dici arbitratur etiam
Salmasius in Capitolini Maxim, et Balbin. e. 17. p. 164. Ennius]
Ann. XVI, 6. apud Merulam. Vocalis i longa esse videtur, ut in sica.
2. Sectio] v. paulo inferius v. sectores. 4. Sineiniam] Sicinium
corr. Dac, adducta glossa : Sicinium quasi singularis cantilenile vox etc.
Atque ita nunc legitur apud Isidor. Origg. VI, 19, 6. Sed verius est sin-
cinium , ab eodem sin, quod est in sincerus et simplex , et canendo.
Sicinnistae sive saltatores Satyrici Graecorum , quos quidam immiscent,
ab ea re alienissimi sunt. 5, persecuntur] M. persequuntur Gn.
Rectius Cicero prò Rose. Am.29., adductus a Dac, etiam hos a secando
deducit , cum sectores collorutn ac honorum dicit. 6. Sicyonia]
v. de bis Cicero de Orat. I, 54, 231. ad Herenn. IV, 3, 4. Hesych. v.
SiKvùtvM. Lucilius] apud Dousam fr. ine. 37. 9. Sementivae] codd.
Lind. Sementinae vg. Ita quidem Varrò de L. L. VI. §. 26. et Paulus
supra p. 48. v. conceptivae. Sed Sementivae Varrò de R. R. I, 2.
is] M. his Gu. iis vg. possint] possent corr. A. Aug. in mg.
Sed Paulus miscuit Festi tempus cum eo , quod ipse posuerat.
10. Simpulum] cf. Varrò de L. L. V. §. 124. il. simpulatrices]
simpulatores reperiuntur ap. Fulgent. p. 566. M. dicuntur, quod post
boc voc. vg. legitur, om. M. 12. Senaculum] cf. Varrò de L. L.
V. §. 156. et Festus infra Qu. XV, 21. p. 153, 22. v. Senacula.
ANN. FESTI. Qu. XV, 13, 1. est] scribe sive. et corr. Urs. in
annot. 3. A deorum sede] ab auspiciorum sede corr. Urs., temere.
V. de universa bac doctrina rer. Etrusc. Ili, 6, 1. T. II. p. 126. Qui-
bus quae opposuit Hartung. de rell. Rom. I. p. 120., qui Festum itidem
ut Urs. corrigit, his plura sunt, quae recte possint opponi. Unum me-
moro , quod apud Martian. Capellam I. §.45 sqq. in sedecim caeli re-
gionibus prima est Iovis et Consentium domus , eadem auteiu et sexta-
decima simul Nocturnum continent, id cum nostra descriptione unice
convenire. Ex bac enim inter primam et sextamdecimam regionem
cardo est mundi ipsumque noctis meditullium. 4. ad sinistra] ad
sinistram vg., recte. Ante haec voce, sententia ostendit, excidisse par-
ticulam caussalem. partes] vg. Urs. parte cod. 8. Sentinare] de
boc voc. Scal. quanquam docte disputat, in Gellio tamen, N. A. XIX, 1.,
in sentina satagentibus, non sentinantibus scribendum est. 8. 9.
quam multae aquae] quia multam aquam corr. Urs. , ut vg. legitur.
Praetulerim: quod multum aquae. 9. 10. Caecilius in Aethrioné]
Bothe P. Se. L. V, II. p. 129. fr. 3. Spengel. Caecilii fragra, p. 11.
fr. 4. 11. Senatores a senectute] cf. Cic. de Rep. II, 29. 15-
ijuibusque] ante boc voc. excidisse additur vel "adiicitur, iam alii vide-
runt. Exemplum buius formulae babes apud Liv. XXIII, 32. Diligcn-
tius eam explicat Geli. N. A. Ili, 18., in quo §. 6. scriptoris sententia
postulat ut scribatur: qui nondum a censoribus in senatum lecti senato-
res non erant, et qui in postremis scripti erant , non rogabantur senten-
tias. senatu] Urs. senatù cod. 16. hi] ii corr. Urs., ut vg.
legitur. 17. ceperunf] Urs. vg. coeperunt con. 20. Senatus
decretum] Etiam senatus auctoritatem Dac. immiscet, non satis conve-
nienter. 23. 24. Senis crinibus] v. annott. ad Paulum p. 48. v.
comptum. 24. his] is corr. Urs. : sic vg. 26. sponoc] spon-
Uu
538
PALLI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(149)
Sentili a re satagcre, dictum a sentina navis , qnam quis , ut aqua liberet, evacuare contenditi itaqne sentinare est
subtiliter pcriculum vitare. Caecilius : "Capit consilium , postquam sentinat satis."
Sentes spinae. Afranius : "Quam senticosa verba pertorqiiet turba!" boc est spinosa.
Scensas Sabini coenas dicebant. Quae autem nunc prandia sunt, coenas dicebant, et prò coenis yespernas
5 appellabant.
Segnitia dicitur , qnod sit sine nitendo quid utile aut honestum. Terentius: uEnimvero , Dare, nihil loci est
segnitiae neque socordiae."
deant corr. A. Auc in mg. Urs. : recte puto. Lacunam v. 27. a qui-
busdara explcri scribit Dac : illibatam fore. At neque spatium sufficit,
neque sensui sic satisfit , qui requirit voc. nuptae , quam in contestimi
recepi. Nam a eeteris pendet a nomine castilatem. 28. Afranius
ire Abducta] Bothe p. 160. fr. 1. Neukirch. de fab. tog. p. 176. 29.
turba] lupa corr. A. Auc. in mg. Urs. truo coni. Guilelm. Verisim.I,
9. (in Gruteri Lampade T. III. p. 265.) tuba vel tuba proponit Bothius.
Nihil horuin placet. Scazontem versum esse putat Neukirch. 30.
Senium] de alio liuius voc. significatu Paulus p. 24. v. anatem; de hoc
diligentissime Non. p. 1, 18. 31. Caecilius] Bothe p. 136. fr. 6.,
qui corr.: Sine senectutem suam ducat usque ad senium sorbilo. Spen-
gel. Caecilii fragmenta p. 24. fr. 6. ita: Sine suam senectam ducat;
usque ad senium sorbito. Sed sorbilo recte e Plauti Poenulo I, 2, 186.
repositum esse videtur, idque ab ipso Bentleio, in Terent. Andr. IV, 2,
52. Certe quod Grauert. in Anal. p. 82. transtulit e Novii versu apud
Non. p. 2. : senium sonticum, neque ab literis neque a sensu coramen-
datur. Recte autem idem V. D. monuit , senectutem apud Caecilium
trisyilabum esse posse. Neque utique damnandum est. 33. Senonas]
Idem etymon , sed aliter usurpatimi , habet Serv. in Aen. Vili, 656.
p. 499. Lion.
Qu. XV, 14, 2. Septentriones] cf. Varrò de L. L. VII. §. 74. 75.,
cuius cum sententia, ut saepe, Verrio convenire videtur. Itaque suppl.
ad eandem revocavi, Ursinianis , quae inter se non satis concinebant,
reiectis in Suppl. A™. Cf. quae ad Varron. annotavi p. 149. A. Auc
et Scal. docte L. Lucretii Trionis nuuium ex hoc voc. trio significatu
illustraverunt. 5. iwn] nette vg. 9. Ennius] Iphigenia. V.
Bothe P. Se. L. V, 1. p. 50. Apud Varronem est: Temo superat stel-
las. Supera] cod. ut vg. Superat Urs. 10. situm] sum vg.
11. temp] cod. tem vg. tempiali sep Urs., ut e codice. Ceterum hic
recte statuit, literas ten et lacunam ex vitio scribentis ortas esse. 14.
Scensas] Scai.. huc errore quodam translatum putat, cum dictae sint
cesnae. Et sic sane ipse Fcstus supra Qu. X, 21, 15. p. 182, 14. v.
pesnis. Cf. annot. ad Paul. p. 51. v. dusmo. Sed hic de Sabinis, non
de antiquis Romanis dictum esse, ostendit Paulus. Quanquam quae de
prandio et vesperna adiiciuntur , non ad Sabinos , sed ad antiquos Ro-
manorum mores spectant. Quocirca Urs. suppleni. paululum immutavi.
15. 16. cenas et ceni] con. vg. caenas et c«ert Urs. De re ipsa cf.
Paulus p. 41. v. coena et p. 157. v. vesperna. 17. Siijna] Scal.
et Urs. supplem. , quae abieci , v. in Suppl. Ani». Signa et statuae,
sculptores et statuarii qua re differant, ex Plinio notum est. 18.
aut] f addit vg. om. Urs. 21. Sequester] Gellium N. A. XX, 11.
comparat A. Auc, qui de sequestro dici intellexit. Gloss. Labb.: Se-
quester, uiaixrjq, VvTQiroq, ovv&7]xo<pvXa$ , fitoéyyvos. 24. qui] scribe
cut. ouot corr. Urs. cum coni. A. Auc in annot. 25. 26. Calo . .
de Indigitibus] v. Meyer. Oratt. fragm. p. 84. 26. miseros] m
Urs. codici tribuit, sed non est in eo , neque in vg. 28. seques
prodent] vi seques prodent Urs. , sed vi non est in cod. sequestro dent
vg., et sic corr. Urs. Urs. supplem. reddidi , quanquam minime certa.
Plautus Mercatore] IV, 3, 36. 29. 30. Sepulehrum] cf. Paulus
p. 26. v. bustum, cum annot. Pro pulchrum vg. legitur tantum chrum.
30. Ael-] cod., ut vg. Urs. idem, sed tanquam suppletum. locus]
addidi Urs. supplemento. 32. hisque] isque corr. Urs. cum A. Aie.
ali] aliq vg. 33. fines] addidi.
ANNOT. PAULI. 2. Caecilius] quod Paulus voce, cum Mercurio
omittit: non iusta est dubitandi caussa , qnin ea a Caecilio et lesto
scripta fuerint. 3. hoc est spinosa] e solo Gu. Lisd.
ANN. FESTI. Qu. XV, 15, 1. Terent. Andr. I, 3, 1., quem locum
designar! vidit A. Auc 3. ia-m] in cod. est vel ri vel m, et, quod
sequitur, dicitur per notam dr scriptum est. ri vg. re Urs. , qui par-
tem voc. dicere id existimat. Cetera eius supplem. assumpsi. 4. 5.
prò scribere] cf. Festus Qu. XIII, 17, 31. v. resignare, et XIII, 21, 21.
v. resignatum. 7. Septimontium] cf. de hoc sacro Varrò de L.
L. VI. §. 24. Plutarch. Qu. Rom. 69. Extremo Decembri fuisse , Scal.
docte demonstrat, adhibito Tertull. de idolol. 10. et Suetonio in Douiit. 4.
Et apertissime Varrò ostendit, septimontium fuisse post d. X. Kal. lan.
V. ctiam Pallad. de R. R. XIII, 1. Agonalia autem s. Agonia, ex anti-
quis Kalendariis constat, Dee. mense a. d. III. Idus , et praeterea a.
d. V. Id. Ian., XVI. Kal. Apr., XII Kal. Iunias celebrata esse. V. ann.
ad Paul. p. 9. v. Agonium. Quapropter Festum non licebat auctoreru
facere cius sententiae , quam Scal. et Urs. ei subiiciunt : Sept. dits
appell. . . qui dicihir in Fastis Agonalia. 9. septem montibus]
cf. Qu. XV, 24, 24. De huius septimontii ambitu dixerunt Xiebuhr.
H. R. T. I. p. 400. ed. sec. Bunsen. Descr. Urbis T. I. p. 140. C35
QU. XV, 13. (145)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX. QU. XV, 14. (146) 539
|| Sinistrae aves sinìstrumque cslf sinistinmm auspicium,
i. quod sinat fieri. Varrò 1. V. epistolicarum quaestio-
num ait: "A deorum sede cum in meridiem spectes, ad
sinistra-}- sunt partes mundi exorientes, ad dex-
teram occidentesj factum arbitror, ut sinistra me-
liora auspicia, quam dextera esse existimentur."
idem fere sentiunt Sinnius Capito et Cincius.
|| Sentinare , satagere , dictum a sentina , quam mul-
taef aquae navis cum recipit, periclitatur. Caecili-
us in Aethrione : "Cum Mercurio capit consilium, post
quam sentinat satis/' ||Senatores a senectute
dici satis constat. quos initio Romulus elegit
centum , quorum Consilio rempublicam administraret.
itaque etiam Patres appellati sunt, et nunc cum sena-
tores adesse iubentur,f "quibusque in senatu senten-
tiam dicere licet." quia hi, qui post lustrum con-
ditura ex iunioribus magistratum ceperunt, et in
senatu sententiam dicunt, et non vocantur
Senatores ante, quam in senioribus sunt censi.
||Senatus decretum a consulto Aelius Gallus sic di-
stinguit , ut id dicat particulara quandam esse
senatus consulti, ut cum provincia alicui decer-
nitur, quod tamen ipsum senatus consulti est. ||Senis
crinibus nubentes ornantur , quod his f ornatus vetus-
tissimus fuit. quidam quod eo Vestales virgines
ornentur, quarum castitatem viris suis sponoe-
ant\ nuptae a ceteris. || Sentes cum constet esse spinas,
et Afranius in Abducta dixerit: "Quam senti-
cosa verba pertorquet turba," prò spinosis acci-
pi debet. ||Senium a senili acerbitate, et vi-
tiis dictum posuit Caecilius in Hymnide:
Sine suam senectutem ducat utique ad senium
sorbitiof." ||Senonas Gallos, Verrius ait, exis-
timari appellari, quia novi venerint ex
transalpina regione, ac primum appellatos
fcsvovSi postea Seno -nas. || Septentriones
septem stellae appell - antur , ut duae sint prò fra-
bus iunctis , quos trio - nes a terra rustici
5 appellent, quod ian-cti simul terram arent
quasi terriones. reliquos axem dixerunt,
quod id astrum Grae-ci ct/uctfcccv dicunt , idque habet
partem quan - dam temonis specie. unde ait
Ennius : ( 'Supera -t temo stellas." Seti
10 et physici eum sitimi septem stellarum
conten temo- lati -^ septentriones dici
aiunt, quod ita sunt septem stellae sitae,
ut ternae proximae quaeque efficiant triti
trigona. ||Scensas Sabini dicebant, quas
15 nunc cenas. quae autem nunc prandia, cenas
babebant, et prò ceni-* vespernas antiqui.
|| Signa , ut rerum , ita quoque numinum dicuntur,
aut lapides, aut ficlilia , aut si alia eiusmodi
adhuc aliqua et quae e marmore scul-
20 pantur etiam. sed ^o-sita in honorem alicuius
simulacra ad effigi - em eius staluae. \\ Sequester
is dicitur, qui inter aliquos, qui certant , medius , ut
inter eos convenerit , ita tenet depositum ali-
quid, ut ei reddat, quii id deberi iure sibi con-
25 stiterit. Cato in ea ora -bone, quam habuit
de Indigitibus : "Sinunt miseros perire,
ut bona rapiant ; aut, si superslites petant,
seques prodent. f" et Pla-wfus Mercatore: "Imo
sic sequestro mihi data est." \\ Se-
30 pulchrum est, ut ait Gallus Ael-M«s? locus, in qffit
mortuus sepultus est, quod anti-^ut bustum appel-
labant. bisquef cippis , aut sM-qua alia re mor-
ivi causa designa tus est, intra quos fines se-
pultura est facta. USegnitia dicitur, quod sit sine
EMEND. LECT. Qu. XV, 13, 1. sine. 3. 4. quod ad sinistrarti. 8. 9. quod multum. 15. Addc: adiicitur.
26. 27. spondeant. 33, sorbilo. Qu. XV, 14, 11. contemplati. 24. cui. 28. sequestro dent. 32. isque.
Uu*
24. is.
340 QU. XV, 15. (147) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX.
QU. XV, 16. (148)
'
nitendo quid utile aut honestum; Terentius:
iiEnimvero, Dave, nihil loci est seguitiae, neque socor-
diae." |1 Signare nune ia-va dicitur signis notare,
ut in pecoribus fi. sed antiqui eo prò scribe-
re utebantur, unde et subsigna-re, et consigliare 5
invenitur positum , prò subscrib - ere, et conscri-
bere. \\ Septimontium dies ap - pellatur mense
Decembri . . post eum, qui dicitur in Fastis Agonalia,
quod eo die in septem m-ontibus fiunt sa-
craci», Palatio, Velia,) .F-agutali, Subura, 10
Cermalo , Oppio, Cispio. || Sifus
usurpatum est prò tub -is ipsis, id quod Grae-
ce dicitur cityoov- in le -gè rivalicia sic est,
quae lata fuit rogant-e populum Ser. Sulpi-
cio : i(Mon -tani, paganive, si- 15
fis aquam dividunto: donec eam inter se
diviserint , Praetori-s iudicatio esto." l|Si-
parium , quo in scena mimi utuntur , dietimi ait
Verrius a muliebri vesti - mento , quod vocetur
supparum. Supparum «/>-pellant dolonem, 20
velum minus in navi, ut acation , maius.
supparum autem dictum ait Sinnius Capito velut se-
paratum et disiunctum a reg -ione interioris
navis. \\llSepultum m-orte, moroquef" cuna ait
d-e L. Terentio, Tusci vici 25
magistro, significai, vivum de saxo Tarpeio
desiluisse, cum eo v-enisset commissatum, quod
vini vi facere es-set coactus. ||Seplasia
forum Capuae, in quo plurimi unguenta-
ri erant. huius .m. .m. f Cicero: "Seplasia m- 30
ehercule, ut dici audiebam, te ut piumini aspe-
tti, Campanum consulem repudiavi!." ||Sati-
cula oppidum in Samnio captum est: quo
postea coloni -am deduxerunt Triumviri M.
Valerius Corvus , Iunius Scaeva , P. Fluvius f
Longus ex S. C. Kal. Ianuaris P.f Papirio Cur-
sore, C. lunio II. Cos. Il Segesta, quae nunc appel-
latur, oppidum in Sicilia est, quod videtur Aeneas con-
didisse praeposito ibi Egesto, qui eam Egestam no-
minavit. sed praeposita est ei S. littera, ne ob-
sceno nomine appellaretur , ut factum est
in Malevento, quod Beneventum dictum est,
et in Epidamno, quod usurpa tur Dyrrachium.
Il Seliquastra sedilia antiqui generis appel-
lanti^ D. littera in L. conversa, ut etiam
in sella factum est, et subsellio, et solio, quae
non minus a sedendo dieta sunt. || Silus
appellatur naso s. rusus f versus repando.
unde galeae quoque a similitudine silae di-
cebantur. || Silvi sunt appellali Albani re-
ges, a Laviniae filio, quem post excessum Aeneae
gravida relieta , timens periculum , et suae
vitae, et eius, quem utero gerebat, in silvis
latens, enixa est. qui restitutus in regnum est
post mortem Ascani, praelatus Iuliof fratris filio,
cum inter eos de regno ambigeretur. ||Sertorem
quidam putant dictum a prendendo, quia cum cui-
piam adserat inanimi, educendi eius gratia ex
servitute in libertatem, vocetur adser-
tor. cum verisimilius sit, dictum, qui sereret
quid; ac potius adsertorem a serendo
cepisse nomea , cum aliquem serat petendo in
libertatem eandem, qua ipse sit, id est iungat,
quia fruges cum seruntur, terrae iungit. quod totum
Verrius o.ti'iScLpùjs introduxit. || Seges
dicitur ea pars agri, quae arata, et consita est.
a serendo videlicet. || SeriUa Verrius
appellar! putat navigia Histriciaf ac
EMEND. LECT. Qu. XV, 15, 24. mero a ne.
21. IuIq. 34. Ili s trita.
30. m e in ini t M.
Qu. XV, 16, 1. Fulvius.
2. L.
14. susui.
(149)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
541
S ignare significat modo scribere , modo simulo signa imprimere, modo pecora signis notare.
Scp tini on tinnì appellabant diem testimi, quod in septem locis faciebant sacrificium, Palatio, Velia, Fagutali , Subura, (150)
Cermalo , Oppio et Cispio
Siparium genus veli mimicum.
Seliqu astra genus sedilium. 5
S i 1 u s appellatili* naso sursum versus et rcpandns , nnde galeae quoque a similitudine silae dictae sunt.
Serilla navigia Istrica, quae lino ac sparto condensantur , a conserendo et contexendo dieta.
Apud Urs. octo sunt montes sive pagi, nani ante Oppium babet Cae-
lium : quocirca ex Niebubrii sententìa Subura (de qua supra dicium
Qu. XIV, 7, 21. XIV, 13, 5.) ad septem montes postea accessit; sed
rectius Bunsenius Caelium interpolatone additimi existimat. Id eo ma-
nifestius est , quod Caelii nomen b. 1. Pauli codd. melioris notae igno-
rant, et infra Qu. XV, 24, 28., id imperite intrusum esse, non obscuris
vestigiis cognoscitur. Huschkius de Servio rege p. 99. Velia cum Fa-
gutali coniungit , ut septenarius numerus constet : sed bacc loca inter
se longe dissita erant. 11. Sifus] apud alios omnes siphon , sipbun-
culus, sive sifon, sifunculus : sed non incredibile est , antiquiores Ro-
manos forma m vocabuli immutasse. 13. lege rivalicia~\ de iis lata,
qui aquam ex eodem rivo ducunt. Cf. Paulus p. 79. v. incilia cum
annot. 14. 15. Sulpicio] Urs. addit: Ser. F. Bufo. 15. 16.
sifis] sifunculis suppl. ScaI. siphonibus Urs. 16. donec eam inter
se] donieutn inter se coni. Gifanius in indice Lucret. y. donicum. 17.
Praetori-s] Urs. , qui baec sic restituit , etiam Curatoris piacere posse
dicit , comparata Mamilia lege. 17. 18. Sipar.] Consentit cum
Verrio Donat. Proleg. Terent. Cf. Iuven. VIII, 86. Sen. detranq.ll.
19. 20. Urs. addilam., quae abieci, v. in Scppl. Ann. : de supparo vesti-
mento v. Qu. XIV, 15, 10. 20. Supparum dolonem] cf. Qu. XIV,
15, 20. Isidor. Origg. XIX, 3, 4. Siparum dicit Seneca epist. 77, 1.
Cf. Schneider. Addit. ad Xenoph. Hell. VI, 2, 27. 23. ione] co».
Ione vg. ne Urs. , qui cum Scai. supplet a dolone interioris mali.
24. orte] ut vg. cod. , cui morte Urs. tribuit. moroque] meroque
corr. Scal. Urs. Me baec ex Catone suiupta existimat, sed numeri
morte meroque potius Lucilium indicant. 25. L.] Urs. I con.
Terentio] post boc voc. apud Urs. punctum est. Tusei vici] Tuscivi
vg. 27. enisset] con. nisset tantum Urs. ut e codice, venisset vg.
In supplem. Scal. et Urs. paucula quaedam mutavi. 28. set] et vg.
Seplasia] v. Qu. XIV, 22, 5. 29. /brut»] supplet Urs., recte puto,
quanquam Asconius in Pison. §.24. p. 10. Or. plateam dicit. Sed voc.
neutrius gen. postulat quo, vg. uo. 30. .m. m.] COD. i. e. meminit M.
(cf. Qu. XII, 31, 13.). m. tantum Urs. in contextu, on. m in annot.,
unde efficit : in Pison. meminit. cuius meminit vg., ut e cod. Est locus
Cicer. in Pison. 11. §. 24. 32. Satic] cf. Vellei. Patere. I, 14.
Civ. IX, 22. 33. oppidum] um vg. tanquam e codice. 34.
am] iam e cod. aftert Urs. in annot. cani vg.
Qu. XV, 16, 1. Fluvius] Fulvius vg. , sic corr. Urs. 2. /«-
nuaris] cod. lanuariis Urs. P. Papirio etc.] anno u. e. 440.
Alii bunc Papirium L. appellanti. Ita corr. A. Are in mg. 4.
Aeneas] v. imprimis Virg. Aen. V, 718. cum Heynii annot. 7.
nomine] ornine coni. Hermolaus in Plin. Ili, 8. ab Urs. laudatus. 8.
Maleuento] cf. Paulus p. 28. v. Benev. 10. Seliqu.] cf. Varrò de
L. L. V. §. 128. 12. solio] eandem sententiam Festus Qu. XIV,
4, 24. proposuerat contra Verrii opinioneni. 13. Silus] Graecum
oillog, quod cum voc. oi/tóq proxime cognatum est. 14. *. rusus]
susum corr. Urs. , ut vg. legitur : sed susus versus recte se babet. Cf.
Varrò de L. L. V. §. 158. 16. Silvi] cod. Silvi? Urs. Cf. Virg.
Aen. VI, 763. Auct. de orig. gent. Rom. 16. 17., qui eandem narra-
tionem vel ex Verrio vel ex Festo nostro bausit. 17. excessum]
cod. vg. exseessum Urs. 21. Ascani] cod. Ascanii Urs. vg.
lulio] Iulo corr. Urs., ut vg. legitur. 22. Sertorem] voc. aliunde
non cognitum, ex antiquis , ni fallor, iuris fontibus petitum. 24.
adserat] afferai vg., et sic corr. Urs. Sed praestat adserat, ut apparet
coli. Paulo p. 21. v. asserere. 30. quod] ante boc voc. gravius
interpunxi, quam Urs., quia Festi sermo hinc incipit, qui Verrium male
intellexisse videtur. Verrius , puto, primum sensum, deinde originem
voc. sertór explicuerat. 31. Seges] v. de boc usu imprimis Non.
p. 395, 14.,' et cf. Varr. de L. L. V. §. 37. 34. Histi-icia] Histriea
corr. Urs. Istrica vg. Sed illud legitimum apud Festum. V. Qu. XII,
12, 10. et XIV, 30, 5.
ANN. PAULI. 1. modo . . imprimere] baec Paulus ipse addidit.
3. Oppio] Celio Oppio Berolinensis et Lipsiensis. Celioppio edd. vett.,
quae excerpsi, ut intelligi possit, quid de boc loco W. DD. opinionem
fefellerit. 4. mimicum] minutum iidem deteriores codd. "Atque
ita fortasse scribenduin." Lind. , non recto iudicio. 6. naso . .
repandus] ita Paulus, ineptissime.
ANNOT. FESTI. Qu. XV, 17, 3. Pac. in Niptris] v. supra Qu.
XIV, 11, 34. subcus] subscus corr. A. Aire in mg. Urs. 3. 4.
cohibet] vg. Urs. cohibet Sf cod. 5. serillibus] serilibus a Pacuvio
scriptum esse monuit Turneb. Adv. XVII, 7. , quanquam producta ante-
penultima oftendit. TciQKpQaaxiKÒiq] Urs. niQnpQaavixàg con. 7.
Seroorum d.] de eadem re Plut. Qu. Rom. 100. Similia comparai Scal.
342
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(loO)
Sultis si vultis. Ennius : "Pandite suiti' genas et corde relinqnite somnnm."
Serius Accius a sero comparavit, ait e nini : "Ne, si forte paulo, quam tu, veniaui serius."
Spondere ponebatur prò dicere, unde et respondere adhuc manet, sed postea usurpari coeptum est in promissu.
Subditus iudex dicitur , qui loco mortui datur iis , qui cum babuerant iudicem in aliqua re vel lite.
5 Scaptia tribus a nomine urbis Scaptiae appellatur.
Sabatina a lacu Sabate dieta.
Sabini a cultura deorum dicti , id est ano tov oéfieo&cti.
8. Idus] Idibus vg., et sic corr. Ubs. : sed illud bene se habet. Dia-
nae in Aventino ferias Id. August. indicant Kalendar. Capran. Amit.
Antiat. Cf. Martini. Epigr. XII, 68. servus] serva corr. Urs. , nt
vg. 1 e gì tur , quo non opus esse puto. 10. quo] quorum vg. , sic
corr. Urs. 11. cervos] servos vg. Urs. et Dac. con. lectionem
recte tuentur, ille laudato Petro Crinito de bon. disc. XIX, 8., hic etiam
comparato Graeco usu voc. ì'Aaqoq. V. Plut. Qu. Gr. 39. 11. 12.
Sero . . Phryges] E Livii vel Naevii equo Troiano esse, monstrat Cic.
epist. ad famU. VII, 16. V. Bothe V, I. p. 11. fr. 2. , 14. 15.
Sispitem] cf. Qu. XIV, 6, 15. Sispitam coni. Urs. in annot. 17.
Sultis] cf. Qu. XIV, 12, 31. v. sodes. 19. si audes] cod. Urs.
sodes vg. : ante hoc voc. excidisse sodes, monuit A. Aug. in mg. Urs.
20. plicet] ilieet corr. A. Aug. in mg. Urs. , qui postea excidisse sta-
tuunt: ire licetì illieo. scis licei] seilicet corr. A. Aug. in mg. Urs.
21. equo] delet Urs. om. vg. Ennius] idem versus est apud Pau-
luin p. 70. v. genas. 21. 22. sulti genas] vg. Urs. suetigenias cod.
22. Setius] Serius vg. , et sic corr. Urs. Item v. 24. Secius a secus
coni. Scai., quem facile erat refellere. Intelligitur ex bis, quae raritas
comparativi serius in antiquiori Latinitate fuerit. 23. 24. accius
in Amph.] v. Bothe p. 170. fr. 11. 27. in tegulis] eadem Plin.
N. H. XVIII, 17, 45. 28. Speeus] cf. annot. ad Qu. XIV, 18, 21.
v. stirpem, et imprimis Non. p. 222, 33. 30. stirpis] stirps corr.
Urs. cum vg. ut] aut corr. Urs. cum vg. Praestat et. Emi.]
Ann. XVII, 3. apud Merulam, ubi solus Nonius 1. 1. producitur. Apud
hunc legitur: Concava sub montis late speeus intus patebat. Tertius
auclor est Priscianus VI. p. 713 P. (p. 269 Kr.) , qui versum item ex
XVII 1. (ita tres Krehlii codd. prò XVI.) et hac quidem forma profert :
Tum cava sub monte late speeus intus patebat. Hinc forma efficitur
baec : Tum cava sub montei late speeus intus patebat. De ablativo
monti v. Varrò de L. L. IX. §. 112. Urs. cum vg. corr. easu et altae . .
intus patebant, A. Aug. in mg.: cava . . montes late . . intus patebat.
Merula: montis Intere. 32. Pac. in Chryse] Bothe p. 114. fr. 7.
34. Spondere] cf. Qu. XV, 1, 23.
Qu. XV, 18, 2, 3. de proni, ex interr.] in promissione suppl. Urs.,
non satis commode. Illud ut ponerem , suasit Bibbentropius meus.
3. Subdilus] Paulum in Digest. V, 1, 60. conferunt Dac. et Goth. 4.
in demorluis] delet Urs. 5. his] iis corr. Urs. , cuius supplcm.
reddidi. 6. 7. Saturno sacrificium] De his v. Qu. XIV, 28, 32. Sup-
plem. snnt Urs., ingeniose inventa, sed in quibus chronologicas rationes
parum custodivit. Nam Sulpicium Ser. f., certuni videtur, intelligi iu-
venem illum eximium , Ser. Sulpicii cos. a. 702. filium , qui circa a.
704. Caesaris in comitatu erat. Metellum autem Urs. putavit fuisse Q.
Metellum Pium, cos. anni 673., qui diem obiit a. 690., Caesaris in pon-
tilicatu maximo antecessor (v. Drumann. Hist. Bom. T. II. p. 43.); cuius
ex commentariis Macrob. Sat. II, 9. coenam pontificiam descraùt appa-
ratala in inauguratione L. Lentuli Nigri Flaminis Martialis. At hic eo
tempore iamdudum mortuus erat, quo Ser. Sulpicius sacerdotium ambire
poterat. Ideo v. 8. voc. JUaximus sustuli , ut alteruter eorum MeteUornm
intelligeretur, coram quibus pontificibus Cicero prò domo sua dixit. V.
de harusp. resp. 6, 12. Magis autem miratus sum , Claudinm augurem
eum , qui a. 585. decessit (teste Livio XLV, 44.), ab Urs. huc esse illa-
tum ; rectius poterat Appium Claudinm Pulchrum , cos. a. 700., pro-
ducere ; quae res digna esset , in quam diligentius inquireretur , si in
cod. diserta Claudii auguris mentio superesset , et Urs. supplem. ab
omni parte placerent. De sacris Claudiae gentis Urs. adhibuit Macrob.
Sat. I, 16. et Festum Qu. XII, 8. v. propudianus. 17. 18. Saxum
Tarpeium] prior sententia est etiam Varronis de L. L. V. §.41., Festi
Qu. XVI, 5. v. Tarpeias, Plut. Bom. 18., aliorumque multorum; altera
signifieatur a Propertio IV, 4, 93. 24. noxio poena] Urs. noxi.
poene cod. noxi poenae vg. quapropter] Tarpeium dictum suppl.
Urs. 25. noluerunt] cod. vg. noluere Urs. cum altera parte]
nescio, an haec iis refragcntur, quae Bunsen. Descr. Urbis T. III. p. 26. :
at non multimi tamen ab Urs. supplem. discedere licebit. 26. Scaptia
tr.] cf. Liv. Vili, 17. 27. urbù Scaptiae] hanc memorant Dion.
Hai. V, 61. Plin. N. H. Ili, 5, 8. §. 68. Latini} Pedani suppl.
Urs., sed ex Lìtìo Vili, 14. hoc non efficitur. 28. Stellat.] v. Liv.
VI, 5. 30. St-] su vg. illuni] eum suppl. Urs. Sed ego
intelligo Campaniae campimi. Cf. Etrusc. rer. Intr. 4, 4. T. I. p. 176.
31. 32. lacu Sabatc] cf, Etrusc. rer. II, 2, 1. T. I. p. 360. 32.
Saboti] idem etymon prodit Plin. N. H. Ili, 12, 17. §. 108. farro . . .]
Terentius suppl. Urs. : potius Varronis opus appellalum fuisse puto.
33. pp] PP vg. penates iuterpretatur Urs. , ut in denariis argeateis.
3 i. Sanqu. porta] haec a nullo alio auctorc mcnioratnr.
ANNOT. PALLI. 6. Sabatc] Sabala M.
QU. XV, 17. (149)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX. QU. XV, 18. (ISO) 545
Liburnica, quae lino ac sparto condensantur,
a conserendo et contexendo dieta, quia dicat
Pacuvius in IXiptris: "Nec ulla subcusf cohi-
bet compag-em alvei: sed suta lino, et spar-
teis serillibus f," cuna TtEgitygouiTixws et fleto vo-
cabulo usus sit prò funiculis, qui sparto conse-
runtur. ||Servorum dies festus vulgo existimatur
Idus Aug. , quod eo die Ser. Tullius , natus servus,
aedem Dianae dedicaverit in Aventino, cuius
tutelae sint cervi, a quo celeritate fugi-
tivos vocent cervos. || "Sero sapiunt Phry-
g'es," proverbium est natum a Troianis, qui decimo
denique anno velie coeperant Helenam , quaeque
cuna ea erant rapta, reddere Achivis. |] Sis-
pitem Iunonena, quam vulgo sospitena appel-
lant, antiqui usurpabant, cuna ea vox ex
Graeco videatur sumpta, quod est coófetv. ||Sul-
tis, si voltis significai, composito voca-
bulo, ita ut alia sunt,f si audes; sis, si vis;
plicetf in loco; scis licet,f scias licet; equidem
equof, ego quidem. Ennius : "Pandite sulti ge-
nas, et corde relinquite somnum." . ||Setiusf
a sero videtur dictum. Accius in Amphitryo-
ne: "Si forte paulo, quam tu, veniam setiusf."
Il Sedimi, alii sadum appellali t herbam, quam Opil-
lius Aurelius sesuvium vocari ait, eamque
in tegulis seri, nec quamobrem id fiat, indi-
cat. ||Specus feminino genere pronuntia-
bant antiqui, ut metus et nepos; tam hercules,
quam masculino stirpis, utf frons, ut Ennius:
"Tum causa sub monte altef specus iniusf pate-
bat." et Pacuvius in Chryse : uEst ibi sub eo
saxo penitus strafa barena ingens specus."
|| Spondere antea ponebatur prò dicere , un-
EM. LEGT. Qu. XV, 17, 3. subscus. 5. serilibus. 19.
delc. 22. Scrius 24. sericee. 30. stivps et. 31. cava su
de et respondere adh -uc manet, sed posteci
usurpari coeptum est de promissu ex interrogatio-
ne alterius. ||Subdit-Ms dicilur is, qui in demor-
tui, in demortuis -{• iu -dicis locum index
5 datur his,f qui eum h-abuerant indicati, dunta-
xat in eandem rem, vel litem. || Saturno
sacrificami fit capi -fé aperto. Eius autem sacro
Metellus Pont, cum ut Claudius augur inssis-
set adesset, ut eum fune adhiberet Ser. Sul-
lo pici Ser. F. inaug-urationi : ille autem excusa-
ret se , sacra sibi fam - iliaria obstare , guibus sup-
plicandum esset capite operto : Saturno autem
esset futurum, ut cum ap-erto capite res sacra
facienda esset : Pont - ifex illuni multavil :
15 Claudius provocavit. sed cum reconciliatus Pon-
tifici esset Claudius, (a-miliae sacris peractis,
Saturno sacra fecit rei -igione solutus. \\Sa-
xum Tarpeium appel - tWam aiunt partem mon-
tis, qui ob sepultam lìa-rpeiam ibi virginem, quae
20 eum montem Sabinis prodere pacta erat, ita
nominatus est. vel ab eo, quod, quidam nomine
L. Tarpeius Romulo regi cum propter rap-
tus virgines adversa - retur, in ea parte , qua sa-
xum est, de noxio poena sumpta est. Quapropter
25 noluerunt funestum locum cum altera parte
Capitoli coniungi. ||S- captia tribus a no-
mine urbis Scaptiae appellata , quam Latini
incolebant. || Stellati -na tribus dieta, non a campo
eo, qui in Campania est, sed eo,qui prope abest ab urbe Ca-
30 pena, ex quo Tusci profecti, St-ellatinum illuni
campum appellaverunt. ||Sabatin-a a lacu Saba-
te. || Sabini dicti , ut ait Varrò . . . . .
quod ea gens pp praecipue colat de-os, id est, ctrtò tov
csficoSai. ||Sanqualis porta appellata est
adde: sodes. 20. ilieet, ire licct; illieo. scilicct. 21. equo]
b tuonici late. intiis. Qu. XV, 18, ì. in demortuis] dcle. 5. iis.
344 QU. XV, 19. (151) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX.
QU. XV, 20. (152)
proxima aedi Sancì, tVZ-eoque eodem est nomine,
quo avis Sanqualis appellatili' . ||Silere, tangere -{-
significai, fido verbo a S. Iittera, quae ini-
tium et nota silenti est. \\ Selìae curulis locus
in Circo datus est Valerio Dieta -tori, posteriusque f 5
eius honoris causa, ut pro-xime sacellum Mur-
ciae spectarent, unde aspi - ciebant specta-
cula magistratus. \\Sontica causa dicitur a morbo
sonlico , propter quem, quoti est g - erendum , agere
desistimus. M. Porcili -s lato de ref, "A. Atili, 10
quid dicam causae extiti -ssef timidus ne
sis . an impedimento {-ibi causam sonticam
SLu\f'*>v-^.-fii,ti-<{-fil^sse'>' II Stiricidium qu- asi stili icidium , cum stel-
lae\ concretae frigore c-adunt. Cato prò C.
. "n - ihilominus voluit semper 15
de stiricidio in re praesenti conosce-
re atque statu - ere.w [| Sacramento dicitur quod
iuris iurandi sacrati -one interposita actum
est. unde quis sacramen -to dicitur interrogari, quia
iusiurandum interponitur. Cato in Q. Thermum de X. 20
hominibus: 6i Atque etiam «*?-erant, ne mala
fide apparere-t scelera nefaria fie-
ri, poscentes, ut sacrarne -nto traderentur, lege aest-
imarentur." || Siremps ponitur prò eadem, vel, proinde
ac ea, quasi similis res ipsa. Cato in dissuadendo le- 25
gem .... re-lieta est : "Et praeterea rogas,
quamquam adversus ea si populus condempnave-
rit , uti siremps lex s - iet , quasi adversus le-
ges fecisset." ||Spiciunt antiquos di-
xisse sine praeposi -tìone, testis est Cato in ea, quam 30
habuitin Q. Thermum rfeseptemf hominibus: "Utsolent
evitare son -ivios, nisi qui sempiterni sunt, quos
cum
occur -rant, nef spiciunt, neque ratos
esse volimi." || S^«-tiatorem, erratorem Cato in An.f
EM. LECT. Qu. XV, 19, 2. tacere. 5. p osteris q uè. 10. Ca
34. M. Qu. XV, 20, 7. caste. 11. Sivc.
Caelium si se appellavisset : "In coloniam, me hercules,
scribere nolim, si trium virum sim, spatiatorem
atque fescenninum." |J Stata sacrificia sunt, quae
certis diebus fieri debent. Cato in ea, quam scrib-
sit de L. Veturio-, de sacrificio commisso, cum ei
equum ademit: "Quod tu, quod in te fuit, sacra sta-
ta, solemnia, capite + sancta, deseruisti." |jSol-
emnia sacra dicuntur, quae certis temporibus an-
nisque fieri solent. || Serra proeliari dicitur, cum assi-
due acceditur, recediturque , neque ullo consistitur
tempore. Cato de re militari: "Siuef forte opus
sit cuneo, aut globo, aut forcipe, aut tur-
ribus aut serra, uti adoriare." |)Stercus ex aede
Vestae XVII. Kal. lui. defertur in angiportum
medium fere clivi Capitolini, qui locus clauditur
porta stercoraria. tantae sanctitatis maiores
nostri esse iudicaverunt. || Summissiorem aliis aedeni
Honoris et Virtutis C. Marius fecit, ne is
forte oflìceret auspiciis publicis, Augures
eam demoliri cogerent. || Sex Vestae sacerdo-
tes constitutae sunt, ut populus prò • sua quaque
parte haberet ministram sacrorum , quia civitas
Romana in sex est distributa partis. in p li-
ni os secundosque Titienses, Ramnes, Luceres. ||Sa-
linum cum sale in mensa ponere figulis reli-
gioni liabetur, quod quondam in Esquilina regio-
ne figulo, cum fornax piena vasorum coqueretur,
atque ille proxime eam convivatus , super modum
potus , sqmno esset oppressus cum convivis suis,
praeteriens quidam petulans, ostio patente, ex
mensa salinum coniecit in fornacem : atque ita,
incendio excitato , figulus cum suis concre-
matus est. || Sacramentum, aes significai, quod pqe-
nae nomine penditur, sive eo quis interrogatur.
to de re Floria? 13. li. stiline. SI. tlcccm. 33. h e e.
^:Xj
(130)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
543
Silere tacere significai, fleto verbo a S litera, quae initium et nota silcntii est.
Sanqualis porta appcllatur proxima aedi Sancì.
Stiricidinm quasi stillicidium, quum stillae concretae frigore oadnnt. Stiria enim principale est, stilla diminutivum.
Servo rum dies festus erat Idibus Augusti, quod eo die rex Tullius , filius ancillae , aedem Dianac dedicavi!.
Sac rame 11 tu ni dicitur, quod i uri si ma adi sacratione interposita geritur. Siremps dicitur quasi similis res ipsa. 5
Habetur boc in libris Catonis. Spatiatorem prò erratorem Cato positi t.
Stata dicebantur sacrificia , quae certis diebus fiebant. Cato : "sacra stata, sollemnia , sancta deseruisti."
Sollemnia sacra dicuntur , quae certis temporibus fiunt. Serra procliari dicitur, quum assidue acceditur (151)
recediturque, ncque ullo consistitur tempore. Sacramentum aes significai , quod poenae nomine pendttur.
ANNOT. FESTI. Qn. XV, 19, 1. proxima aedi Sancì] supplevi
ex Paulo, ab avi sanquali suppl. Urs. Eadem est aedis Sanci qui
Dius Fidius vocatur , apud Festum Qu. XII, 9, 2. v. praebia , quam
in colle Martiali fuisse , ostendunt Varrò 'de L. L. V. §. 52. Dion.
Hai. IX, 60. Neque aliud fuisse videtur saeellum Sanci versus aedem
Quirini apud Liv. Vili, 20. Itaque ubi porta Sanqualis fuerit, non ita
incertum est, ac visum est Sachs io , Hist. Urbis T. I. p.224. cf. p. 146.
2. tangere] tacere corr. A. Are. in mg. Urs. 3. a S.] vg. Urs.
-as' cod. 4. et nota silenti] supplevi e Paulo, eius vocis Urs.
Sellae cur.] Urs. supplem. petita sunt ex Livio II, 31. : nisi quod bic
nibil de sacello Murciae dicit, quod ad in tini uhi Circum fuisse, no (uni
ex Varron. de L. L. V. §. 154. Cf. Festus Qu. Vili, 29, 33. Scal.
sententiain huius tituli nonduin perspexerat. 5. tori] ictori vg. poste-
riusque] posterisque corr. Urs. 6. saeellum] Urs. saecellum cod.
Mur] Mer vg. 8. Sontica causa] cf. Paulus p. 83. v. insons, cum
annot. 9. erendum] vg. , ut cod., cui rendum tantum tribuit Urs.
10. lato de re] Cato de re Floria corr. Urs. , orationem intelligens a
Gellio IX, 12. X, 13. et Nonio v. suspiciosus laudatam. Cato de regis
dittali vectigalibus coni. Scal. Alii : de re Atili , praefecti classis in
* bello adversus Antiocbum. V. Meyer. Or. fragni, p.79. Catonis verba
Urs. non male explevisse videtur. 11. sse] tisse vg. 12. ibi]
ubi vg. 13. Sliricidium] cf. Serv. in Virg. G. Ili, 366. 13.
14. stellac] stillae corr. Urs. Glossae Labb.: Stiria, OTuXaypóc , 7iu-/vrj.
14. aduni] cod. vg. ca-dunt Urs. Cato prò C] prò Caesetio suppl.
Meyer. p. 79. : sed C. praenomen esse videtur. 15. n-ihilominus]
Urs. ihil minus cod. nihilominus vg. 18. one] ae vg. 20.
Cato in Q. Th\] Meyer. p. 21., supplementis parum distinctis,. 21.
erant] con. aerant vg. ad-erunt Urs. In supplendis Catonis verbis
propius a Scal., quam ab Urs. substiti. Cf. Suppl. Ann. 22. t] in
con. esse testatur Urs. in annot., solus. 23. sacramento] post boc
voc. interpungit Urs., non vg. Cf. col. 20, 33,, aest] Urs. è
(i. e. est) cod. 24. Siremps] exempla eius vocis ex antiquis legibus
eruerunt A. Avo. Scai. 25. atque ea] addidi supplem. Urs. 25.
A». Cato esf] le-gem, quae postea re-lieta est suppl. Urs.,
improbabili coniectura , sed bona fide recepta a Meyero p. 83. 27 -
29. Supplem. Urs., a Scal. monstrata, in pauculis mutavi. 27.
condempnave] cod. condemnave vg. condanna- Urs. 29. Spiciunt]
v. annot. ad Pauluin p. 2. v. auspicium. 30. Cato] Meyer. p. 21.
31. septem] decem corr. Dac Sic alias Festus. 32. sonivios] cf.
Qu. XIV, 2, 19. Sed obscurum tamen , qui ii sint sonivii sempiterni.
33. rant] eant vg. ne] nec corr. Dac. 34. Cato] Meyer. p. 68.
An] M. corr. Urs. cum vg.
Qu. XV, 20, 1. Caelium] Caecilium Macrob. Sat. II, 10. iisdem
convieiis petitum dicit, sed Festus rectius. me hercules] vg. Urs. mer-
cules cod. Fortasse Cato ita scripsit. 2. trium virum] triumvir corr.
A. Ave in mg. Urs. Meyer.: at nibil magis Latinum, quam bic geni-
tivus est. 3. Stata sacr.] haec , quae etiam Cicero ita dicit, vix
difl'erunt a statutis diebus Varron. de L. L. VI. §. 25. 4. Cato]
v. Meyer. p.30. 5. sacrificio] sacrilegio corr. A. Ano. in mg. Urs.
Dac propter locum superiorem, Qu. XII, 4, 30. : sed Gellius et Prisci-
anus lectionem: sacrificio, tuentur, eamque probabiliter explicat Meyer.
p. 32. 7. solemnia] vg. Urs. sollempnia cod. t capite] condicio
caste, quod cum sancta coniungendum. 7. 8. Solemnia] haec ad-
duntur ad eadem Catonis verba explicandà. Cf. Qu. XIV, 4, 13. v. sol-
lers. 9. Serra] Verrii explicationem recte reprehendit Scal.; serra
eniin dicitur certa quaedam aciei forma. 11. Cato de re mil,]
Lion Caton. p. 44. Sine] Sive corr. Urs. cum vg. 13. Ster-
cus] cf. supra Qu. XII, 27, 25. v. Q. S. D. F. 16. porta ster-
coraria] Urs. portas tercorraria cod. 17. iudlcaverunt] cod. vg.
iudicavere Urs. 18. C. Marìus] eandem aedem Honoris et Virtutis
Vitruv. VII. Praef. Marianam, et III, 2. ad Mariana dicit. Sunt tamen,
qui, ut una tantum Romae Honoris et Virtutis aedis habeatur a Marcel-
lis vota et dedicata , et Vitruvium corrigant et in Festo reponant : C.
Mutius, qui architectus illius aedis a Vitruvio memoratur. Ita Sachsius
Hist. Urbis T. I. p. 451. At quae Festus narrat, certe non conveniunt
architecto. 20. Sex Vestae sacerdotes] cf. Niebuhr. H. R. T. I.
p.313. ed. sec. 24. Salinum] cf. Qu. XV, 1, 30. 27. figulo]
figulinas in Exquiliis memorai Varrò de L. L. V. §. 50. 31. con-
iecit] vg. Urs. coiecit cod., fortasse recte. 33. Sacram.] cf. im-
primi* Varrò de L. L. V. §. 180. 34. interrogatur] cf. col. 19, 19.
Xx
546
PALLI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(131)
S eh ola e dictae sunt ex Graeco, a vacazione, quod celerìs rebus omissis vacare liberalibns studiis pucri debent.
Si latitili antiqui prò eo , quod mine icntaculuin dicimus, appcllabant, quia ieiuni vimini sili conditimi ante meridioni
absorbebant. Struppi vocabantur in pulvinaribus fasciculi de verbenis facti, qui prò deo nini capitili us ponebantur.
ANNOT. PAULI ad p. 345. I. a] M. ab cett. 2. aedi Sancì]
Lind. aedis sancis M. aedis anciis Gu. aedìbus Anci vg. aedi Sangi
corr. A. Auc in mg-. 4. dedicavit] Gu. om. M. : cett. corruptius.
Haec Paulus e supcrioribus Qu. XV, 17, 7. repetiit. 8. funi] ed.
vet. vg. fiebant Lind. , non indicata autoritate.
ANNOT. PESTI. Qu. XV, 21, 1. 2. alti* . . - alis] consulto non
correxi hanc in scriptura cod. inconstantiam. 3. Papiri] cod.
Papirii Urs. vg. 4. Tr. pi.] Tr. Mìlitum coni. A. Auc. in mg.
Urs. At cum L. Papirius Cursor tr. mil. cons. pot. erat, nullus dum
crat praetor in Urbe, nedum tresviri capitales. 4. 5. post hoc] post-
hac corr. A. Auc. in mg. probabiliter. Post H. L. i?. coni. Urs. ili
annot., i. e. post liane legem rogatam. 6. Capitales] monetales
coni. Hotomannus a Dac. laudatus , temere. Potcrant tresviri capitales
ad sacramenta exigenda constitui, id est, ut noxiis hominibus nceessita-
tein imponerent, sacramento de crimine contendendo Mane] iique
corr. Urs., ut vg. capitales] suppl. Scal. Urs. 7. posthac fa-]
suppl. Scal. ex h. I. fa - Urs. (ex hace lege factus , ut legitur in le-
gibus). rogati facti a populo coni. Dac. 7. igunto] suppl. A. Auc
Urs. 9. esse] toc vocabulum , crebro Luius cod. vitio bis positum,
semel tollendum esse, notat Urs. : om. Tg. 11. aerari] cod. aerarii
Urs. 13. Sextantari] cod. Sextantarii vg. Urs. Cf. Paulus p. 73.
v. grave aes, cum annot. 14. quod] quo corr. A. Auc. in mg. Urs.
propter] per corr. Hermolaus a Goth. laudatus: sed ille praeverbii
propter usus optimae Latinitati convenit. Punicum sec.] primum
Plinius, rectius. 16. librari . . sextantari] cod. librarti . . sex-
tantarii Urs. 16. 17. per quos . . esset] haec verba Urs. includit
tanquam subditicia , paruni attentus scilicet ad illud relativoruin mem-
brorum genus , quod in Latina lingua late patet, in quo ex duobus
membris non primarium , quod regit , sed secundarium , quod regitur,
relativo pronomine cum superiore sententia connectitur. 17. et]
ut corr. Urs., ac possis etiam ut et: sed non opus est. 20-22.
Sept. . . maiorem] haec verba A. Auc Scal. et omnes deinceps puta-
runt partem efficere disputationis de scxtantariis assibus , sed id dicit,
septuennio quoque dictuin esse a quodam , ut biennio , triennio etc. , sed
id ncque in usu mansissc , ncque ulterius octuennio , novennio efforma-
tum esse. Perperam Beritleius Septuennio in Septuncio refingendum
putavit, Opuscc. p. 416. Veruni Boeclihius vidit in Quaest. metrol.
P- 448- 20. anno] dclet Urs. ciun vg. , sed fuit vel Ennius vcl
Cato. Urs. post quoque iniicit quod eo , et numero mutat in nummo.
22. Senacula] cf. Paulus p. 149. 24. rodidit] cod. redidit Las.
prodidit corr. Urs. cum vg. inscribitur] cod. inseibitur Urs.,
mendo typotli. 25. unum] de hoc Varrò de L. L. V. §. 156. Valer.
Max. II, 2. §. 6. 27. D. T.] duntaxat explicat Urs. de rep. A.
Auc. in mg. 27. 28. alterum] de hoc Liv. XXIII, 32. 28.
dirà] intra corr. Dac, provocans ad Liv. XXVIII, 38., Senatum in
aede Bellonae datum esse. Poterat tamen senaculum ante aedem sitimi
esse. 31. Scholae] dixi de huius voc. bistorta in prooemio scholar.
Gotting. aestiv. 1838. 33. studis] cod. studiis Urs.
Qu. XV, 22, 2. Subici ar.] cf. Festus Qu. XV, 25, 8. v. subigere,
Cicero Top. 17. Serv. in Virg. Ecl. IV, 43. Georg. Ili, 387. Cf. Dirh-
sen. de XII tabb. p. 616. Huschk. in Anal. lit. p. 173. 375. qui agi-
tur ut caedatur suppl. Urs. cuna Scal. , auctoritatem secutus inferioris
loci, quo Festus antiquam iuris formulam ab agendo deduci t; sed hic
quidem rectius subici scriptum est. 5. expiandi] Urs. exjìlandi
cod. vg. inigitur] vg. e codice ponitur inf, quod om. Urs. 6.
Speciem] haec Verrium ex Cicerone , Acad. Qu. I, 8. Orat. 3. (quac
contulit Dac), hausisse vix dubito. 7. EIJO] cod. lìàoq Uns. vg.
nobis] Urs. ex supplem. n vg. 9. Sesterti] haec quasi continuatio
est eorum , quae Qu. XV, 8, 33. v. sestertius dieta sunt. Fcstl expli-
catio proxinie ad ea accessissc videtur, quae Priscianus VI. p. 70S P.
ex Appuleio, quibuscum cf. Pliu. N. H. XXXIII, 3, 13. §.44 sqq. Urs.
additam., quae ciicere debui, v. in Suppl. Ami. 10. dupundi] cod.
dupondi Urs. dupondii vg. Cf. Qu. XV, 8, 33. 11. auctos] auctus
con\ Urs. e*-] cod. esse vg. est Urs. 13. de-] om. vg.
14. quinquessi] cod. quinquessis vg. quinquesi-] Urs. 15. perduct-]
product-wn corr. Urs. 15. 16. lege Fla-minia minus solvendi]
videtur eadem lex significari , quae teste Plinio XXXIII, 3, 13. §.45.
Q. Fabio Maximo dictatore faefa est , qua denarium sedecim assibus
pcrmutari placuit. Quanquam Flaminius cos. a. 536. iam caesus erat,
cum Fabius dictator creatus est. Cf. Boeckb. Qu. metr. p.47'2. 16.
cu] cod. om. vg. c-um Urs. 17. Solida sella] cf. col. 23, 31. v.
silentio. Supplem. Urs. monstravit Scvl. , a quibus in paucis recessi.
ail] at vg. 19. exprese] Urs. cxp~se i. e. expraese cod. expresse
vg., quod sententia requirit. 20. exeava] cod. excavat vg. exea-
vata Urs. 25. lotum . . solidum] sed prò Verrio pugnant supra
v. solla Qu. XIV, 4, li. prolata. 26. iantaculum] ientaculum >g.
27. ini ititi] ieiuni vg. Gloss. Labb. : ientaculum, d/.Qaxiauóq. 27.
soli] sili Paulus , quod prò sescli habetur. Seselios semen cum vino
polum e Dioscor. Ili, 51. aficrt Dac. 2S. sufj'ragatores] Haec
si recle supplevit Ur.s., ut videtur, suftragatores non qui suffragia fere-
bant, sed qui ea in usura candidatorum notabant, dicebanlur. De punctis
Ciceronis prò Piane. 22. notissiuius est locus. 31. apposito] a Ur>.
tanquam e codice: ignorant cod. et vì;. 32. honiinu] cod. vg.
hominum Uns. 34. Struppi] v. Qu. XIV, 17, 12. v. stroppus.
QU. XV, 21. (153) FEST1 FRAGM. E COD. FARN. L. XIX. QU.XV, 22. (134) 547
sive contenditur. icl in aliis rebus quinquaginta as- aliquo nomine fug-iant pueri suo fungi mu-
sium est, in alis rebus quingentorumintereos,quiiudicioin- nere. || Subici ar-ies dicitur, qui prò occiso datar,
ter se contenderent. qua de re lege L. Papiri quod fit (ut ait Cincius in libro de officio iuris-
Tr. pi . sanctum est his verbis : "Quicunque Praetor post consulti) exemplo At - heniensium , apud quos
hocf factus erit, qui ìnter cives ius dicet, tres viros 5 expiandi gratia aries inigitur ab eo , qui invitus sce-
Gapitales populum rogato, hique tres viri capitales lus admisit, poenae n-endendae loco. \\Speciem
quicuq. postime fa-cti erùt, sacramela ex-igunto, ìudicato- quam nos dicimus, KIA0-2 Graeci dixeruntj Pla-
cane, eodemque iure sunto, uti ex legibus, plebeique ton quidem idean. nobis species prò eadem po-
scitis exigere, iudicareque essef, esseque oportet." nitur. || Sesterti no- f ani . . . ait signa conlinere
sacramenti autem nomine id aes dici coeptum est, 10 dupundi et semissis. linde sestertius dictus quasi semis-
quod et propter aeravi inopiam, et sacrorum publicorum tertius. Sed auctos esse postea asses in sestertio.
multitudineui , consumebatur id in rebus divinis. apud antiquos autem denarii denorum assùmi e-
||Sextantari asses in usu esse coeperunt ex eo tem- rant, etvalebantde-cwssem, qui tum ilicebantur quadriga-
nove, qdf nronterbeWù Punicu secundu^qd cum Hanni- ti, bigati. quinquessi-s autem quinarium. . . auctor
baie gestum est, decreverunt patres, ut ex assibus 15 est, numevumaerìsnerduct-umesse ad X PI asses legeFla-
qui tum erant librari , iierent sextantari , per quos minia minus solvendi, cu-m Hannibalis bello premere-
cum solvi coeptum esset, et populus aere alieno libe- tur P. R. || Solida sella, ait Verrius, sedere timi quis
raretur, et privati, quibus debitum publice solvi iubetur, cum mane surg-ens auspicandi gratia cvigi-
oportebat, non magno detrimento adficerentur. lavit, quod antiqui exprese f nulla piane inter-
|| £ 'Septuennio quoque" anno-}- usus est, ut priore 20 riore parte excava -tas ad auspiciorum usuiti fa-
numero, sed id non permansit in usu, nec ampli- ciebant sedes. quas s-edes ob eam causata, quod
us processit in maiorem. ||Senacula tria fuisse in bis nihil erat con -cavimi, solidas appella-
Romae, in quibus senatus liaberi solitus sit, memo- bant, inquitVerrius, quod solidum idem esset quod totum.
riae rodidit f Nicostratus in libro, qui iuscribitur absurde, ut milii videtur, si quidem omne , quod
de Senatu babendo. unum, ubi nunc est aedis Concor- 25 sit totum, ait dictum solidum. \\Silatum antiqui
diae inter Capitolium et Forum $ in quo solebant ma- prò eo, quod nunc iantaculum f dicim-us, appellabant,
gistratus D. T. cum senioribus deliberare, alte- quia iaiuni-J- vinum soli-j- condir tum ante meridiem
rum, ad portam Capenam. tertium, citra aedem Bel- obsorbebant. || Suffragato -res dicebantur apud
lonae, in quo exterarum nationum legatis, quos maiores,hiquivulgoinusuer«n£ candidatis. nam quo meli-
in urbem admittere nolebant, senatus dabatur. 30 us apparerent iuncta suffra -</««, suffragator,
UScliolae dictae sunt, non ab otio ac vacatione quem quisque fieri vellet, notabat apposito putte -
omni, sed quod, ceteris rebus omissis, vacare libe- to scribtis candidatorum bominu-m nominibus.
ralibus studis pueri debent, ut edam ludi ap- Varrò in L. VII. rerum humanarum liaec tradidit.
pellantur , in quibus minime luditur, ne tristi || Struppi vocantur in pulvinaribus fasciculi
EMEND. LEGT. Qu. XV, 21, 5. /ine. 9. esse] dele. 14. quo. 20. Ennius? U.prodidìt. Qu. XV, 22, 19. expresse.
26. ieniaeulìim. 27. ieiuni. sili.
548 QU. XV, 25. (1SS) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX. QU. XV, 24. (156)
de verhenis facti, qui prò deo-vum capilihus ponuntur. cuilas. Veranius ait, non utique ex lecto, sed
\\Septem dies, vel simpliciier sept-em calo, Antistius ex cubili, ne f rursus se in lectum reponere
Labeo ait, proclamare tna-gistratum publicum, si necesse esse. ||Sarpiuntur vineae, id est pulantur,
Nonae septimanae futurae sunt. ||Secespitam esse Antisti- «t in XII.: "Quandoque sarpta, donec demp-
us Labeo ait cultrum /e-rreum, oblongum, mani- 5 ta erunt." || Summanalia, liba farinacea in
brìo eburneo , rotund-o, solido, vincto ad ca- modum rotae finctae f. ||Suffuerat, sub eo-
pulum auro argentoque , fixum clavis aeneis, ae- dem tecto fuerat. |) Scriptum lapidem esse
re Cyprio , quo Flami-nes, Flaminicae Virgi- ait, et ita vocari, Antistius Labeo, in agro
nes Pontifìcesque ad «a-crifìcia utuntur. Ea- Menullinof divinam rem faceret. |jSe quamcjue
in sacrario utuntur 10 seorsum quamque. ||Sanates dicti sunt, qui
rediculof aeneo olim supra, infraque Romam habitaverunt. quod nomen
tubae relictae sunt, bis fuit, quia cum defecissent a Romanis, brevi
a tangere licet. est post redierunt in amicitiam , quasi sanata
sèd et aliis in locis, et mente, itaque in XII. cantimi est, ut idem iuris
quaedam. ita secespitae di- 15 essetSanatibusquodForctibus,idestbonis,etquinunquam
cuntur a secando. \\ Secivum est, quod secespita secatur defecerant a P. R. ||Sublucare arbores
libum seu placenta, qu-ae soleat necessaris sa- est ramos earum supputare, et veluti suptus
crificis adhiberi. ||Suffimenta sunt, quae lucem mittere ; conlucare autem , succisis
faciebant ex faba milio-que molito, mulso spar- arboribus locum inplere luce. ||Spurcum
so. ea diis dabantur eo tempo-re , quo uvae calcatae 20 vinum est, quod sacris adbiberi non licet, ut
prelo premuntur. || Serpsi-t antiqui prò serpserit, ait Labeo Antistius 1. X. commentari iu-
unde videntur serp -ulae dictae, quas nunc ser- ris pontifici, cui aqua admixta est de
pentes dicimus, ex Gr-aeco, quia illi EPITETA, nos fructum vef aut igne taclum est, mustum Te
prò aspiratione eorum S. littera posita , ut ante, quam defervescat. || Septimontio,
tfcsex, sTtrà seplem. ||Su(fibulum est vestinienlum al- 25 ut ait Antistius Labeo, hisce montibus fe-
bum, praetextum, qriM-drangulum, oblongum, quod in ca- riae. Palatio, cui sacrificium quod fit, Palatuar
pite Virgines J^e-stales cum sacrificant semper dicitur. villae-j-j cui item sacrificium. Fagualif, Subu-
haberc solent, idque fìbula comprebendilur. rae, Cermalo, Oppio Caelio f monti. Cispio
|| Silenlio surgere ait dici, ubi qui post mediam monti. Oppius autem appellatus est, ut ait
noctem auspi- canài causa ex lectulo suo si- 30 Varrò rerum bumanarum L. Vili., ab Opita •}•
lens surr- exit, et liberatus a lecto, in solido Oppio Tusculano, qui cum praesidio Tuscula-
se posuit , se-detque, ne quid eo tempore deiciat, norum missus ad Romam tuendam , dum Tullus
cavens, donec se in lectum reposuit : boc enim est Hostilius Veios oppugnare! , consederat
proprie «-lentium, omnis vitii in auspiciis va- in Carinis , et ibi castra babuerat. similiter
EMEND. LECT. Qu. XV, 23, 11. reticulo. Qu. XV, 24, 2. nec. S.ficta. 9. Medullino. Postea excideruut quaedara.
22. 23. defrutumve. 27. Veline. Fagutali. 28. Caelio] ilele. 30. Opitre.
(151)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
549
Secespita cultrum ferreum, oblongum, manubi'io eburneo, rotondo, solido, vincto ad capuluin argento auroque fìxuin,
clavis aeneìs, aere Cyprio , quo Flaraìnes, Flaminìcae virgines pontificesque ad sacrifìcia utebantur. Dieta anioni
est secespita a secando. Secivum libum est, quod secespita secatur.
Suffimenta dicebant, quac faciebant ex faba milioque inolilo inulso sparso. Ea diis co tempore dabaiilur, quo uvae
calcatac prelo premebantur. 5
Serpsit antiqui prò serpserit usi sunt. Inde serpulae dictae, quas mine serpentes dicimus, ex Graeco, quia illi éQirsra,
nos prò aspiratone eorum S l'itera posila, ut ég sex, ènià septem.
Suffib uluin vestimcntum album, practextum, quadrangulum , oblongum, quod in capite Vestales virgines sacrificantcs
habebant, idque fìbula comprebendebatur. Summanalia liba farinacea in modum rotae lieta.
Sanate s dicti sunt, qui supra infraque Romain babitaverunt ; quod nomen ideo bis est inditum , quia, quum defeeissent 10
a Romanis , brevi post in amicitiam quasi sanata mente redierunt.
Sex Vestae sacerdotes constila lae erant, ut populus prò sua quisque parte baberct ministram sacrorum, quia civitas
Romana in sex erat distributa partes : in primos secundosque Titienses , Ramnes , Luccres.
Sublucare arbores est ramos earum supputare, et veluti subtus luccio mitterej conlucare autem succisis arboribus
locuui luce implere. Spurcum vinum dicebant, quum aqua admixta, aut igne tactum erat, inustumve 15
anlequam defervescal. Sacrificium , quod fiebat Romae in monte Palatio , Palatuar dicebant. (152)
ANNOT. PAULI ad p.346. 1. ex Graeco] oXotf add. Lind. e Bero-
lincnsi codice: sed om. boni codd.
ANNOT. PESTI. Qu. XV, 23, 1. rum] con. vg. : non tribuit co-
dici Uks. 2. em] Urs. betti vg. , et fortasse etiain Urs. idem signi-
ficare voluit, cuin apud eum legatur urb-em. Ausus sum meo Marte v.
2. 3. ante intentatos explere, maxime ex Vairone VI. §. 27., sed ubi
magistratum publicum Festus babet, Varrò pontilices appellai. calo]
vg. Calo Urs. 4. Secespitam] comparatur imprimis Scrv. in Virg.
Aen. IV, 2C2. , qui secespitam risdem verbis describit. 10. in] a in
vg. 10-15. Supplem. borum vv. ab Uns. posita in Suppl. Ann.
reieci , cum piane nova et incredibilia contineant. » 11. rediculo]
reticulo corr. Urs. 12. tubae] nubae vg. 13. a] om. vg.
14. aliis in] eoo. vg. tu aliis Urs. 16. Secivum] sic Paulus.
Secius posuerat Urs. e deteriori Pauli lectione. 17. necessaris] eoo.
nccessariis Urs. vg. 19. que] om. vg. molito] idem participium
legitur Qu. Vili, 21, 32. v. mola. 21. Serpsit] Serpsit usi sun-t
suppl. Urs. , qui premebantur in initio v. omittit. t om. vg. 22.
serpulae] cf. Qu. XV, 25, 13. v. serp. serpserit. aeco] con. eco
vg. co Urs. 'EPITETA, r.os] EPHETaNOC cod. fonizd nos vg.
Urs. 24. S. litera] cf. supra Qu. XIII, 30, 9. v. semis. 25.
Suffib.] de eodem Varrò de L. L. VI. §. 21. 27. stales] con. est
ales vg. ales e codice proferì Urs. 28. id] om. vg. 29. SU.
surgere] cf. Cic. de divin. II, 34, 71. 72., Liv. X, 40., Intpp. Mail in
Virg. Aen. X, 241. et Festus ipse Qu. XV, 25, 21. v. sinistrimi, Paulus
p. 49. v. caduca ausp. In supplem. Urs. paucula mutavi. 31. exit]
om. vg. 32. sc-dclque] letque vg. Cf. Serv. in Virg. Aen. IX, i.
33. se] le vg.
Qu. XV, 24, 2. ne] nec corr. A. Aug. in mg. Urs. 3. Sarpiun-
tur] literae Sar. in con. marni novicia additae sunt. Sarpuntur vg.
Cf. Qu.XIV, 27, 10. v. sarpta. Gloss. Labb. : Sarpo, kIuòivo> àfiné^ovi;.
4. ut in XII.] v. Dirbsen. de XII tabb. p.434. Acute in sensum et
nexum eorum verborum inquirit Huscbb. de tigno iuncto p. 24.: fateor
tamen mihi non tigna, sed ipsa sarpta, i. e. sarmenta putata , dempta
dici videri. 5. Summanalia] Summano deo oblata, queni Gloss. Labb.
mire interpretantur : Summanus , ITQOfiij9-fvq. 6. finctae] fiata vg.
facta coni. A. Aug. in mg. 9. Menull.] coniicio Medullino, a Medullia
in Latio. Post boc voc. A. Aug. in mg. et Urs. coni, addunt: ubi scribac,
iidemque faeeret in facerent umlaut. Sed de bac re iuccrtum est iudi-
ciuin, cum de scripto lapide nibil piane innotuerit. se quamque] cf.
Qu. XIII, 30, 7. v. socordia. 10. Sanates] cf. Qu. XIV, 26, 8. v. sanates.
13. sanata] vg. Urs. lanata con. 16. subluc] non concinunt, quac
Paulus p.30. v. conlucare, de qua dissensione supra dictuin est. 19.
inplere] cod. implere Urs. 19. 20. Spine, vinum] haec Isidor.
Origg. XX, 3, 7. excerpsit. De re ipsa Plin. N. H.XIV, 19, 23. §. 119.
Cf. etiam Festus Qu. XII, 20, 21. v. puri. 21. 22. commentari . .
pontifici] cod.; utrobique K vg. Urs. 22. 23. de fructum ve] defru-
tumve vg. , et" sic corr. Urs. Cf. de eo admixto Calo de R. R. 23.
23. mustum ve] intellige, omne mustum, antequam deferbuerit, spurcum
esse. 24. Septimontio] v. annot. ad Qu. XV, 15, 7. 26. Palatuar]
ne Palulual corrigas , monco , propter lit. 1 secundae syllabae , 1 finale
mulatum esse in r, ut in alvear. V. Freund. in Lex. Lat. p. XXXV II
sqq. Cacterum Palatuar sacrum divae Palatuac fuit , de qua v. Varrò
de L. L. VII. §. 43. 27. villae] con. vilac Urs. Vcliac vg. , et
sic corr. Urs. Fagualtf Farjutali corr. A. Ali;, in mg. Urs-
530
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVII.
(152)
Sistere fana quum dicerent , significabatur lcctlsternia certis in fauo locìs componere.
Serpnla serpserit quum legitur apud Messalam significat serpens irrepserit. Solino intelligitur consulo.
Stipatores, id est custodes cuiusque corporis, dicti sunt a stipe, quam accipiebant mercedis nomine.
Solicitare est solo citare, id est ex suo loco movere. Solum autein quin significet locum, quis dubitct, quum exsules
5 quoque dicantur loco patriae suae pulsi?
LIBER XVIII.
Terentum locus in campo Martio dictus , quod co loco ara Ditis patris terra occultaretur.
Taurii* appellabantur ludi in honorem deorum inferorum facti. Instituti autem videntur bac de causa. Regnante Su-
perbo Tarquinio quum magna incidissct pestilentia in muliercs gravidas , quae fuerat facta ex carne divendita
10 populo taurorum , ob hoc diis inferis instituti et Taurii vocati sunt.
Talassionem in nuptiis Varrò ait signum esse lanificii. Talassionem enim vocabant quasillum, qui alio modo vocatur
calatbus , vas utique ipsis lanificiis aplum.
28. Cernitilo] Germalo corr. A. Auo. in mg. Urs. : non recte. V. Pau-
lus p. 42. v. Cermalus. Caelio] cod. Coelio vg. Urs. Hoc voc.
interpolatimi esse, inde vel clarissime apparet, quod Oppius non per se
partem Urbis significat, sed Oppius motis. V. imprimis Argeorum sacra
apud Varron. de L. L. V. §. 50. Cupio] cf. Paulus p.33. v. Cispius.
30. Opita] Opitre corr. A. Auc. in mg. Urs. 33. Veios] vg. Urs.
vaeius cod. De toc bello Liv. I, 27.
ANN. PAUL. p. 349. 12. Sex Vestae~\ baec transposuit Paulus inde
a Qu.XV, 20,20. 16. Palatio] Pallatio boni codd. cdd. vett. Pala-
tino vg. Lind. dicebant] M. dicebantur Gu. dieebatur vg.
ANNOT. FESTI. Qu. XV, 25, 1. Cisitum] Cisition codici tribuit
A. Auc Cispius vg., et sic corr. Urs. 2. Esquiliarum] vg. Urs.
Exquiilarum cod. 3. aedis Mefilis] lucimi Mcfitis memorat Varrò
de L. L. V. §. 49. 4. Sistere fana] cf. Serv. in Acn. I, 422. et
Qu. XIII, 21, 27. v. rituales. 6. quam] quod vg. Q. corr. A. Acc.
in mg. Urs. Illud praefero. 7. pontifici] cod. -ii Urs. 8.
dis] cod. diis Urs. 8. 9. Subiijere] Subicere corr. A. Auc. in
mg. Urs. : sed Antistium subigere rectius dici existimasse, ipse co osten-
dit, quod ab agendo originem vocabuli petit. Cf. annot. ad Qu. XV,
22, 2. 9. arieteni] vg. Urs. aryetem cod. Item v. 10. 10.
agalur] i. e. mactetur. Cf. annot. ad Paulum p. 10. v. agonias. 11.
volueris] De hoc mendo v. Suppl. Ann. 14. Solino] solinunt Qu.
IX, 12, 24. v. ncquinont explicatur. Sed prima persona dici licitimi
fuisse solino , vix credibile est. 1 5. Su ad ted] v. Sdppl. Ann.
17. Servili] cod. Servila Urs. 18. stellam] om. vg. et dclct Urs.
cxlamella] ex lamella vg. , ita corr. Urs. quia et lamella coni. Dac.
19. Sùiisbum] cf. Qu. XV, 13, 1. v. sin. aves. Nunc de boc Fesli loco
paullo alitcr iudico quam Etrusc. rer. Ili, 7, 11. T. II. p. 191. Capi-
tonem, video, silentiuin et sinistrum ita distinxissc (quanquam distinctione
vix opus crat) , ut illud nibil inali , boc autem quidquid boni ominis
oflcrret. 21. aut] at vg., ita corr. Urs. 21. 22. dubi] dubii
vg. ubi corr. A. Auo. in mg. Urs. 24. ad] at corr. A. Auc. in
mg. Urs. 2G. 27. praelcrire] vg. Urs., sed e eoo. notatimi acccpi
v. 26. practeritam. Non displiecret : praeteritum. 27. absurì qui]
absurdas corr. Lrs., ut vg. legitur. 28. restare] recitare vg. : ita
corr. Urs. tei» absurdas alque opiniosas de co res dare coni. Lind.
Scilicct apud Sàutandr. csl opinio-suas. 30. Stipalorcs] cf. Qu. XIV,
19, 3. v. stipatores. 32. quam] qua vg. •. sic corr. Urs. 32.
33. cimi extruuntur] explicantur baec a Servio in Virg. Aen. I, 433.:
slipant, densant: translatio a navibus , tit quibus stipula (al. stupa,
scr. stipa) intcrponilur vasis. 34. destituantur] ita Verrius antique
prò constituantur , collocentur , ut monet Lrs. constituantur vel desti-
nantur A. Auc. in mg. 34. Sollicitare] Urs. solicitare vg. in con-
texto , idque F'estus voluisse videtur. Cf. Paulus p. 124. v. procitare.
Qu. XV, 20, 1. ex solo] ex sollo suppl. Lrs. 5. Tappete]
scribcnduin Tapcle , idque ablativo casu Ennium posuisse ex Gracco,
probabile, tappetac corr. Urs. strafa] esempli caussa adicci.
5. 6. lape-tac] corrigo tapete. tapetem coni. Dac Scal. putavit En-
niuin tapetos dixissc. 6. tapete glabrum] baec sumpsi e Nonio
p. 542, 18. , moustrata a Scal. tappetem etiam suppl. Lrs. 7.
Le] fortasse Laevius. 8. sic] die vg. tappete . . .] neutro
genere suppl. Urs. Terentum] cf. Qu. XV, 2, 6. v. Saeeul. ludi.
9. loc] cod. vg. locum Urs. 10. dicendum fuisse] nempe Teren-
dum, ut monuit Scax. 11. aram occult.] De boc loco resarciendo
v. Suppl. Ann. 13. tilitas] mo-bilitas corr. Urs. agilitas coni.
Scal. aequiperct] eoo. vg. acquiparet Urs. 14. rela] cod.
relat vg. re Urs. 15. Tauri ludi] cf. Aarr. de L. L. A . §. 154.
Serv. in Virg. Aen. II, 140. 19. fetu si facti] corrigo felus : facti.
Sed cum Pauli tempore locus iam turbatus esset, mirac de h. 1. opinio-
nes exortac sunt, quas examinavi in Suppl. Ann. 22. di] vg. dii
Urs. d cod. 23. farro] quo loco miruui hunc ludum descripsirit,
ignoratur. 24. iu er-udo] suppl. Urs. incr vg. : quapropter Scax.
ceteris rcslitutis banc lacunam vacuam reliquit. Nunc in cod. i tantum
extat. 25. inpelli] cod. impelli vg. Lrs. us-que\ usque vg.
26. consisterei] vg. Urs. consister cod. 27. 2S. Talassionem] cf.
Liv. I, 9. Dion. Hai. II, 30. Pluf. Qu. Rom. 31. Serv. in Virg. Acn. I,
651. 29. quassillum] COD. quasilluin vg. L~R>. 30. at] vg.:
id Urs. tanquaui ex suppl. : e cod. nibil notatum acccpi. Atilius inde
fccit Scal. at quidam suppl. Urs. 31. ait] om. vg. **•
hominis] ominis corr. Lrs., ut vg. legitur.
ANNOT. PALLI. 4. Solicitare] vg. Sollicitare boni codd. »,
Taurii] Tauri codd. , ex ipso Pesto . qui Tauri prò Tamii scripsit
9. divendila] M. diu vendila cult., etiam Lind. II. quasillum]
quaxìllum Go.
QU. XV, 25. (157)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX. QU. XV, 26. (158) 551
Cisitum-J- a Laevo Cispio Anagnino, qui eiusdem rei cau-
sa cani partem Esquiliarum , quae iacet ad vicum Pa-
tricium versus, in qua regione est aedis Mefitis,
tuitus est. ||Sistere fana cum in urbe condenda
dicitur, significai loca in oppido futurorum fanorum
constituere. quamf Antistius Labeo ait in com-
mentario XV. iuris pontifici, fana sistere esse
iectisternia certis locis et dis habere. ||Subi-
gere arietem in coderò libro Antistius esse ait
dare arietem, qui prò se agatur, caedatur. || ' 'Bene spon-
sis, beneque volueris" f in precatione augurali
Messala augur ait significare spoponde-
ris, volueris. || "Serpula serpserit", ait idem
Messala , serpens irrepserit.
Solino idem
quidam dictum putant, \e\-ut citare ex solo, quoti est
ex suo loco ac sententia movere, solimi miteni
quin significet locum , quis dubitet ? cum exsules
quoque dicantur loco \*-alriae suae pulsi.
5 || Tappete f ex Graeco sum -psit "strato, tape-
tae f " Ennius cum ait. iit-apete glabrum" dixit Tiwjn-
lius in Demetrio. Le tapelem
veterem. sic tappet-e || Terentum
in campo Martio loc-wm Verrius ait ab eo
10 dicendum fuisse, quod t-erra ibi per ludos
Secularis Ditis patris ararti occulens tera-
tur ab equis quadriga» -*, ut eorum levis mo-
tilitas f- aequiperet mo - tus
nae. quod quam aniliter
ex
Tarquinio regnante ,
pestilentia in mulieres
fetu sif facti sunt ex
Solis atque Lu-
rela-f«m sit, citi-
li Tauri ludi in-
hac causa videntur.
cum magna incidisset
gravidas atque earuni
car-ree divendita populo
ob hoc ludi Tauri
in circo Flaminio, ne
intra muros evocentur di Inferi. Seti Taurios
ludos Varrò ait vocari, quod eis ludis discipu-
lus pendens a doctore in cv-udo corio tauri
eia ad agendum, quod animo quis proposuerit. 25 solitus sit inpelli, atque us-que eo inibì cogi
|| Satis verbum Verrio melius fuit praeteri- docere , quoad consisterei atque virtu-
re, ut mila videtur 5 quam tam absuri qui-|- opiniones te talorum constaret pedu-m firmitas. || Talas-
suas de eo restare f$ quas sciens praeterii, tam sionem in nuptiis Varrò ait signum esse lani-
bercules, quam de scabro, quod proximum sequebatur. fici , raXctgov , id est quassillum , i-nde enim so-
||Stipatores ait dictos a stipe, quam mercedis 30 litum appellari Talassionem. at ......
nomine accipiant custodes cuiusque corpo- historiarum scribtor, Talassium ait nomine
iris, unde et stipam, quamf amphorae cum extru- virum, rapta virgine unicae p-ulchritu-
untur, firmari solent; etiam stipites, qui ob e- dinis , quod ei id coniugium fuerit fe-lix, boni
andem causam destituantur. || Sollicitare hominis f gratia nunc redintegrari. H Tri-
EMEND. LECT. Qu. XV, 25, 1. Cispium 6. quoti. 11. volisi 18. stellami dcle.
ait esse constilo. ||Suad ted idem ait esse, sic te. 15 vis manifestum est
HSlellam significare ait Ateius Capito laetum et stituti dis Inferis
prosperum, auctoritatem secutus P. Servili augu-
ris , stellam f quae exlamella \ aerea adsimilis
stellae locis inauguratis infigatur. ||Sinistrum
in auspicando significare ait Ateius Capito 20 taurorum immolatorum.
laetum et prosperum auspicium, autf silentium, du- appellati sunt, et fiunt
bif duntaxat vacat vitio. igitur silentio sm>
gere cum dicitur significat non interpellari, quo minus
rem gerat. ad -J- sinistrum , bortari quoque auspi-
ci, at.
f acti
II. &b sur da si
34. omin is.
io. recitare.
11. v olisi
32. qua. Qu. XV, 26, 5. Tape te.
ex lamella. 21. at. 21.22. ubi.
5. 6. lapctc. 12. 13. mobilita*. l'J. fetust
552 QU. XV, 27. (159) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX.
QU. XV, 28. (160)
ginta licloribus l-cx Curiata fertur, quof Hanni-
bal in propinquilate Roraae cum esset, nec ex praesidi-
is discedere liceret, Q. Fabius Maxiunus Verru-
cosus, 31. Claudius iW«-rcellus cos. facere in-
stiluerunt, ut nota -vit Aelius in XII. signi-
ficationum verborum. || T-risulcum fulgur fuit
ab antiquis dictum, q-ma id aut incendit, a-
ut discutiti aut fe-rebrat.. ||Togatarum
est genus praetextataruni) qd. est /t-ominum fastìgfio-j-j quae
velieroentes proiectiones sanguinis arcuaiim
fluentis, quales sunt Tiburi in Aniene. Ennius
in Aiace: "Aiax-J- inisso sanguine tepido tulli 7-
efflantes volant." || Topper significare ait
Artorius cito, fortasse, celeriter, temere, cito,
sic in Nelei Carmine: ''Topper fortunae commu-
tantur hominibus."citius, sicC.Naevius: "Capesset flam-
mam Volcani/' cito, sic in eodem: "Namque nullum peius
macerai humanum-f-, quamde mare saevum. Viretf
praetextatac dicuntur, quod togis praetexlis rem- 10 cui sunt magnae , topper confringent inpor-
publicam UH administren - 1. tabernariarum , quia
in iis cum hominibus ex-cellentibus etiam bumiles
permixti suntv fures , /?-lagiarii, servi denique et
omneSf qui ex tab -evnis boneste prodeant
homines. |jTrt-uras, vaccas steriles ap-
pellari, ait Verriu-%^ quae non magis rapiantf,
quam tauri, sed wert-similius sit ex Graeco dic-
tas, quia steriles vaccas rav-§cts appellant. || Todi sunt
aves parvae, pede exil-i, quarum m. Plautus in Sy-
tunae undef." fortasse, sic Coelius 1. VII. : "Ita
uti se se quisque vobis studeat aemulari in statu
fortunae reip. , eadem re gesta , topper nibilo
minore negotio acto , gratia minor esset/' for-
15 tasse, sic Accius in Io: "Topper, ut fit, patris tenf
eicit iras." Ennius f vero sic: Topper fortasse valet
in Enni et Pacuvi scriptis. apud Enniuni est : "Topper
quam nemo melius scit." Pacuvius : "Topper tecum
sitf potestas faxsit, si mecum velit." adf in anti-
mi
ro
sculis.
Fastis
lustranlur
um
extor -tìs talis, cum todillis crii- 20 quissimis scriptis celeriter, ac mature, in Odys-
II Tubilustria quibus diebus adscribtum in
est , in atr - io Sutorio agna tubae
quos tubos appellant, quod genus
lustrationis ex Arcadia Pallanteo trans-
latum esse dicunt. || T-uditantes , tundentes,
negotium ag - entes significare ait Gincius ,
JEn -nius 1. II.: "Haec inter se lotum-j-
vi UH tuditan-tes." et Lucretius item libro II. : "IVec
ulh
uni,
tuditantia rem cessant extrinsecus
|] Tudiles mall-eos appellant antiqui a tunden- 30 cat etiam fluvium, subitis
«?o, quamv-is ali cruribus f tudites. Inde Ateius
Philolog- us existimat Tuditano cognomen
inditum, quod caput malleoli simile babuerit.
Tullios al-n dixerunt esse silanos, ali
ali
> , «li rivos ,
EMEND. LÈCT. Qu.XV, 27, 1. quod. 9; fastigi. 16. pnriant.
tu llii. 9. homonem. Vire.i. 11. undae, 15. leti. Ili. ira
e o r a m. 2 4. Tubi cincs. 31. euius.
sia vetere : "Topper facit bomines utrius fue-
rintf." "Topper citi ad aedis venimus Circae, simul
duona eorumf portant ad navis. millia alia
in isdem inserinuntur." ||Tibicinesx etiam hi ap-
25 pellantur, qui sacerdotes viri speciosi publice
sacra faciunt, tubarum lustrandarum gratia.
|| Torrens participialiter prò exurens ponitur, ut
est apud Pacuvium in Antiopa: "Flammeo vapo-
re torrens terrae fetum exusserit." signifi-
imbribus concitatum,
qui alioqui siccitatibus exarescit, quiusy aquam ipsam,
quae fluit, flumen recte dici ait Aelius Gallus
1. II. quae ad ius pertinent. ceterum volgi con-
suetudine utrumque iam dici flumen, et perennein
27. scse tola. 3t. a tudibus. Qu.XV, 28, 3. Animum.
Sìnnius. 19. sì. ut. 21. ">">
\t, 9 erti sueres.
(152)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVIII.
353
Tauras vaccas steriles dici existimatur hac de causa, quod non magis pariante quam tauri.
Todi genus avium parvarum. Plautus : "Cum cxtortis talis , cum todillis crusculis."
Tubilustria* dics appcllaltant ;, iu quibus agna tubas lustrabant.
Tuditantes significat negotiuin tuiidcntcs , id est agentes. Lucretius: "Nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullara."
Tudites malici a tundendo dicti. Inde et cuidam cognome» Tuditano fuit, quod caput inalleo simile babuerit. 5
Tullios alii dixerunt esse silanos, alii rivos, alii vebementes proiectiones sanguiuis arcuatim fluentis, quales sunt Tiburi (153)
in Aniene. Enuius : "Sanguine tepido tullii efflantes volant."
Topper cito, ut illud Nelei: "Topper fortunae commutantur bominibus." Torrens et participium et nomen est.
ANN. FESTI. Qu. XV, 27, 1-6. Urs. additam. maximam partem
omisi , cum rem improbabilem piane exhibeant. Quae substitui , ea
acute excogitavit et docte coinmendavit Rubino de Rom. R. P. p. 383.
Cf. Suppl. Ann. 1. ex] Urs. x vg. deest nunc in cod. 3.4.
Q. Fab. Max. . . M. Claudius Marc] coss. a. 539. u. e. 214 a. Ci,
ille quartum , bic tertium. 6. Trisuleum] de iisdem fulminum ge-
neribus Seneca Qu. Nat. II, 40. 41. Serv. in Aen. II, 649. 7.
q-uia] a vg. 8. discutii] aut fìndit scribendum e Seneca vel Servio.
afflai suppl. Urs. Togatarum] cf. imprimis Donat. de trag. et
com. Diomed. III. p. 487. Supplem. sunt Ubs. in paucis mutata. 9.
fastigio] Urs. fastìgi vg., quod rectius puto , ut apud Liv. Ili, 35.
aliis eiusdem fasligii civibus. 15. Tauras~] cf. Varrò de R. R.
II, 5. Colum. VI, 22. 16. rapiant] con. vg. pariant corr. A. Aug.
in mg. : idque Ubs. in contexto posuit. 18. steriles vaccas] supplevi.
Graeci vaccas Urs. ruv-Qug] gug tantum in cod. esse, ex vg., non
Ubs. intelligitur. 19. i] cod. Ili Urs. om. vg. et todi-lli suppl.
Urs. m.] i. e. meminit. 19. 20. in Syro] dixi de boc versu
ad Paulum p. 41. v. crocotillum. 20. Cum extor-tis] Paulus. cum
extri-tis suppl. Ubs. 21. Tubilustria] agebantur a. d. X. Kal. Apr.
(Kal. Praenest. Maff. Farn. Vatic. Varrò de L. L. VI. §. 14. Ovid. F.
Ili, 849.) et a. d. X. Kal. Iun. (Kal. Maff. Exquii. Venus. coli. Ovid.
F. V, 726.). 23. ^ruo*] vg. bic is legitur. fubos] Varrò de L. L.
V. §.117.: Tubae a tubis, guos etiamnunc ita appellant tubicines sacro-
rum. Verrius in Kal. Praenest. : Hic dies appellatur ita quod in atrio
sutorio tubi lustrantur , guibus in sacris utuntur. Paulo aliter Ubs.
24. arcadia] vg. Urs. cadia cod. Pallanteo] Palatio ea religio
tribuitur etiam in Kal. Praenestino , sed alia ratione. Arcadiae Pal-
lanteo vel Arcadia a Fallante corr. Ubs. : neutro opus est. 25.
uditanles] Ubs. Tuditantes vg. , ut e cod. , in quo nunc est ditantes.
Cf. Non. p. 178, 29. v. tudiculare. 26. erefe*] vg. Urs. ntes cod.
Ubs. supplem. aliquantulum mutavi. 27. nius] eoo. vg. nnius Urs.
A miai. II, 16. apud Merulam. totum] tota corr. Scal. Ubs. pro-
babiliter. Ceterum versum explevi , geminato se, et addito itti. Vide-
tur Virgilius numeros Ennii imitatus esse ilio versu : UH inter sese
magna vi brachia tollunt. 28. Lucret.] II, 1143. 29. rem]
vg. Ubs. era cod. Ita in COD. nunc in v. 30. 31. 32. prima litera, in
33. 34. primae duae perierunt, quas ab Urs. lectas esse, etiam vg.
fidem facit, quae v. 30. etiam alleos habet. 31. ali eruribus] alii
a tudibus corr. Ubs., probabiliter. In Lucilii Aetn. 561. recte scribitur:
Fabriles operae tudibus contundere massas festinant. 34. silanos]
de boc y.Qonvóiv nomine Gesnerus de Sileno, Comm. Gotting. T. IV.
p. 35. Welckerus Nachtrag zu der Aeschyl. Tril. p. 215. Silvanos
coni. Cuiac. Obss. XI, 2. : idemque praefert Goth. , coli. Digest. XIX,
1, 17. §. 9.: sed ibi nullum nomen legitur personarum, ex quorum ro-
stris aqua salire solet, et Glossae Petronianae eas Marsyas dicunt. Apud
Lucret. VI, 1264. nunc rectius Silanos scribitur, ali . ■ alt] cod.
alii . . alii Ubs.
Qu. XV, 28, 1. proiectiones] bine Suetonius qui dicitur de nat. rer.
T. III. p. 76. ed. Wolf. : Tolli aquarum proiectus , quales sunt in
Aniene flamine. sanguinis] amnis coni. Ubs. : non recte, nam ipsius
sanguinis rivi prorumpentes cum cataractis Anienis Tiburi comparantur.
2. 3. Enn. in Aiace] Bothe V, I. p. 31. 3. Aiax] delet Vossius,
qui sanguine Emisso transponit, ut bine senarius incipiat. Verisimilius,
fuisse Aniinam (scriptum per compehdium Aia) , quod pendet a verbo
efflantes. Ita censere video Hermannuin in Sopii. Ài. 901 . E Sopbocle
v. 1411. (1385) expressum putabant Scal. et Hesselius , e v. 918. (899)
Hermannus j certe tullii Sopboclis sunt ovqiyyiq. tuli i] tullii
Paulus. 4. Topper] buius voc. unus testis, praeter Festum,
Quinctil. Inst. I, 5. 5. temere] mature corr. Urs. Cf. infra v. 20.
6. in Nelei carm.] cf. Suppl. Ann. ad Qu.IX, 20, 2. 7. citius] baec et
similia quaedam uncis inclusit Urs., tanquam subditicia: non recte, ut ap-
paret disputationis sumina declarata in Suppl. Ann. C. Naevius] scribe
Cn. Naevius. Puto versum in bello Punico fuisse, ut sequentes. Omissi
sunt ab E. S. Excidit voc. topper, sic fere restituendum : o — capés-
set topper flàmmam Vólcàni. De seqq. versibus v. SurPL. Ann. ad Qu.
XII, 15, 2. 9. Virei] Vires corr. A. Aug. in mg. Urs. 11.
linde] undae iidem. Coelius] v. Krause Histor. fragm. p. 193.
Illud sese aemulari sludeat dictum , ut apud Sallust. Catil. 1. qui sese
student praestare. 13. eadem re gesta] etiam baec voce, uncis Urs.
liberavi. 15. Accius in Io] Bothe p. 211. fr. 3. v. Suppl. Ann.
17. Pacuvi] Ubs. Pacui cod. , ut saepius. apud Ennium] Ann.
Vili, 14. posuit Merula. 18. Pacuv.] Botbe p. 151. fr. 24. 19.
sii] coniicio si. potestas faxsit] postidea faxim coni. Vossius.
ad] at vg. , sic corr. Urs. 20. mature] vg. Urs. maturae cod.
De Livii versibus v. Suppl. Ann. ad Qu, XII, 15, 2. 24. Tibicines]
Tubicines corr. Urs. , ut vg. legitur. Cf. Qu. XV, 27, 21. v. tubilu-
strium. 28. Pacuvium] Botbe p. 104. fr. 7. Eundem versum in-
telligi a Varrone de R. R. 1, 2., monet Urs. Partem eius ex ipso Ver-
rio posuit Suetonius ille T. III. p. 76. ed. Wolf. quius] cod. Urs.
quamvis vg., ut corr. Urs. Sed cuius aquarn sententiae convenientius
puto.
ANNOT. PAULI. 3. Tubilustria] vg. Tibilustria boni codd.,
et sic fortasse Paulus scripsit. 7. tepido] tepidi Gu., quod Lind.
recepit.
ANNOT. FESTI ad Qu. XV, 29, 1. Torum] i. e. torrum, cuius voc.
unus testis est Festus. 3. duo R] in cod. scriptum est, ut duorum.
4. nam antiqui] de eadem re Paulus p. 6. v. anus. Festum recte in-
tellexit H use hi;, de Annio Cimbro p. 7. 6. Turmam] eadem de
eius voc. origine sententia exponitur a Varrone de L. L. V. §. 91., et
334
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVIII.
(155)
Torum torridum , aridura.
Tarma equitum dieta, quasi terima , quod ter deni equites ex tribus tribubus Titiensiura, Ramnium, Lacerum fiebant.
Itaque primi singularum decuriarum decuriones die ti , qui ex eo singulis turmis sunt etiamnunc terni.
Torre re a torro deductum proprie siguificat siccare atque arefacere, sed usurpa tutu est iam prò eo, quod sit igne urere.
5 Turrani Etrusci dicti a Turreno duce Lydorum , a cuius gentis praecipua crudelitate etiam tyranni sunt dicti.
Torvitas a ferocia taurorum quasi tauri acerbitas est vocata. Turbelas apud Piantimi turbas significat.
Tutulum dicebant Flaminicarum capitis ornamentimi vitta purpurea innexa criuibus et in altitudinem exstructum.
Ennius : "Fictores , Argeos et tutulatos." Tu or video, tueor defendo.
Tuscus vicus Romae est diclus, quod ibi babitaverunt Tusci, qui recedente ab obsidione Porsena remanserunt.
10 Tu sci a Tusco rege , filio Herculis, sunt dicti, \el a sacrificando studiose, ex Graeco velut &vo%óoi-
Tusculum dictum, quod adilum difficilem Italica t5 id est évsy-o?.ov>
iisdem piane verbis , si minutissima quaedam exceperis. Itaque etiam
Varrò liaec ex Cuviatio exseripsit. Nani Yarronis de L. L. libris Ver-
rius non est usus. 7. quasi] vg. Urs. quase cod. 11. Torreri]
Torrere coir. Urs. cuni vg. torro] torreo corr. Urs. cubi vg. : sed
recte roonuit Gifanius in Ind. Lucret. v serescere , ab ipso nomine
torrus, de quo v. 1. dictum est, verbum derivari torreo. proprie]
vg. Urs. propriae cod. 13. Plautus] in Cas. II, 5, 1. In]
delendum significat A. Ava. Urs. , cum Plauto. 14. edet] edepol
corr. A. Adg. in mg. Urs. , ex Plauto, cadetti vg. 15. Turannos]
Verri uni puto monimenta Dorica dialecto scripta respicere, ut illud Sy-
racusanorum TOIA1TYPAN AJIOKYMAS, Corp. Inscr. Gr. n. 16. Tur-
rhenos coir. Urs. cum vg. 17. 18. tyrannos dict.] Copiose de ea re
agit I. Fr. Ebert. Dissert. Sicul. p. 28 sqq. 21- Afran. in Epist.]
Botbe V, II. p. 171. fr. 18. 22. serrium] ferreum corr. Lips. Epist.
Quaest. Ili, 20. Opp. T. I. p. 183. , obscuro sensu. Hic servus vel
Hie Syrius cori1. Dac Hunc Servium vel H. servulum coni. Botbius.
Crediderim tale quid fuisse : In hunc servum. 22. 23. Toi-i»if«rs]
consentit Doederlin. Synon. et Etymol. T. I. p. 42. 23. 24. Pacuv.
in Arm. iud.] Bothe V, I. p. 107. fr. 11. 24. 25. praegrandi]
vg. praegnandi cod. prae grandi Urs. 25. et] ib. fr. 12. 26.
turbelas] boc verbum quanquain apud Plautum turbella scribi solet,
dubito tamen , an deminutiva baec forma illis locis , ubi posituni est,
parum apta sit. Turbela autem eodem iure a turba, quo clientela a
cliente formar! poterat. 28. in Pseud.] I, 1, 108., ubi legitur
Quo pacto. Urs. corr. Qualcs. 29. Tutulum] cf. Varrò de L.
L. VII. §. 44. Fulgentius p. 561, 25. 32. pileum] vg. Urs. pil-
leum COD. 22. 33. forma metali] formatti etali cod., ut refert Ur6.
forma e tali vg. 34. utantur] cod. vg. utuntur Urs. Emi.]
Ann. II, 10. Mer.
Qu. XV, 30, 1. argaeos] ita Fcstus etiam supra Qu.XV, 7, 27. 30.
prò Argeos. 1. 2. Tuor, video] exemplis firinat Doederlin. Syn. et
Et. T. IV. p. 305., quibus adde poetae versum apud Festum Qu. XV,
31, 25. et Qu. X, 4, 18. v. optutu. 4. eontueo] cod. vg. confiteor
Urs. prò consp.] prò defendo suppl. Urs., contra sententiam Festi.
Dac quae comminiscitur, contueor et prò defendo, non commentus esset,
si Urs. supplcm. distinxisset a codicis lectione. 4. 5. Tugur.] cf.
Isidor. Orr. XV, 12, 2. et imprimis Pompon, in Dig. L, 16, 180. 6.
Afran. in Virg.] Botbe V, II. p. 192. fr. 5. 7. Caecil. in Hypob.]
v. Botbe p. 137. fr. 6. Spengel. Caecil. fragm. p. 2S. nullo supplevi,
ubi «ne Ubs., metri caussa. 9. 10. Messalla in expl. XII.] laudatus
etiam Qu. XII, 22, 23. v. pecunia. XIV, 26, 30. v. sanatcs. Urs. suppl.
Valerius, nomen gentis. De XII tabb. loco v. Dirksen p. 473. 11.
ce] Urs. co vg. 12. ab] a vg. iis , qui] supplevi. eo quod
Ubs., praeeunte Scal, qui narrationes de Porsena et de Caele coniun-
gunt. Has nunc distinxi , mutato iudicio , quod Etrusc. rer. Intr. 2,
15. T. I. p. 117. de ea re tulcram. Porsena rege] eadem fere nar-
ratio legitur apud Liv. II, 14. Dion. Hai. V, 36. 13. deseendente]
discedente corr. A. Are. in mg. Urs. li. his] scribe iis. habit.
. . Volci-] ibi liabilaverint Vci- suppl. Urs. Cur A oleientes praetulerim,
dixi Etrusc. rer. p. 117. 15. Caeles et Vibenn] cod. Coeles et
Vibenn vg. Celes et / ibena Urs. 10. max] ma *g. 15-17.
quos . . colue-runt] ita Festus non multum a Tacito Ann. IV", 65. discre-
pat. Urs. suppl.: unde post eiecli , quod-T. R. s. max- ime reducere
cupie-rint. 16. .seenni] secuti hic fuisse opinatur Niebuhr. H. B. I.
p. 394. 17. M. Varrò] de L. L. V. §. 46.: sed alibi* puto, disertias.
18. Toxicum] idem etynion , Dac observat, a Dioscor. VI, 20. afferri.
cerv. venenum] de eodem Plin. N. H. XXVII, 11, 76. §. 101. 20.
Caec. in Gamo] Botbe p. 134. Spengel. p. 21. amoris] suppl.
Spengel. miserimi Scal. Urs. '21. Afran.] Botbe p. 198. fr. ine. 9.
22. uxorium] uxori viti' corr. Scvt., idemque suppl. miti-ere. 23.
24. Tusco . . Herc. f] Tvrrhenum Herculis iilium dicunt Dion. Hai. I,
28. Paus. II, 21, 3. Hygin. fb.274. H. All'] cod. Alii Las.
unici studi si] unieis tudi si cod. uni ci studisi ita vg. unici studii si-
Urs. «ilice studiosi corr. A. Aie. in mg. 25. &voxloi] cod. vg.
O-vooxòqt Urs. Illud non vitiosum puto. Eandeni voc. originem tan-
gunt Plin. N, H. Ili, 5, 8. §. 50. Serv. in Aen. X, 164. Post boc voc.
vg. addit Tu. Urs. non recte supplet : Inde Tuseulmn. 2S. eu-
tiiii Itts] suppl. Urs. melius, quam mons Scal., quem ilie in reliq'uis fere
secutus est. 30. vatus] vatas vg. 31. Tumu- lluarii' ita
Urs. recte suppl., nam Scal. supplem. spatium non ailmiltit. Tumu-
vg. T'unì uff- Urs. Tutti- cod. 33. Iwwllwi] consentii Cic.
Pbil. Vili, 1. Serv. in Aen. II, 4S6. et imprimis Vili, 1. 34. or.
natur] oriatur corr. A. Acg. in mg. Urs. Gallicis h •] vg. Urs.:
nunc Gii tantum in cod. est.
AN.N. PAULI. 2. fiebant] vg. fiebat boni codd. 4. Torrere]
Torreri etiam in Paulo babent boni codd. «ai»] etiam AI. 8.
Argeos] Barthii cod. Algeos ; bine ille coni, galeatos, Adv. XXXIX, 11.
10. ex Graeco velut &voxóoi] sic aperte M. , nisi quod thyskooi. et ex
Graeco venit thysikooi vel ut Gr. , qncin Lixd. secutus est. ex Gr.
&voxóoi, vel ut vg.
QU. XV, 29. (161)
FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX. QU. XV, 50. (162) 35o
fluvium et torrentem. ||Torum, ut significet torridum,
aridum, per unum quidern R antiqua consuetudine
scribitur. sed quasi per duo R scrinatili', pronuntiari
oportet. nam ■ antiqui nec mutas, nec semivoca-
les litteras geininabant, ut fit in Ennio,
Arrio, Annio. IJTurmam equitum dictam esse ait
Curiatius quasi terimam : quod terdeni equites ex
tribus tribubus Titiensiuni, Ramnium, Lucerum fìebant.
ita primi singularum decuriarum decuriones
dicti , qui ex eo in singulis turinis sunt etiam nunc
terni. ||Torreri a torro deductum, proprie signi-
ficai siccare, atque arefacere. sed usurpatimi
est iam prò eo, quod sit igne urere. Plautus: "Ini una
edetf opera in furnum calidum condito, atque
ibi torreto. ||Turannos, Etruscos appellali
solitos ait Verrius, a Turrheno duce Lydorum,
a cuius gentis praecipua crudelitate etiam ty-
rannos dictos. ||Tyria maria in proverbium de-
ductum est 5 quod Tyro oriundi Poeni adeo po-
tentes maris fuerunt, ut omnibus mortalibus na-
vigalo esset periculosa. Afranius in Epistola : "Hunc
serriumf autem maria Tyria conciet." ||Torvi-
tas a ferocia taurorum dieta est. Pacuvius in Ar-
morum iudicio : "Feroci ingenio torvus praegran-
di gradii." et: uCum recordor eius ferocem , et tor-
vam confidentiam." ||Turbelas dixisse anti-
quos, quas nunc turbas appellamus , testis est
Plautus in Pseudolo : "Quo altof et quantas soleam
turbelas dare." ||Tutulum vocari aiunt Flami-
nicarura capitis ornamentimi^ quod fiat viltà
purpurea innexa crinibus, et extructum
in altitudinem. Quidam, pileum lanatum forma m-
etali figuratimi , quo Flamines ac Pontifices
utantur, eodem nomine vocari. Ennius: "li-
EM. LECT. Qu.XV, 29,13. In] dele. 14. edepol. 21. 22.
34. oria tur.
baque , fictores , argaeos , et tutulatos. || Tuor,
video 5 Tueor, defendo in usti olim fuit.
sed iam promiscue utuntur, et ponitur lue-
or prò video 5 et contueo - r prò conspicio. || Tugu-
5 ria a tecto appellantur domicilia rusticorum
sordida. Afranius in X-irgine: (iSordidum
tuguri imi est, turpe." Caecilius in Ihjpo-
bolimaeo: "Habitab-«£ in tugurio , nullo o-
perculo." quo nomine Messalla in explana-
10 tione XII. ait etiam . signifi-
cavi. |[Tuscum vicum ce-teri quidem omnes scrip-
tores dictum aiunt ab iis, qui Porsena rege
descendente f ab ohsi- dione e Tuscis remanserint
Romae, locoque bis dato, habitaverint $ aut quod Folci-
lo entes fratres Caeles et Vibenn-a, quos dicunt regem
Tarquinium Romani secum max-ime adduxisse^ eum colue-
rint. M. Varrò, quod ex Coe-lio in eum locum deducli
sint. ||Toxicum dicitur cerva -rium venenum , quo
quidam perungere sagit-£«s soliti sunt. Sed
20 Caecilius in Gamo: "Ut hom -inem amoris
toxico transegerit." Afra-mws in .....
uxorium istud toxicum mit-fr'te." j| Tuscos
quidam dictos aiunt a Tusco rege, Hercu-
lis filio. Ali quod unici studi si- nt sacrificiorum
25 ex Graeco, velut Svcxóot. \\ Tusculum vel
ab eadem causa sacrificiorum, v-eZ quod aditum dif-
ficilem babeat, id est, èv<7xo\ov. Il Tumulum
Aelius sic definit: "Tumulus est cumulus are-
nae editus secundum mare fluctibus in altum ele-
30 vatus. unde similiter et manufac - tus et na-
turalis proprie dici potest. ||Tum-wftuam
milites, dicuntur lecti ob subitimi ti -morem, un-
de etiam tumultum dici ait Verrius, quia non aliunde
is ornaturf, quam ab Italicis et Gallicis h-ominibus?
In Atene servum. 28. poeto. Qu. XV, 30, 13. di sceden 1$.
Yy*
556 QU. XV, 51. (165) FESTI FRAGM. E COD. FARN. L. XIX.
QU. XV, 52. (164)
qui immiti -ent Italiae, itaque nullum
tumultuili, praeter- quam Gallicum, aut domesti-
cum dicebant. \\ Thomices Graeco nomine appellantur
e cannalo impolito et sparto leviter tortae
restes , e.r quibus funes fiunt. Lucilius : "Vidimus
vinctum thomice cann- abina." Opillusf Aure-
/r«s scribsit , moli -èva pulvillum, quem in
co//o habent, ne Z-aedat, thomicem vo-
can". [| Tongere Aelius Sti -lo ait noscere esse,
^»od Praenestini tong i - tionem dicant prò no-
iionem. significai et la -tius dominar!. Ennius:
('Alii rhetorica tongent." et vincere
etiam quandoque videtur significare.
|| Tesca Verrius ai-t loca augurio desig-
nata, quo sit term- ino finis in terra auguri. Op-
ilius autem Aureli- us loca consecrata ad
augurandum scrib- sit. sed sancta loca undique
saepta doce-nt Pontificisf libri, in quibus
scribtum est: CiTemplum-que sedemque tescumque
sive deo sive deae dedicaverit, ubi eos ac-
cipiat volentes propitiosque." Hostius belli
Histrici LI.: "per gentis alte aetherias, atque
avia tesca, per-que violabis-}- tempia antiqua
deum." Cicero «-ero aspera, difficilia aditu
dixit cum ait: "£o-ca aspera, saxaf tesca tuor."
Accius in Philo -cteta: "Quis tu es mortalis,
qui in elesert-a, et tesqua te adportas loca?"
|| Tonsillam ait esse Verrius palum dolatum
m acumen et cuspide praeferratum , ut existi-
mat, qu-eva cumfigi f in litore navis re-
ligandae causa. Pacuvius in Medio: "Acces-
« A-esxva, et tosillam pegi laetof in litore."
Accius in Phinidis: "Tacete, et tonsillas lito-
re in /a-edof edite." ||Tonsam Ennius signifi-
EMEND. LECT. Qu. XV, 31, 6. Opilius. 18. Pontifici.
Q». XV, 32, 2. Pone. 3. Prona. ò.Sota. 8. Tolleno.
cat remum, quod quasi tondeatur ferro
cum ait 1. VII.: "Poste f recumbite, vestraque
pectora pellite tonsis." item : "Pone f petunt,
exin referunt ad pectora tonsas." et in
5 Asota f : "Alius in mari vult magno tenere
tonsam." || Thymbreum Apollinem Vergilius
a monte Thymbreo appellavit, qui est in
agro Troiano. UTolennof est genus machinae,
quo trahitur aqua , alteram partem praegra-
10 vante pondere , dictus a tollendo. || Tolera-
re, patienter ferre. Accius in Neoptolemo :
t tf'Aut f quisquam potis est tolerare acritu-
dinem." Ennius 1. II.: "Ferro se caedef, quam dic-
tis his, toleraret." ||Toles tumor in fau-
15 cibus, quae per derainutionem tonsillae dicuntur.
llTullianum, quod dicitur pars quaedam carceris,
Ser. Tullium regem aedificasse aiunt. || Taxat
verbum ponitur in hisfj quae finiuntur, quoad
tangi liceat. in litibus quoque, arbitro -j- ve
20 cum proscribitur , quoad ei iussit f statuendi,
taxatio dicitur, quae fit certae summae. a tangen-
do autem dici etiam scaenici testimonio sunt,
qui taxatores dicuntur, quod alter alterum male-
dictis tangit. || Tabernacula dicuntur a si-
25 militudine tabernarum , quae ipsae , quod
ex tabulis oliin fiebant, diclae sunt, non ut
quidam putant , quod tabulis cludantur. || Ta-
git Pacuvius in Teucro: "Ut ego, si quisquam
me tagit." et tagain idem in Hermiona : "Aut
30 non cernam, nisi tagam", sine dubio antiqua
consuetudine usurpava. nam nunc ea sine
praepositionibus non dicuntur, ut contigit, at-
tigit. ||Tablinum proxime Atrium locus dicitur, quod
antiqui magistratus in suo imperio tabulis
23. volabis. 25. saxea. 30. co nfig i. 32. ledo. 34. leeto.
12. Haut. 13. eaedi. 18. iis. 19. arbitrio. 20. in si t.
(153)
PAULI DIACONI EXCERPTA. L1B. XVIII.
357
Thomices Gracco nomine appcllantur et cannabi impolito et sparto leviter tortae restes, ex quibus funes fiunt. Pulvilli (154)
quoque, quos in collo habent, ne a resti laedantnr, tbomices vocantur.
Tongere nosse est, nani Pracncstini tongitionem dicunt notionem. Ennius : "Alii rhetorica tongent."
Tesca loca augurio designata. Cicero aspera ait esse et diffidila.
Tonsilla palus dolatus in acumen et cuspide praeferratus , qui navis religandac causa in litore Jigitur. Accius : aTa- 5
cete et tonsillas litore in laeda edite."
Tonsa remus, quod quasi tondeatur ferro. Ennius: "Pone pclunt, exin referunt ad pectora tonsas."
Tymbreus Apollo a monte Tymbreo dictus , qui est in agro Troiano.
Toles tumor faucium , quae per diminutionem dicuntur tonsilla e.
Taxat et taxatio a verbo tango dicuntur, unde et taxatores a scenicis dicuntur, qui alterutrum malcdictis tangunt. 10
Tagit simplieiter dicitur, quod attigit, conti git facit compositum.
Tablinum locus proximus atrio a tabulis appellatus.
ANN. FEST1. Qu. XV, 31, 2. domesti-] cod. vg. domesticum Urs.
3. Thomices] cf. Vitruv. VII, 3. De tumida Appuleii et tiimicibus Plauti
Scal. ipse audiendus est. Graeco noni.] v. Hesycb. : &o')fiiy$ '
Xinrov o/oiviov. &-ti')fit,yy?<;m àioftoì, oQ/ital , o/oirla, /oydul, anaQria. xava-
pivu. 5. Lucil.] non invenio apud Dousam. Scal. supplet : indimus
eis tomices canabinas. Ego Urs. secutus sum. 6. Opillus] Opilius
coir. Urs. Opillius vg. 7. em] om. vg. 8. ihomieem] to-
micem vg. 10. Praenestini] de ho ni in dialecto v. Plautus Trucul.
Ili, .2, 23. (conia), Trinum. Ili, 1, 9. et Accius apud Festum Qu. XVI, 2.
v. taimnodo, idemque Qu. IX, 11, 22. v. nefrendes. 11. Ennius]
Ann. XVIII, 16. Mer. Laudatili' glossarium Fornerii: tongere nóitv. En-
nius in XVIII. Lucilius in XXIII. Supplem. Urs. ostendit A. Aug.;
alia finxit Scal., quae v. in Suppl. Ann. 12. rhetorica] ut Hectóris,
Nestóris apud anliquos. 14. Tesca] cf. Varrò de L. L.VII. §.10.
11. 12. Gloss. Labi).: Tesqua sive Tescua, xaruxnij/ivoi, xal (lùyjiq xul
Vgvuot, (scr. toìjfioi) lónoi. 18. Ponlificis] scribe: Pontifici. 20.
dedicaverit, ubi] dedicaveris , ibi coir. Dac. , sine necessitate. Feslus
protasin tantum legis scripsit, Scal. alia prò arbitrio mutai. 21.
volentes] s in vg. est. 22. gentis] cod. vg. gente* Urs. 23.
que] om. vg. violabis] volabis corr. Urs. cum Scal. Illius supplem.
paene certa sunt, quanquam versus heroicos efneiunt, non admodum ele-
gantes. Sed Scal. quae tentavit: ac tesqua volabis, Tempia, probata
a Weicberto Poet. Lat. p. 15., non concinunt cum cod. litcris relictis.
Etiam minus probabilia sunt, quae idem Coniect. in Varr. de L. L. 67,
25. (101.) proposuerat: perdiu gentes diliger aeth. atque idem tesca vo-
labis, Tempia ctc. Dac. corr.: et eelsa volabis Tesca ant. , ut tempia
glossema voc. tesca essct. 24. Cicero] in opere poetico , de qua
re vix dubitari potcst : quanquam Orellii in Opp. Cicer. V. IV. P. IL
p. 582. annot. discrepat sententia. Scal. voluit: Quidam explicavere
aspera . . . Atlius : Loca aspera, sed refraga tur Paulus. ero] vere
▼g- 25. saxa] fortasse saxea. 26. Accius in Phil.] Botbe P.
Se. L. V, 1. p. 230. fr. 2. Eundem versum babet Varrò de L. L.VII.
§. 11.: ubi legitur tesca te apportes. Scal. corr.: qui in Lettini tesca,
contra fidem utriusque testis. 28. Tonsillam] v. Paul. p. 123. v.
prymnesius cum annot. 30. cumfigi] configi corr. Urs. ut existi-
mant guida -in, cum fìgitur. suppl. et corr. Scal. 31. Pacuv. in
Medio] Sledo corr. A.' Aug. in mg. Urs. Sed illud probuin est. V.
annot. ad Varr. de L. L. VI. §. 60. Botbe p. 132. fr. 17. De lcclione
huius et Accii versuum v. Suppl. A™. 33. Accius in Phin.] Bothc
p. 236. fr. 5. in vg. codici tribuitur. 34. la-edo] Urs. laeda vg.,
ut in Paulo : nunc in con. neutrum est. Tonsam] Gloss. Labb. :
Tonsae, xùuui.
Qu. XV, 32, 2. I. VII.] v. 39. Mer. Poste] Pone corr. Dac,
recte ut videtur. 3. item] VII, 40. Mer. Pone] quidam apud
Merulam : Prona* 4. exin] vg. Urs. exim cod. 5. Asoìa]
vg. Urs. nasota cod. V. Suppl. Ann. 6. Thymbreum] cod. Ile ih
7. Thymbraeum vg. Urs. Vergil.] Aen. Ili, 85. 8. Tolenno]
tollenno vg., et ita corr. Urs. Rectius scribi videtur tolleno. Cf. Plau-
tus ap. Fest. Qu. XIII, 12, 29. v. reciprocare. Telonem dicit Isidor.
Origg. XX, 15, 3. 11. accius in Neopt.] Botbe p. 222. fr. 2.
12. Au(] haut corr. A. Aug. in mg. Urs. , recte opinor. 13. En-
nius] Ann. II, 26. Mer. se caede] seeedere vg. se caedet corr. A.
Aug. in mg. caedere se Scal. se caedi Urs. optime. secaedere vcl
secidere Dousa. succidam Merula. 16. Tullianum] cf. Varrò de
L. L. V. §. 151. 18. his] iis corr. Urs., ut vg. 19. arbitro]
arbitrio corr. A. Aug. in mg. Urs. 20. iussit] ius sit corr. Scal.
Urs. et Gifanius in Lucr. v. iussa. Post voc. statuendi punctum sustuli,
quod vg. et Urs. babent. 23. taxatores] Dac Festum imperite
taxat. Quae de primis secundisve partibus a designatore sive taxatore
distributis scripsit, omnia falsissima sunt. 24. Tabern.] cf. Paulus
p. 11. v. adtub. et p. 30. v, contubernales. 27. eludantur] con. vg.
claudantur Urs. 27. 28. Tagit] Punctum post boc voc. sustuli,
sicut v. 29. 30. post tagam." 28. Pacuv. in Teucro] Botbe p. 145.
fr. 10. Hic cum aliis verba proxima : et tagam, Pacuvio attribuii.
29. in Hermiona] Botbe p. 125. fr. 14. 34. tabulis] cod. ut vg. :
sed ulis a manu sec. additimi est. tabulas Urs. Supplem. ad illam
lectionem direxi, a Scal. paulo discedens.
ANNOT. PAULI. 1. cannabi] M. canali Gu. , quod non impro-
banduin est. impolito] Lind. e codd. , quem barbarismum Paulo
condonavi, a Fcsto defendi, impoliti vg., quod Urs. in Festum recepit.
12. appellatus] appellatimi M.
ANN. FESTI ad Qu. XVI, 1. repon. . . . destinaverani] Apparet in
pagellis cod. , quas Pomponius Laetus seiunctas ab reliquo libro habe-
bat, describendis ciusmodi versum omissuin esse. De re ipsa cf. Plin.
N. II. XXXV, 2, 2. §.7. Verior vocabuli origo cognoscitur ex Varrone
apud Nonium p. 83, 14. v. cortes. 4. in Catil.] e. 36. 5.
I. IV. hislor.] IV, 9. p. 238. ap. Gerlacb. 6. coierit] conicctus
358
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVHI.
(154)
Tagax furunculus a tangendo dictus. Lucilius : "Et mutonis manum perscribere posse tagacem."
Taminia uva silvestris, dieta quod tana mira sit quam minium. Talus praenomcn erat Sabinorum.
Tanne eo usque. Afrani us : "Tanne arcula tua piena est aranearum."
Talipedare est vacillare pedibus et quasi talis insistere. Tarn in odo antiqui dicebant prò modo.
5 Talia folliculum cepae. Tarmcs genus vermiculi carnem exedens. Taenpoton appellarunt Graeci gemis
scribendi deorsum versus, ut nunc dextrorsus scribimus.
(155) Tar tarino borrendo et terribili.
Aid. vg. 7. Corvinius] Corvinus Aid. vg. Comificius corr. Urs.
At Comificii nomen non Inter oratores Romanos celebratur, sed in ter
grammaticos. Intelligi M. Valerium Messalam Corvinum, qui ad medium
nsque Augusti principatum vixit, vidit H. Meyer. Oratt. fragm. p.209.,
boc argumento usus , quod Quinctil. teste X, 1, 24. Pollio et Messala
eosdem aliquando reos defenderunt, ac Pollionem prò Liburnia dixisse,
idem Quinctil. IX, 12, 34. ostendit. 8. Tabellis] comparatur
Hieronym. Epist. 1,1. 9. cifro] eitrove Aid. vg. cilroque corr.
A. Acc in mg. Urs. : sed v. ann. ad Qu. XIII, 13, 26. 11. 12.
tubellae . . imperatoribus] intelliguntur laureatile tabellae , de quibus
Lamprid. in Severo Alex. 58. 12. Tagax] utitur eo voc. Cic. ad
Att. VI, 3, 1. Gloss. Labb. : Tagax, <pvyiQ-Xov. tangendo] (unendo
corr. Urs. sine necessitate. 13. Ludi.] ap. Dousam XXX, 89. Eun-
dem versum babet Non. p.408, 32. v. tangere, ubi Musconis . . . per-
scribere . . tagacem legitur. Quae si codd. fide comprobantur, Festi
et Noni! concordia vincit , ut haec lectio serranda sit: Et mutonis (in-
tellige est) , manum perscribere posse tagacem (tagacem etiam in Festo
Aid. vg.). Manum tagacem significat ipsum furem, et perscribere codem
sensu, quo conscribere , conscribillare, a Plauto et Catullo ponitur.
Urs. coni. : tnanu . . perscabere . . tagacem. Dac. mutona . . persca-
bere . . . tagacem. Gloss. Labb. : Muttonium , nQopuoxuviov. AovxiXtoc,,
ut recte Vulcanius. 14. Tages] de boc quae traduntur, compositi
Etrusc. rer. Ili, 2, 3. T. II. p. 24. cf. Ili, 4, 5. p. 89. 15. puer]
nescio an exciderit: canis crinibus. 15. 16. discipulinam] discipli-
na™ Aid. vg. 17. Taminia] cf. imprimis Plin. N. H. XXIII, 1, 13.
§.17. Aminaeum vinuni , ab ipso Catone nobilitatimi, non recte im-
ìniscuit Scal. uvae . . genus] uva silvestris generis, et deinde quae
Aid. vg. 19. Talus] exemplum buius nominis est TàXXoq Tvqawoc,
Sabinus , Tatii socius , apud Dionys. Hai. II, 46., ubi TuXog in Lapi
codice legitur. 20. Tulentorum] diflìcultatcs buius loci tetigit
Gronov. de pec. vet. p. 133., Echbel. D. N. IV. p.352.: expediit plerasque
Boeckh. Quaest. Melrol. p. 100. 107. 151. 1S8. 21.22. Rhodium
ci] post baec verba A. Auc. in mg. coni, scribendum esse septem millium.
Si comparaveris Paulum p. 59. Euboicum talentimi mimo Gracco septem
millium et quingentorum cistophorum est, nostro quatuor millium dena-
riorum, qnos numeros Euboico talento nulla ratione idoneos effici posse,
supra monuimus: probabile fit , Paulum in excerpendo Festo Euboicum
talentimi prò Rliodio posuisse , quod cistopbororum numero designatuin
esse probabilius , quam Euboicum , ac cistopbororum et denariornm nu-
meros apud Paulum permutandos, in boc autem Festi loco eos , qui
desunt, ex ilio supplendos esse, hunc in modum : Rhodium et cistopho-
rum quatuor millium, et septem millinm et quingentorum denarium.
Hae rationes mirifice conveniunt cum pondere denariorum , quod Verri!
tempore erat 64 gran. Par. , et cistopborum , si sumere licet, eos qui
240 gran, babent, duplices esse. Nani inter 64 : 120 eadem est pro-
portio atque inter 4000 : 7500. 23. XIT] duodecim millium vg.,
quod Boeckb. p. 151. comprobat. IIX m. corr. Ubs. 24. sex] sex
m. corr. A. Are. in mg. Uks. , iidemqne postea trium m. Non recte,
nam haec Siciliae et Magnae Graeciae talenta paucorem erant numorura.
26. Tamne] Tanne Paulus , recte puto: ut Cicero ostendit cum nobis
pronunciatum esse , ac si scriptum esset cunnobis. Opillus] Opi-
lius corr. Urs. cum vg. 27. Afran.] Botbe A , II. p. 19S. n. 8.
Comparatur Catull. XIII, 8. 28. Thaleae] Thale Aid. Tkalime
corr. A. Auc. Urs. Illud certe non esse librarii vitium, observat C. L.
Scbncider. Lat. Granim. T. I. p. 69. 29. est] ora. Aid. vg. esse corr.
Urs. 30. 31. Talipedare] cf. Paulus p. 11. ▼. Attae.
Qu. XVI, 2, 5. Tammodo] Haec et inferius posila babet vg., non babet
Urs. : qua de re dixi in Praef. I, 2. Attius] significatur Plautus
Trin. Ili, 1, 9. 10. Taliam] Talam mg. A. Aie: ac bisyllabum
id fuisse voc, ostendit versus Lucilii ap. Non. p. 201, 2. v. cepe.
Gloss. Labb.: Talla , xgouurov lÒTVQor. Talassus] intelligitur ta-
lassio, quo de dictum Qu. XV, 26, 28. 15. Tarmes] solus Paulus
babet. Isidor. Orr. XII, 5, 10. 15. termitem babet ligni, tarmimi lardi
vermem. 20. Taepocon] Aid. vg. Tampercon, Taenpocon, Taenplon,
Tahempocon , Temperon, Tempocon , Taempoton mg. A. Acc, quae
lectiones pleraeque in deterioribus Pauli libris rcperiuntur. Toéporehon,
tÒ ìti oo/ov, coni. Io. Croius Observv. in N. T. e. IX. a Clerico lau-
datus. Possis' «tiam Tu in? oo&iov. De ipsa re Marinius Atti dei frat.
Arv. p. 829. 25. Tartarino] Ennii versus est ap. Varron. de L.
L. VII. §. 37.
ANNOT, PAULI. 3. Tanne] boni codd. L^d. Tamne vg. 5.
cepae] vg. Lì\d. cepe codd. Taenpoton] Gc. Li>d. Tacnpolo M.
Taenpocon vg. 6. dextrorsus scr.] Gc. dextro subscr. M. dexlror-
sum scr. vg.
QU. XVI, 1. (187,52-188,29) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XIX. QU. XVI, 2. 359
reponendis cum destinaverant.
||Tabem eam, quae faceret tabescere, apud anti-
quos usurpatum. Sul! us ti us quoque frequenter,
ut in Gatilina, cum ait: uUti tabes plerosque ci-
vium animos invaserat." et in li. IV. historiarum :
"Qui quidem mos, ut tabes, in Urbein coierit." Et
Corvinius-J- prò Liburnia : "Propter hanc tabem atque
perniciem domus totius." || Xabellis prò chartis ute-
bantur antiqui, quibus ultro citro, sive privatim
sive publice opus erat, certiores absentes faciebant. 10
unde adhuc tabellarii dicuntur: et tabellae mis-
sae ab imperatoribus. ||Tagax furunculus a tangen-
do, cuius vocaboli Lucilius meminit : "Et mutonis
manum perscribere posse tagemf." ||Tages nomine
Genii fìlius, nepos lovis , puer dicitur discipuli- 15
nani dedisse aruspicii duodecimi populis Etruriae.
llTaminia uvae silvestris geuus videtur Verrio
dieta, quod tam mira sit qua ni minium.
||Talus in Sabinorum nominibus praenominis
loco videtur fuisse. || Talentorum non unum genus. 20
Atticum est sex millium denarium. Rko-
dium et Gistophorum quatuor millium , et quin-
gentorum denarium f. Alexandrinum XII. f dena-
rium. Neapolitanum sex denarium. Syracusa-
num tri u mi denarium. Rheginum victoriati. 25
|(Tamne eo usque, ut Aelius Stilo et Opillusf
Aurelius interpretantur. Itaque Afranius : "Tamne
arcula tua piena est aranearum/' ||Tbaleae
nomen dictum est f alii ab aetatis flore aiunt,
alii, quod carmina semper floreant. UTalipe- 30
dare antiqui dicebant prò vacillare pedibus
lassitudine, quasi qui trahit pedes, ut
talis videatur insistere aut identidem
tollero pedes
EMEND. LECT. Qu. XVI, 1, 7. Corvìnus. li. tarjacan.
rium. IZ.XIIm. 26; Opilins... 29. esse. Qu. XVI,
5 UTammodo antiqui ponebant prò modo, ut Attius
"Tammodo, inquit, Praenestinus. .....
||Taliain Gornifìcius posuit, unde et Talassus.
Taliam alii folliculum cepae.
Tarmes
||Taepoconf soliti sunt appellare Graeci genus
scribendi deorsum versus, ut nunc dextrorsum
scribimus.
|| Tartarino cum dixit Ennius , horrendo et terribili
Verrius vult accipi, a Tartaro, qui locus apud inferos.
LI. XX. INCIPIT.
11. est eistophorum IV. m. et VII. m. quimj enlorum dena-
1, 20. T o épor e/iou?
560 QU. XVI, 3. FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XX. QU. XVI, 4. (188, 50 - 189, 31.)
sitivam t quandam, cui subiungimus quarti , f ut cum
dicimus, tam egregium opus tam parvo pretio
venisse, id est sic ut apud Graecos quoque ovtojs àyctSóv.
Itera ex contrario ei dicimus, quam malus Homerus, tam
5 bonus Cherylusf poeta est. At antiqui tam etiam
prò tamen usi sunt, ut Naevius: "Quid-j- si taceat,
dum videat, tam etiam sciat, quid scriptum sit." En-
nius: "Illae meae tam potis pacis potiri." Titinius:
"Bene cum facimus, tam male subimusf, ut quidamf
||Tame in Carmine positum est prò tam. 10 perhibent viri/' Item : "Quanquam estis niliili , tam
escatorf simul vobis consului." || Tandem quom signi-
ficat aliquando , interdum tamen ex supervacuo po-
nitur, ut apud Ter. in Phormione, quom ait: "Ita
ne tandem uxorem duxit Antipbo iniussu meo?"
15 non enim hic tempus ullum significat. At Cicero
etiam duplicat temporalem significationem , cum ait :
"Tandem aliquando." || Tauri verbenaeque in commen-
tario sacrorum significat ficta farinacea. || Tama
dicitur, cum labore viae sanguis in crura descendit et
||Tauriumaesdicunt, quodin ludos tauricosfconsumitur. 20 tumorem facit. Lucilius: "Inguenne existat, pa-
pulae , tama , ne boa noxit." [j Taenias Graecam
vocem sic interpretatur Verrius, ut dicat or-
namentum esse laneum capitis bonorati, ut sit
apud Gaecilium in Androgyno : "Sepulchrum plenum tae-
25 niarum, ita ut solet." et alias: "Dum taeniam, qui
volnus vinciret." Ennius in Alexandro: "Volans de caelo
cum corona et taeniis." Accius in IVeoptolemo :
"f Decorare est satius, quam urbem exeneisf." ||Tae-
dulum antiqui interdum prò fastidioso: interdum,
3Q quod omnibus taedio esset, ponere soliti sunt.
||Tatium occisum ait Laniviif ab amicis
eorum legatorum, quos interfecerant Tininif la-
trones, sed sepultum in Aventiniensi laureto.
. . || Tam significationem habet, cum ponimus praepo- Quod ad significationem verborum non magis per-
EMEND. LECT. Qu. XVI, 3, 20. Taurios. 34, 1. propositiv am. Qu. XVI, 4, 1. hic plora exciderunt. 5. Choerilus.
6. Qui. 9. eupimus. quidam. li. tcn.ifor. 28. Addc Tumuìum. taeniis. 31. Lavinii. 32. Tixlianx.
(155)
PAUL! DIACONI EXCERPTA. LIB. XVIII.
361
Tarn significatìonem Iiabet propositivam, cui subiungimus quam, ut: tam bonus Choerilus, quam malus Homerus. Tarn
etiara prò tanica usi sunt.
Tandem quii in significet aliquando , interdura tamen prò supervacuo ponitur, ut ait Terentius : "liane tandem uxorcm
duxit?" Cicero etiam duplìcat temporalem significatìonem , quuin ait: "tandem aliquando."
Tama dicitur, quum labore viae sanguis in crura descendit et tumorcm facit. Lucilius : "Inguen ne existat, papulae, 5
tama ne boa noxit."
Taedulum fastidiosuin , sive quod omnibus est taedio.
ANNOT. PESTI. Qu. XVI, 3, 10. Tamé] hic ex vg. ad arbitrium
mcum posui , cum apud Ur.s. non legatur. Tame dictum est ut cume,
quod e Saliaribus carminibus affert Terent. Scaurus p.2261. P. Etiam
Me in Carmine dictum esse de Saliari, existimat Scal. Tamde prò
Tame scribendum esse opinatus est Lipsius Ep. Qu. Ili, 20. p. 183.
20. Taurium] etiam hoc non alio iure hic posui. tauricos] taurios
corr. A. Aog. in mg., recte. Cf. Qu. XV, 26, 15. 34. 1. prae-
positivam] propositivam, posiiivam corr. A. Auc in mg. • Illud verum
existimo, ita ut prop ositi vum subiuncto vel relativo opponatur. Caete-
rum Festi scntcntiam gravius alice tam esse suspicor ; nam his non con-
venit exemplum : tam egreginm opus etc., sed illud apud Paulum : tam
bonus Choerilus , quam malus Homerus. Deinde dictum puto de par-
ticella tam , non addito quam ; tertio loco de praemisso quam et sub-
iuncto tam.
Qu. XVI, 4, 5. Cherylus] Choerilus corr. Urs. Cf. Horat. Epist.
II, 1, 232. 5. 6. tam ... prò tamen] cf. Max. Schmidt de pro-
nomine p. 91. 6. Naevius] Novius vg. in contexto, Naevius in mg.
Bothe P. Se. L. V, II. p. 56. Novii ine. 6. Quid] Qui corr. Urs.,
ut vg. babet. Si tam non liquescit, verba inde a Qui usque ad sciat
senarium eQìciunt. Meursins, Exerc. crit. P. I. in Pseudol. e. 3., ob
eam caussam tame scribit, nimis antique. 7. quid scriptum sit]
quod scriptum est A. Aeg. in mg. 7. 8. Ennius] Hermannus in
Eurip. Hecub. 277., a Lind. adductus , versum emendavit : Illa me
Tam potis pacis potire , ad exemplum Euripidei: Tainrj yiyrj&a xclirt-
Xr]&-o(iiu xaxóiv. Nescio, an ei sententiac non conveniat tam prò tamen.
Bothe V, I. p. 71. fr. 31. 8. Titinius] Bothe V, II. p. 74.- fr.
ine. lo. 9. male subimus] male audimus corr. Lipsius Epist.
Quaest. Ili, 20. p. 183. malae fuimus Dac, scilicet auctore Meursio
Exerc. crit. 1. 1. : sed utrumque numeris , qui manifesto trochaici
sunt , disconvenit. Rectius male sapimus Bothius : non minus tamen
sensui et versui congruere videtur cupimus. quidam] quidem corr.
Lipsius, rectissime. 10. Item] Bothe p. 74. fr. 14. Quan-
quam] quam «orr. A. Aug. in mg. Urs. : nescio quam ob caussam.
Videtur in scnario : Quanquam . . simul , vocabulum disyllabum exci-
disse. 11. escator] ecastor corr. A. Aog. in mg., ubi ecasta scriptum
est. ea me castor corr. Urs. Sed ea alienum est. 13. Terent.
in Phormione] IL 1, 1. (Lind. non recte 4, 66.), ubi Donatus eandem
profert sententiam. 15. Cicero] in Catil. Il, 1. Aliter de hoc
loco Nonius p. 405, 31. 17. Tauri] cf. Lobeck. Aglaoph. p. 1081.,
ubi hoc Festi testimonio commode uti poterat. 18. Tama] cf.
Paulus p. 67. v. flemina. 20. Lucil.] fr. ine. 21. apud Dousam.
Lucretius mg. A. Adg. Sed Lucretius quanquam voc. tama usus est
IV, 954. , versum tamen illuni non habet. Inguen ne] disiunge,
ut apud Paulum scribitur. Vg. et Urs. coniunxerunt. 21. boa]
cf. Paulus p. 25. v. bova. 24. Caeeilium] Bothe V, IL p. 129.
fr. 1. Spengel. Caecil. fragm. p. 12. Taeniae sepulcrorum nunc in
sexcentis vasculis pictis conspiciuntur , ut opus non sit Scaligerum re-
fellere , qui fascias , quibus cadavera apud Aegyptios et interdum etiam
in Graecia involvebantur , (Hesychii xrjqtiaq,) intelligit. Cf. Varrò de
L. L. VII. §. 24. Infulae autem non sunt ràivlai, sed a%é/j,/j,ara, 25.
qui] qua corr. Urs., non recte. De hoc instrumentali qui iam alibi
dictum est. Versum dictum puto de taeniis , quibus mortuorum
vulnera tegebantur , coli. Eurip. Phoeniss. 1669.: ali. a/icpl TQuvfiu.T
uygiu Ttkafibivaq flcdiVv. 26. vinciret] petit addit Aid. vg. , com-
mode, sed quo ex fonte, non constat. Caeterum hic versus non Caecilii
esse videtur. Ennius in Alexandro] Bothe V, I. p. 33. fr. 3. In-
tellige Victoriam , eadem piane specie , qua in numis Syracusanorum
perpulcris. 27. Aecius in Neoptolemo] Bothe p. 222. fr. 5. 28.
Decorare] Deos ornare coni. Fruter. Verisim. II, 5. et Grotius. Sed
probabiliter Dac. existimat , sepulcrum opponi urbi , et acute Bothius :
Aecius in JSeop. Tumulum decorare olim scriptum fuisse cornici!.
exeneis] taeniis Aid. vg. al. e taeniis Urs. in mg. 28. 29. Tae-
dulum] voc. alias incognitum. 31. Tatium] cf. Liv. I, 14. ' La-
nivii] Lavinii corr. Urs. , ut habet vg. Lanùvius Aid. 32. Tinini]
Tatiani corr. Urs. , ut legitur in Aid. et vg. 33. Aventiniensi]
Aventinensi Aid. Aventino vg. De hoc sepulcro dicit Varr»odc L. L.
V. §. 152.
ANNOT. PAULI. 3. tamen] om. Gu. Lia». Sed id Festus ipse
cum M. conspirans tuetur. 6. ne boa nóxit] proxime accedit ad
hanc lectionem, ex Festo restitutam, M. ne bo anoxit, deinde Gu. ne
bo anxit.
362
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVIII.
(155)
Tap villa dieta est Ics quaedam de conviviis.
Termonem Enuius términuin dixit.
Tersum dicra serenimi.
Teres rotnndus in longitudine.
5 Tormentimi apud Plautum dctriinentum.
Tempestatene prò tempore frequenter dixerunt antiqui.
Tempesta tempestiva.
ANNOT. FESTI. Qu. XVI, 5, 1. 2. et et postea iam et] om. vg.
Dac. putat deìnceps dici de libris priscorum verborum, quos supra Qu.
XI, 4, 10. v. porriciam pollicebatur. Sed liaec de Tatio ncque ad
prisca, neque ad ea verba quae in usu sunt pertinent. 3. 4. formantur]
om. vg., non Aid. De ré cf. nunc Voss. Mythol. epist. II, 34., ne ad
arcbaeologiae tbesauros provocem. 5. in XH.] Dirlssen de XII
tabb. p. 516. 6. rupif] rapii Aid. rapserit vg. ruperit, vel rupit
corr. A. Atic in mg. Urs. in mg. : f. rapsit. al. rapit. Idem in an-
noi, rapii esse in libro ms. affirmat. Rupit est apud Geli. N. A. XX,
1.: alioquin rupsit placeret, quod Turnebus probavit, Advers. XV, 15.
significete vg. significai Urs., errore puto. 8. 9. Tarqnitias] Tar-
quinias Aid. Tarquinius et Tarquitius nomina saepius permutantur,
neque origine multum differre videntur. Scalarum autem earum nulla
nientio nisi haec Festi. 10. appellatasi Pietas mg. A. Aug. 11.
existimari] Vcrrius addit Aid. vg. esse] etiam Aid. vg. 12. Mettel-
lina] Metellina vg. Significatur aedis Iovis Statoris in Portieu Metelli.
13. virginis] cf. supra Qu. XV, 18, 17. v. saxum Tarpeium. 17.
ea] excidisse videtur portae mentio. 20. Tappulam] Tapullam
Aid. vg. : sed in mg. A. Are. bis corrigit Tappulam. Hic enim eam
legem dictam putavit a Villio Tappulo, (non Tappula) consule a. u. e.
554. : cui opinioni plures dubitationes obstant. Milli Tapullam scri-
bendum videtur propter Lucili! versum. Meursius Excrc. crit. P. II,
III, 2. scribendum putat Tapuliam , mirifica i*alione : scilicet tapulum
veteribus mcnsam significasse , bine nostrum ortum esse Tafel. Nunc
doctius , saepe non cautius etyma captamus. 21. Lucilius] fr.
ine. 46. ap. Oousam. 22. concere] conccrae prò congerae, congerrae
scriptum esse putat Scal. Recte; ita supra apud Paulum p. 32. ger-
rones audiebant cerrones. congerae corr. Urs. concoenae Vossius. Cf.
supra Qu. XIV, 2. p. 106, 29. v. sodalés. opimi] optimi scriben-
dum puto, ut fiat senarius versus. 23. Termonem] terme», ab Accio
dictus terminus teste Varrone de L. L. V. §. 21. terminibus Labct
Hyginus agrimensor in cod. Arceriano, fol. 117 a. V. Rbenan. Iurispr.
Mus. T. V. fase. XIII. 24. Ingenti] in Ennii Annal. VII, 53.
apud Mcrulam. 25. Hortatore] Annal. VII, 41. posuit Menila.
28. quam . . termo] qui iam . . termo est Aid. et vg. (nisi quod bic
quam legitur). Sed iam additum videtur ad numeros explendos, nec-
dum sana ulla sententia ex boc versu adhuc producta est. Trien-
tem tertium] cf. supra Qu. XV, 22, 9. v. sesterti. 27. se] om.
Aid. vg. 28. T. Quintius Dict-ator] de eius triumplio et tabella
triumpbali Liv. VI, 29. Cf. Niebuhr. H. R. II. p.66L Titulum ipsum
a Livio servatum esse, et eum ad modum scriptum fuisse ac Niebubrius
ccnset p. 662., non credibile est. Ex Festo enim intelligitur , boc
ipsum fuisse in titulo , quam ob caussani coronam , quae trieutem ter-
tium pondo baberet, vovisset. Nam verbum scripsit tabellam triumpba-
lem significare manifestum est. 29. decimam] deditione coni. Urs.
in annot., perperam. 30. in] om. Aid. vg.
Qu. XVI, 6, 1. qnadrans quartus] quartus quadrans Aid. vg. Illud
A. Acg. recte ita explet : quadrans, quartus - quadrans dicitur. Idem
velie videtur Urs. in annot. Perperam Dac. : si tres asses sunt et
quartus quadrans adiicitur , quartus quadrans tantum numeratur. Ne-
que boc admittit ratio versuum, quam restitui. Apparct enint, baec in
ambustam paginae partem incidissc. 2. 3. Tersum . . ail] Appa-
rct ex iisdem rationibus, eum, qui Laeti sebedas exseripsit, bic quaedam
supplesse coque ipso sententiam obscurasse magis quam dilucidasse.
Genuina existimo tantum baec esse : Tersum . . . dietimi et .se . . .
ait, et totam enunciationem sic fere refingendam: Tersum diem prò se-
reno dietimi - Aelius ait (sive alius quisquis fuit grammaticus) : nee
tamen - se Antere rei auctorem ait - Verrius. Barth. Adv. XXXIX,
11. coni.: hai/ere Verrius rei. Ab Aid. v. 3. abest. 4. Tereti-
natibus] populus piane incognitus. au^ì vff- om- UKS- 4-6.
Tercde . . . debuisse] baec ducta ex vg. om. Uas. Structuram biare
apertum est; unde lacunas male expletas colligo. Refinxcrim baec:
Teretinatibus qui a /fumine Terede (?) - dietimi putant , eos rcfel-
lit - syllaba eius tertia mutata - quae ostendit , non Teretem sed -
Teretum scribi debuisse. Dac coni.: et prò Tereti Teredi seribi de-
buisse. 7-10. Haec non extant in vg. Apparet, v. 9. 10. Laelum
resarcinasse; vv. 7. 8. lacunas mini supplendas sumpsi. Cf. supra
Qu. XII, 13, 32. v. puls. 8. tì-ipudiat-ium] scribe : tripudiantium.
13-15. Taminare . . . Mutate] etiam baec om. vg. Taminare etiam
e notis Tironis allertar. 15. est] om. vg. 20. Termentum]
baec e vg. ducta, desunt apud Urs. Intclligi versum Plauti in Bacchid.
IV, 9, 5., Canterus, Salmasius, alii recte videntur statuisse, quanquaui
codd. ibi tormento tuentur.
ANN. PAULI. 6. Tempestatem] cf. Paulus p. 82. v. intempestam.
QU. XVI, 3. (189, 30- 191,1) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XX. QU. XVI, 6.(191,1-12) 365
tlnet, quam plurima alia et praeterita iam, asses sunt et quadrans, quartus quadrans dicihir.
et deinceps quae referentur. || Taurorum specie ||Tersum diem prò sereno dietimi ab antiquis necf
simulacro fluminum , id est cuni cornibus for- se habere rei auctorem ait.
mantur j quod sunt atrocia ut tauri. || Talionis || Teretinatibus, qui a flumine Terede dicti, existimantur
mentionem fieri in XII. ait Verrius hoc modo : "Si mem- 5 et syllaba eius tertia mutata, et prò Terede
brum rupit, ni cum eò pacit, talio esto." neque Teram scribi debuisse.
id quid significet, indicàt, puto quia notimi ||Tripudium cernitur in auspi-
est. permittit enim lex parem vindiefam. ||Tarqui- ciis in exultatione tripudiat - ium f pullorum^ dictum
tias scalas, quas rex Tarquinius Superbus fecerit, a terra pavienda, nani pavire est ferire,
abominandi eius nominis gratia ita appellatas esse 10 a quo et pavimenta, id ex Graeco, quod ìlli
ait volgo existimari. ||Tarpeiae esse effigiem ita ap- TtuteiP, quod nos ferire
petlari putant quidam in aede Iovis Mettellina \, mum intactus usur f ......... .
eius videlicet in memoriam virginis , quae pacta || Taminare violare sacra ; Itine attaminare
a Sabinis hostibus ea , quae in sinistris mani- et contaminare dictum , videlicet
bus haberent, ut sibi darent, intromiserit eos cum 15 ilintate. ||Teres est in longitudine rotun-
rege Tatio, qui postea in pace facienda caverit datum, quales asseres natura ministrat.
a Romulo, ut ea Sabinis semper pateret. || "Tarn perit
quam extrema faba." in proverbio est, quod ea plerumque
aut proteritur, aut decerpitur a praetereuntibus.
|| Tappulam f legem convivalem ficto nomine conscripsit 20 ||Termentum prò eo, quòd nunc dicitur detri-
iocoso Carmine Valerius Valentinus, cuius m. Lucilius mentum, utitur Plautus in Bacchidibus.
hoc modo: "Tappulamf rident legem concere opimif."
||Termonem Ennius Graeca consuetudine dixit,
qiicni nos nunc terminum hoc modo: "Ingeriti vadit
cursu, qua redditus termo est." et: "Hortatore bono 25 Tempestatem .
prius, quam finibus termo." ||Trientem tertium pondo
coronami auream dedisse se Iovi donimi
scripsit T. Quintius Dict-«for, quom per novem
dies totidem urbes et decimam Praeneste cepisset. id
significare ait Gincius in Mystagogicon L. II. duas 30 Tempesta . . ,
libras pondo et trientem, qua consuetudine hodieque
utimur, quom lignum bes aiterum dicimus, id est
pedem et bessem latitudinis habens 5 et sestertium ,
id est duos asses et semissem tertium. item si tres
EMEND. LECT. Qu. XVI, 5, 12. Metellina. 20. Tapullam. Item v. 22. 22. congerrae optimi. Qu. XVI, 6, 2. Inter
potata lectio. 8. tr.ipudiantium. ,
' Zz*
364 QU. XVI, 7. (191, 12 -15) FESTI SCHEDAE AP. LAETUM. L. XX. QU. XVI, 8. (191, 15 -192,14)
Tinia
UTensam ait vocari Sinnius Capito vehiculum,
quo exuviae deorum ludicris Circensibus
in circum ad pulvinar vehuntur. fuit et
ex ebore, ut apud Titinnium in Bar-
bato, et ex argento.
Teme
rare
||Tertium, quartum difFerre ait a tertio, quarto,
quintusf: quod quid factum sit significai.
|| Temetum vinum ;
Plautus in Aulula ria : "Cererin',
Strobile, has facturi nuptias ? qui ? quia temeti nihil al-
latum video." Pomponius in Decima : "Non multi
temeti, sed plurimi." Novius in duobus Dossenis :
"Sequiinini preminate f , sequere temeti timor."
idem in Funere: "Agite, exite, temulentam tol-
lite." et in Surdo: "Filias habeo temulentas, sed
eccas video incedere." Afranius in Consobrinis :
5 "Poi magis istius temulentae, futilis." || Tintinna-
re est apud Naevium hoc modo : "Tantum ibi mo-
lae crepitum faciebant, tintinnabant compedes."
et apud Afranium : "Ostiarii impedimenta tintin-
nire audio f." ||Tributorum conlationem, quom sit alia
10 in capite f, illud-j- ex censu, dicitur etiam
quoddam temerarium , ut post Urbem a Galh's cap-
tam conlatum est, quia proximis XV annis cen-
sus alias -f- non erat. Item bello Punico secundo
M. Valerio Laevino, M. Claudio Marcello cos.,
15 quom et Senatus et populus in aerarium, quod lia-
buit, detulit. || Tentipellium Artorius putat
esse calciamentum ferratum, quo pelles exten-
duntur , indeque Afranium dixisse in Promo :
"Pro manibus credo babere ego illos tentipellium."
20
30
ait Verrius existimare, id medi
Titinium
camentum esse, quo rugae extendantur, quom
dicat: ' 'Tentipellium inducitur f , rugae in o-
re extenduntur f " : quom ille Too7ttxajs dixerit.
|| Tignimi non solum in aedificiis, quo utuntur,
25 appellatur, sed etiam in vineis, ut est in XII: "Ti-
gnum iunctum acdibus, vineave, et concapi t-j- ne
solvito." || Tela proprie dici videntur ea,
quae missilia sunt. ex Graeco videlicet translato
eorum nomine, quoniam illi ryXóSsv missa di-
cunt, quae nos eminus. sicut arma ea, quae ab hu-
meris dependentia retinentur manibus, quon-
iam quidem non minus in nobis eam partem
corporis armum vocari existimandum est, quain
in brutis animalibus.
j Tigillum
sororium.
EMEND. LECT. Qu. XVI, 7, 26. Sinnius? Qu. XVI, 8,1. i prae, mi nate. 8. 9. Tini, ianitoris impeci, audio,
capita aliud. 13. actns. 22. iti due is? 23. adde tuae. 26. vineaeve e concape.
10
(1S5)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVIII.
563
Tinia vasa vinaria. Tensa vebiculum argenteum , quo cxuviae dcoruni ludis Circensibus in circuiti ad
pulvinar vehebantur. Teme rare violare sacra et contaminare, dictum videlicet a temeritate.
Teme timi vimini, unde temulentus et temulentia. Tintinnire et tintinnabant Naevius dixit prò sonitu
tintinnabuli. Tentipellium genus calciamenti fcrratum , quo pelles extenduntur.
ANNOT. FESTI. Qu. XVI, 7, 10. Ternata] Lune articulum as-
gumpsi e vg. : om. Urs. De ipsa re cf. Serv. in Virgil. Aen. I, 21.
Ps. Ascon. in Verr. II, 1, 59. §. 154. p. 200. Orell. 13. Titinn.]
Bothe P. Se. L. V, II. p. 60. fr. 10. 25. Tertium etc.] vg. : om.
Urs. Cum Paulus id voc. non habeat, certo loco collocar! nequit.
26. (jiiintus] cos. cori-. A. Auo. in mg. Milli nomen grammatici , puta
Sinnii, inesse videtur. Sed cum linee manifestimi sit ex ambusta pa-
gellae parte sumpta esse , vana esset opera in corrigendis bis reliquiis
posita. 30. Temetum vinum] Haec posui ubi posui, quoniam non
integra esse apparet: nam excidisse ostendit Paulus baec saltem : unde
temulentus. 31. Plautus in Rullìi.] II, 6, 6. Cererin . .
nuptias] om. vg. , sicut v. 34.: video. Quapropter haec ab Urs. ex
Plauti exemplaribus addita suspicor. Ex computatione lacunarum ve-
risimile mihi fit, Festum baec tantum posuisse : Cererine fachiri nuptias?
33. Pomponius in Dee] Bothe p. 108. fr. 2. 34. Novius in du.
Boss.] Botbe p.44. De Dosseni persona dictum est in programm., quo
acad. Georgia Augusta v. 111. Mitscherlichio L muneris annos gratulata
est p. 8.
Qu. XVI, 8, 1. preminate'] prae. mi nate corr. Scal. i prae , mi
nate, Dac, probabiliter. Si vos in fronte addideris , bellus exit tetra-
meter. 2. idem in Funere] Botile p. 46. temulentum] temu-
lentiamque corr. Urs. , sine iusta caussa. Versui trochaico vel prima
vel ultima pars deest. 3. et in Surdo~\ Botbe p. 53. Et bic est
te trame ter , nam eccas pronunciamone corripitur. 4. Sfrati, in
Consobr.] Bothe p. 163. fr. 2. 5. 6. Tintinnare"] Titinnire vg.,
tintinire in mg. Cf. Non. p. 40, 13. v. titinnire. 6. apud Naev.J
Botbe p. 24. fr. ine. 18., cui in Tantum fabulae nomen latere videtur.
Sed versus, ut nunc est , bonus est tetrameter iambicus, quo ergastulum
describitur. 6. 7. ibi molae] ubi molle vg., ac Scal. banc lectio-
nem explicare conatur, sed frustra, niollem corr. A. Aoc in mg. 7.
tintinnabant] titinnabant vg. , sed in mg. tintinabant. 8. si frati.]
in Vopisco, p. 193. fr. 5. ap. Botb. Non. p.40, 14. eundem versum ad-
scripsit, sed ita: Titinnire ianiloris impedimento audio. Eique ipse cum
aliis hoc certe loco maiorem fìdem habeo , ut bic efficiendus sit tetra-
meter: Tintinnire ianitoris impedimento- audio. Impedimenta catenae
sunt. 8. 9. tintimi.] titinnire vg. 9. Trib. eonlationem] Trib.
conlatorum coni. Huschbius de Serv. p. 490., et deinde aliud. 10.
in capite] in capita vel ex capite corr. Dac. illud] alia vg. Urs.
in mg. •. al. aliud. Hoc recte , ita ut ad tributimi trabatur , ut postea
quoddam. 12. XV annis] quinque mg. A. Auo. 13. census
alius] census populus corr. Urs* factus addit Dac. post erat. census
actus corr. Niebuhr. H. R. T. II. p.675. ann. 1322., qui in rem ipsam
acute inquirit. Cf. Festus ipse p. 2, 2. v. matronis. 14. M. Val.
. . Marcello] coss. a. u. e. 543. De hac re v. Liv. XXVI, 36. 15.
16. quod liabuii] videlicet omne aurum , argentimi, aes. potuit corr.
Urs., sine iusta caussa. 18. indeque] idem vg. iti Promo]
in Primo corr. Urs., ut A. Auc. habet in mg., temere. Bothe p. 186.
fr. 3. Versui trochaico deest prima syllaba. 20. Titinium] Bothe
p. 74. fr. ine. 15. 22. inducitur] Jnducis vg. , sed Inducitur in
mg. Nescio, an illud Titinnii sit: certe sic, si post extenduntur cum
Dac tuae additur, senarius fit. Forcellin. in Lex. voce, rugae in ore ext.
glossema habet, sine caussa satis proba. 23. quom Me rqoit. dixe-
rit] Fcsti iudicio Verrium reprehendentis recte obloquitur Scal., tentipel-
lium observans esse Graecorum Tzrdvoi&Qov. Sed Afraniùm prò Titinnio
appellavit eoque. Dacerium in errorem induxit. 25. in XII.] cf. Dirbsen.
de XII tabb. p.433., imprimis ex scriptoribus ibi allatis Ulpian. in Dig.
XLVII, 3, 1. §. 1. de tigno iuncto. 27. vineave] vineaeque vg. Maxime
placet: vineaeve. et concapit] et concapu vg., sed in mg. concapet V.
C. copulo corr. A. Aug. in mg. et Urs. concapes omisso e< corr. Scal.,
idque a capite vineae, id est radice, dictum existimat: qua in quae-
stione multa miscet sedulo distinguenda , et Argeorum apud Varronem
sacris non recte utitur. Maxime autem, Scaligero ne assentiamur, pro-
bibemur Ulpiani verbis : Lex XII tabb. neque solvere permittit tignum
furtivum aedibus vel vineis iunctum , quibus ostenditur dativum vineae
in ipsa lege structura coniunctum fuisse cum participio iunctum. E
sexcentis philologorum et Ictorum maxime coniecturis , quas Dirksenius
collegit, memorasse sumeiat Cuiacii lectionem : et concapitum sive con-
captum, quanquam ipse eam Scaligeranae posthabuit; Gothofredi: ne con-
cape et; Bosii : e compare. Eodein scnsu arbitror scribenduin esse: e
concape, ut concapis, ad eundem modum, quo procapis (Paul. p. 123.)
i'ormatum, continuam iuncturam significct. Huschkius in comm. de tigno
iuncto p. 24.: Tignum iunctum aedi 'fido vineave sei concapit, ne solvito.
Ccnsor eius in Bicbteri Ann. 1838. p. 395. audacius provectus: si vin-
dicit. 27. Tela] idem etymon exponit Serv. in Aen. Vili, 249.
28. translato"] om. vg., sed deesse nequit. 31.32. quoniam] quando vg.
33. quam] om. vg.: sed in mg. habet: est, quam arma. 34. Lacunam
significat Urs. : Dac. supplet : in equis. Armum etiam in hominilms
dictum esse constat, v. Paulus p. 2. v. arinillum, cum annot. Tig il-
luni sororium] plura non habet Urs. aut vg. , ut ea in extrema pagina
fuisse appareat.
566
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVIII.
(155)
Tegillum cueuliunculuin ex scìrpo factum. Plautus : "Tegillum mìhi aret, id si vis, dabo."
Tiberis fluvius dictus a Tiberino rege Albanorum , quod in eo cecidisset. Tibris a Tibri rege Tnscorum.
Tibicines in aedificiis dici cxistiinantur a similitudine tibiis canentium, qui ut cantantes sustincant, ita illi aedi-
ficiorum tecta.
5 Tippula*^ bestiolae genus sex pedes babentis , sed tantae levitatis, ut super aquam currens non desidat. Plautus:
(106) "Neque tippulae-j- levius pondus est, quam fides lenonia."
Tcsticulari est iumentis maribus feminas, vel marcs fcminis admovere, licet alii dicant testilari.
Tifata iliceta. Romae autem Tifata curia. Tifata 'etiam locus iuxta Capuani. Tbiasitas sodalitas.
Titilli milites appellali tur quasi tu tuli, quod patria ni tuerentur, uude et Titi praenomen, ortum est.
10 Titiensis tribus a praenomine Tatii regis appellala esse videfur. Ti ti a quoque curia ab eodem rege est dieta.
Tetini prò tenui. Tbraeces gladiatores a similitudine parmularum Tbraciarum.
Tryga antiqui vinum appellabant , unde trygetus adbuc dicitur.
Titivillitium nullius significationis est, ut apud Graecos /SXìtvqi et oKivdaiJjóg. Plautus: "INion ego istuc verbum
empsiculem* titivillitio." Trabs proprie dicitur duo ligna conipacta.
ANNOT. PAUL1 ad p.365. 1. Tinia] Tinae con-. Scai. Coniect.
in Varr. de L. L. 31, 30. (p. 54.) e Vairone de Vita P. R. apud Non.
p. 544, 6. fina Forcellin. in Lex., ut extat in not. Tiron. 4. quo
pelles extend.] om. Lind. , non monito lectore. Est in ed. vet. vg.
ANNOT. PAULI p. 366. 1. Tegillum-] cf. Non. p. 179, 1. cu-
culiunculum] ita boni libri. Sic cuculio, non geminata liquida, Cato
de R. R. 2. Plautus] Rud. II, 7, 18., ubi legitur: Tegillum eccillud
mihi unum arescit. 2. Tiberis] eadem Paulus supra p. 4. v. Albula.
cecidisset] ceciderit M. Tibris] vel Tiberis vg. Haec Festus
de eodem Tiberi fluvio scripsit , sed Paulus de alia re dieta putavit.
Tibri] Tiberi M. Tbebrim Veientum regem dicit Varrò de L. L. V.
§. 30., qui item ut Festus utramque opinionem attulit. 3. Tibie]
aliter, sed parum perspicue, Scbol. in Iuvenal. Ili, 193. Gloss. Labb. :
Tubicines (scr. Tibie.) in berrò (sic) , àvTijXly.sg (scr. dvxijqidiq) , ào/.oi.
5. Tippula] cf. Non. p. 180, 9. Varronis qui ibi laudatur versus: Ut
levis tippula lymfon frigidos transit lacus , qui tetrameter troebaicus
est, et Plauti qui a Festo proponitur, e Persa II, 2, 62., iisdem numeris
conceptus, demonstrant tipulla vel tippulla scribendum esse. Cf. Scal.
Coniect. in Varr. de L. L. 76, 13. (p. 139.). 6. fides lenonia] fide,
i. e. fidei, lenoninc corr. Dac. : sed nominativus bene se Label. 7.
testilari] vg. testillari M. teseilari Lind. cuin Go. testilari a testibus,
ut testiculari a testiculis. 8. Tifata] v. Paulus p. 38. v. curia
Tifata. De collibus Tifatis in Campania Mannert. G-eogr. IX, I.
p. 771. Thiasitas] vox hybrida, facta e Graeco &iaooq. Thiasotas
sodalcs coni. Vossius, Dac Thiasitas (S-iaalraq prò Q-iaaoWaq) sodalcs
Forcellinus. 9. tutuli] tuituli Bartbii liber, Adv. XXXIX, 11.
10. Titiensis] Titienses Livio I, 13. Tatienses Varroni de L. L. V.
§. 55., Tities Propcrtio IV, 1, 31. Tùia] una, puto, ex veteribus
curiis, de quibus Festus Qu. IX, 24, 6. 11. tetini] cf. Qu. XII,
22, 25. v. purime. Thraeces] vg. Tkreces codd. Illud ex
Graeco Ogicxig eadem ratione , qua tragoedus ex TQayojdòg ortum puto,
ante Ciceronis saeculum , quo i illud ex pronunciatione evanuit. Nani
quod in annot. Varron. de L. L. V. .§. 14. VII. §. 34. putaveram,
Thrcca ex Iadc adscitum esse, id nunc video, minus probari posse.
.Gladiatori buius generis etiam in Ululo apud Murator. p. 611, 2. Orell.
2576. nomen est TRAECI. Plura componunt Forcellin. v. Tbraex, Ga-
raton. in Cic. Philipp. VI, 5, 13. 12. vinum] mustum rectius di-
xisset. tì-ijijetus adirne dicitur] intellige vindemia. 13. titi-
villitium] vg. titibillitium boni codd., postea tittibilicio M. tittibillico
Gu. Cf. Fulgentius p. 562, 26. , quem textivillitium scripsisse putat
Turneb. Adv. XVI, 3. fiXirvm] baltiri M. Gì., unde Liso. /J«/.r^>t
fecit. Sed BAITYPI a librariis Graecae literaturae non assuetis facile
corrumpi poterat in BALTIRI. Ac ptixvQi cum voc. erzodauó? etiam
ab Etymol. M. p.201, 1. et Hesycbio v. rttiTVQiov componitur, ad musi
cos sonos barbarorum instrumentorum effingendos. BàJxvqi restituii iam
Fulvius ab A. Auc. consultus. oxnóayóg] corr. idem, scindabsos
M. Go. oxivóaX,uóq coni. Dac, imperite. Plautus] Cas. II, 5, 39.
14. empsiculem] empsi cum boni codd. empsim corr. Li.\d. in Plaut.
Mil. II, 3, 45. p. 60. ed. Teubner. Alio tamen illud empsi cum, com-
paratimi cum Plauti librorum lectione : emiri ut, emissum , digitum in-
tendit. Hinc Conieci : empsiculem, ut dicitur pensiculo, missiculo. 1».
apud Plautum emissim ferri nequit. emsitem Fulgentius , ut vg. apud
Paulum scribebatur. trabs] eiusmodi trabs compactilis dicitur a
Viti-. IV, 7.
(156)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XVIII.
3G7
Tragus genus conchae mali saporis.
Trabica navis , quod sit trabibus confixa. Pacuvius: "Labitur trabica iu alveos."
Tracbali appcllantur muricum ac purpurae superiores partes. linde Arimineses maritimi bomines cognomen traxcrunt
Tracbali.
Troia et regio Priami et lusus'puerorum equestris dicitur et locus in agro Laurente , quo priinum Italiac Aeneas cain 5
suis constitit. - «
Tri fax telum longitudinis trium cubitorum, quod catapulta mittitur. Ennius : "Aut permaceret paries percussus trifaci."
Tributum dietimi, quia ex privato in publicum tribuitnr. Tbocum genus sellae babetur apud Plautum.
Tritogenia Minerva a ripa Tritonis fluminis dieta, quod ibi primitns sit visa.
Truo avis onocrotalus. Caecilius irridens magnitudinem nasi: "Pro dii immortales, unde prorepsit truo?" 10
Trepit vertit, unde trepido et trepidatio, quia turba tiene mens vertitur. • (157->
Trium p b al e s coronae sunt, quae imperatori victori aureae praeferuntur , quae temporibus antiquis propter paupertatem
laureae fuerunt. '
Templum significat et aedificium deo sacra tinnì, et tignum, quod in aediiìcio transversum ponitur.
Trans tra et tabulae navium dicuntur et tigna, quae ex parietc in parietem porriguntur. 15
Tromentina tribus a campo Tromento dieta. Tragula genus teli, dieta quod scuto infixa trabatur.
Tbemin deam putabant esse, quae praeciperet bominibus id petere, quod fas esset, camque id esse existimabant, quod
et fas est. Termes ramus desectus ex arbore, nec foliis repletus, nec nimis glaber.
Tenus significat finemj ut quum dicimus bactenus.
Trossuli cquites dicti, quod oppidum Tuscorum Trossulum sine opera peditum ceperint. 20
ANNOT. PAOLI. 1. Tragus] a foetore hirci dictus, ut putat Dac.
2. Trabica] Meursius Ex. crit. II, II, 7. non recte Graecum tì>Ùti?j$,
TQuyrfè, a verbo toitu», comparai. Gloss. Labb. : Trabica, óo/.iq. Pa-
cuvius] Botlic V, I. p. 151. fr. ine. 25. ih alveos] in alveo coni.
Dac. 3. Trachali] TQu/tjloi. V. Hesycb. v. tqu%t]Xov<;' ràq tcoq-
gtvguq. tviot, tovq anoyùvkovq tùv xoy%vXio)v , cum intpp. et quae Dac. e
Vossio affert. Forma Trachali apud Ariminenses inter vestigia Doricae
dialecti est , per litora superi maris sparsae a Syracusanis Doricam
Anconem aliasque colonias illic obtinentibus. Hinc Galeri! Tracbali
oriundi fuisse videntur. Arimineses] M., quod retinui ut ab ipso
Verrio scriptum. Ariminenses cctt. 5. regio] fortasse retila. lu-
sus] ludiis liber ms. Ursini. locus in agro Laur.] eundem intel-
ligit Virgil. Aen. IX, 48. , 'secundum Servii interpretationem. 7.
Trifax] vg. triphax boni codd. Cf. Geli. N. A. X, 25, 2. Gloss.
Labb.: Trifax, TQi%qkov. Ennius] Ann. II, 42. Mer., ubi Hauti
scribitur. Caeterum permaceret bexametri numeris non convenit , ut
potius videatur ductuui id esse a verbo tertiae coniugationis macere.
Audaculum esset corrigere perluceret. 8. Thocum] M. Go. Lind.
Idem Meursius Exerc. crit. II, III, 2. coniectura restituerat. Throcum
vg. Est Graecum &ó)/.og, genere mutato. 9. Tritogenia] scripsit
.Li.nd. ex M. Trito nia Gu. literis gè, ut videtur , erasis inter o et n.
Tritogonia vg. 10. onocrotalus] v. Plln. N. H. X, 47, 66. Cae-
cilius] Botbe V, II. p. 151. fr. ine. 16. Spengel. Caecil. fragm. p. 57.,
qui ex Aldina unde hic scripsit. Sed Aldinae adversus bonos codd.
nulla est auctoritas. 11. Trepit] rgénei,: sed verbum ipsi Latio
v'indicasse videtur Verrius. 12. Triumphales coronae] eadem , quae
Paulus, babet fere Gcllius N. A. V, 6. praeferuntur] nescio an
superferuntur Festus scripserit , ut Tertullian. de coron. 13.: Superfe-
runtur illis etiam Hetruscae, quanquam bic eas coronas non laureas, sed
foliis ex auro quercinis factas alìirmat. Sed poterant etiam coronae in
triuinpbo imperatori praeferri. 14. et tignum] de boc Vitruv. IV,
2. T. 15. et tigna] baec transtra dixit Vitruv. II, 1. X, 21 16.
Tromentina] Tromcnta Gu. a campo Tromento] bic ubi situs
fuerit, ignoratur. Tragulo] e f. Varrò de L. L. V. §.115. Geli.
N. A. X, 25, 2. Intelligitur, fuisse genus missilium , quod, ubi scuto
bostis infixum erat , cum non facile ex eo evelli posset , scutum impe-
diebat et inbabile reddebat. 17. eamque id esse] ipsum fas inter
deos relatum dici Qifuv, significat. 18. desectus] Gu. derectus M.
direptus vg. Sed termes ramum ad plantandum maxime desectum signi-
ficare videtur, v. Horat. Ep. XVI, 45. 19. tenus] a tendendo
dictum, quasi rivo?, quod ex suhstantivo transierit in adverbium , recte
observat Lind. 20. Trossuli] cf. Iunius Graecbanus apud Plin.
N. H. XXXIH, 2, 9. §.35. 36. Scbol. in Persium I, 82. Non. p. 49, 1.
508
PASJLI DIACOM EXCERPTA. LIB. XVIII.
(157)
Taciturnus, qui facile tacet : taciti! s etiam argutus , quia potest aliquando tacere.
Tenitac credebantur esse sortium deae, dictac quod teneudi haberent potestatem.
Termino sacra faciebant , quod in eius tutela fines agrorum esse putabant. Denique Numa Pompilius statuit , eum,
qui terminum exarasset, et ipsuin et boves sacros esse.
5 Te riui n us quo loco colebatur, super eum foramen patebat in tecto , quod nefas esse putarent, Terminum intra tectum
consistere.
LIBER XIX.
Vicinia vicinorum conversatio. Vesperna apud Plautum coena intelligitur.
Vesticeps puer, qui iam vestitus est pubertatc , ccontra investis, qui needuin pubertà te vestitus est.
10 Veia apud Oscos dieebatur plaustruui , unde veiarii stipites in plaustro, et vectura velatura.
(158) Urbanas tribus appcllabanl, in quas Urbs erat dispertita a Servio Tullio rege, id est Suburana , Palatina, Exquilina,
. Collina.
Vestis generaliter dicitur , ut stragula , forensis, muliebris : vestimentum pars aliqua, ut pallium, tunica, penula.
Vescus fastidiosus. Ve enim prò pusillo utebantur. Lucretius vescum dixit edacem, quum ait : "INec^ mare quae
15 impcndent, vesco sale saxa peresa." Vescor pascor.
Vesperugo vesper stella. Plautus: "Nec vesperugo , nec vergiliae occidunt."
Vespa e et vespillones dicuntur, qui funerandis corporilius officiuin gerunt, non a minutis illis volucribus, sed quia
ANN. PAULI. 1. Taciturnus et tacitus] glossas apud Lind. se-
iunctas in unam coniunxi. Sic ebrius et temulcntus , iratus et iracun-
dus distinguuntur. 2. Tenitae] ignotae deae. 3. Numa Poni».']
de religionibus Termini dei ab hoc rege inslitutis Dion. Hai. II, 99.
Plut. Num. 16. Qu. Rom. 15. Dirhsen. Vevsuche p. 334. 5. fora-
men pat.] idem testantur Ovid. F. II, 671. Serv. in Virg. Aen. IX, 448.
8. Vicinia] aliter Fronto, a Dac. iam adductus, de diff. voce. T. II.
p. 478. ed. Francof.: Vicinia vicorum coniunctio: vicinitas hominum conver-
satio est, unde Paulum erroris convinci et Fcsti de ea re doctrinam rcstitui
posse facile putaveris : sed constat tamen , etiam homines vicinos dici
viciniam. Vesperna] de eadem re Paulus p. 41. v. cacna, et Festus
Qu. XV, 14, 14. v. scensas. Apparet priscorum Romanorum prandium,
caenam, vespernam piane respondisse Homeri ÙqIotoj , óutivo), JÓjj.tw;
sed postea óìZtivov in teinpus diamoli, caenam in vespernae migrasse.
Plautum] in ine. fabula. Botbe p. 448. fr. 60. 9. vestitus . . pub.]
vestem intclligi monet Dac. lanuginem et pubem , quam antiqui gram-
matici eum in Lucretio V, 672. vestem dici observassent, etiam in Virg.
Aen. Vili, 659. intelligi volucrunt. V. Scrv. in Aen. 1. 1. et Non.
p. 45, 28. 10. Veia] Velia corr. A. Aug. in mg. Sed Varrò, qui
ab A. Aug. laudatur (de L. L. V. §. 140.) , in rectiorem formam resti-
lutus , iam nibil de veba babet. Quae autem de velatura leguntur V.
§. 44., eum ad naves ratesvc spectent, ab hoc loco aliena sunt. Oscos]
Tuscos codex Barthii , Adv. XXXIX, 5. unde veiarii] M. , sicut
vg , ubi in mg. veiari , sicut Paulus scripsissc videtur. inde iari Gu.
Utrumque voc., et veiarius et velatura, aliunde non est cognitum. II.
Urbanas tribus] cf. maxime Varrò de L. L. V. §. 56. dispertita]
dispartita ed. vet. vg. (quod Li>d. non notavit), fortasse recte. Su-
burana] M. Suburrana vg. suburbana Gu. , ut videtur: quam lectio-
nem miror a Lino, receptam esse. JE.x-quilina] Gu. aesqiiilina M.
13. Vestis et vestimentum] etiam has glossas coniunxi, ita ut vg. legun-
tur, eum Likd. eas distraxisset. Vix credo, negasse Festum, etiam stra-
gulam vestem dici vestimenta , quam ei sento ni iam , falsam sane et fa-
cile refutatam , subiicit Forccllinus , sed hoc voluit , vestimentum non
collectivo sensu, ut vestis dicatur, omnia quae vestitui sunt, significare,
sed singulas rcs ad vestitum pertincntes; idque si dixit, verissimum
dixit. V. annot. ad Paulum p. 11. v. adtritum. li. Vescus] cf.
Gcllius XVI, 5. Non. p. 186, 32. Quae ille de etvnio voc. vescus , ve
et esca, et de duplici disserit eius significationc, eum bis Verriuui piane
conspirasse existimo. Lucret.] I, 327. Interpunctionem Li.vd. correxi.
15. vescor] cf. Non. p. 415, 25. 16. Vesperugo] cf. Varrò de L.
L. VI. §. 6. VII. §. 50. Plautus] in Aniphitruone I, 1, 119. 17.
Vespae] Vespate M. Cf. ad bunc locum Fulgentiuin p.558, 34. M. v.
vispillones: quanquam quae singularia et notabilia habet Festus, ea neque
ab ilio, ncque ab ullo alio grammatico comprobantur. non a min.
illis volucr.] sed hoc ipsum tcstatur deminutiva appcllatio : vcspulae,
quam honorum codd. fides satis confirmat. Oli ni legebatur l'csptlones,
quapropter Scal. omnia haec inde a voc. Hi usque ad Diaulus ab
inepto mutilatore assuta putavit. Sed hie quae assuit, perexigua sunt.
Dac. tantum haec: Hi . . . vocantur delcnda ccnsuit.
(158)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIX.
569
vespertino tempore eos efferunt, qui funebri pompa duci propter inopiam ncqueunt. Hi ctiam vespulae vocantur.
Martialis: "Qui fuerat medicus , nunc est vespillo Diaulus.
Vcspices frutecta densa dieta a similitudine vestis.
Velati appellabantur Testiti et inermes , qui exercitum sequebantur, quique in mortuorum militum loco substituebantur.
Ipsi sunt et ferentarii, qui fundis ac lapidibus pugnabant, quae tela fermi tur , non tenentur. Cato eos ferenta- 5
rios dixit, qui tela ac potiones militibus pugnati tibus ministrabant.
Volitati o dieta est ultro citroque probrorum obiectatio, ab exemplo velitaris pugnae. Plautus : "Neseio quid velitati
estis inter vos."
Veternosus dicitur, qui gravi premitur somno. Cato veternosuin bydropicum intelligi voluit, quum ait : "Veternosus
quatti plurimum bibit, tam maxime sitit." 10
Veteratores callidi dicti a multa rerum gerendarum vetustate. Gannius : "mulieri non astutae facile veterator persuasit." | «« . multai */Ai
Veterinam bestiam iumentum Cato appellavit a velientlo. Opillus veterinam dici putat quasi venterinam*, vel uterinam*, (IW) ^flu* &f*r.
quod ad ventrem onus religatum gerat.
Vitulans laetans gaudio, ut pastu* vitulus. Ennius : "Is babet coronam vitulans Victoria."
Viduertas calamitas , dieta quod viduet bonis. 15
Vitiligo in corpore hominis macula alba , quam Graeci ùlqóv vocant , a quo nos album $ sive a vitio dieta , etiamsi
non laedit; sive a vitello* propter eius membranae candorem, qua nascitur involutus. Lucilius : "Haec odiosa
mihi vitiligo est , num dolet , inquit."
Vel colligatio quidem est disiunctiva, sed non earum rerum, quae natura disiuncta sunt, in quibus aut coniunctione
rectius utimur, ut: aut dies est aut nox, sed earum, quae non sunt contra, e quibus quae eligatur, nihil interest, 20
ut Ennius : "Vel tu dictator , vel equorum equitumque magister Esto vel consul."
Vibices plagae verberum in corpore bumano , dictae quod vi fiunt.
ANNOT. PAULI. 2. Martialis] 1, 31. Hnnc versum Festus ad-
scripsit , non e Verrio sumptum. Cf. Pkaef. II, 3. 3. Vespices]
Vespicices Gu. veprices coni. Dac. et postea a simil. vepris. "Tamen
nihil, addit , temere mutandum." frutecta] Gu. fruteta M. , ut
videtur, cum rell. 4. Velati] cf. Paulus p. 13. v. adscriptitii , et
p. 64. 70. v. fercntarii. Velites quasi velali mg. A. Are. : sed velites
non recte quaestioni de velatis immiscentur. appellai».] appellati-
tur M. 6. pugnant.] M. vg. proeliantibus Gu. Lind. 7.
Velitatio] cf. Nonius p. 3, 5. De velitibus idem Nonius p. 552, 25. et
Festus Qu. XIV, 14, 35. t. sub vitem. Plautus] in Menaechmis
V, 2, 28., ubi legitur: Neseio quid vos velitati estis inter vos duos.
Cf. Asinai-. II, 2, 41. 9. Calo] idem apud Geli. N. A. I, 15.:
quem morbus tenet loquendi , tanquam veternosum bibendi atque dor-
miendi. Sed ex Vairone apud Nonium , quem huc advocat Scal. cum
Goth., p. 35, 12. v. arquatus, merito nunc exulat veternosus. 11.
Velerat.] Gloss. Labb. : Veterator, 7tu?.aiou-(ó?.coil>, TtuklvTOixp, rp^axò?,
unaTiav. gerendarum] M. vg. agendarum Gu. Lind. Gannius
poeta epicus ter laudatur a Prisciano VI. p. 700. (T. I. p. 251. ed.
Krehl.) , Canius poeta dramaticus , ut videtur, a Vairone de L. L. VI.
§.81.: noster autem, nisi fallor, orator est. Dac. Canium, poetain Do-
ìnitiani aequalem, intelligi vult , ex Martialc III, 20. ut puto. 12.
Veterinam] eadem fere Nonius p. 13, 9. Gloss. Labb.: Veterina bestia,
vnoÌ,vyi.ov. putat] vult M. venterinam] vg. veterinam M.
vaterinam Gu., quod recepit Lind., neseio quo sensu. vel uterinam]
vg. vel veterinam M. velut uterinam Gu. Lind. 14. vitulans] cf.
Varrò de L. L. VII. §. 107. Quantitatem primae syllabae Varronis et
Verrii opinioni ob stare , monuerunt interpretes. pastu] coniectura
scripsi. partu Gu. Lind. parto M., omisso vitulus. prato vg. En-
nius] Botbe V, I. p. 72. fr. 42. 15. Viduertas] v. legem precatio-
nis apud Catonem de R. R. §. 141. 17. vitello] coniectura scripsi.
vitulo codd. vg. Lind. Lucilius] fr. ine. 22. apud Dousam. 19.
sed non earum] sed non ex earum boni codd. ex om. Berolin. Lind.;
potius id refinxerim in est. scilicet earum vg. 21. Ennius] Ann.
IX, 13. apud Merulam. 22. Vibices] cf. Varrò de L. L. VII. §. 63.
Aaa
370
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIX.
(159)
Vibrissae pili in naribus nominimi , dicti quod his eyulsis caput vibratur.
Vibrissare est vocem in cantando crispare. Titinnius : "Si erit tibi cantandum, facito usque ex vibrisses."
Viget dietimi a vi agendo, sed non in agendis liostilibus rebus, veruni his, quae concitato animo ad bonum tendant.
Viatores appellabantur , qui magistratibus parebant, eo quod plerumque ex agris bomines evocabantur a magistratibus
5 et frequens eorum erat ab agris ad Urbem via.
Ve r li e u la s quum dixit Lucìlius , articulos intelligi voluit.
(160) Volae vestigium medium pedis concavum , sed et palma manus vola dicitur.
Volones dicti suut milites , qui post Cannensem cladem usque ad octo millia quum essent servi, voluntarie se ad niili-
tiam obtulere.
10 Versuti dicuntur, quorum mentes crebro ad malitiam vertuntur.
ANNOT. FESTI. Qu. XVI, 21, 16. Vici] de huius loci rationibus
dictum est in Suppl. Ann. 21. magistri vici] cf. Paulus p. 95. v.
magisterare. 33. Vici et Vùjet articuli apud Urs. -vacuo spatio
unius paene versus distinentur, nec significatili- tamen aliquid excidisse.
34. vi] in vg., ut Paulus , rectius. hostilibusque] ijue om. vg.
Paulus.
Qu. XVI, 22, 1. 2. 4. Lacunae ab Urs. indicai ac ostendunt, haec
in ambusta pagellae parte fuisse. Vg. 1 et 2. sic coniunguntur : celer-
rimo coneitatoque. Urs. in mg. coni, celeriter. 2. frugem ten]
tendunt frugem vg. 3. Voisgram] Volsgram coni. Gifanius in
ind. Lucret. v. avolsus., sed etiam haec forma, a vellendo ducta, carct
analogia, qua commendetur. quae se vellit] cf. Sophocl. Ant. 1003.
Stat. Theb. Ili, 513. 4. fucillantem] felicitram vg. , sed illud in
mg. fulicitram coni. Dac. , a fulica. 5. Vigiliti quinque] sic in
lege apud Gellium N. A. XX, 1. Dirltsen. de XII tabb. p. 525.: neque
aliter puto in lege de arboribus iniuria caesis apud Plin. N. H.XVII, 1.
Cf. Dirltsen. p. 538. poenas] nempe POINAS , antiqua genitivi
forma, poenae vg. in XII.] om. vg. 6. Vidimarti] tertium,
quod Festus affert, etymon proposuerunt etiam Ovid. F. I, 333. Serv.
in Virg. Aen. 334. Sed bic ipse fatetur, scriptorum auctoritatem non
concinere cnm etymo. 7. dueatur] adducatur vg. vincta] vg. Urs.
Sed bic in annot. monet , in sebedis scriptum fuisse vieta , ut fortassc
vitta scribendum sit. Sed ipse tamen reiicit eaiu coniecturam. 8.
ad host. victos] o b hostis victos corr. Urs. in mg. cum Gifanio in Ind.
Lucret. hostibus victis A. Auc. in mg. 9. Vectiqal] fragmentum
doctrinae , qua vcctigal, quod proprie dicitur, id est, portorium, decu-
mani, scripturam , iiistitutuni esse docebatur ad populum Romanum tri-
buto solvendum , ex quo antea aes militare et equestre pendebatur.
10. equestre] aes equestre, de quo Niebubr. H. R. T. I. p. 487. (519).
Boeclth. Qu. Metrol. p. 439 sqq. il. Viae] bunc totum locum
om. vg. Distinguuntur viae publicae et privatae. Per] per - quas
ir-e suppl. Dac. , sed plura voce, excidisse persuasimi babeo. 12.
privatae] et privatae .corr. Dac. De privatis viis cf. Ulpian. in Dig.
XLIII, 8, 2. §. 22. 23. vetitum uti] omnibus suppl. Dac At sic
voc. eorum non babet, unde pendeat. Puto, vetitum ufi in codice non
esse lectum, sed coniectura additum, et in Festo fuisse : quibus - velii-
cula immittere non, licet - praeter eorum. 14. vias mun. . . ium.
agito] Apparet , eandem XII tabb. legem a Festo propositam esse , de
qua Cic. prò Caec. 19.: Si via sit immunita, iubet , qua velit , agere
iumentum. Hanc enim e XII tabb. sumptam esse, etiam Dirksen.
p. 484. agnovit , quem miror, haec Festi verba ad eam quaestionem
non adhibuisse : quanquam Dac iam de ea re monuerat. Quod si res
ita se habet, intelligitur , et in his Festi verbis caecum esse vulnus
et lacunam obliteratam, quam nullo alio loco quam ante voc. qua volet
fuisse, etiam versuum ratio, qualem bic proposui, manifesto ostendit.
Excidisse puto voce, ni munierint. Ante voce, vias muniunto Pithoeus
et Goth. in XII. fuisse statuunt: amsegetes , quod sumpserunt e Paulo
p. 18. : Amsegetes dicuntur, quorum ager viam tangit, satis probabiliter.
dionisam . . sunt] donicum . . esunt corr. Dac non male, nisi quod
esunt probari nequit. Sed quae bene invenerat , prava interprctationc
ipse pcssumdat. Illa enim, addit, donicum lapides esunt, idem signifi-
cant , quod ista : si via immunita escit. Sed lapides significali tur ad
viam muniendam undequaque colligendi. 15. Viatores] contendun-
tur Cicero de sen. 16. Columella I. Praef. p.IS. Bip. 16. 17. omnium
trib.] interpunctione iunxi cum inferioribus (quod suasit etiam Husch-
ltius) , Urs. cum superioribus. Vidctur tamen aliquid in lectione esse
turbatum. 20. vocab.] evocabantur Paulus , quo voc. etiam Cic.
et Colum. in ea re utuntur. a magistr.] post haec voce. vg. additur:
et frequens eorum erat ab agris ad urbem via, quae cum supcrvacanea
et nimis molesta sint, e Pauli epitome translata autumans in eontextum
non adscivi. 21. Verticulas] om. vg. , quia eadem verba in Paulo
extant. Ludi.] Sat. IV. (fr. 16. apud Dousam), unde versus affert
Nonius p. 207, 26. v. gcnu. : Ilaeret verticuh's aflixum in posteriore
Parte, alque articulis , nani ut novis (corrigitur uf nobis) talus genus-
que est. ita appellavi!] intcrpolatum puto. 22. vertebras]
articulos Paulus , minus recte. 28. frolones] cf. Liv. XXIV, 14.
Macr. Sat. I, 2. 32. Versuti] cum Verrii scntentia pugnare vidc-
tur Nonius p. 454, 10. Cf. Cic. de N. D. Ili, 10.
QU. XVI, 21. (192,13-195,1) FESTISCHEDAE AP.LAETUM. L.XX. QU. XVI, 22. (193,1-22) 371
rebus, veruna his, quae celer-ifer et
concitato animo ad bonain frugem ten - dunt
HVoisgram avem quae se vellit. Augures hanc eandem
fucillantem appellant
Vibrissae 5 || Viginti quinque poenas in XII significai viginti quinque
asses. IlVictimam Aelius Stilo ait esse vitulum
ob eius vigorem. alii autem, quae vincta ducatur
ad altare : aut quae ad f hostis victos immoletur.
||Vectigal aes appellatili', quod ob tributum et sti-
Vibrissare 10 pendium, et equestre, et ordinarium, populo debetur.
||Viae sunt et publicae, per quas ire? agere , veher-
e omnibus licet : privatae , quibus vetitum uti . .
praeter eoru, quoru sunt privatae. In XII.esl:iiAmseqetes
vias muniunto : dionisam f lapides sunt,
15 fqua volet, iumenta agito." ||Viatores appellantur,
|| Vici appollaii incipiunt qui magistratibus apparent. eo quia initio, omnium
ex agris, qui ibi villas non habent, ut Marsi aut tribuum cum agri in propinquo erant urbis atque
Peligni, sed ex vicis partim habent remp. assidue homines rusticabantur, crebrior opera
et ius dicitur, partim nihil eorum eorum erat in via, quain urbe, quod ex agris
^ et tamen ibi nundinae aguntur negotii 20 plerumque homines vocabantur f a magistratibus.
H gerendi causa, et magistri vici, item magistri pacif quot- ||Verticulas cum ait Lucilius, ita appellavit
annis fiunt. altero, cum id genus aedificiorum definitili', vertebras.
quae continenza sunt his opidis, quaef
itineribus regionibusque distributa inter se
distant, nominibusque dissimilibus discriminis causa 25 Vola
sunt dispartita, tertio, cum id genus aedificiorum
- definitur, quae in oppido prive, id est,
in suo quisque loco proprio ita aedificat, ut Voloncs
in eo aedificio pervium sit, quo itinere habitatores
ad suam quisque habitationem habeat ac- 30
cessum: qui non dicuntur vicani sicut fty/n
qui aut in oppidi vicis, aut hi, qui in agris Versuti
sunt , vicani appellantur. || Viget dictum videtur a vi
agendo, sed non vif agendis hostilibusquef
EMEND. LECT. Qu. XVI, 21, 21. pagi. 23. in oppidis quaeve. 34. in. hostilibus. Qu. XVI, 22, 8. ob. 14.
do ii i e u ni. 15. Adde: Ni munierint: 20. ev o cab antur.
Aaa*
572 QU. XVI, 23. (193, 22 -50) FESTISCHEDAEAP.LAETUM.L.XX. QU. XVI, 24.(195,50-194,29)
||Vernae, qui in villis vere nati, quoti tempus
duce natura feturae est: et tunc rem divinam
instituerit Marti Numa Pompilius pacis con-
cordiaeve obtinendae gratia, inter Sabinos, Ro-
manosque, "ut vernae viverent nef vincerent."
Romanos eniui vernas appellabant, id est
ibidem natos, quos vincere perniciosum arbi-
trami f Sabinis , qui coniuncti erant cum
P. R. HVergiliae dictae, quod earum
ortu ver finitur, aestas incipit.
Viritanus 15
Vcrruncenl . 20
Il Veredisf antiqui dixerunt, quod veherent rhedas,idest 25
i ducereut.
Vehere portare vel trahere.
EMEND. LECT. Q„. XVI, 23, 5. ne*.
18. Qui n is, si itura es, 20. velo.v.
7. 8. arbitratus est.
23. W&,
28. id e
||Vastum prò magnum. ponitur tamen et prò inani.
Accius: "Iam hanc urbem ferro vastam faci-
et Peleus." et Pacuvius: "Quales, scabres quodf
inculta vastitudine." || uVe victis" in proverbium
5 venisse existimatur, cum Roma capta a Seno-
nibus Gallis aurum ex conventione et pacto
adpenderetur, ut recederent, quod iniquis pon-
deribus exigi a barbaris querente Ap. Claudio,
Rrennus rex Gallorum ad pondera adiecit gla-
10 dium, et dixit: ve victìs. quem postea persecutus
Furius Gamillus , cum insidiis circumventum
concideret, et quereretur contra foedus fieri, ea-
dem voce remunerasse dicitur. HVegrande signi-
ficare alii aiunt male grande $ ut vecors,
vesanus, mali cordis, maleque sanus. alii,
parvum , miuutum , ut quom dicimus , ve-
grande frumentum . et Plautus in Cistellaria :
"Qui nisi itures f : nimium is vegrandi gradu."
|| Vecors est turbati, et mali cordis. Pacuvius in
Iliona : "Qui veloci f superstitione cum vecordi con-
iuge." et Novius in ... . "Coactus tristimoniam
ex animo deturbat et vecordiam." || "Vapula Pa-
paia" in proverbio fuit antiquis, de quo Sinnius
Capito sic refert, tum dici solitum esse, cum vel-
lent minantibus ibif significare se eos ne-
glegere, et non curare, fretos iure libertatis.
Plautus in Feneratrice: "Heus tu, in barbaria
quod dixisse dicitur libertus suae patronae, ideof
dico : liberta t salve, vapula Papiria."
30 in barbaria est, in Italia. Aelius hoc loco, vapula
positum esse ait prò dole. Varrò pio peri: teste
Terentio in Phormione : "ÌXuni tu f
resipis, verbero." et Plauto in Cureulione: "Reddiu
an non mulierem prius, quani te buie meae
25. Veredos. Qu. XVI, 2ì, 3. Squales, scabresque.
(jo. 29. Siipplc : A tticae. Liberta s. 32. v. Amor.
(160)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIX.
575
Verna e appellati tur ex ancillis civium Romanorum vere nati, quod tempus anni maxime naturalis feturae est.
Virgiliae dictae, quod earum ortu ver finem facit.
Viritanus ager dicitur, qui viritim populo distribuitur.
Verruncent vertant. Pacuvius : "Di monerint meliora atque amentiam averruncassent tuam," id est avertissent.
Vastum prò magnum, ponitur tamen et prò inani. Accius : "Hanc urbem ferro vastam faciet 5" linde vastitas et yastitudo. 5
Vcgrande significat male grande, et vecors, vesanus mali cordis , male sanus. Alii parvum sive minutum intel-
ligunt, ut vegrande frumentum. Vecors est turbati ac mali cordis.
' ANNOT. PAULI ad p. 370. 1 . Vibrissae] vg. ViprisseM. VibraesseGv.
2. Vibrissare] Vibrissere Gu. Lind. Vibrise M. Vibrisso vg. , contea
inorem Festi. Quod posui, non Lipsiensis libri auctoritate, quae nulla
est, sed analogia alioruin musicorum Tocabulorum citharissare , cymba-
lissare , similiumque , et Titinnii versu motus recepì. Gloss. Labb. :
Vibrissare, iuvvQit,uv. Titinn.~\ Bollic V, II. p. 74. fr. ine. 16.
usque ex vibr.~\ exvibrisses vg., quod non placet. Facilius crediderim
fuisse usque eo vibrisses. 3. bonum] ed. vet. vg. bona Lind.
sine annot. 5. eorum erai] M. erat eorum Gu. vg. Lind. 6.
ijnum dix. Lue] M. vg. Lueil. quum dix. Gc. Lind. 7. Volae]
M. ed. vet., idque recepì, ita ut a vestigio pendeat. Vola vg. Lind.
Sed vola per mediani quidem plantam definir! poterai, ut a Serv. in
Virg. G. II, 88., sed non per vestigium: nec vestigium concavum est,
si pianta concava est. In proverbio: Nec vbla nec vestigium, vola
ipsum vestigium volae significat. medium] M. medii cett. codd.
vg. Ltnd.
ANNOT. FESTI. Qu. XVI, 23, 1. Vere nati] similiter Nonius
p. 43, 12. : Vernas veteres appellai ant , qui vere sacro fuerant nati.
2. et fune] intellige vere, Martio mense. 2. 3. rem divinavi instituerit
Marti] res alio auctore non cognita, sed adinodum memorabilis. Signi-
ficare videtur hoc sacrum Martialis Epigr. X, 76. : -Sed! de plebe Remi,
Numaeque verna. E sacris Tibuitibus Servius Fuldens. in Virgil. Aen.
I, 17. p. 10. ed. Lion. liane precationem affert: Iuno curulis, tuo curru
clypcoquc tuere meos curiae vernulas sane. 5. viverent ne] om. vg.
ne] mutandum in neu. Monuit etiam Huschhius , qui et vincerentur
proposuit. Sed illud melius cqnvenit sequentibus. 7. 8. arbitrium
Sabinis] arbitrabantur Sabini coni. Lind. arbitratus est Sabinis rectius
Huscbke. 9. Vergiliae] Urs. Vergilae vg. et in mg. Virgiliae.
earum] vg. eorum Urs. 10. aestas] et aestas vg. Cf. Kalendar.
Venusin.: Mai. Non. F. Vergili, exori. 25. Veredis] haec ex vg.
om. Ues. Veredas corr. A. Auc. in mg. Veredos voluisse videtur.
30. Veliere] etiam haec om. Urs.
Qu. XVI, 24, 1. Vastum] Servium in Virgil. Aen. Ili, 13. IX, 323.
et I, 52- e cod. Fuld. (p. 18. Lion.) confert Dac. 2. accius]
Attius vg. Bothe V, I. p. 250. fr. ine. 9. , qui versum ex Andromache
sumptum esse monet. 3. et] ora. vg. Pacuv.] in Teucro, v.
Bothe p. 144. fr. 6. lidem versus sunt apud Non. p. 152, 29. v. poc-
ni tndi ne, p. 169, 24. v. scapres, p. 185, 4. v. vastitics. Quales]
Squales corr. Scal. , ut legitur apud Nonium. squale et postea scabre
coni. Urs., quae substantiva cornimela posuit Varrò ap. Noniuin p. 168,
19. Eam coniecturam occupaverat Carrio Antiq. Lect. I, 2. : sed hic
verbis multo aptior locus. quod] quamque corr. A. Aro. in mg.
atque corr. Urs. que Scal., ut legitur apud Nonium. 4. vaslitu-
dine] Addilur vg. : linde vastitas et vastitudo , ut habet Paulus. Ve
vict.] Proverbio utitur Plaut. Pseud. V, 2, 19. et Varrò in Satira, Vae
victis. 7. adpenderetur] pensum et 9. rex] dux in mg. schedarum,
ut annotavit Urs. 8. Ap. Claudio] Q. Sulpicium alii in ea re
nominali t. Cf. Niebuhr. H. R. II. p. 618. 12. concideret] consi-
deret vg. 13. Vegrande] Eandem de sensu part. ve quaestionem
agitant Gellius N. A. V, 12, 9. Ovid. F. IH, 447. Gf. Paulus p. 158.
161. vv. vescus et vesculi. Non. p. 183, 30. v. vegrande. 16. mi-
nutum] sive minutum vg. 17. in Cistellaria] in Clitellaria (quae
et Astraba dieta est) coni. Scal. Coniect. in Varr. de L. L. 82, 34.
(p. 161.). Nempe in Cistellaria, qualis mine extat , hic versus non le-
gitur. Quod quam leve sit argumentum, post Ambrosianum libruin
cognitum manifestum est. Cf. ann. in Varron. VII. §. 64. et p. 303.
Corrigendus itaque Both. Plaut. p. 434. fr. 10. "18. Qui nisi
itures] Q. n. iteres vg. Quae nisi sic beteris corr. Scal. 1. 1. Quia
is, si itura es coni. Guilelmus Veris. ad Epid. 3. (Gruteri Lainp. T.
III. p.383). 19-22. Vec vecord.] haec om. vg. 19. ?0.
Pacuv. in Iliona] desideratur hoc fragni; ap. Scriverium et Bothium.
Dicitur de Priamo et Hecuba. 20. veloci] fort. velox , i. e. con-
citatus. Sic versus fit quadratus. 21. Novius] et huius versum
adde Bothio. tristimoniam] Urs. testimoniam Lind. cura annot.:
tristimoniam Pr. : quae quid hic. significent , ignoro. 23. fuit ant.]
antiquis fuit vg. 25. ibi] Urs. , qui in mg. corr. sibi: om. vg.
25. 26. neglegere] vg. negligere Urs. 27. Plautus in Feneratrice]
Bothe p. 438. fr. 1. 28. dixisse] vg. fecisse Urs. libertus]
liberta vg. , quod repetitum esse arbitror ex sequentibus : liberta salve.
Itaque libertus, Ursini lectionem, servavi. ideo] id ego corr. Scal.
29. Post voc. dico lacuna est apud Urs. , vg. obliterata. dico - tibi
coni. Scal. Magis piacerei : Atticae. Tres fuerint senarii. liberta
salve] scribendum censco libertas salve, nani liberiani se ipsam salutare,
374
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIX.
(160)
Va e er rana diclini stipitem, ad quem equos soleant religare, alii dicunt malcdictum hoc nomine significar! magnae acer-
bitatis , ut sit vecors et vesanus.
Vagorem prò vagitu Ennius posuit.
Va Ivo li folliculi fabae.
5 Valgo s Aurelius intelligi vult , qui diversas suras.habent, sicut e contrario vari dicuntnr incurva crura babentes.
Vie re alligare, unde viniina et vasa viminea.
Vermina dicuntur dolores corporis cum quodam minuto motu , quasi a vermibus scìndatur. Hic dolor Graece oroóyog
dicitur.
Vcruta pila dicuntur, quod velati verua babent praefixa.
10 Urvat circumdat.
Un gu lu in Oscorum lingua significat anulum.
Vi n alia diem festum babebant, quo die vinum novum Iovi libabant.
(161) Venerar! verbum compositum ex venia et orando.
quae opinio est Turnebi Adv. XV, 15., non placet. Post salve Urs.
puncto dlstinguit. 30. barb. . . Italia] cf. Plaut. Capt. Ili, 1, 32.
IV, 1, 104. Trinum. Prol. 19. Bacchid. I, 2, 15. 32. in Phorm.]
V, 7, 10. Nuni] Non vg. resipis verbero] oin. vg. Apud
Terentium haec leguntur : Non manes? lapida. Id tibi quidem iani
fiet , itisi resistis verbero. Intelligitur Line, quam male habitus liber
manuscrip hi s eo loco fuerit. 33. Curcul.] IV, 4, 12. mulierem]
virginem Plautus.
ANNOT. PAULI ad p. 373. 2. Virgiliae] boni codd. Vcrgiliae
vg. Apud Linii. a typographo erratum est. 3. Virilanus ager]
idem, puto, qui assignatus. 4. Pacuvius] Botbe V, I. p. 112. fr. 1.
Versus extat etiam apud Varron. de L. L. VII. §. 102. Nonium p. 74,
24. v. averruncare , p. 507, 26. v. moneris. averruncasseni] Pauli
libri, averruncassint Varrò et Nonius. Sed Paulum plusquamperf. legisse,
ex ipsa explicatione voc. apparet. Veeors . . cordis] ed. vet. vg.
om. Lino.
ANNOT. FESTI. Qu.XVI, 25, 1. Vapxda ergo te] Vapulare ergo
corr. A. Aug. in mg. lapidare ego corr. Urs. , ex Plauto. 3.
Vaeerram] cf. Colum. VI, 19. IX, 1., unde intelligitur, vacerram fuisse
valium e stipitibus compactum. Gloss. Labb. : Vacerra , nanaTvlfè.
Aelius] Verrius vg. et Aelius in mg. 5. hoc noni. sign. maled.]
maled. hoc noni. sign. vg. 7. Vecorde . . vecord.] vecors et malefica
vacerra corr. Scau. malefi.ee, vacerra corr. Urs. Satis babeo, unum
veeordia in vacerra mutare. Scal. Livium Andronicuin baec expressisse
putat ex Odyss. II, 243., Hermannus Eleni, doctr. metr. p. 626. e
XVII, 248. Vagar.] cf. Non. p. 184, 21. 8. Ennius] XVI,
32. Mer. Qui clamor] Cui clamas mg. A. Acg. Qui clamos corr.
Gifanius in Ind. Lucr. v. vagor : recte. 9. vagore] vg. vigore
Urs. Lucret.] II, 577. 10. vagor] vg., ut Lucretius. vigor Urs.
fabae folliculi] folliculi fabae vg. 11. facti] scribe fabuli (i. e.
singula fabae grana), vallo idem est quod vanno , vannulo. fustibus
mg. A. Aug., pravuni glossema voc. vallo, fracti corr. Urs. vallefacli
Salmas. Exerc. Plin. p. 907, 1 b. 12. Vagulatio] Valgulatio mg.
A. Aug. Vagulato Urs. L.] lege vg. et libro in mg. XII]
duodecim tabularum vg. 12. 13. quaestionem] vg. quaestio Urs.
13. Cui testini.] v. Qu. XII, 1, 27. v. portimi, Cum annot. de
fuerit] defugerit A. Aug. in mg. male. 14. tertiis] Urs., ex supe-
riore loco , ut videtur. certis vg. obvag.] obvalgulalum mg. A.
Aug. 15. Valgos] cf. Non. p. 25, 11. Gloss. Labb.: Valgus,
oz«/'|5ó?. Gloss. Isid. : Valgis , foras versi (versus) tumentibus. W ei-
ebert. Poet. Lat. rcll. p. 231. Opillus] Opilius vg. 16.17.
Plautus in Mil.] II, 1, 16. 17. Qui talos vit.] habeat vg. additar.
Ea verba ex glossematc ad voce: qui diversas suras , adscripto in tex-
tum irrepsisse manifestum est. Lisd. censet hoc interpretainentuni pcr-
tinerc ad infcriorem Plauti locum, sed non declaravit, cui nomini niagis
sit idoneum, quam valgo. Dac. scribendum censuit : qui diversas suras
habeant ac talos vitiosos. 18. vagi salis] valgis talis vg. , sed
saviis in mg. valgis saviis Plautus, quod Festus ponere voluit. Si-
litergo] Sitelitergo vg. Sitellitergo scribendum esse, monui in annot.
Varron. de L. L. VII. §. 66. Scythe liturgo voluit Scal. Vg. Siteli-
tergo nncis inclusum est : sciliect iam A. Aug. id fabulae noiueu falsum
osse putavit, quod versus a Festo sub eo titulo aliati in Mil. glor. III,
1, 127. legercntur. Sed ex ipso Festo in illuni locum illatos esse, nec
codd. fide munitos nec sensui aptos , ostcndit Li^d. Si*] Sit vg.,
sed sin A. Aug. corr. in mg. Fortasse etiam Urs. Sin ex correctione
posuit : non nimis certa , quando versus quadratus capite truncatus est.
21. bocchum] brocchum vg. et boccimi in mg. Scribendum brocchum,
sive broccum, quod antiquius puto , quo nomine et dentes niinium pro-
minentes, et talibus dentibus insignitum appellari constat. bronchum
in Plauto scribebatur, ut bronci apud Non. p. %5, "27., quod Graccum
QU. XVI, 23. (194, 29 -193, 28) FESTI SCHED. AP. LAET. L. XX. QU. XVI, 26. (195, 28 -196, 4) 373
machaerae obicio , mastigia ? Vapula ergo f te
vehementer iubeo, ne me territes."
||Vacerram Aclius et alii complures vocari aiunt
sii pi lem, ad quem equos solent religare. Ateius vero
Philologus hoc nomine significari maledictum magnae
acerbitatis, ut sit vecors et vesanus teste Livio,
qui dicit : "Vecorde et malefica vecordiaf ." || Vagorem
prò vagitu, Ennius li. XVI.: "Qui clamorf oppugnantis
vagore volanti/' Lucretius li. II.: "Et superantur item:
miscetur funere vagor." ||Valvoli fabae folliculi io
appellati sunt, quasi vallivoli, quia vallo factif
excutiantur. ||Vagulatio in L. XII. significai quae-
stionem cum convicio. "Cui testimonium defuerit,
is tertiis diebus ob portum obvagulatum ito."
UValgos Opillusf Aurelius aliique complures 15
aiunt dici., qui diversas suras habeant. Plautus
in Milite glorioso: Qui talos vitiososf "maiorem
partem videas vagi salisf/' et in Silitergo: "Sin ea
mihi insignitos pueros pariat poslea, aut va-
rum, aut valgum, aut compernem, aut paetum, 20 Vinalia
aut boccliumf filium." ||Viere alligare significat,
ut hic versus demonstrat: "Ibant mala ci viere
Veneriam corollam." unde vimina, et vasa
viminea, quae vinciuntur ligata. || Vermina
dicuntur dolores corporis cum quodam mi- 25
nulo motu quasi a vermibus scindatur.
lue dolor Graece crgó^os dicitur. || Veruta pila dicun-
tur, quod . . habeant praefixa. Ennius li. X.:
" . cursus quingentos saepe veruti." ||Urvat,
Ennius in Andromeda significat, circundat, ab eo sul- 30 Veneravi
co, qui fit in urbe condenda urvo aratri, quae siti for-
ma simillima uncini curvatione buris et
dentis, cui praefigitur vomer. ait autem: "Circum
sese urvat ad pedes terra occ . . . caput." . . .
EMEND. LECT. Qu. XVI, 25, 1. Vapulare ajo. l.vaeerr
dcle. 18. valqis saviis. Silellil er q o. 21. brocchum
||Ungulus Oscorum lingua anulus, ut
"si quid monumenti nacta est, qui eorumf requi-
reret: est ungulus, quem ei detraxit ebrio. "
Pacuvius in Iliona: "Repugnanti ego porro
hunc vi detraxi ungulum." et in Atalanta : 4iSus-
pensum laevo brachio ostendo ungulum."
HUnciaria lex appellari coepta est, quam L.
Sulla, et Pompeius Rufus tulerunfy qua sanctum est,
ut debitores decimam partem
Venenari
•go.
8. clamos. il. fabuli. 15. Opilius. 17. Qui tal. vii.]
28. addc: verua tjuaedam. H.quodfuit. Qu. XVI, 26, 2. q uo r.
576 QU. XVI, 27.(196,3-32) FESTI SCHEDAE Ap. LAETUM. L. XX.
dicebant antiqui, cuius color inficiendo mu-
tatili', ut Ennius cimi ait: "Cum illud, quo iam
semel est imbuta veneno." || Ventabant dixisse antiquos
verisimile est, cum et praepositione adiecta . . .
adveutabant. || V. htupum f est ; vel . . . . .5 Vallescit
quod Graeci vsiv dicunt. || Venditiones dicebantur olim
Gensorum locationesj quod velut fructus publi-
corum locorum venibant. ||Viminalis et porta
*et Collis appellanlur, quod ibi viminum fu-
isse videtur silva, ubi est et ara Iovi Vimini- 10 Vexillum
o consecrata. ||Vindex ab eo, quod vindicat, quo-
minus is, qui prensus est, ab aliquo teneatur. || Vineae,
ut Verrius praecipit, quod vino feraces sint: etiam
militares quaedam machinationes a similitudine
appellantur. ]|Vivatus et vividus a poetis dicun- 15 Vinnulus
tur a vi magna. ||Vindiciae appellantur res eae,
de quibus controversia : quod potius dicitur
ius , quia f fit inter eos qui contendunt. Gato
in ea quam scribit L. Furio f de aqua :
. . s. Praetores 20 Vicius
secundum populum vindicias dicunt."
. . . Lucilius: "Nerno bic vindicias, neque sacra
neque numenf veretur/' de quo verbo Cincius sic ait :
"Vindiciae olim dicebantur illae, quae ex fundo
sumptae in ius adlatae erant." at Ser. Sulpicius 25 Ungustus
... iam singulariter formato vindiciam esse ait,
. . qua de re controversia est, ab eo quod vindicatur
... et in XII.: "Si vindiciam falsamtulit, si velit isf
. . . tor arbitros tres dato, eorum arbitrio
. fructus duplione damnum decidito." 30 Vadem
Umbrae
EMEND. LECT. Qu. XVI, 27, 4. adde: dicatur. 5. Unda vel quod nvidu
scripsit in L. Furium
et vindici a rum p r a e -
22. 23. ii u ni e ii, neque sacra.
30. adde : re us.
Addc : inde dieta.
13.
Vis , quam.
1S.
26. iidde : nomine et.
17. addc: e«m rem. 2S. sllitis. 39. addo:
(161)
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIX.
377
Venta banl. dicebant antiqui, unde praepositione adiecta fit adventabant.
Viminalis porta et collis appellantur, quod ibi viminuui fnisse silva videtur.
Vivatus et vividus a vi magna dicuntur.
Umbra e vocantur Neptunalibus casae frondeae prò tabernaculis.
Vallescit perierit, dietimi a vallo militari, quod fit circa castra, quod qui eb eiciuntur prò perditis babentur.
Vexillum dìminutivum est a velo.
Vinnulus dicitur molliter se geréns et minime quid viriliter facicns.
Vi et us languidus, sine vi et naturalibus privatus viribus.
Un gu s tu s fustis uncus.
Vadem sponsorem significai datum in re capitali.
10
pQoy/oq llbrariis in mentem venerat. filium] vg. uncis includitur.
Post hoc voc. vg. legitur : e contrario vari dicuntur incurva crura ha-
bentes: quod e Paulo adscitum esse apparet: ac Festum diligentius de
ea re scripsisse credibile est. V. Salmas. Exerc. Plin. p. 663, 1 f.
Viere . . . ligata] om. vg. 22. ut hic versus] ex Ennii Sota.
Extat apud Varronem de L. L. V. §. 62. , lectione piane concinente,
ut suspicer, eum non sine Varronis auxilio plenius restitutum esse.
24. vinc. ligata] aptius esset : quae e viminibus contexuntur. fer-
mino] cf. Non. p. 40, 18. v. verminari. 26. scindatur] vg. scin-
dantur Ubs. 27 - 29. feruta . . ver.] etiam haec om. vg. Cf.
Non. p. 554, 32. 28. quod] snpple : verua quaedam. Ennius]
Ann. X, 33. ap. Merulam, qui verutos intclligit militcs levis armaturae
quingentos saepe cursus executos. 29. Urvat] cf. Varrò de L. L.
V. §. 127. 135. 143. et Pomponius de V. S. in Digest. 239. §. 6. :
Urbs ab urbo appellata est: urbare est aratro definire: et Varus (scribe
Varrò et cf. de L. L. V. §.135.) ait, urbum appellari curvaturam ara-
tri, quod in urbe condendo, adhiberi solet. Cf. Placidus p. 491. ap.
Maium: Obarbas (Oburbas) circumscribis dictum ab arbo (urbo), qui
est in curvatura aratri, et quae seqq. 30. Enn. in Andr.~\ Bothe V,
1. p. 37. fr. 2. circundai] vg. circumdat Urs. 31. quae sii]
scrihc nduiii puto : quod fuit ; nam de forma urvi aratri dici apertura
est. fit A. Acg. in mg. 32. curvatione~\ vg. a cui-vatione Urs.
33. dentis, cui praef. vomer] at dentem ipsum simplicius vomeris genus
esse constat; ut dentem prò dentalibus hic positum esse existimem ;
nam his praefigitur sive dens sive vomer. V. Varrò de L. L. V. §.135.
et cf., si placet, quae dixi rer. Etrusc. I, 2, 1. T. I. p.255. 33. 34.
Circum sese . . caput] haec de ceto, cui Andromeda obiicitur, dieta
esse, monuerunt Vv. Dd. Lectionem reddidi vg. , quippe quae aperte
cod. manum prae se fert. occultat corr. A. Aug. in mg. Urs. : circum
sese urvat , ad pedes a terra quadringentos capili. Scilicet quadringen-
tos fecit ex ilio OCC. Salmasius in Exerc. Plin. p. 576, 2 f. coni. :
circum sese urvat ad pedes fert occultans caput. Similiter alii : sed
quacrenda est ea versus forma , ut verbum urvat per circumdat expli-
cari possit.
Qu. XVI, 26, 1. Ungulus] Plinio teste, N. H. XXXIII, 1,4. §.10.,
antiqui Romani anulum ungulum dixerunt. 2. si quid etc] incerti
poctae duo senarii. nacta] Nacta in annot. legendum monet Urs.,
nescio quamobrem. eorum] verum corr. Dac eum coni. Lind.
Fortasse qui eorum fuit quor , eo sensu , ut requisito opus esse non
dicat. 2. 3. requireret] requiret corr. Urs. in annot. 3. ebrio]
e Lirio vg. : sed illud in schedis esse , testatur Urs. 4. Pacuv.
in IL] Bothe V, I. p. 129. fr. 12. 5. in Atal.] Bothe p. 109. fr. 6.
laevo] in laevo vg. 7. Unciaria lex] alio auctore non cognita.
appellari] dici vg. 7. 8. L. Sulla . . Ruf'us] coss. a. u. e. 665.
8. Pomp. Ruf.] Q. Pompeius vg. 9. decimam partem] duodecimam
partem creditoribus solverent corr. et suppl. Dac Quae nihili sunt,
praeter duodecimam partem. duodecimam partem sortis solvendo libe-
rarentur Gronov. de pec. vet. p. 522. Facilius crederem fuisse : duo-
' decimam partem usurarum solutarum sorti detraherent. Niebuhr. H.
R. III. p.68. voc. decimam ad denorum mensium annos refert ac suppl.:
sortis annuis usuris pendereut. 34. Venenari] hic posili, collato
Servio in Virgil. Aen. IV, 137. et Aen. XII, 602. Veteri iure prae-
ceptum erat, ut Flaminica venenato operta esset. V. Masurius Sabinus
apud Geli. N. A. X, 15, 27.
ANNOT. PAULI ad p.374. 7. dolor Graece] M. Graece dolor Lind.
e Gu. Sed Festus ipse prò M. pugnai. 12. Finalia] v. Festus
Qu. XIII, 1, 28. et XIII, 26, 10. v. rustica Vinalia.
ANNOT. FESTI. Qu. XVI, 27, 1. dicebant . . veneno] nusquam
extant in vg. 2. Ennius] Ann. VII, 87. apud Merulam. Hic corr. :
Quum illa ut, quae. Mihi magis placeret : Cupa illud etc. Seque-
batur: servat. 3-5. Ventàb. . . advent.] sic Urs. Longe aliter vg.-
Ventabant antiqui dicebant sine praepositione prò adventabant. Lacu-
nam explet Dac. dicatur vel adhuc dicamus. 5. V. ntupum . .
dicunt] om. vg. Fortasse fuit: Unda vel quod uvidum est, vel inde
dieta, quod Graeci vuv dicunt. Ab Urs. maior lacuna inter vel et
quod significatur. 6. Venditiones] Ciceronis verba, in Verr. II,
1, 54., Imene pertineant, ambigitur. Cf. Digest. XIX, 1, 1. §. 1
Bbb
378
PAULI DIACONI EXCERPTA. LIB. XIX.
(16J)
Vectlcularia vita dicitur corum , qui vectibus parietes alienos perfodiunt furandi gratia. Cato: "Vecticulariam vitam
vivere, repente largiter habere, repente nihil."
Viritim dicitur dari, quod «latin- per singulos viros. Cato: "Praeda quae capta est, viritim divisa."
dicebantur olirti] olim dieebantur vg. 7. fructus] nescio cur Link, in
contesto omiserit, et in annot. in pr. Ven. Seal, esse monuerit. Habet
etiam Urs. 8. Fiminalis] cf. Varrò de L. L. V. §. 51. et]
om. vg. 9. 10. fuisse videlur silvà] silva fuisse videtur vg. 10.
Viminio] Viminus dicitur a Varrone. 12. aliquo] vg. alio Urs.
Sed illud praestat , nani vindex , quem vindicat , non ipse tenere vult.
Vineaé] cf. Varrò de L. L. V. §. 37. 13. 14. etiam milit. quaedam]
cf. Festus Qu. XIV, 15, 4. v. sub vitem. 15. Vivatus] non rarus
buius voc. usus apud Lucretium. Frustra igitur laborat Scal. , qui vi-
riatum prò vivato reponi vult (de quo voc. v. Non. p. 186, 29. v. vi-
riatum, coli. p. 187, 15. v. viratium), quanquam magnimi eius ingenium
etiam in hac re agnoveris. 16. Vindiciae . . . res] vindicias res
esse, quidam collegisse videntur inde, quod, si quis vindicias tulit, rem
ipsam tulit. 17. controversia] est addit vg. quod . . contendunt]
ani potius dicuntur vindiciae inter eos , qui contendunt corr. Turneb.
Adv. XIII, 27. Urs., nimio conatu. quod potius dicitur vis, quam
fit inter eos q. e. recte corr. Huscbk., laudata mea commentatione in
Rbenano iurispr. Museo T. V. p. 190. Similiter Cuiac. Parat. in cod.
Iust. Ili, 1, 32. p. 50. ed. Wechel. : dicitur vis quae fit. 18. 19.
Cato . . quam scr. L. Furio de aqua] scribe : quam scripsil in L. Furium
de aqua. Id nomen fuisse existimo cuidam ex Catonis orationibus in
L. Furium de muleta. Nam apud Servium in Virgil. Aen. IV, 244.,
ubi legitur: ut est apud Catonem in L. Furium: De aqua quod atti-
net ad salinatores aerarios , cui cura vectifjalium , resiqnat , voce, de
aqua ad inscriptionem orationis pertinere , cuiu ex ipsa loci sentcntia,
tum ex bac Festi mentione intelligitur. Quanquam H. Meyer. Oratt.
fragni, p. 34. etiam apud Festum voce, de aqua putat ex oratione
Catonis esse. Parum diligenter Ellendt. Prolegg. Brut. , postquam
p. XXII. ex Festo p. 199. orationem in L. Furium protulit , p. XXIII.
orationem a Festo s. Vindiciae (qui scilicet idem est locus) memoratam
prò Furio contra Gellium scriptam statuit, coli. Gellio XIV, 2. 19.
*.] om. vg. 22. . . . Lucilius] et Lucilius vg. , nulla indicata
lacuna. Apud Dousam est fr. ine. 47. 22. 23. ncque . . veretur]
bic Scal. coni, numen neque sacra v. , Turneb. Adv. XV, 15.: ncque
sacra aut numina retur, Dousa totum versum reformat : nemo hic Nec
numen, nec vindicias, neque sacra veretur. Possis etiam : neque numina
sacra veretur. Acute Huscbk. : neque sacramenta veretur. 24.
Vindiciae] hacc deli ni tio ea spectat , quae dicis caussa fiebant , ut res
vindicanda imagine quadam declararetur , velut fundus gleba inde ar-
repta. Mac] glebae corr. Raevardus in XII tabb. espi. e. 6. Urs.,
quod post illae excidisse, credibile est. 26. . . . t'am] nomine etiam
suppl. Scal. esse ail] post b. v. lacuna vg. significatur. rem suppl.
Scal. eam Dac. 28. et in XII.] v. Dirksen. de XII tabb. p. 715.
ut in XII. corr. Gifanins in Ind. Lucretii. si velit is . . . tor]
Urs si velit is, omisso tor, vg. si velit is in rei sive litis mu-
taverunt Cuiac. Obss. V, 21. p. 108. ed. Wechel., Raevardus XII tabb.
expl. 6. Turneb. Adv. X1I1, 27. Scal. Urs. Idem Urs. in notis ad A.
Augustin. de legibus (Graevii Thesaur. T. II. p. 1352.) legem eam sic
restituere conatus est: sei volet is , quei posesione deiectus est. Nescio
an praestet: stlitis et vindiciarum praetor arbitros tres dato, eorum ar-
bitrio possessor (sive reus) fructus duplione damnum decidilo. Cf. Theo-
dos. cod. IV, 18, 1. 29. tor arbitros tres] tot arbitros aeris A.
Auc. in mg. praetor arbitros tres suppl. Urs. Dac arbitrio] ar-
bitrii scr. Cuiacius 1. 1. arbitriis Turnebus, Gifanius. 30. fructus]
fructi mg. A. Auc. , quod nescio unde ductum receperunt Pitboeus alii-
que multi. duplione] cf. Paulus p. 50. v. duplionem. decidito]
prò fure damnum decidere in formula apud Gaium IV, 37, 45.
ANNOT. PAULI ad p. 377. 4. Vmbrae] oxMÓiq apud Graecos, ut
in Carneis. Neptunalia a. d. X. Kal. Sextiles celebrabantur, calidissimo
anni tempore. V. Varrò de L. L. VI. §. 19. 5. Vallescit] vallefit
coni. Salmas. Excrc. Plin. p. 907, 1. b. , propter verbum evallefeci,
etiam a Scal. collatura , quo Varrò in Prometbeo usus est apud Non.
p. 217, 14. r. posticam. Sed nihil probibet , quin etiam vallesco ver-
bum fucrit , ut cvallare, quod prò excludere dietnm esse docet Non.
p. 102, 1. Nee vallescere et vallefacere magis inter se discordant,
quam calescere et calefacere , assuescere et assuefacere : vallere autem
et vallare eodem discrimine distant quo clarare et clarere et alia multa.
Cacterum Salmas. recte Festum in co refellit , quod vallesco , evallo,
vallefio omnia non a vallo militari , sed a vanno descendunt , ita ut
cvallare quasi deminutivum sit verbi evannare. dietimi] Lisd. ex
uno Gu. assumpsit: om. cett. qui] quo Gu. eiciuntur] 31.
eiiciuntur cett. 6. Vexillum] ita etiam Priscian. III. p. 615. (132.
Kr.) et Servius in Virg. Aen. Vili, 1. , sed rectius Cicero Orat. 45.
fuga vastioris literae velum e vexillo factum esse observat. /.
l'innulus] Li>*d. e Gu. Vinulus cett. Ita Non. p. 186, 10. vinnulum
babet, eiusque voc. exemplum affert e Plauti Asinar. (I, 3, 70.) Apud
Isidor. Origg. III, 19, 13. vinnolata vox legitur. 8. Vietus . .
sine vi] etymon e contrario. Melius Donatus in Terent. Eunucb. I\ ,4,21.
9. Ungustus] cf. Festus Qu. XVI, 26, 1. v. ungulus. 10. Vadem]
cf. Vano de L. L. VI. §. 74. Sed melius cura Festo convenit Ausonio
Tccbnopaegn. 12.
ANNOT. PAULI p. 378. 1. Cato] H. Meyer. Oratt. fragra, p.87.
3. Cato] vel in Originibus , vel in oratione quadam.
(161)
PAUL! DIACONI EXCERPTA. LIB. XIX.
579
Uxorium pependisse dicitur, qui quod uxorem non habucrit, res populo dedit.
Volturnalia Volturno suo deo sacra faciebant, cuius sacerdotem Volturnalcin vocant.
Uls Cato prò ultra posuit.
Vesculi male curati et graciles Loinines. Ve enim syllabam rei parvae pracpoucbant , unde Veiovem parvum Iovem
et vegrandem fabam minutam dicebant. 5
Vaticanus collis appella tus est, quod co potitus sit populns Romanus vatum responso expulsis Etrascis.
Vivissimus superlativus a vivido.
Ungulatros ungues magnos atque asperos Cato appellavi t.
Verberitare idem Cato frequentative ab eo, quod est verbero, dixit.
Vopte prò vos ipsi Cato posuit. 10
Ver sacrum vovendi mos fuit Italis. Magnis enim periculis adducti vovebant, quaecunque proximo vere nata essent
apud se, animalia immolaturos. Sed quum crudele videretur pueros ac puellas innocentes interficere, perductos in
adultam actatem velabant atque ita extra fines suos exigebant.
Versuram facere mutuam pecuniam sumere ex eo dictum est, quod initio qui mutuabantur ab aliis , non ut domum (162)
ferrent, sed ut aliis solverent, velut verterent creditorcin. 15
Vae vobis dicebatur ab antiquis, et vae nobis.
Vinciam dicebant continentem.
Vernisera messalia «J* auguria.
ANNOT. PAULI. 1. Uxorium] Valer. Max. II, 9, 1.: Camillus et
Postumius censores aera poenae nomine eos , qui ad senectutem caelibes
pervenerant, in aerarium deferre iusserunl. Cf. Plutarch. Cam. 2. *2.
Volturnalia] Vulturnalia Lim>. e solo Gu. Sic etiam postea. Voltur-
nalib., i. e. Volturnalibus, corr. Urs. Sed ipsa Volturnalia definiuntur.
suo deo] ita de paganis Paulus Christianus. De Volturnalibus , quae
Varrò Vortumnalia dicit, v. annot. ad 1. de L. L. VI. §. 21.; de Vol-
turnali flamine VII. §. 45. 3. Vis] Ouls , ut videtur, in sacris
Argeorum, a Varrone memoratis , de L. L. V. §. 50., uls Tiberini apud
ipsum Varronem V. §. 83. , ex quo loco Pomponius in Digest. I, 1, 2.
8. 31. cu Tiberini et ultis Tiberini quin corrigendus sit, non dubito.
Cf. Paulus p. 33. v. citimus. 4. Vesculi] v. Festus Qu. XVI, 24.
p. 194, 10. v. vegrande, et Paulus p. 158. v. vescus. 6. expulsis
Elr.] cf. Plin. N. H. XVI, 87. 7. vivissimus] nesclo e quo scriptore
petitum, opinor tamen, ex epico poeta, cuius numeri vlvìdissimum non
admittunt. 8. Ungulatros] Ungulatos , qui haberent corr. Vossius
Etym. Lat. v. unguis p. 783. ed. Neap., quem sequitur Dac. Temere;
nam ex Paulo intelligitur, ab ungulo factum esse nomen ungulater, ut
arater ab arando , culter a cellendo. Cato] Lion. Caton. p. 88.
10. Vopte] cf. Festus Qu. XIV, 16, 8. v. suopte. 11. Ver sacrum]
cf. Festus Qu. IX, 7, 3?. v. Mamertini , et Qu. XIV, 25, 18. v. Sa-
crane, Nonius p. 522, 14. M. e Sisenna , Servius in Virg. Aen. VII,
796. , ut grammaticos soloS afferam. 14. Persuram facere] constai
dici de omni pecunia mutua sumpta, versura solvere de ea, quae siimi-
tur, ut alii creditori satisfiat. Non distinguit tamen Donatus in Terent.
Phorm. V, 2, 15. 16. Vae] cf. Festus Qu. XVI, 24. p. 194, 1. v.
Ve victis. 17. Vinciam] Viciam Dac. ex Mss. , nescio quibus,
certe non bonis. continentem] continentiam idem ex iisdem. Sed
vincia masculinum nomen esse videtur, dictum a vinciendo, nam a vin-
cendo debebat esse vicia , et significare bominem infibulatum praeliga-
tumve ad Venerem coercendam , cuius generis multi in antiquae artis,
praecipue Etruscae, operibus conspiciuntur. Nomen vincia ad eandem
normam formatum est, qua Graeca d-fopiaq, rofiicu;. C. Bartbius Adv.
XXXIX, 5. codicem Basileensem baec adde're narrat: et est cognomen
Iovis. Ipse corr. : Junonis, ut Vincia idem sit quod Cinxia. 18.
Vernisera] vocabulum piane obscurum. De variis auguriis mensae nar-
rat Plinius N. H. XXVIII, 2, 5. messalia] codd. mensalia vg.
Mcssalae coni. A. Aug. in mg., ac facile credo Paulum , prò stupore
suo , Messalae nomen , quod hac in re et hoc loco a Festo appositum
fuisse probabiliter sumi potest (v. Praef. II, 2.), tam inepte et corrupte
postasse.
Bbb
COROIiLARIVH CtfcOSSARlTM.
Has in pagellas , quoniam inutile videbatur, omnes eas glossas recipere , quas interpolati Paul! libri, Berolinensis , Lipsiensis , Bartbii
continent , e notis scriptoribus , Gelilo , Solino , commentariis in Virgilium et triviali scientia ductas , a Verrii doctrina alienissimas : paucas
tantum hic posui, quae yel melioris notae esse videbantur, vel ab Antonio Angustino in vulgatam forniam iam receptae sed a Lindemanno omissae
5 erant, ne quidquam, quod Pauli Festive nomine iam usurpatimi fuisest, in hac editione desideraretur. Qua in re inconstantiam aliquam purgare me
oportet. Nam cum initio opinatus csscm , nullam Pauli glossam a Lindemanno nisi consulto oinissam esse, postea, ubi Festi reliquiae cum Paulo
congruunt, vidi, etiam non paucorum vocabulorum interpretationes in illius exemplaribus desiderari , quae quin invito editore excidcrint dubitari
non liceat. V. annot. ad Paul. p. 231. v. proculiunt . . properam , et p. 291. v. rictus.
Abitionem antiqui dicebant mortem.
10 Acus palea est. Varrò rerum rusticarura Icilio: "Acus substrucudum parlurieutibus." "Acus iu area excutitur." Idem
in eodcm : "Primo argillam mixtam acere."
Adversus aut contrarium significata aut idem, quod erga.
Aestuaria sunt omnia, qua mare vicissim tum accedit, tura rccedit.
Alga, berba , quam mare ad littus proiicit. Vergilius in Bucolicis: "Proiecta vilior alga."
15 Al tum proprie mare profundum.
Amoebaeum Carmen est, quotiens aliqui ex acquali numero versuum canini t; et ita se babct ipsa responsio , ut aut
inalimi, aut contrarium aliquid dicat.
Arbutus gcnus arboris frondibus raris. Vergilius: "Et quae vos rara viridis tegit arbutus umbra."'
Astutus arte tutus.
9. abitionem] ex Aid. vg. 10. Acus] e vg. substruen- sit. 13. ^/estuario] e vg. Ducta sunt e Suctonio de N. R. T. III.
dwn] substernendutn corr. A. Aug. in mg. Due tum est e Varrone de p. 75. ed. "Wolf., de quo v. Pb.vef. II, 4. 14. Alga] e vg. /"er-
ri. R. Ili, 9. Acus . . excutitur] non inveniuntur, sed simillima gii.] Fcl. VII, 42. 15. Altum] e vg. Etiam haec e Suetonio ilio
I, 52. 11. Primo argillam] ex argilla mixto acere est I, 57. sumpta sunt. 16. Amoebaeum] e vg. A codd. abesse omnibus
Scripsit igitur quicunque hacc scripsit: Idem in eodcm primo: argillam testatur Li>d. p. 14. 1S. Arbutus] e vg. f'crgil.] Ed. "MI, 40.
etc. Sic coir.. A. Aug. in mg. 12. Adversus] ex ed. vet. Aid. vg. 19. Astutus] etiam baec glossa, quae in ed. vet. Aid. vg. est et piane
Haec glossa, non dubito, quin vel typotbetarum vel scribae negligentia differt a supcrioribus, e Virgili! Eclogis et Suetonio ilio ductis , Paulo
apud Lind. omissa ac Paulo p. 13. post voc. Adpromissor restituenda p. G. post voc. Astu reddenda erit.
corollari™ glossar™.
381
Ci cu ma avis noctua.
Exliti us index, qucm una pars eligit.
lnf e tari non fetari.
Tu tu in frequenter dicitur maxime." Varrò in Europa: "Tutum sub sede fuissent." [EX FESTO.]
Vin dieta virga erat, qua praetor utebatur ad liberos et cives, asserendo cives in civitatem, ac servos in libertatem ad- 5
vocando et manumittcndo.
"Vin die in s, qui coniurationem iuvenum nobilinm , Romae de accipiendis Tarquiniis cum eorurn legatis agentium, detu-
lerat ad Coss. , pecunia accepta libertateque ac civitate, primum vindicta dicitur liberatus 5 quidam quod Vindicius
intractas1}* auctores sunt, ab eius potissimum notae •]- : id certe obscrvatum , ut quicunque post eum id ipsum
egissent , acciperentur in civium locum. 10
1. Cìcumà] e vg. lsidori Glossae : Cecuma, noctua. 2. Ex-
litius] codex Lipsiensls , qui licet multa habeat vulgaria , velut glossas
Ebenus, Ebulus, Electrum , haec rariora tamen omittere nolui. Allullt
Lino, p. 60. et 415., ubi Exlicius scriptum fuisse putat. 3. Infe-
tari] ex Aid. , ubi p. 103. post voc. Inferiae legitur. 4. Tutum]
Etiam in bac glossa aliquid excusandum mibi est. Est ea ex eorum
numero, de quibus in Pkaef. I, 2. dixi , quas Antonius Augustinus in
Pomponii Laeti sebedis fuisse testatur (quam ob caussam bic eam nota .•.
designavit), Ursinus autem in eo chirograpbo, quod a doctissimo Tiro e
sebedis illis confectum esse ait, non repperit. Eae glossae, cum dubi-
tari nequeat, quin ex frustulis quibusdam Illyrici codicis , misere trun-
catis et foedatis, sumptae , sed licentia etiam maiori, quam reliqua
carimi membranarum pars , quae in Pomponii Laeti possessionem venc-
rant, refictae et iuterpolatae sint : omnes cas , quarum sedem vel ex
Pauli comparatione vel ex literarum dispositarum lege demonstrare po-
teram , certo quodam loco in iis foliis posui , quae ex Illyrico codice
discerpta apud Pomponium fuisse mibi persuasi. Haec tamen glossa
excipienda erat , cum neque in Paulo reperiatur , neque in ea parte
Festi excerptorum, quae literis Tu incipit, collocar! possit, quippe quae
tam integra etiamnum superest , ut nibil aliunde intrudi possit. V.
Qu. XV, 27 et seqq. usque ad 31. Hinc colligitur, nisi forte in ea
glossa omnis regala varo , ut Persius ait , pede fallit , vocabuli Tutum
interpretationem fuisse in sccunda literae T parte, cuius in dispositione
litcrac praetcr primam nibil valent. At buie parti, quae in solis Pauli
excerptis servata est (v. Praef. II, 2.), nulla in Pomponii Laeti sebedis
pagina est quae respondeat , ut credere cogamur, banc glossam in fru-
stulo quodam membranae fuisse , quod ex sextidecimi Quaternionis co-
l'umnis 13-16. miro quodam casu servatum fuerit solum. Certe bine
aestimare licet, quam ambigua et sublesta buius glossae fides sit, quae
etiam eo elevatur, quod Varronis in Europa nulla praeter bunc locum
roentio invenitur.» frequenter . . maxime] tutum prò tuto frequen-
tissime positum esse ab antiquioribus , Festus videtur dixisse. 5. 7.
Vindicta et Vindicius] haec apposui e Bartbii Advers. XXXIX, 5., qui
ea se et in membranis suis et in Basileensi libro ebartaceo legisse testa-
tur. Ducta autem ea esse e Festo v. vindiciae , Qu. XVI, 28., nihil
inest qifod prodat : potius e Livio exseripta esse, comparato loco II, 5.
apparet. 8. 9. quod Vindicius intractas] corrige e Livio : vin-
dictam tractam esse. 9. notae] nomine corr. Bartb.
Quae in Lipsicnsis codicis calce leguntur: Vaga quae in mare stani
Virgilius brevia appellai, e Suetonio ilio T. III. p.75. ed. Wolf. trans-
scripta sunt, ubi legitur: Vada (sed in Ms. vaga), quibus in mari
potest stari, quae Virgilius brevia appellai, quae eadem Graeci brachia
(scribc pQa/éa). Neque aliunde petita sunt, quae idem codex in fine
literae S. (p. 152. apud Lindemannum) habet: Superman mare s/dria-
ticum, quia sit a superiori parte , et : Sinus maiores recessus maris , ut
Caspius, Arabicus , Indicus.
Verbo memoro, etiam quae in Monacensi codice, optimo libro,
extrema pagella appositae leguntur explicationes vocabulorum Vesper,
Vespere , Vespertini, Vespera (p. 162. apud Lindemannum), a Paulo et
ab oiiMti antiquitate aliena esse et ex obscura et abstrusa barbaroruiu
saeculorum doctrina fluxissc videri.
582
corollari™ glossarum.
C uni typograpbus, quibus Lane paginam expleret, aliquot scripturac versus postularet: apponere placult Suetonii illud quod fertur excerptum,
quod saepe in superiore annotatione memoravimus, et maximam certe pai tem ex Verrio ductam esse osteudimus. Impressum autem dedi, ut legitur
in Wolfianis Suetonii exemplaribus T. III. p. 75. 76.
HOC EXCERPTUM EX LIBRO MS. DE NATURA RERUM RETULIT OXONIO 1AC. GRONOVIUS.
5 De omnibus inaris ac fluminum in pratis in Annalibns Tranquillus sic ait. Extremum mare Occanns : internum
mediuSj quod ex Oceano fluit: supcrnum et in fermi m , quibus Italia alluitur: ex bis superum et Adriaticum dicitur et
Tuscum inferum. Fretum angustimi quasi fervens mare , et Siculum et Gaditanum. Aestuaria sunt omnia . per
quae maria vicissim tum accedit tum recedit. Aitimi proprie mare profundum. Vada quibus in mari potest
stari, quae Virgilius brevia appellai, quae cadem Graeci bracbia. Sinus maiores recessus maris dicuntur, ut Caspius,
10 Arabicus, Indicus : maiores autem anguli, ut Paestanus, Matrestae , Amyclanus et similcs. nomina maris dixernnt.
Flustra motus maris sine tempestate fluctuantis. Naevius in bello Poenico in inscriptione quod ait, "bonerariae bonustae
stabant in flustris", ut si diceret in salo. Moles quae eniinent et procurrunt mari, de quibus Pacuvius ait, "onincs
latebras sublaetu mole abstrusas sinus." Caecus fluctus tamen , nec dum tanien canus , de quo Atta in togata sic ait :
'fPopulo fluctos caecos faciunt per discordiam"} et Augustus ait: "nos venimus Ncapolim , fluctu quidem caeco."
15 Litus , quicquid aqua alluitur. Flumen omnis bumor, qui vel modice fluit. Torreus fluvius, qui a pluvia crescit,
siccitate toi'rcscit, id est, arescit, de quo Pacuvius ait, "Flammeo vapore torrens torret." Ostia exitus fluminum
in mare. Tolli aquarum proiectus, qualcs sunt in Aniene flumine quam se maxima praecipitio.
ANNOT. 5. omnibus] scribe nominibus. pratis] fort. primis.
6. medius] scribe medium. 7. Gaditanum] Gaditianum cod. 8.
maria] scribe mare. accedit] occidit cod. Vada] vaga cod.
9. brachia] scribe pouyju. 10. Matrestae] puto bic fuisse Tergestae.
nomina maris dixerunl] baec nescio quouiodo e m erniari possint , nisi
plura verba exciderunt, in bunc mudimi: maiores autem anguli, ut . .
et similes, cum sinus dici coepti essent, magnos illos sinus nomine maris
dixerunt. il. Fhistia] v. Paulus p.67. cum annut. Poenico]
Pontico cod. 12. salo] sola cod. Pacuvius] Fauculius cod.
13. sublaetu] poterat esse: subeunt laeti. Ita fit versus quadratus , si
mole et abstrusas non coalescunt. Caecus fluctus tamen] significat
caccum fluctum esse fluctum quidem , needum tamen canum , i. e.
spumosum. Atta] aota cod. 15. Torrens] v. Festus Qu. XV,
28. p. 160, 27. cum annot. 17. Tolli] v. idem Qu. XV, 27. p. 159, 34.
Aniene] assieme cod. quam . . praecipitio] fortassc fuit : qua se
maxima praecipitio in agrum Tiburtinum demittit.
SUPPIìEMEITTUM A*\OT ATIOXIS
EW POMPEIIIM FESTINI ET PAUIiITM.
Ad p. 2, 7. Pauli excerpta p. 2. Lind. v. apricum. Nunc video,
monitus a Ranltio meo, duplex eius voc. etymon proponi a grammatico,
a voc. apertum et Graeco ijpQixq. Itaque honorum codd. vestigia premens
nunc scribo: apricum locitm a sole apertum. A Gracco vocabulo (pqixjj
appellatur, quasi uyQwrjs et quae sqq. Quae ad illustrandam sententiam
desunt, imprimis disiunctiva aliqua particula, ea ipsum Paulum prò sua
negligentia omisisse existimo.
p. 3, 3. Pauli exc. p. 3. v. axitiosi. Video, ad eandem vo-
cabùlorum stirpem referendam esse etiam Placidi glossam , quae apud
Maium p. 433. sic est concepta : Ad exitiarium, conspirationum , f'actio-
num , postquam in Regio codice 7644. hanc eius esse formam accepi :
Aexiciorum, conspirationum, factionum. Apparet enim scribendum esse:
Axicionum , conspirationum etc.
p. 3, 6. Pauli exc. p. 3. v. ax a menta. Voc. homines in senio-
nes mutandum censet Hartung. de religg. Rom. T.I. p. 42. At quae Pau-
lus addit: Nani in deos singulos versus facti, postulare videntur, ut uni-
versorum deorum mentio antea iniecta fuerit.
p. 6, 2. Pauli exc. p. 5. v. aliuta. Non obsto, si quis lovis
sacer antique dictum esse malit. Ita certe Paulus p. 65. v. fagutal.
p. 8, 12. Pauli exc. p. 8. v. aureax. Ne grammaticus aureas
ab oreis distinguere videatur, Meursius scribendum censet, Exerc. critic.
P. IL L. III. e. 10. , area (dicebatur) , quod ora coercebantur. Ac proba-
bile est, eam fuisse Festi vel Verrii sententiam.
p. 11, 13. Pauli exc. p. 10. v. antras. Placidus, ut in codice
Regio 7644. exhibetur, habet: Ancliras , convalles aut arborum intero.,
quo consensus , quem dixi , etiam confirmatur. Quod in Gloss. Labbaea-
nis legitur: Aptra , d/iTiiXóipvkXa , rag Tirivvtog, Salmasius in Exerc. Plin.
p. 71. col. 2 b. legit: Apiastra , rà fiillqivlla, Osannus in Gloss. Lat.
Specimine p. 8. coni. Apia, dfmiXov yvlXu,, Mihi scriptum fuisse videtur
Amptra et dfi7iikó<fvlka significare arbusta, i. e. arbores vitibus maritatas.
p.20, 12. Pauli exc. p. 17. v. arillato.r. Placidi codex Regius
7644. babet: Afilla , coccinione panniculario .
p. 24, 17. Pauli exc. p. 21. v. auxilla. In eadem falsa sen-
tentia, qua Verrium , etiam Varronem fuisse, ostendunt Glossar. Labb.:
Auxillae, (iixdÓtctiqu , tSg Bà^§o>v , quae sic refingenda sunt: Axillae,
HmqÙ TfTiQa. Et hic igitur opinatus est axillam deminutive dictam esse
ab ala. Non alia est sententia Pauli p. 161. v. vexillum.
p. 25, 17. Pauli exc. p. 22. v. advosem. Advostem scriben-
dum putat Lucas Fruterius Verisim.II, 12. (in Gruteri Lampade T. IL
p. 852.) , nullam idoneam ob caussam.
p. 29, 7. Pauli exc. p. 24. v. atra bilis. Observare debebam,
in bonis codd. esse dictus , non dieta: ut appareat satis antiquam lectio-
nem esse Alrabilis in unum coniunctum verbum, quod etiam e Rasileensi
libro profert et commendat Barth. Adv. XL, 14. Nec tamen dubitari
potest, vocabulum significali Plautinum (v. Praef. II, 2.): neque in Plauti
Captili, 4, 64. Atrabilis, uno verbo, ferri potest: neque si ferri pos-
set, etymologiae Latinae legibus conveniret.
p. 33, 6. Pauli exc. p. 27. v. benéficiarii. Hic publice prò
reipublicae posuisse Lipsium de milit. Rom. 1. 1. annotare neglexì.
p. 53, 7. Pauli exc. p. 41. v. cracentes. Fruter. Verisim, II,
9. (in Gruteri Lamp. T. IL p. 849.) laudat Nestorem Novariensem , qui in
Dictionario versum Ennii ita scribendum doceat:
Succincti ffladiis media ree/ione c/racentes.
p. 67, 15. Pauli exc. p. 51. v. dici. Etiam hic scribendum esse
Quiritibus , omissa part. que, statuit Niebuhr. H. R. T.I. p.439. ann. 926.
ed. sec. Quiritibusque ab eorum reprehensione, qui Quiritium scribi vo-
lebant, vindicavit Carrio Emend. IR, 1.
p. 89, 2. Pauli exc. p. 67. v. fundus. Ne prò errore typogra-
phico habeatur, quod consulto positum est, moneo hoc est, cuius loco
Lind. id est posuit, esse in ed. vet. Aid. vg., ac Lind., cum de ea leclio-
nis varietate taceat, id est sine auctoritate posuisse videri.
p. 98, 1. Pauli exc. p. 73. v. grave aes. Post voc. libras in-
terpungendum esse, monuit etiam Boeckhius in Metrolog. Quaestiombus,
nunc in publicum editis, p. 447.
534
SUPPLEMENTI^! AIXNOTATIOMS.
p. 101, 3. Pauli exc. p.75. v. hippagìnes. Brodaeus, Emend.
II, 25. (in Gruteri Lamp. T. II. p. 485.), iTfTiayotyovg prò eo , quod tum
legebatur, 'ititiov?, reposuit.
p.110, 3. Pauli exc. p. 81. v. impetum. Postea vidi, bunc
arliculum totum translatum esse e Festi schedis apud Laetum, Qu. X,
25, 25., alienumque piane esse a Pauli excerptis.
p. 121, 15. Pauli exc. p. 90. v. lacus Lucrinus. Re denuo
pensitata, franseo in sententiam Brissonii, Carrionis, Lipsii, quoniam Lu-
crinus lacus propter piscium copiam quotannis poterat fruendus locari,
cruendus nonnisi cum nimia coeni moles congesta esset. Ac maxime con-
fìrmant illam sententiam, quae Servius in Virg. G. II, 161. narrat, repetita
a Mythographo Ang. Mail secundo e. 228. Class. Auct. T. III. p. 373. : In
Baiano sinu Campaniae eotitra Puteolanam civitatem lacus sunt duo,
Avernxts et Lucrinus: qui olim propter copiam piscium v ectitjalia
maona praestabant, Scd cum maris impetus plerumque irrumpens
exinde pisces ex eluder et , et redemp tor es gravia damila pater en tur,
supplicaverunt senatui: et profectus C. lulius Caesar etc.
p. 125, 13. Pauli exc. p. 94. v. marculus. Rectissime monuit
Meursius crit. Arnob. HI, 9. Opp. T. VI. p. 139., non Marco, tanquam
praenomen, sed marco, i. e. malleo , scribendum esse. Comprobat eam
sententiam Isidor. Origg. XIX, 7, 2.: Marcus malleus maior , et diclus
marcus, quod maior sit ad caedendum et fortior. Marcellus, mediocris.
Marculus malleus pusillus.
p. 133. Festi schedae Qu. Vili, 13,22. v. manticularum.
Scal. ita iubet ut lega tur: Pacuvius :
Ad manticulandum astu aggredilor. scile quid pronte , erue.
item :
Edite, i, manticulator. ita me faeti oppressit iugo.
item deinde:
Aggrcditur asta retjcm. manticulandum est hic mihi.
et:
Macìtinam ordiris novam
Manticulatam astu , sanctiora adicis (i. e. adigis)
Ittraiuranda.
Planius hoc significare videlur:
quibus quotidie
Parvae noxae extergeantur.
Idem coniungenda statuit omnia a Macìtinam inde usque ad extergean-
tur in tres versus. Quae quanquam Scal. faceta inlerpretatione adiuvare
studet, falsa esse pleraque, evincit Paulus comparatus, unde intelligitur,
duos tresve diversos arliculos in sebedis Laeti esse confusos.
G. I. Vossius in castigationibus in fragmenta tragic. p. 116. secundum
■versum , H. Grotio praeeunte, corr.
Mcndicus , manticulator : ita me fati oppressit ittgtim.
et inferius veram lectionem esse putat:
Macìtinam ordiris novam , manticulatam astu , ac adicis
Sanctiora iura iuranda.
Bothius, primum versum sanum arbitratus, sequentes ita corr.:
Modice ntanticulatur : ita modo fati oppressi (sumus) iugo.
Aggredibor astu regem. manticulandum est hic mihi.
Macìtinam ordiris novam
Manticula astu ; sancta ore adice iuraiuranda.
Quae omnia putat sumpta esse ex sermonibus Orestis et Pyladis in Du-
loreste : tanquam horum beroum mens tota fuerit defisa in manticulando.
Id tamen Bothius, monitus a Wuestemanno , recte intellexit, estrema
spedare ad explicandum Plautum Capt. III, 3, 6.
p. 145. Qu. VIII, 25, 17. v. Manius. M' Egerii nomen plenius
redintegrari potest auclore Catone Origg. II. apud Priscianum IV. p. 629.
(153 Krebl.) VII. p. 762. (332.), Krause histor. Rom. p. 106.: Lucum
Dianium in nemore Aricino Eqcrius Laebius Tusculanus dedicavit dicta-
tor Latinus. Hi populi communiter, Tusculanus, Aricimis eie.
ib. Qu. VIII, 25, 24. v. moene. Versus: Apud emporium in
campo hostium prò moene, nec numeri sunt heroici versus, nec color, ut
mibi quidem videtur, Ennianus. Sed Saturnii sunt numeri piane genuini:
Apud emporium in campo !| hóstiùm prò moene. Tbeseos enim omissio
Iegitima est in hoc versuum genere. V. Sitpl. Ann. ad p. 246. Qu. XII,
15, 2. Itaque non dubito prò Ennio reponere Xaevium. Emporium
autem nescio an idem sit, quod Romani ad Padum muniverant. V. Liv.
XXI, 57. Moene ablativus casus est, ut mare apud antiquiores.
ib. Qu. Vili, 25, 20. v. mussare. Ennii versus, cuius Lane
particulam Paulus servavit: iti occulto mussabant, literis aliquot auctior
legitur Qu. XIV, 3. p.107, 31. v. summussi. Hoc loco in cod. est: nttis
in occulto mussa . . Utroque testimonio coniuncto rectius efficitur: Intus
in occulto mussabant, quam : Quintus in occ. mussabat. In eo Ennii
versu, qui sequitur apud Paulum : J\on decet mussare bonos , Merula hic
inculcat, ut versus numeri serventur. Sed hoc ipsum metri vitium indi-
care videtur, non alium fuisse lume versum , quam eum , quem PhìlargT-
rius in Virgil. G. IV, 188. plenius apposuit: Xon possunt mussare boni
(Ann. W II, 5. apud Merulam).
p.149. Qu. VIII, 29, 2. v. manum et mcntum. IIoÀXd /urnjr
zìiì.zi x. t. X., proverbium notissimum. V. Zenob. V, 71. Diogenian. XU,
46. Provv. Bodlei. 76S. Sed solet id proverbium ad Ancaeum Lelegcm
referri (ita Aristoteles in Schol. Hom. Od. XXII, 9. Lycophr. Cass. 489.),
cuius fabulam egregie interpretatus est Carolus Thirlwall in Pbilol. Museo
T. I. p. 106. Veruna de Calchantc eadem, quae apud Festuni legobautur,
narrat Servius in Virg. Ed. VI, 72.: ex Euphorione, an alio po;'ta, du-
bium est. Ac mullae fiieiuiit naiT.uior.es ad candenti foxmam conq)osilae
SUPPLEMENTI^ ANNOTATIONIS. 38tf
de augurum prudentia, quam alius auguris eluserit prudentia maior. Ser- sententlam egregie comprobari puto eo , quod Mutinì sacellum in Veliis
»vio collato intelligitur, Festi narrationis periisse partem non exiguam : erat, Veline autem in quarta Urbis regione, atque in quarta regione ea
quapropter art. Manum et mentum raaiori intervallo ab inferioribus se- Argeorum sacella, quae extrema obibantur. Omnino ea sacraria erant
iunxi, quam Urs. fecit. XXVII, teste Vairone de L. L. V. §.45., quod cur corrigendum sit nul-
«^™ ì-" . • r /-» rtr <. -^ . .. ».. lam video necessitatem : ex bis existimo Vcliense sexticeps, quod Varrò
p. 153. lesti fragra. Qu. IX, 2, 20. v. mille. Hic Iectionis ri iT, e _. _ . . . • • / n i •
, . . ,. -. . , appellat V. fa. 54., iuisse quartum vel quintum et vicesimum (ut Palatina
vulgatae summa est discrepanza : est enim haec: . i . . ». . „ -r ... .
„,. . , ., , regio octo ve! novem sacrarla habuent), ita ut in Pontincum libris vel
Mina suigulariter a ° . . . . .
, ,.. ,. . continuo vel uno sacrario interiecto additum fuerit:
pluraliter aicimus cu ... .
item M. Caio in s VELIENSE SEPTICEPS (vel OCTICEPS) APUD SACELLUM
mina cog. ...... . . MUTINI TITINI DEXTRA VIA IUXTA DIVERTICULUM.
Quae unde corrasa sint, eo difficilius intellectu est, quod vv. 22. 23. in Quod dIxJ' murum e »™tum Scisse Scal., non recte dixi: murum Scal.
vg. sub v. municas sic leguntur: sumpsit e vg., et apud ipsum Urs. nescio an muriti» sit mendum typothe-
.... communicas dicit ... tae> cum in mS- non corrigatur.
. . . . aut ut potius co . . . _^ , n . ,
ìb. Qu. IX, 4, 27. v. maxi ma e dign. Uè XV flaminibus docte
Apparet, cum haec pagella ab A. Aug. e con. exscriberetur, eam tanta A AuG< sic. Vide ordo sacerdotum (Qu. X, 1, 19.), et decem Flaminum
lam fuisse labe affectam, ut etiam, quae Urs. inde expressit, non summa nom{na ponit Varro uh IV (v> 84 ) et VI (VII> 45 ) de Ungun LaU
fideniti possint. Nunc Arndtsius testatur, in hac pagella (Qu. IX, 1. et 2.) Dialis MarliaUs Quirinalis Foleanalis (cf. Macrob. Sat. I, 12.) Foltur-
leg, posse paucissima. Addo, quae Scal. e vg. lectione confecit: Mina nalù (v et;am Kalend Capran;c. ad VI- Kal< Septi) PaiatwaUs Furinali*
singulariier dici prò eo , quod Minae pluraliter dicimus, Curiatius F|oraKf Falacer PomonaliS. Adde Carmentalem ex Cicerone in Bruto
auctor est. item M. Caio in suasione mina cogi nulla ^ 5fi ^ PortumnaUm ex Fest0 Persillum (ita haec A. Aug. voluit con-
» ' 'ungi, v. Qu.XI, 1, 14.), Virbialem ex marmoreis monumentis. item Divi
ih. Qu. IX, 2, 23. v. mancipatione. Urs. supplementa haec Inl{i et Divi Au9wsti ex eùdeni et eorum temporum historia. At Vir-
sunt: bialis flamen apud Gruter. p. 445, 3. et Murator. p. 166, 6. Aricinorum
Maneipatus , ita adoptantis, est, nec magis Romae tribui potest, quam Lanuvinus ille apud Ciceron.
ut patris sui heres e-rat. adoptivus enim eius qui adop- Mil. 10.: D. Iulii autem et Augusti flamen nescio, an in idem collegium
tet, lam heres est, quam-si ex eo natus esset. sui patris, quasi recepti sint, quoniam flamines divorum Augustorum, numero eorum aucto,
in potestale alie-na non esset, ita est legitimus singulare collegium effecisse ,. monumentis ostenditur (v. Marini Atti de'
et suus heres, ut p-atet etc. frat. Aro. p. 386.). Itaque tres loci etiamnum vacui sunt, in quos neque
Quae vix possunt intelligi. flaminem Arvalem invexerim (Marini p. 67.) , nec fluminalem ex GIoss.
., „ TV Isidor. v. finctus, qui recte in flaminem Dialem mutatus est.
ìb. Qu. LX, 2, 29-33. v. multifacere. Haec ante Urs. paulo
plenius lecta esse videntur. Nam vg. haec habet: Multifa .... p. 157. Q u. IX, 5, 31. v. manalis fons. Scal. nimìa Iicentia
magnifacere, et par .... tiam de pudicitia. Ultima corrupla grassatur, corrigens: neque tamen specu inciliisve cietur: quia flumen
esse apparet, superiora ex ipso codice ducta. id auspicatur, quod sua sponte in amnem influit. Quibus sensus non
p.154. Qu.IX,4,10. v. Mulini Titini. Urs. hic paulo aliter: adiuvatur> sed impeditur. Puteus, etiamsi perennis est, non spicitur, quia
. . ,. non sponte in amnem influit, sed arte aqua ex eo deducitur. Spicitur
nunc habet aediculam ad miliarium ab urbe s-extum et . . . , , rr rt vtt 1 5 tt
autem, cum auspicia in eo transeundo observantur. M. yu. Ali, li, il.
vicensimum, dextra v-ia iuxta diver - ticulum » ytt on /io ri,
v. peremne, et XII, 20, 12. v. Petronia.
viae, - ubi et colitur et - mulieres etc.
quae Scal. ei ostenderat. Vg. lectio in literis codicis non variat, nisi p. 158. Qu. IX, 7, 1. v. mille. Urs. ita:
quod om. ubi et. Quod autem Scal. et Urs. finxerunt, Mutinum Titi- Mille urbium populu-s stetit prò regno.
num translatum esse in aliud sacellum extra Urbem, id aperte refragatur et v. 4 - 6.
Paulo, qui mulieres togis praetextis velatas Romae in sacello ei deo sacri- videatur originem dedisse, ac - causam Grac-
ficasse scnpsit. Itaque sextum et vicensimum cum ad Urbis regionis re- cus scrmo , yjhu? et -/jImòoì. - eo autem non
ferri debeat, nescio quo trahi possit nisi ad Argeorum sacella. Eamque omnes uti.
Ce e
586
SUPPLEMENTI^ ANNOTATIONIS.
ib. Qu. IX, 6 -10. v. mutas. Dìscrepat etiam his Urs.
Mutas litteras et sem-ivocales
solebant antiqui duplicare se - ribendo , aut
lenendo , et ita ait Ennium scrip - sisse, in eo
queiii de ... . a quo muta - duplicata sit
primum.
At antiqui , ante Ennium , eas litteras non geminabant scribendo.
p. 161. Qu. IX, 9, 3. v. m or tu a e. Ante voce. Mortuae peeudis
excidisse E, probabiliter statuit Huscbkius in dissert. de Varronis loco p. 95.
p. 162. Qu. IX, 11, 6.7. v. navali corona. Urs. supplet:
Item alii, inter quos A. A-tilius bello,
quod gestum est contra Nabin, ut scrip- tum est in Car-
mine Saturnio etc.
Praeivit haec Scal., qui A. Atilium intelligit praetorem , cum classe mis-
sum in Graeciam ad tuendos socios, teste advocato Livio libro XXXV.
At Livius XXXV, 20. victoriam navalem ab eo Atilio reportatam ignorat.
Quapropter posui M. Atìlius , et significatum putavi Regulum , victo-
riamque a Livio Epit. XVII. memoratam. Caeterura Carmine Saturnio
LTrs. recte posuit, cum Scal. de Saliari cogitasset. Cf. Atil. Fortunat.
p. 2679 P. Liv. VI, 29. XL, 52. XLI, 28. Festus Qu.XVI, 5, 24. v. trien-
tem. Addo, v, 6. bello esse apud Urs., sed in vg. bel, nunc autem in
COD. solas literas be.
p. 162. Qu. IX, 11, 15. v. nefrendes. Scal. et Urs. supplent : m
Odyssea veteri , collato versu Od. 0, 450.: at Saturnium eum versum,
qui apponitur, non esse, apparet, sed iambicum. Itaque literae ri sì in
COD. extant (vg. enim legitur ut) , nomini alicuius fabulae tribuendae sunt.
Botbe P. Se. L. V, I. posuit in ine. 14. p. 16.
ib. Qu. IX, 11, 17-19. Urs. supplet:
Pro nefrendibus
autem, ut antiqui dicebant, rienes nunc dieit - usus recens.
sunt qui nefrendes dici putent testiculos -
Sed apparet, duplicem distingui interpretationem voc. nefrendes, quod in
libris sacris legebatur, alteram, qua arietes nondum frendentes ita dictos
putabant, alteram, qua nefrundines, i. e. vel renes vel testiculos.
ib. Qu. IX, 11, 21. v. necerim. Necerim ab LTrS. in COD.
lectum esse, non certuni est, nam etiam in vg. est tantum erim. Sed
babet Paulus. Quod autem neeem corrigendum putat Meursius crit. Arnob.
Ili, 9., nec enim Lind. : non assentior, sed sanissimum puto Nec erim,
nec eum. Subest enim radix pronominis cuiusdam ES vel IS , cuius in
aliis Italiae linguis luculenta supersunt vestigia (EZ vel IZ in tabula Ban-
tina); erim autem legitima forma antiquioris ESIM est. Apud Placidum
p. 486.: Nec cicerim nihil, Nec ciccum correxerim, non Necerim,
ib. Qu. IX, 11, 22. 23. r. ne mora. Urs. suppl. : va-let enim
idem, eius autem voca-buli, intolerabili pleonasmo.
ib. Qu. IX, 12, 19. v. nec. L^rs. quanquam in annot. esit tan-
quam COD. lectionem affert, in contexto rectius babet escit. In vg. est
necesit, sed necescit V. C. in mg. adscripsit A. Acg. nec escit correxit
etiam Turneb. Advers. X, 15. Cf. annot. ad Paulum p. 58. v. escit. Me-
liorem de hoc escit sententiam professus sum in Hugonis Horreo iur. civ.
T. VI. p. 420 sqq., quam cur non mutaverim propter ea, quae vir doctis-
simus mihique amicissimus Huscbkius opposuit in comm. ad legem XII
tabb. de tigno iuncto p. 22 sq., paucis dicam. Ac primum, quod Husch-
kius putat, esit in XII tabb. dictum esse prò est, eo refelli videlur, quod
in omnibus linguis indogermanicis verbum esse auxiliarem illam literam
(Binde -vocal) respuit, ut es-it non magis dici potuerit, quam in nostra
lingua is-it, in Graeca i'g-in. Tum quod in bis: si adorai furto , quod
nec manifestum erit, praesens, non futurum requiri putat in membro re-
lativo: non assentior; futurum enim, qui in Romanorum legibus sollennis
modus est ad condicionem significandam, hic ob eam caussam in relativo
membro ponitur, quod hoc proprie condicionalem sententiam continet
Est enim idem ac si dixisset: Si furtum, quo adorat , nec manifestum
erit. Denique, ne de verborum ex XII tabb. a grammaticis prolatorum
fide contendam, etiam Arvalium fratrum Carmen, quod XII tabb. antiquius
esse nemo facile nega\erit, unum continet literae S inter vocales servatae
exemplum (LASES), plura contraria (PLEORES, EN'CURKERE, FURERE),
ut iam tum S illud in R abiisse manifestum sit.
ib. Qu. IX, 12, 22. v. nec unquem. Apparet, olim USI in-
definite ila dictum esse, ut relativo cum et demonstralivo tum respon-
deret. Ita nec um quem significat, nec ullo tempore quenquam. Obso-
Ieverunt ex hoc genere particularum monosyllabae USI et US, manserunt
disyllabae ubi, uti, unde.
ib. Qu. IX, 12, 26. v. nequinont Saturnius versus iustus exit,
si praefixeris Hi:
Hi partim errant , nequinont Graécidm redire.
At ne hoc quidem necessarium habeo , de qua re dictum in Suppl. Arar,
ad Qu. XII, 15, 2. Hermannus in Elem. doctr. metr. p. 621. et Osannus
in Analect. p. 33. cum scripserint:
. partim errant, nèquinunt Griieciam redire:
uterque V. D. videtur penultimam verbi nèquinunt syllabam corripuisse,
quod ne fiat, vetare puto prodlnunt Ennii , apud Festum Qu. XI, 29, 22.
ib. Q u. IX, 12, 33. v. ne qui quam. In Pauli excerptis LrxD.
posuit Nequicquam , sine annotatione. Idem est in Aid.; nequiquam ta-
men in ed. vet. vg.; de codd. dubito. Mihi illud nequiquam, ductum ab
instrumentali et modali adverbio qui , quod nunc plerique damnant,
eodem esse iure videtur, quo nequidquam.
SUPPLEMENTI^ ANNOTATIONIS.
387
p. 163. Pauli ex e. p. 106, 11. v. neceunt. Neeeunt, non eunt,
non Nequeunt scripsi Scal. praeeunte, contra auctoritatem honorum codd.,
idemque intuli in Festum Qu. IX, 12, 11., quod mihi persuasi, non unam,
sed duas fuisse in lingua Latina particulas negativas NEC, alteram sim-
pliciter negantem nec vel neg, alteram compositam et disiungentem,
neque vel nec. Neque enim in compositis nominibus, neg-otium, neg-le-
gens, neg-ritu (v.Festus Qu. IX, 13, 30.), neque in dictionibus eiusdem gene-
ris, velut nec opinans, nec recte, nec manifestum furtum, nec escit in
XII tabulis, quae in antiquioribus linguae Latinae monimeutis creberrimae
erant, ulla copulati vae particulae vis sentiri potest, aut prò nec usquam
videtur neque dici potuisse. Perpauca certe reperiuntur exempla huic
normae contraria ad eamque corrigenda, ut in Caton. de R. R. e. 141.:
Mars -pater, sì quid libi neque satisfactum est. Etiam necne in altero
interrogationis membro , vix crediderim , a neque - ne ductum esse.
p. 165. Festi fragm. Qu. IX, 13, 11. v. nequam. Quodvis
dixi in unum verbum esse coniungendum, ut sit prò quodeunque, sicut
quisque ab antiquioribus et inferioris aetatis scriptoribus ponitur prò qui-
cunque. Sic Luciliani versus ambigua sententia facile intelligetur. Ne-
quam est, aurum auris quoius vehementìus ambit scribendum putat
Scal., quo arguta illa ambiguitas tollitur.
ib. Qu. IX, 13, 30. v. negumate. Corruptum moventium Scal.
mutare volebat in induitium , i. e. initium. Facilius molimentum reponi,
observat G. Hermann. Elem. Doctr. metr. p. 614. Quantumvis molimen-
tum tentat Lind., ut Saturnius versus conficiatur. Abstineo a novis con-
iecturis. Scal. etiam negumate in neghiate vel neg tinaie mutandum existimavit.
ìb. Qu. IX, 14, 14. v. nepos. Apollonii locus est Argon. IV,
1745. Cf. Theocrit. XVII, 25. Callimaco in Scbol. Pind. Isthm. U, 9.
Alexandrinos poetas id vocabulum a Siculis sumpsisse videri, monui Etrusc.
rer. introd. 1, 2. T. I. p. 13.
ib. Qu. IX, 14, 17. v. nefasti. Urs. suppl.: Nep.- nota de-
signati solent qui nefasti p-riores sunt, auctore Scal., qui NEP. nefasti
parte priore sunt rescribi volebat. At Urs. sibi non* constat, cum proxi-
mum versum supplet: q-uorum pars anterior fas. Mihi in re incerta,
quae disertis testimoniis confici non potest, probabilius videbatur, libra-
rium literas poste-riores , quam p-riores in duos versus direnasse, quo-
niam hoc in hac libri parte rarissime fit. Miror, quod Io. Casp. Orellius,
vir egregius, Inscript. Lat. V. II. p. 408. consulto Festo in v. nefastus, le-
gitimam formulam hanc fuisse arbitratur: NEFASTUS PRIOR, "nisf",
ut ait, "ibi quoque interpolatio subest." Nam Urs. supplementa facile
a COD. literis distingui poterant.
p. 166. Qu. IX, 15, 20-30. v. Nautiorum. Scal. quanquam
fatetur, se ignorare, quo haec pertineant, ea tamen ferme ad hunc mo-
dum esse dicit: Cum arcessiti, conditeti 'que ab illis essent ad Messa nam
oppugnandam, et a Senatu missus L. Caecilius ab illis interfectus esset:
missi porro sunt expostulatum de foedere violato us, P. Vetu-
rius. qui cum ob refeetionem corporis , oppidum insedissent , Brutti eo
quod illis pax cum Romanis erat, bello destiterunt. Vg. enim e COD.
v. 20. non a B , sed ab expressum erat, (etiam v. 27. Bruti , v. 29. aut
prò fecit.) Urs. haec paucis mutatis et additis sic in ordiném redegit:
Alii quod duce Naute acciti - conductique a B-
rutiis milites fuerint ad Mess-anam oppugna-
ndam, contra quos a Senatu sit -missus L. Caecilius
Metellus ; qui cum ab illis inter - fectus esset, missi
ad eos fuerunt expostulat- um de foedere viola-
to legati us , P. Veturius , qui
cum aliquantisper , ob - refeetionem corpo-
ris iti oppido quodam i-nsedissent , Brtttii,
quibus foedus tunc cum - Romanis erat, bello
statini eo destiter - unt. inde a principe
Naute , familia Nautia - appellata est.
Quae omnia historica fide piane destituta sunt.
ib. Qu. LX, 16, 21-23. v. narita. Plauti versus Scal. sic le-
gendos statuiti
Muriatica autem video in vasis slagneis:
Bonam naritam et camarum et tagenia:
Equinos fartos , conchas piscinarias.
Equinos doxaix&s (nescio quo archaismo) dictum putavit prò Echinos, ut
olim posuerat Scal. iuvenis in Coniect. in Varron. 74, 10 (p. 126.). Ac
recte idem improbat, quae Turneb. Adv. IV, 6. tentaverat:
Naricam bonam et sequanicam et comacinas ,
in quibus Naricam anapaestum efficit, cum Graecum vaqirrjq trium lon-
garum syllabarum fuerit. Scaligerum plerique secuti sunt. V. Rothe
Plauti fragm. ine. 21. p. 445. Quae mutavi: cornutam et trygona (tru-
gona) squillasque , in his COD. ductus pressius secutus sum. Cornutam
quidem in piscibus conchyliisve cognitam non habeo , sed etiam Scal.
piscium genus tagenia ipse comrnentus est. Naritaia siquis meliore versus
loco posuerit, gaudebo.
p. 169. Qu. IX, 18, 1-18. v. Navia. Haec quomodo supplenda
essent, in plerisque Scal. monstravit, qui quasdam literas e cod. aliter
traditas accepit, maxime v. 9. siu prò sum (ex quo fecit ius-sisse) et v.
18. ideo quod, quae ita continuata esse putabat: ideo quod in ea fatum
populi Romani esset, si spatium admitteret. Longius autem ab eo recessi
in explendis vv. 10-17., quos Scal. sic refingit: Deinde cum post tot
annos aliae in loco eomplurcs ficus essent, et evulsae de loco saero re-
moverentur , omnes , quae inibì erant ficus , praeter eam , eiectas fuisse
admonilu ac iussu aruspicum , et divinis responsis , quandiu ea viveret,
libertatem populi mansuram. Quae Urs. paucis, ad spatia explenda,
Ccc*
588
SUPPLEMENTO! ANNOTATIOMS.
auxit. Haec mihi ob eam caussam non satisfaciunt, quod ita nib.il accidit,
quod ficus illius religionem augere et confirmare potuerit.
p. 170. Qu. IX, 19, 18-31. Haec ita supplet Urs.:
Nume-
re et numero dicitur. sed numere su-nt, videtur esse
jiraesentis temporis , et prorsus alie-num numero fu-
erunt, quod de pr aderito usurpatur, sive-eo ordine usur-
parunt antiqui quadam consti - etudine loquen-
di , qua solchimi proferre verba - eiusmodi : sive
certa fine extremarum vocal-ium , quemadmodum
videtur in suis scriptis - usus Pompeius Sex-
tus , apud quem reperitur extre-ma syllaba voca-
tivi casus producta , et eiusdem - casus eadem cor-
repta, terminataque in - e, temporis praesentis.
Numero autem dixisse - antiquos , nimium-
que significare , ait - Sinnius Capito ; esse enim
ita loculum
Quae, ut solet, a Scal. sumpsit et aliquot verbis auxit Urs., sed neuter
demonstravit, praeter adverbiura numero fuisse alterum numere, ne de
eo dicam, quod Scal. finx.it, numere de praesenti, numero de praeterito
tempore dictum esse^ V. 27. ante casus vg. u posi l uni est, quod Urs.
non agnovit.
Ut autem ad ea veniam, quae in interpretatione v. numero certa
via restituì possunt: multa ei lux affundi potest comparato articulo topper,
de quo dictum est in Suppl. Ann. ad p. 352. Qu. XV, 28, 4. Nam qui bic
dicitur Artonius Panurgus : illic Antorius, uterque eandem piane sequitur
in interpretandis rarioribus poetarum vocibus methodum , ut vix dubitem,
quin idem intelligatur grammaticus, sicut utroque loco ei opponitur Sin-
nius Capito. Solebat autem bic scriptor singulis versibus praeponere
significatum rarioris vocabuli , in quo interpretando versabatur. Itaque
nunc video, ea quae Qu. IX, 20, 5-16. leguntur, sic esse constituenda :
At Panurgus Antonius (Artorius?) haec ait:
Numero, nimium, nimis cito, celeriter nimium.
nimium: ut Plautus in Casina: "Ere mi? Quid vis, mea
ancilla ? Nimium saevis. Numero dicis."
nimium cito: Attius in Ocnomao : '■'Ego ut essem adfinis tibi,
non ut te extinguercm, Inani petii gnatam: numero te expugnat
timor." .j. _ _ , .
Ap-anius in Auspecta: "Per jalsum, et abs te
creditum numero nimis."
nimis celeriter: Caecilius in Aethrione : "Hei perii. Quid ita?
Numero venit. Fuge domum."
Afranius in Simulante: Hei misera! Numero ac
neqtiicquam egi gratias."
In quibus nibil addidi , nisi ter nimis vel nimium , ubi propter eius-
dem voc. repetitionem exciderat. Atque intelligo nunc, Antonium sive
Artorium absolvendum esse eius culpae, cuius eum in annotatione insi-
mulavi. Caeterum in ipsam voc. numero notionem, quam Rostius Opusc.
Plaut. p. 187. eo redigere studet, ut semper significet i. q. apte, conve-
nienter, nunc non inquiram.
ib. Qu. IX, 20, 2. v. numero. Nelei Carmen, quod bic
significatur, Scal. in annot ad Paulum v. axamenta de moribus scriptum
et in eorum numero fuisse putavit, quae pueri Romani religiose edisce-
bant. Mirus error, sed propaga tus tamen etiam a Gothofredo. Rothius
qui unum ex boc Carmine versum Naevianis fragraentis P. Se. L. V II.
p. 25. inseruit, inauditum inter scriptores Nelei nomen in Naevii mutan-
dum esse suspicatur. Sed supersunt eiusdem carminis quattuor versus
is qui hic ponitur:
Nunquam numero matris faciemus volup ;
alter apud Festum Qu. XIV, 21, 22. v. stuprum:
Foede stupreque castigor cottidie ;
tertius apud enndem Qu. XV, 28, 6. v. topper.:
Topper f'ortunae commutantur hominibus ;
quartus apud Cbarisium p. 65 P. , qui e Nelei Carmine, eoque prisco ut
ait, baec affert:
Saucia puer filia sumam (fort. Salinomi) ,
ubi tamen, codem teste, Varrò puera putabat dictum, sed Aelius Stilo
et Asinius contra. Commemoratur idem Carmen a Festo Qu. XIV, 19, 27.
v. strigorcs. Haec fragmenta composuit etiam Hermannus Elem. doctr.
metr. in, 9. p. 639. , sed argumentum carminis definire ausus non est.
Id tamen non obscurum est. Nam illa : Nunquam numero matri facie-
mus volup, dixit Neleus de se ac fratre suo Pelia, cum in eo essent, ut
Tyro matrem suam a Sideronis iniuriis vindicarent, ac Pelias Sideronem
ad ipsam Iunonis aram interfecturus esset. Haec autem : Foede stupreque
castigor cotidie , ipsa Tyro dicit a Siderone noverca foede mulcata.
Ti'Qbì rttXidvr] tu? Tiaauùq rcaqù 2otfox).il, Pollux TV, 141. Denique: topper
fortunae etc dicere poterat, quicunque novercae privignaeque fatorum
vicissitudines observaverat. Multo difficilior ea quaestio est, quale illud
fuerit Carmen , quod partim e iambicis senariis compositum fuisse apparet
(cuius generis omnes sunt versus a Festo appositi , quorum primus una
syllaba truncatus est), partim e lyricis numeris, si ex obscuro fragmento
a Cbarisio servato coniecturam capere licet. Mihi quidem \idetur poeta
quidam antiquior e Sophoclis Tvrone (de qua nuperrime dixit Welckerus
de tragoed. Graec. I. p. 312.) eam partem, quae ad affectus movendos
efficacissima viderelur, sumpsisse, et brevius inde Carmen condidisse.
p. 173. Qu. IX, 22, 2-5. v. nundinalis. Irs. supplet:
co rum , qui
novendial-is alias appellatur, manifesto sig-
nificai, quem • dixil nundinalem, quod in nonum diem coque-
' ret.
SUPPLEMENTO»! ANNOTATIOMS.
589
ib. Qu. IX, 22, 9. 10. v. nummum. Urs. supplet:
et tantundem apud nos , et apud illos
valere, quia - pleraque nomina a Graecis accepimus, quorum
hoc proprium est.
ib. Qu. IX, 22, 30-32. v. nonuncium. Urs. supplet:
Nonuncium - quod vulgo Magistri
ludi appellant , signif-icat novem uneias ; at te-
runeium, quod singula sex-uneia dimidium unciarum tri-
um sit.
de quibus explicandis despero,
p. 174. IX, 23, 13. v. nova via. Urs. supplementa haec sunt:
Navibus regnante - Ser. Tullio
quod in Aventìnum montati paludibus disclusum a-scenderetur,
ab adveetu sic d iettati aiunt; yel quod Aven-tinus in Aven-
tino rex Albanus sit sepultus.
Quae cum propter multas caussas admitti non possunt, tum haepropter»
quod in hac Festi parte literae No regnant. Scal. in annot. ad v. no-
verca inter novercam et novalem agrum de Novendialibus feriis dictum
esse opinabatur, et in ipso veterannia, v. 12., nominis leetisternia vestigia
sibi agnoscere videbatur. Sed quid Aventinus ad Novendiales ferias ? Quod
finxi, Novam viam structam esse Servio Tullio regnante, cum Velabri
palus magnis operibus exsiccata esset, id netnini improbabile videbitur,
praesertim collato Varrone de L. L. V, 43. VI, 59. De Aventini regis se-
pulcro v. Paulus p. 16. v. Aventinus.
i
ib. Qu. IX, 23, 16. v. novalem. Urs. supplevit:
Novalem a-grum Aelius
Gallus , et Opilius item Aurelius eian - aiunt esse,
quem Graeci vuòv dicunt. ad quod Ho-mero quoque
ib. Qu. IX, 23, 22-32. v. novem. In hoc memorabili Roma-
nae historiae documento restituendo secutus sum A. Aug. Scal. Urs. , ita
tamen ut etiam ab bis in quibusdam recesserim. Urs. enim baec posuit:
. . Nauti coiisula tu , et - T. Sicini, Volsci
populi, cum atrox proelium - inissent adversus
Romanos; Trib. Mil. in Cir-co combusti feruntur
et sepulti in crepidi-ne, quae est proxime Cir-
cum, qui locus postea fu.it la-pide albo constratus,
qui prò rep. in eo proelio occubuere, - Opiter etc.
nam in sequentibus non discessi ab Urs., nisi quod hic v. 28. M. om.,
v. 29. Ma-llius supplet. In bis Nautii consulatu, quem solus invexit
Urs. , bis peccatur, quod et Sp. Nautius non cum T. Sicinio, sed proximo
ante eum anno consul fuit, et quod primae articuli literae debebant esse
No, non Na.
Quod autem A. Aug. sta lui t, de claris bic dici hominibus, qui pri-
mis post reges exactos temporibus in Urbe sepulti- essent, id piane certum
babeo. Nondum enim, cum illi diem obirent, id ne fieret, XU tabb.
prohibitum erat. V. Cicero de legg. II, 23. et cf. Plutarch. Quaest. Rom.
79. Nec minus certum, intelligi T. Sicinium cos. a. u. e. 266., cuius
bellum cum Volscis memorant Liv. II, 40. et maxime Dion. Hai. Ant.
Rom. Vili, 67., qui id atrox fuisse testatur. Hoc significari vidit Scal.,
in eo falsus, quod Volscos in Circo combustos esse putat. Nam quae se-
cuntur clarissimorum virorum nomina, non possunt non eos significare,
qui tanto honore affecti sunt. In his Opiter Verginius Tricostus cos. fuit
a. 251., Postumus Cominius Auruncus cos. a. 252., P. Veturius Geminus
cos. a. 254., A. Sempronius Atratinus cos. a. 256. et 262. Verginius Tricostus,
qui sine praenomine appellatur, est T. Verg. Tric. Caeliomentanus cos. a. 257.,
nam A. Verginius Tricostus a. 266. superstes et a. 284. iterum cos. erat.
Sex. Fusius Medullinus , cognomine Fusus, cos. erat a. 265. Iam observa,
quod observatu est dignissimum, hos viros consulares omnes secundum
ordinem annorum, quibus consulatu functi sunt, collocatos esse. His
enim deinceps annis eos assignavimus: a. 251. x. 252. x. 254. 256 (262). 257.
x. 265. In quo conspectu eos, quorum consulatum nondum definivimus,
signo x. significatos habes. Difficilior quaestio est de Valerio Laevino, cum
neque Laevinorum bis temporibus ulla mentio fiat, neque in fastis inter
Opitrem Verginium et Postumum Cominium ullum nomen reperiatur, quam
Sp. Cassii Viscellini, Op. Verginii collegae a. 251., iterum cos. 260., tertium
267., quem apparet ab hoc recensu esse alienum. Cogitavi de M.Valerio
Voluso cos. a. 248. , dictatore a. 259. , sed hoc recepto turbaretur series
annorum, Ac video nunc, insigni hoc, quod nunc instauramus, moni-
mento egregie confirmari narrationem a Livio II, 18. repudiatami : M' Va-
lerium, M. filium, Volesi nepotem, non T. Larcium, a. 252. dictatorem
creatum essa , quanquam consularis non esset. Quam enim Livius opponit
legem, ut e consularibus dictator legeretur, ea postea lata esse videtur.
Quodsi ad bunc M' Valerium Laevini cognomen referre licet, omnis iam
difficultas sublata est. Mallii Tolerini, quod Urs. posuit, nomen in fastis
incognitum est; sed a. 253. cos. fuisse traditur M' Tullius Longus, quem
puto agnomine dictum esse Tolerinum, a Toleria Latii oppido. Ita etiam
baec duo nomina in annorum seriem quadrant. Unum superest nomen,
omnium et difficillimum explicatu, et maxime memorabile, Mutius Scaevola,
Mutiorum enim nomen a fastis illius saeculi alienum est, neque eos ma-
gistrata, nisi plebeio , fungi potuisse apparet. Ac memoratur Tr. pi. P.
Mucius Scaevola, quem Valer. Max. VI, 3, 2. narrat, omnes collegas suos
novem tribunos, cum duce Sp. Cassio, i. e. anno 267., libertatem P. R.
tollere conati essent, vivos cremasse: quae narratio , multum tamen mu-
tata, nuper etiam ex Dionis excerptis innotuit, A. Maii Script. Vet. Nova
coli. T. II. p. 152. Hanc autem narrationem specie a Verriana differre,
re ad eandem redire , manifestum est, nam bis eodem tempore novem
viros combustos esse, quis credet? Hinc credibile fit, fama inter Roma-
nos propagatum esse, certo quodam ad Circum loco novem olim tribunos
590
SUPPLEMENTI^ ANNOTATIOMS.
esse crematos et sepultos : hos alii tribimos plebis fuisse existimabant,
contra cmnera historiarum fidem, alii tribunos militimi, quos constat tum
summo fuisse honore, ex primis civitatis viris legi solitos. Itaque hi no-
mina eorum ex consularibus illorum annorum docte colligebant, addito
tamen Mutii Scaevolae nomine, quod id vulgi fama in ea re traditimi
acceperant.
Iam ra^iones exposui, quibus permotus initium articuli sic refinxi:
Novem trib. mil. in exercitu - T. Siculi. Sed longe alia est mens Nie-
buhrii, qui in H. R. T. II. p. 144. ann. 265. ea, quae defecerunt, ita
resarcire conatur:
Novetn adversarii • T. Sicini Volsci
cos., ciim coniurationem - inissent adversus
eum, a pop. R. vivi in Cir-co conbusti feruntur,
et sepulti in ea regio-ne quae est proxime Cir-
cum , ubi loctts est la-pide albo constratus.
Eorum nomina fuerunt, - Opiler etc.
In quibus nominibus restituendis Niebuhrius nibil variat, nisi quod v. 32.
prò cognomine Medullinus posuit Fusus, et v. 29. Aqui-llius ut supple-
retur suasit. Nimirum non vìdit vir eximius, consulares omnes ex
ordine annorum dispositos esse; quod si vidisset, Aquillium non poterat
in hunc ordinem recipere; nam C. Aquilius Tuscus, qui unus in fastis
horum annorum reperitur, a. 266. cum T. Sicinio cos. fuit. Unde autem
omnis Niebuhrii sententia pendet, quod statuit Volsci esse cognomen T.
Sicinii, non populi nomen, id minime adducor ut credam. T. enitn
Sicinius nusquam Volscus cognominatur, sed Sabinus in fastis Siculis
quos vocant: Volscos autem cum T. Sicinio cos. acriter pugnasse, cerla
tradidit temporum memoria.
ib. Qu. IX, 23, 32. v. noxia. Menardus in Cicer. prò Roscio
Am- 22. T. III. p. 343. ed. Neapol. ita rescribi vult: JSoxa ponitur prò
peccato aut prò poena peccati, cum lex iubet noxae dedere prò peccato,
item noxia apud antiquos damnum significai, sed apud poetas ponitur
prò culpa: sed tantis mutationibus neque opus est, neque ita grassari
licet.
i b. Qu. IX, 24, 1, 5. 6. Meinelcius Monandri fragm. p. 172. ver-
sum ex Caecilii Hypobolimaeo Chaerestrato in hanc formam redigit:
Nam ista quidem noxa mulicris magis quam viri est.
Grauerto in Anal. p. 75. placet:
Nam istaec quidem noxa mulieri 'st magis quam viri.
Vereor, ne hi Vv. Dd. nimio concinnitatis studio reprobaverint, quod
ipse COD, magis commendat, muliebri'st.
ib. Qu. IX, 24, 12. v. Novae curiae. Forensis ut scribere-
tur, Scal. postulavit propter Ovid. F. Ili, 93. Sed eo loco nunc Cu-
rensis scribitur, et quod Scal. ponit, curiarum nomina a finitimis populis
petila esse, id minime demonstravit. Curiarum quaedam nomina extant
praeter hunc locum apud Livium IX, 38. et Paulum p. 38. et 156. w.
Curia et Tifata , et p. 156. v. Titia.
p. 177. Qu. IX, 25, 20. v. nictit. Ennii versus ita refingit
Turneb. Adv. X, 15.:
Feluti quando vinclis venatica velox
Apta silet canis, forte feram si ex nare sagaci
Sensit, voce sua nictit, ululatque ibi acute.
Gifanius in ind. Lucret. v. nictari p. 365. ed. Antv.:
Veluti si quando vinclis venatica venox
Apta solet: si forte feram ex nare sagaci
Sensit, voce sua nictit, ululatque ibi acute.
Scal. in Coniect. in Varr. de L. L. 81, 30. (p. 155.):
Animusque in pectore latrat.
Sicuti si quando vinclo venatica aeno
Apta solet cani' forte feram si ex nare sagaci
Sensit, voce sua nictatque , ululatque ibi acute.
primis verbis aliunde additis.
Ulitius in Gratii Cyneg. 231. in Burmanni P. L. M. p. 167.:
Sic veluti quamvis vinclis venatica pernox
Apta silet, lustrutn si forte ex nare sagaci
Sensit, voce suem nictit, ululatque ibi acute,
quae assumpsit Merula in Ennii Ann. X, 14.
ib. Qu. IX, 25, 31. v. ningulus. Festo et Paulo exacte inter
se comparatis, apparet, Ennii haec tantum esse verba :
Qui ferro minitere , atque in te ningulus . . .
Sequi poterant haec:
hostis
Quando inslat, petulans exultes.
Librarius autem, oculo aberrans a ningulus ad idem toc in proximo
versu iteratum, et Ennii versum truncavit, et Marcii verba non piena, sed
ultima tantum apposuit: ningulus mederi queat. Hanc laeunam iam ob-
servavit A. Al'G. , imperite ob eam caussam castigatus a Dac, iure lau-
datus ab A. E. Eggero p. 293. Urs. ad in te in mg. apposuit ni te, in
annot. correxit ut te : neutrum recte.
•
ib. Qu. IX, 26, 27. v. novendiales feriae. Intelligi eas,
quae a Tulio Hostilio, cum in Albano monte lapidibus pluisset et vox
esset audita, ut Albani patrio ritu sacra facerent, institutae esse feruntur
(Liv. I, 31), et saepissime in annalibus P. R. celebratae indicantur, in-
tellexit A. Aug. Supplementa sunt Urs., quae in paucis mutavi; nam
quae hic posuit v. 2S. 29. :
e.v mon-itu procurando prodigi-
is nono die in feri-is Latinis ;
ea ferri non poterant.
et v. 32.
nani ab his - illa sunt tunc revocala,
SUPPLEMENTUM ANNOTATIOMS.
591
p. 178. Qu. IX, 27, 6. v. Nonarum dies. Dies postridie Kal.
Non. Id. atros esse et cur sint, docet Verrius ap. Geli. N. A. V, 17. Cf.
idem in Kalend. Praenestino ad postr. Kal. et Non. Ianuar. et Ovid. F. T,
57. Sed hi nihil de nuptiis. Nostrum, apparet, ipsas Kalendas, Nonas,
Idus ut nuptiis infaustas notasse, quod sic proximus dies novae nuptae
ater illucesceret. Similia etiam Macrob. Sat. I, 15, ex. Hinc iudicium
ferendum de Urs. supplementis , quae illi indicaverat Scal.:
Nonarum postridie, Id-uum Iialen-
darum dies alieni habentur. Itenx no-vae nuptae
a. d. IIII Kalen. Pfonas, Idus diem at-rum inlucescere,
quoniam decreto Pontificum atri hi di-es esse indica-
ti sunt , f/uod quotiescunque Romani du-ces belli ge-
rendi gratia his diebus supplicavere, - male remp. ges-
sere.
Quae et Paulo collato (quanquam etiam hic, qua solet negligentia, Festi
sententiam pervertit) et ipsa rerum incongruentia condemnantur.
ib. Qu. IX, 27, 21. v. oculissimum. In Plauti libris, Curcul.
1, 1, 15., Iegitur occlusissimum, idque Lind. metro requiri dicit: at sensu
certe magis commendatur oculissimum. Quapropter in Plauto scripserim:
ostium' st oculissimum.
ib. Qu. IX, 27, 24. Propter Festi auctoritatem sanequam magnani
Plauti in Pseudolo v. I, 3, 24. ita scribendus est:
Emito die coeca Lercie olivoin , id vendilo oculata die.
ib. Qu. IX, 28, 14. v. oc casus. Ennii versus nulla eget medi-
cina, nam datus est iambum effìcit:
hic occasus daln' st: at Horatius inclutu ' saltu.
Scax. frustra:
Ut datus est occasus, Hor.
Dac. inclutu' saltu mutavit in inclytus astu , non male, sed etiam saltu
ex fabula de tergeminorum certamine explicari potest.
ib. Qu. IX, 28, 22. v. occisum. In lege Numae fultnen Iovis
restituì cum Scal. fulminis , quód antiquum nominativum esse volunt,
coni. Urs., Gifanius in ind. Lucret. v. sanguinis, et Lipsius Quaest. Ep.
I, 11. T. I. p. 148. Ne tollito (quod in tollilor mutavimus) obiecto
careret, Scal. aliique addiderunt em vel im. Plura de ea re Dirksen.
Versuche zur Krit. u. Ausi. p. 325. Verba quae secuntur: et alibi, Gifa-
nius J. I. mutat in idf est, non temere, sed audacius tamen. Certe baec:
homo si fulmine etc. non in Numae legibus scripta erant, sed in recen-
tiori quodam opere. De ipsa re cf. Plin. N. H. II, 55. Guther. de iure
man. 1, 2. (in Tbes. Antiqq. Rom. T. XII. p. 1090.).
p. 181. Qu. IX, 30, 8. Urs. supplevit:
Occupalicius - ager dicebatur ab antiquis , qui desilus
a cultoribus fre - quentari propriis, ab aliis est occupa-
vi coeptus. - quod in agro Campano factum est.
Pfam cum Hanni-bal Capuanos, qui de Punica rep.
bene meri -li fuerant , remunerare vellet ,
atque eorum agr-os, qui essent occupati, devastatique,
tanquam ex ho-ste receptos , restituere , nomi-
nandos pub - lice edixit. sed cum querelata au-
dir et commu-nem eorum, quorum ager occupatus
est a privatis , - iussit dari agros , non quos illi
accepissent , - sed occupaticios,
Quae summa licentia inventa sunt.
ib. Qu. IX, 30, 22. v. Orchestra. Supplementa Urs., quae
mutavi, baec sunt:
Orchestra, locus in scaena, quo
antea , qui nunc pla-nipedes appellantur ,
non admittebantur - histriones, nisi tantum inte-
rim: dum fabulae ex - plicarentur , quae sine ipsis
explicari non potera-nt. Ricinia autem por-
t ab ani, quo aequiore - habitu prodirent, atque ut inde
nomen ducerent.
Quae omnia Urs. sumpsit a Scal.
God. Hermannus , in Ephemerid. lit. Lips. a. 1833. p. 2203. et in
Opuscc. T. V. p. 256., eadem sic fere refingenda esse putavit:
Orchestra locus in theatro , in quo
antea, qui nunc pla-nipedes, agebant.
non admittebantur - autem nisi tantum inte-
rim, dum fabulae ex-plicarentur in actus, in quos aliter
explicari non poterant.
Mihi manifestum esse videtur, distingui planipedes a ceteris histrionibus.
Illi, ut Diomedes ah, non in suggestu scenae, sed in plano Orchestrae
positis instrumentis mimicis actitabant: hi in proscenio sive pulpito age-
bant, nisi quod, cum prologus dicebatur, in orchestra esse solebant. Af-
fuisse enim histrionum gregem prologo, Plautus non raro significat; nec
tamen in pulpito esse poterat, cum nihil eis esset agendum. Cf. etiam
Festus Qu. XIV, 31, 30. V. 27..: aequiore (quod est magis civili) Dac.
mutavit in nequiori , Osann. Anal. p. 77. in nobiliori , quod ricinium
splendidum fuerit vestimentum. Sed ricinia male invexit Ursmus.
p. 182. Qu. IX, 31, 21. v. Orbius clivus. Discessi ab Urs.
potissimum in refingendis vv. 26-28. Urs. ita:
coe-
ptus est autem is clivus appellari Orbiu-s, quod pro-
nus cum esset, per orbes in exquiliarum colle-m ducere, unde
Orbius ab ipsis orbibus sic - appellatus est.
Idem ducere in duceret mutat. Sed Urs. supplementa neque in snatia
lacunarum satis quadrant, neque aptam habent elocutionem.
592
SUPPLEMENTI^ ANNOTATIOMS.
p. 184. Qu. X, 1, 2. v. ordinarius. Ostendit h. I. Festus,
certuni fuisse ordinem eorum, qui praetorem adirent. Eundem ordinem
tangit Servius in Virg. Aen. II, 102. : in ordine dicebantur causae, propter
multitudinem vel tumultum festinantium , quum erat annus litium. Hic
annus est, quem intelligit Iuvenal. XVI, 42.:
Expeetandus erit, qui litcs inclioet, annus
Totius populi.
De hoc lilium anno velini , ut post Pithoeum Advers. e. 20. explicatius
dicat I. Ribbentrop. meus, qui iamdudum diligenter de ea re meditatus est.
ib. Qu. X, 1, 14. v. ornatus. Tragicus et comicus ornatus et
ornamenta quid potissimum sint, explicui inferius in annot. ad Qu.XIV, 2, 12.
p. 198. Qu. X, 16, 8. v. opti ma lex. Quae Urs. in annot. seri-
bit: "Magister populi, prò a populo , item magistrorum prò magistra-
tuum, ut est in schedis, legendum putamus", innuere videntur, in schedis
non magistrorum , quod in contesto posuit , sed magistratuum scriptum
fuisse vitiose.
p. 209. Qu. X, 25, 25. v. impetum. Quod hanc interpreta lio-
nem A. E. Egger meram glossam epitomatoris Paul! putat, perperam in
Festi schedas illatam : contrarium si posuisset V. D. , verum invenisset.
Nam in Paulum eam glossam ab interpolatoribus esse illatam , boni eius
epitomae libri dubitare non sinunt.
p. 217. Qu. XI, 1, 30. v. perpetrai God. Hermannus nuper
in dissert. de Aeschyli tragoediis fata Aiacis et Teucri complexis p. 19.
correxit, partim cum Scal., parlim cum Vossio :
ncque perpetrare precibus , imperio quiit.
At quod in COD. est inpetria (quod etiam A. Aug. testatur), non verisi-
mile, corruptum esse ex imperio.
ib. Qu. XI, 2, 7 - 6. v. pu tenni. Uas. haec ita constituit:
Puteum - antiqui dixerunt unde suini potest:
inde - Puticulos , antiquissimum qenus sepullurae ap-
pellatos, - quod ibi in puteis sepelirentur liomines: qual-
is fuerit - locus , quo nane cadavera proiici solent
extra p-ortam Exquilinam; quae quod ibi putescerent
inde p-otius appellatos existimat puticu-
los A 'eli-us Gallus: qui ait antiqui moris fuisse, ut patres
familias • in locum publicum extra opidutn mancipia
vilia proicer-ent, atque ita proiecta, quod ibi
ea putesc - erent , nomen esse factum Puticulis.
p. 218. Qu. XI, 3, 22. v. praecidanea. cidarium Urs." ar
vg. arium cod. habet, ncc plures literas Ursìni tempore ibi fuisse arbilror.
ib. Qu. XI, 3, 9. Praestat loci initium sic resarcirc: Pulitini -
alatum - Pegasum dixil. Cf. Praef. II, 2.
ib. Qu.XI, 3, 15-20. v. prospera. Longe differunt Urs. sup-
plementa :
Prospera
quaedam nomina usurpubant antiqui in- e declinata
ut praefiscine , extrema produ - età syllaba ,
videlicet ut occurrerent fascino, - ut ait L. Cin-
eius ; quod etiam fieri consuevit iti fa-miliae pur-
gandae sacro. Porca prae-cidanea etc.
Sed Scal., quem secutus est, non prospera nomina declinata fuisse vole-
bat in e , sed praefiscine , quod etiam praefiscini dicebatur. At quid hoc
facit ad prospera nomina? De reliquis dixi in annotatione.
ib. Qu. XI, 3, 23. Urs. supplementa haec sunt:
Placenta libi quoddam genus vo - catur ex tribus pu-
Itibus factum: alii dicunt genus pult-is cum tribus liba-
mentis.
Quae cur improbaverim , dixi in annotatione.
ib. Qu.XI, 3, 28-33. v. porriciam. Urs. supplevit:
porricitur autem foeulo , ar-isque, quod conseeran-
dum est deo dicandumque - contra id consumi-
tur in sacro, quod est profanatimi , - ut Jrerrius eo-
dem libro de significatione verbo-rum. sint dieta libe-
re, si qua contra dixero ; nam - arbitratur ob eam cau-
sam porrici exta aris et fo - culo , quia profanata ea
In quibus non video, quid Festus a Verrio discrepet. Sed cum ex iis,
quae Qu. XI, 4, 1. leguntur, appareat, Verrium mirifica interpretatione
(quae tamen etiam Varronis est, de L. li. VI. §. 54.) profanata ea dixisse,
quae deo dicata vel fani facta sint: sequi videtur, Festum id voc. inde
duxisse, quod ea a vulgo profano consumerentur.
p. 220. Paul! exc. p. 119. v. Pallas. Cum his conferas quaeso,
quae Interpretes Maii in Virg. Aen. II, 171. ex Santra potissimum , quem
Verrius saepe secutus est, afferunt: Tritonia .... alii in Libga esse
confirmant. Quidam etiam paludem interpraetantur , ut Santra Anti-
quitatum libris .... &giti> sit q/ofiiìod-ai , et Minerva hominibus in
procliis tnctum iniiciat. In his puto nondum monitum esse prò paludem
rescribendum esse Paludam, quo nomine Ennius in Annalibus Minervam
appellaverat. Id Varrò quidem interpretatus est paludatam , sed Santra
rectius, ut puto, palude natam. V. annot. in Varron. de L. L. VIL §.37.
et cf. Paulus p. 155. v. Tartarino.
p. 221. Pauli exc. p. 121. v. parr i ci quaest ores. Prinnis,
ut videtur, monstrum hoc lectionis correxit Fruter. Verismi. 1, 1. (in Gru-
teri Lamp. T. II. p. 808.) ita: Parricidi quaestores, comparato Pomponio
de origine iuris in Digestis.
p. 229. Festi fragm. Qu.XI, 30, 1-4. Urs. supplemenl.i sunt:
SUPPLEMENTI!]*!
genus - libi translatum a Poenis. idem appel-
latimi - fuit probum , eeteris libis suavissimum
quia - videbatur. Punìcum dicitur etiam vestis
no-tnen.
Quae propter contortam verborum collocationem displicent. Caeterum
literarum regula observata intelligitur, non Punicum, sed Probum fuisse
praefixum huic interpretationi titulum.
ib. Qu. XI, 30, 6-11. Hic Urs. supplet:
virum. Profanimi, quod non est fanum ap-
pell-atur. Plautus, sacrum un profanum liabeas, parvipenditur.
JLi-vius in pa-
llici Pacuvius in Peri-
boea inde profana-
tionem dici ait Verrìus.
Sed in COD. non est boea, sed bea, in quo illud habeas e versu Plauti
agnovi.
ib. Qu. XI, 30, 20.21. v. prò. Condalio ab Urs. codici tribuitur,
sed in COD. et nunc et olim, ut vg. scriptura testatur, Cond. tantum re-
pertum est. V. 21. in COD. est : prò hostio alia , in vg. prò ostia alia ;
etiam bic Urs. nimis liberalem fuisse apparet.
ib. Qu. XI, 30, 26-28. v. profesti. Caecilii versum sic redinte-
grare conatur Urs. :
quod facimus profesto , feri-
sti tantundem - festivo die.
Quam sententiam nescio quo iure transtulerit ab Afranio (ap. Nonium
p. 434. v. profesti) in Caecilium.
Afranii versum Scal. ita scribit
at quae profesto, contrai cum celebras focum,
quae neque a Nonio commendantur , neque Festi cod. vestigiis ae , quod
vg. scriptum refertur aed (puto aea). Alii aliter; nuperrime Neukircb.
Afran. fragm. p. 240.:
Aeque profesto concelebras focum tuum.
ib. Qu. XI, 30, 32. 33. v. profusus. Pacuvii versum nuperrime
God. Hermannus de Aeschyli trag. Àiac. et Teucr. p. 19. sic emendare
studuit:
profusus gemitu , murmure occursans ruat,
nimis libere, ut mihi videtur. Murmuro , quod fontium lectionis consen-
sus tuetur, fortasse ductum est a masculino murmur. V. Nonius p. 214, 13.
p. 231. Qu. XI, 31, 26-33. v. plebei aediles. Etiam bic
Urs. supplementa mihi mutanda erant:
. . . Plebei Aediles non minus populi- que plebeiscito ,
quae de eo magistratu creando - suffragium tu-
lit , ut saeris aedibus praeessent , - sunt conslitu-
ANNOTATTOMS.
593
ti: quos Tribù, pi. ministros fuisse dic-unt; qui una cum
Plebeis Aedilibus sunt creati, dissid- ente plebe a
Patribus: ii tabernas fecerunt, q-uas novas vocant. nos
au lem quinque dicimus e-as esse, et septem ferun-
tur ; et plebeios quidem appella- mus a genere ma-
gi stratus.
Primo versu, qui etiam Lind'. offendit, quid significare voluerit Urs., pa-
rum assequor; certe que (quod scriptum est -qi) videtur in quam mutare
voluisse. Neque autem Scal., a quo Urs. pleraque sumpsit, quidquam
hic dederat, nisi Plebei aediles, qui. Equidem spero , me Vv. Dd. assen-
sum et in eo laturum, quod duos articulos distinxi Plebei aediles et
Plebeias tabernas, et in aliis quae mutavi. Nunc video, etiam Huschkium
in libro de Varronis loco de R. R. I, 2, 9. p. 56. iam Plebeias tabernas
a superiori articulo disiungere maluisse, et hanc proposuisse formam
resti tu tam :
. . . Plebeias tabernas, q-uas novas vocant nos-
tra aetate, con siiti pervetust-as esse, et septem ferun-
tur olim fuisse; plebeias eas voca-mus a genere ma-
gistratus.
Qua nihil sane esset simplicius, si Livio fides posset derogar!, qui septem
et novas tabernas diligenter distinguit.
ib. Qu. XI, 32, 14-17. v. plorare. In Servii Tulli! lege cum
multa tentata sint, praeter ea , quae in annot. posui, tantum praecipua
et novissima recensebo : alia dabit Dirksen, Versuche zur Iiritih u. Ausleg.
p. 289. 350. Turnebus Adv. XVI, 22. in eo substitit, ut legem Servii sic
corrigeret: si parentem puer verberassit, ast ollus plorassit parentes,
Divis parcntum sacer est. Equidem verberit tueor comparato Plautino
temperint, Trucul. I, 1, 41. et carint Mostell. IV, 1, 1.: sed in explicanda
utraque forma etiamnunc Vv. Dd. haerere video. Possis verberit a ver-
berarit, temperint a temperarint , carint a caruerint eodem syncopes ge-
nere deducere, quo stipendium e stipipendio, lapicidinae e lapidicidinis,
porcet (v. Paulus p. 14. v. arceo) e por-ercet factum est, quae syllabarum
propter ìnallijUav consonantium elisio in Graecis etiam latius patuit. V.
Lobeck. Paralip. gramm. Graecae diss. I. Verumtamen ipsum verberarit
ab antiquo sermone absonum est, in quo debebat esse verberassit: qua-
propter verberit alia piane ratione ab eo verbo tertiae coniugationis, a
quo verbustus descendit, ad eam formam, cuius capsim exemplum est,
factum esse puto, ita ut mutatione literae s in r in locum antiquioris
VERBUS - SIT successerit. Ac piane gemina ratione temperint ab eo
verbo, cuius participium est tempestus (v. Pauli p. 155.), carint ab eo,
quod serva tum est in castus, ductum esse affirmo.
Maiora in eodem loco molitur Scal., qui traiectione utramque
legem in unam coniungit : In Regis Romuli , et Tatii, et Servii Tullii
legibus hr.ee est: Sri parentem puer verberit, ast oloe plorassint (paren-
tes) , puer diveis parcntum sacer esto. sei nurus , sacra diveis parentum
Ddd
394
SUPPLEMENTO! ANNOTATIONIS.
esto. Hunc sequitur cum aliis multis etiam Huschlàus in libro de Servio
p. 598., nisi quod scribit: ast olle plorassit parentes : quae de patre inter-
pretatur, qui ipse sit in patria potestate. At multo minus credibile, verba
sic translata , quam quaedam lacuna esse intercepta. Grauertus in Anal.
liistor. p. 69 sqq. eadem verba in utraque lege fuisse autumans superiorem
ita constituit: Si nurus parentem verberit , ast olle plorassit, sacra etc.
p. 232. Qu. XII, 2, 8. 9. v. Pontina. Urs. supplet:
Pontina tribus a Pon-
tia nr-be dieta, a qua et pahis quoque Pon-
tina - appellata est iuxta Terraeenam
Idem v. 12 - 21. bis inventis explet:
ag-ri, qui circa Tusculum est. Xfuic Pupinia tribus ita
eoniu-ncta fuit, ut de fìnibus aliquando susccperit bellum;
quod ind-ictum per fetiales cum esset, duce .... infer-
tur : bellum - itaque inilurae, cum utraque tribus instruc-
tos exerc-itus liabercnt ad dimicandum, quia alterius dux
discesscrat - iam ab armis , caduceatoribus antequam
signum conf-errent, utrinque ad exercitus missis ,
rem - in- ipsorum ar-bitrio futuram denuntiarunt,, ac po-
testate (ac potè -state) ita sine lilla dimicatione utriusque
exercitus suffrag -io pax facta.
Quod v. 19. legitur mi,, literis inclinatis expressum est, sed cum in vg.
extet, e codice ductum esse videlur.
ib. Qu. XII, 2, 25 - 29. v. Pop il li a. Mutavi aliquantulum Urs.
supplementa, quae haec sunt:
Popillia tri- bus una quinque et triginta tri-
buum, tot enim fue-runt; a Popilliae feminae fe-
lici nomine ap -pettata, quomodo tribus quoque
Pinaria a sororis • Pinarii dieta, sive ab eius no-
mine.
(In Santandreana P in Pinarii formam habet literae e codice sumptae,
quod in mea exemplaria transiit).
LnstD. in commentariis p. 593. Festum putat scripsisse : Popillia tri-
bus una quinque et triginta tribuum, tot enim fuerunt, a Popilliae qen-
tis felici nomine appellata est, Paulum autem e compendiis scripturae
(quae mihi ignota sunt) Pop. gè. felici effecisse progenetrice. At tanto
molimine opus non esse apparet, si Urs. supplementa ita ut feci refinxeris.
ib. Qu. XII, 2, 29-3, 1. Urs. supplementa haec sunl:
Populi com-mune est in legibus ferendis
cum plebe suffragium. - nam comitia cenluriata
expatribus, et plebe - Constant in centurias divisis. at
cum plebes sine pal-ribus tribulis comitiis eonvenit,
quod plebes scivit , plebi - scitum id ea de causa
appellatili- Patrum com-mune cum populo suffra-
gium; quibus suffragantibus ftt populi scitum.
In bis pauca mutavi , extrema sustuli. Nec Festum ipsum sibi contradi-
cere putavi , cum h. 1. Populi commune cum plebe suffragium ad centu-
riata comitia, infra autem, Qu. XV, 3., scitum populi ad solum patricium
ordinem rettulerit.
p. 234. Qu. XII, 3, 4. Urs. supplevit ad arbitrium suum:
Propilta tribus a - no-
mine progenetricis traxit vocabulum. nam con-sue-
vcrunt non solum a viris , sed a feminis q - uoque
tribus nominare.
Propilia cur posuerit Urs. , cum in mg. corrigat Poplilia , quae est Pu-
blilia tribus, non intelligo.
ib. Q u. XII, 3, 20-23. Urs. supplementa haec sunt:
rarent. Peregrinos inter Pr. dr, quod aliter - Inter civis, aliter inter
peregrinos ius dicebulur a Praetore : ideoque - lege primum fus
cum unus tantum fuisset , postea duo id- circo sunt creati
Praetores.
Video nunc, quod apud Urs. est air legendum fuisse aliter, cum alter
legissem. Nam etiam vg. bic babet uit civis aliter inter (quae etiam v. 19.
paulo pleniorem habet ncias inler se pa). Quanquam etiamnunc alter
recte scribi existimo, quantum in re òbscura existimare licet. Ad toc
fus Urs. in mg. f. friis , quibus literis quid significare voluerit, non as-
sequor. Vg. legitur factus, sed in mg.: ffs \. C.
p. 237. Qu. XII, 5, 16. v. peculatus. Oblitus sum annotare,
prò duarum ovium et XXX bovum reponi a Ll>'D. p. 566. duarum boum
et XXX ovium, advocato Dionysio Hai. X, 50. Sed potior est auctoritas
ipsius Festi v. ovibus Qu. X, 20, 11., quem a Gellio N. A. XI, 1. apparet
verbis, non re discrepare.
ib. Qu. XII, 6, 27-34. v. praetexta. Urs. supplevit:
nam is praetexta
utitur , et scribam ha-bere solet, propter eos,
quosfacit, ludos. - praetextae ius dalum estitem Consu-
libus et Praeloribus : vota - nuncupanlibus ob igno-
rantiam sacrorum novorum - ascitorum. Isdem da-
timi est ufi item votum - aliquod solventibus.
quod item Valerius vica-nus chi» uteretur pu-
ra ex senatu, iinprobar-i coeptus est.
Melius Scai. ufi v. 32. ad superiora trahit, et ante item interpungit.
Quod in annoi, dixi inprobaretur esse in COD., spectat tantum ad literam n.
p. 23S. Qu. XII, 7, 5-7. v. pilae. Mutavi praecipue haec Lrs.
supplementa:
tot effìgies, quot esse-nt li-
beri, ponebantur , ut vivis , sic enim inv-ocantur,
parcerent, et essent his pilis, et simili a rris eon-tenti.
SUPPLEMENTI^ AIMNOTATIONIS.
59o
ib. Qu. XIF, 7, 8-17. Urs. supplem., quae repudiavi, bicponam:
Punicae fortunae aedem vovisse dicitur Cornelius Sc-ipio
cimi Carthayinem obsideret, ne adversa - ea Fortu-
na uteretur. Idem quoque vovit aedem Ven-eris,
quae cognomentum habuisse dicitur G - enit-
ricis , quam dedieavit , ubi primum - aetnu-
lam Ruma ti ae eivitatis Carthaginiensem - urbem
expugnavit ; quamvis alii dicant , aliquot post - aunis
dedieavisse co*. - quum Pu-
nicae Fortunae aedem, quam ex vo-to debebat
primam dedicare, locandam non curasset.
ib. Qu. XII, 7, 18. 19. v. pueri. Aliter Urs.:
puberes dicuntur , in quo significata - utilur Atta
in . . . . g . . . pluribus - versibus docet.
ib. Qu. XII, 7, 20-28. v. pueri. Quae Urs. finxit, partim a
Scal. ductus, baec sunt:
Pueri inpuberis aeneum - signum ad salinas
clini a positum fuit, quod - signum aliatimi
e fuisse f'erunt , quod - sunt cona-
ti quidam auferre , sed avelie- re nemo umquam
potuit. Alii dicunt avulsam basim - pter ipsum signum
a quibusdam fuisse, quique abstulerint, - sine signo abierunt,
basi sola potiti. Alii tamen trad-unt, simul ut
signum ipsum abstulerint, in agro- Tibur-ti erexere ad qui-
ntina ab urbe miliarium.
v. 25. sine ab Urs. coniectatum est prò sub. Pro ti erexerunt in vg. est
eie re.xerii»i£.
p. 241. Qu. XII, 10, 1-6. Urs. supplementa haec sunt:
rat-as quae, incesti damnatae, vivae defossae sunt, quod sa-
cra - Vestae malris polluissent: nec tamen, licet nocentes
ex -tra urbem obruebantur , sed in campo proxime por-
la-m Collinam, qui Sceleratus appellatur. Privilegium
sunt - qui dicunt esse privatala legem. Cicero in oratione quam
scri-psit prò domo sua ad Ponti fices.
In quibus, ut reliqua mittam, id non recte fecit Urs. , quod Ciceronis
orationem, ex qua non ante v. 16. verba apponuntur, iam v. 6. appella-
tam esse fingit. Nam si oratio quae superest prò domo ad Pontifices,
eadem est quam Verrius manibus versabat (ut mihi quidem videtur),
verba ex ea repetita non nisi baec sunt, quae v. 16-18. posui: aliena
autem ea, quae Urs. v. 15. praemisit:
dicant - Senatores , Equites , Trib. Aerarli, condemnant.
V. Cic. prò domo 17, 43. Caeterum n»n dubito, quin his omnibus ti-
tulus praefixus fuerit Privilegium, idque maxime explicatum sit, quod
dicit Cicero de legg. HI, 19, 44., vetuisse XII tabb., ne de capite civis,
nisi maximo comitiatu, rogaretur.
ib. Qu. XII, 10, 23-34. Supplem. ScAt. et Urs., quae mutavi,
haec sunt:
. nam quae sole-bant antiqui efferre per Pu syllabam
longam, Eiinius in P-oe extulit, Poenos dicens. sed est culpa li-
brariorum, qui ea quae fe-minino genere dicunt, scribunt mascu-
lino. etìam ipsi Gra- eci ita loquuntur, qui solent philolo - gos,
pliilargyros , - feminas dicere. Poenos putans viros libru-
rius appellari , mut- avit. quod per adiectionem ab Ennio ea
vox explanata non - fuerit, cum tamen eiusmodi fere
nomina edam in vi-rili, non tantum in femineo sexu proferantur.
dicimus tamhic lupus, q-uam haec lupus, quando etiam ea quae parti-
cipia appellantur , quae - ut plurimum aliquem or-
dinem rerum significant , e-t quae casus, numerps , species,
tempora, personas recipi-unt, utroque genere enuntiantur.
Mutavit in his Urs. v. 24. logam in longam, et 31. lapis in lupus, ac
saepius omnem spatii modum transgressus est. Et, quae his artibus effe-
cit, lapvQivQ-uìdr] piane. Quae expedivisse aliquatenus mihi videor distin-
ctis tribus articulis grammaticis : Punici, Philologam, Participia. Ac puto
ipsum Scal., si eius iudicium exquiri posset, haec non improbaturum
esse.
p. 242. Qu. XII, 11, 24-26. Urs. hic posuerat:
r loco-s, Caio saepe dicit, ut
cantra s robosem , et arbo-ses, loco r dicebant
antiqui :
sed non indicaverat, quo titulo praefixo Festus ea scrìpserit. Quod Pa-
pisios posui: non ignoravi quidem, iam Papirium Crassum dictatorem
a. u. e. 413. Papisium vocari desitum esse (ut refert Cicero ad fam. IX,
21.), et Appium Claudium censorem a. 441. primum Valerios et Furios
dixisse (unde ridiculus error Pomponii ortus est, in Digest. I, 2, 2. §. 36.):
sed putavi, Catonem etiam circa a. 600. in Papiriorum nomine antiquam
consuetudinem sequi potuisse, ut quaedam Furiorum familiae etiam poste-
riore tempore Fusii dicebantur.
ib. Qu. XII, 12, 8. v. pulchralibus. Cupidiis servari posse
arbitratus sum, quod et turpedo et turpido, gravedo et gravido (gravidi-
nosus ap. Nonium p. 115, 16.), lubido et lubedo dicebatur, ipsumque
cupido in consuetudine mansit^ non cupedo , quorum cognatum est cu-
pediae. Cf. Heinrich, in Cic. de R. P. p. 4, 21., a cuius reprehensione
turpedo defenditur Lucretio III, 1007. VI, 25. , turpido optimo Ciceronis
de R. P. codice palimpsesto.
ib. Qu. XII, 12, 10. 11. v. proaedificatum. Tà vmQt/ovra
■vóìv oly.odo[i?]/iKTO)v tìq rag àTj/j,oolag òóovs dicit eandem rem Polyaen.
IH, 9. Cf. Pseudo - Aristot. Oecon. 5. p. 17, 14. Goettl. et Heracl. Pont,
resp. 1. Complectitur autem proaedificatum et tabulata superiora pro-
Ddd*
596
SUPPLEMENTO! ANNOTATIOMS.
mìnentia (jiiamoSla/iuru) , et septa ante domus (àgvgiàxTovg et ngoygu-
yfiuTa) et Maeniana s. exostras. Gf. Festus Qu. Vili, 16, 22. v. Maeniana.
ib. Qu. XII, 12, 31. v. Pudicitiae. Ea huius I. forma, quam
mecum communicavit V. D. Pernice, regi Boruss. a secretis de iure con-
siliis : m6i fantini UH , ara, aedes et Herculis , piacere posset, nisi con-
tortiore quodam dicendi genere abhorrere videretur a simplicitate gram-
matici scriptoris.
p. 245, Qu. XII, 13, 12. 13. v. Palatualis. De Palatuali fla-
mine v. Varrò de L. L. VII, §. 45. Palatium, quod ab agri Reatini colle
nomen accepit, a diva Palatua piane seiungendum existimo: cum Pala-
tualis in Ennii versu, quem restituì, pi-imam syllabam producat, Palatium
corripiat.
ib. Qu, XII, 13, 23. 24. v. pullus. De pullo Iovis cf. Arnob.
adv. gent. IV, 26. Si Arnobii et Festi interpretes recte statuunt, bine
Ambustorum cognomen in Fabiam gentem venisse: hic pullus Iovis
Q. Fabius Q. f. M. n. Vibulanus erat, cos. a. 311., qui primus Ambu-
stus dicitur. At vix credibile, quarti saeculi Romanos Iovi tam nefarios
affinxisse appetitus, itaque fabulam hanc de Q. Fabio Q. Aemiliani f.
Maximo Eburno, cos. 637. , inventam arbitror, praesertim cum ante bunc
nullus Fabius Eburnus in fastis reperiatur. Festum exseripsit Placidus
p. 493.
ib. Qu. XII, 13, 28. 29. v. publica. Publica sacra omnia fìunt
publico sumptu', non omnia prò universo populo, sed pars prò singulis
populi urbisque partibus, sicut etiam prò salute singulorum hominum,
velut Principis, publica fieri possunt sacra. Opponuntur iis privata, quae
familiarum gentiumque sumptu fiunt, ac gentilia sacra comprehendunt.
Savinius in eleganti de sacris privatis commentatione (Zeitschrift far
geschichtl. RfV. T. II. p. 362.) id non recte sumpsisse sibi videtur, quod
sacra prò pagis a paganis, prò sacellis a gentibus singulis facta esse putat.
De sacris prò familiis eiusdem V. D. ùivvigtn ygovriài? cognosci possunt
per Klenzium de cogn. et affin. p. 16. Cf. Festus Qu. XII, 12, 27. v.
priv. feriae, Qu. XII, 8, 17. v. propud. porcus.
ib. Qu. XII, 14, 1-6. v. puls. Urs. supplementa haec sunt:
ne-
ces-se decidere in terram aliquid, quod tripudium faeeret,
id est - terripavium (pavire eni:n ferire est) ex quo notio-
nem • caperent futuri, nani si pulii, per quos auspicabantur,
non - edissent , periculum imminere arbitrabantur. at
qui p - avissent , bonum augxirium esse putabant , si
tum - ex ore eis edentibus aliquid decidisset.
ib. Qu. XII, 14, 28-31. Quae Urs. hic posuerat, haec sunt:
Proieeta sacra
appellantur, quae fulgu-rante eaelo fiunt; fune enim pro-
ieeta depellendorum ma-lorum fulgurum, vel procurandorum
honorum causa fiunt.
Quae Urs. nulla scriptorum auctoritate confirmavit. De procuratione
fulguritorum vix opus est, lectorem ad Etrusc. rer. IR7, 7,4. T. II. p. 170.
ablcgare.
ib. Qu. XII, 14, 31-34. Resecui haec Urs. supplementa:
P-arilia festa sibi obser-
vanda iudicant pri-vatim ipsae quoque puer-
perae domi in stralis, u-ti pariendo, ab eis quasi
stabiliantur.
In quibus domi in stratis prò administi-atis positum et stabiliantur cor-
rectum est. *
p. 246. Qu. XII, 15, 2. v. polubrum. Nonius v. polubrum e
Livio versum apponit, in bunc modum scriptum:
argenteo polubro , aureo et glutro ,
sed qui vulgo sic correctus dari solet (v. Hermann. Elem. doctr. metr.
HI, 9. p. 619.):
argènteo pollùbro et aureo gutto.
Quam correctionem ipse Hermannus posthaec improbavisse videtur (in
Epbemer. liter. Lips. 1833. p. 42).
Facilior multo haec est medela :
Argenteo polubro, aureo églùtro.
Eglutron l'xì.ovrgov est, quod Graece, nota euphoniae lege, t'yì.ovrgov pro-
nunciabatur, et saepe etiam scribebatur, ut ErAOYTHPION in titulo
Aeginetico, Corp. Inscr. Graec. 219. Hinc yì.vr^gi infimae Graecitatis,
v. Coraes 'Araxru T. II. p. 9. Polubro retinui, quod Livius liquidas non-
dum geminare consueverat, prò pollùbro, quod a porluendo, i. e. pro-
luendo, ortum est. His Livius, parum quidem accurate, illa Homeri ex-
pressit, Od. A, 136. 137.
Xignpa O^ùfKflnoXoq Tcgoyow ì^if/ivt qigoi'Oa
xuXjj s ygvatij] , vnìg dgyvgioio /.ipijTog.
Ne autem Saturnii carminis lex violata esse videatur: semel annotabo, qui-
bus saepe observatis passim in hoc libro usus sum: Saturnii versus for-
mam neque ad eam normam adstringendam, quam proposuerunt et an-
tiqui grammatici et recentiores, neque ita esse omnibus syllabarum quan-
titatis et positionis legibus solvendam, ut nuper censuerunt H. Duentzer
et Laur. Lersch in libro de versu, quem vocant, Saturnio. Quin imo
forma ab antiquis tradita:
1 / ; i ili
io — o — o — , o II — o — o — o
piane iusta est: modo unum observaveris ac tenueris, sopprimi posse
tbeses omnes, excepta ultima, maxime penultimam. Sic omnes Scipio-
num in monimentis versus, quibus propter versuum initia ìpsa scriplura
SUPPLEMENTI^ ANNOT ATIONIS.
397
indicata imprimis insistendum est, leghimi apparent Saturnii, edam hi
(apud Piranesium tb. IV.):
Cornéliùs Lucius | Scipio Barbatus ,
Gnaivod pàtre progndtus | fórtis vir sapiensque ,
Quóius fórma virtù- | ti parissuma fuit
ubi, ne quis offendatur , fuit contractum ex fuvit, ut perfecta ruit, pluit,
lùit apud antiquiores, trochaeum efficit.
Item :
Consùl, Censór , Aeàilis | qui fuit apiid vos ,
Taurdsiam , Cisaùnam | Sàmnióm cépit.
Et Li ex iisdem monimentis (apud Piranes. tb. V, a.):
Luciòtn Scipiónem : | filiós Barbati
Duonórum óptumùm | fùisse virórum
ubi VIRO in marmore superest.
Dedét témpestdlebus | aidèm merélo.
Denique etiam hi (tb, V, g.):
Mors pérfecit tua , ut éssent | omnia brcvia
Pùbli , prógndtum I Publio, Cornili.
Sic etiam Liviani versus vix ullam facessent difficultatem , quales hi:
Virum mihi , Caména , I insece vèrsùtum.
Mea pùera, quid verbi \ ex tuo óre profàgit.
Partirti errdnt , nequinont I Gràeciam redire.
Sàncta puèr , Satùrni | filia , regina.
Utrum gènua ampléctens | virginem órdret.
Quae autem a Festo Qu. XV, 28, 20. e Livi! Odyssia proferuntur,
sic videntur constituenda et dimetienda esse:1
Tópper fdeit homónes | véris vél sùeres.
(Ex Homeri Od. X, 432.). Hic facit prò faxit esse putat Scal.; facict corr.
Hermann. Doctr. metr. p. 624. : sed neutra mutatione opus est, praeser-
tim si homones ex more antiquo prò homines scribitur. Deinde veris
sueris ex utrius fuerint effecit Scal. , antiqua consuetudine liquidas non
geminandi servata. Addidi vel, quod in VERIUS latere puto.
Tópper citi ad aédis [ vcnimùs Circae :
Simùl dùona corani | pórtant ad nàvis.
Milia alia in isdem | inserinùntur.
(Quae ex Od. XII, 16. expressa esse monuit Scal.) V. 1. citi produci vi-
detur, ut in accltus. Hermannus p. 625. id delendum putat, falsa de uni-
verso loco ductus opinione. Circae in Circes mutat Urs. temere. V. 2.
corata scripsi prò eorum ; Scal. duonórum , quod coniungit cum tnillia.
Etiam Urs. post tnillia interpunxit. V. 3. in isdem Urs. mutat in indi-
dem, sed spectat ad naves. Deinde inserinùntur COD., ut Urs. inveniun-
tur vg. , idque probat Hermannus: sed in iisdem neque ad solam Odys-
seam trahi potest, neque de aliis antiquissimis scriptis nominatim dictum
est. A. Aug. in mg. coni, inseruntur. At nihìl sanius quam inserinùn-
tur, quod eadem ratione qua prodinunt, Qu. XI, 5, 22., et similia multa,
declinatum est.
Eiusdem fabricae apparet esse versus Naevianos, quos in annot. in
Varr. de L. L. VII. S. 16. sic constitui:
Inerant signa expréssa | quómodó Titàni,
Bieórporés Gigàntes | màgnique ^àtlàntes ,
Bhùncus de Purpùreus | filii térras.
Item ìi, qui a Festo Qu. XIV, 21, 29. v. stuprum appositi sunt:
Sin illos déserànt far- | tissimós virórum:
Magnimi stuprum póplo | fieri per gentis ,
ubi fieri syllabam primam nondum habet correptam.
Eademque est forma Naevii versus, de quo dictum in annot. ad Qu.
XIV, 25, 28., ubi «e prò atque ponendum :
Scópas de verbenas | sdgmina sùmpsérunt.
Cf. quae dixi in Suppl. Ann. ad Qu. Vili, 25, 4.
Versus, qui sunt apud Festum Qu. XV, 28, 8-11., quam minima
mutatione sic refingentur:
Ndmque nùllum
Péius mdeit homónem | qudmde mare saevum.
Vires cui sunt mdgnae | tópper cónfringent
Impórtunae ùndae.
(V. 1. neillum corr. Scal. taluni Hermannus Doctr. metr. p. 623. V. 2.
■macerai COD. tnacit coni. Urs., recte puto, a verbo macere, quo Ennius
usus esse vi4etur apud Paulum p. 156. v. trifax, sed intransitivo sensu.
homonem corr. Urs. hemonem Hermann. Utramque voc. formam agno-
scit Paulus, illam etiam Priscianus. Versus eos e Livii Odyssia sumptos
putat Scal., propter similitudinem sententiae Homeri Od. Vili, 131.; ac
sic in Odyssia coni. Hermannus: sed praeponderat tamen COD. auctontas.)
Quae Saturniorum numerorum lex eo notabilior est, quod etiam Ger-
manorum heroici carminis versus longi simili lege reguntur.
ib. Qu. XII, 15, 3-12. v. publici. Urs. haec ita restituere co-
natus est:
Pu-
blici Augures eodem iure cum ceteris Au-guribus
non crani: nani cum essent Augures numero - plu-
res , publici maiestate ceteros anteibant. ori-go ve-
tusta, ideoque obscura: illud manifestimi, duetu so-rtìs
deligi solitos , qui Augures publici P. B. Quiri-tium
in Auguralibus dicerentur. Captabant auspic-ia, te-
• mplo caeliregionibus designato, quod lituo , qui -Quirinal.
appellatur, designabant, in pomoerio - extra ur-
bem
Vg. v. 4. euribus, 8. tium in, 9. atae , 10. rinalis , 11. ra ur legitur
(p.31T. sq. ed. Ven.).
• ib. Qu. XII, 15, 20-23. Hic Urs. posuit articulum de pollubro
sic conceptum :
598
SUPPLEMENTI^ ÀNNOTATIONIS.
. Polubrum esse exi-stimant , quam
nos pelvim vocamus , cuius eadem - formula, quae est
polubri, teneturque manti sin-istra, ut eius significa-
tio docet ,
quae quid significent, non satis assequor: quanquam Fabius Pictor ap.
Nonium p. 544, 24. ab Urs. advocatus, polubrum sinistra, dextra vasum
cum aqua teneri commemorat.
ib. Qu. XII, 15, 23-32. v. patres. In bis maxime immutanda
mihi erant supplem. quattuor extremorum versuum, quae Urs. in bunc
modum conceperat:
ae pecunìas dividcrent. etenim - solebant iam inde aRo-
mulo nummis auri alque - arqenli sinuati ul-
tramarinis utiz id quod - publicac et privatae
rationes commenlariorum doce-nt.
ib. Qu. XII, 15, 32-34. v. publica. Urs. ita:
Publica pondera
quibus populus Rom. itti solet , - ex ea causa Iitnius in
dieta sic ai-t, quod duo Silii P. et M.
ì b# Q u. XII, 16, 12. Cf. etiam , quae in Bantina tabula legun-
tur : [dum minoris] partus. familias. taxsat. liceto , et quae ad eam in-
terpretandam docte annotavit Klenzius in Niebubrii Mus. Rhen. T.II. p.41.
p. 249. Qu. XII, 17, 32. 33. v. pedum. Festus cum Verrium
reprehendit, ipse a reprehensione non immunis esse videtur: nihil enim
prohibet, quominus simplicisissima ratione profcrre a nitere pendeat in
versu Ennii. Ennius expressit illa Euripidis in Jphig. Aul. 139.: àW «#'
ìgioaojv oov n'oda, yi'jtia fiijdìv {md/.mv.
ib. Qu. XII, 17, 34. v. pone. Dubito an voc. praeicientes, quod
itTiut Aeyofiivov est, corruptela laboret. Festus ab antiquo usu distinxisse
videtur noviciorum grammaticorum inventum, qui pone adverbium
acuto accentu, verbum gravi notari voluerunt. V. Ritter. Elem. gramm.
Lat. p. 56. et adde Serv. in Virg. Aen. Ili, 3.
ib. Qu. XII, 18, 18. 19. v. patella e. Urs. suppleverat:
quae erant forma
velut capidul- a quaedam,
in quibus refingendis secutus sum Varronem de L. L. V. §.121., unde
discitur, capides habuisse ansas, quibus patellae, i. e. exiguae patinae,
carebant.
ib. Qu. XII, 18, 20. v. pantices. Huius voc. interpretamen-
lum frus ventris obscurissimum est: nam quanquam constat, frus et fros
prò fronde dictum esse, non intelligitur tamen, quid boc faciat ad expli-
candum voc. pantices. Sed eliam Paulus non aliud bic voc. legerat.
Quod M. habet: frus ventristus .•. (sic), LlMD. putat fructus significare.
Sed hoc a significatu certe voc. pantex alienum est. Barth. Adv. XXIV,
11. haud probabiliter coni, ulcus. Gloss. Labb. : Panceps {Pantex corr.
Meurs. Exerc. crit. II, IV, 3.), i'k/.oq y.Trjvovq f.TÌ iqayr^ì.av.
ib. Qu. XDi, 18, 24-28. v. procincta classis. Urs. supple-
menta baec sunt:
an-tiqui enim procinctum militem
dixerunt , ut ìiunc quoque, - cum exercilus inslrue-
tus est. procincta autem - ideo , quod togis incincti
ad pugnam ire solit-i fuerint. Unde et testameli-
ta in procinctu fieri- dieta, quae faciunt od pugnam iluri. Prosi-
ib. Qu. XII, 18, 28. et Pauli exc. p. 130. v. posimerium.
Quod Posimerium scripsi, feci, ne leclionem per codd. traditam nimis
obscurarem. . Pos certe radicalis syllaba est praepositionum post, pone
et apud, et verbum pono, antiquius POSNO, e POS et sino compo-
situm esse puto. Prose prò prò dictum esse, opinatur quidem Meurs.
Exerc. crit. II, I, 13., sed nullo id documento confirmat. Graecum .-roorì
comparat Doederlin. Synon. et Etym. T. VI. p. 276.
ib. Qu. XII, 18, 30-32. v. posimerium. Quae mutavi Urs.
supplementa, baec sunt:
id est l-ocum proximum muro.
Calo, olim quidem omn-es auspicabantur extra Aven-
tinum, nunc eliam intra ae-dificia. dicium autem pomoerium,
p*. 250. Qu. XII, 19, 13-16. v. posimerium. Urs. supple-
menta mutavi baec:
Po-ntifi-
cale pomoerium appellabant locum illum - arjrumque
pone murum , in quo Pontifìccs su - a consli-
tuerent auspicia. Cum autem pomoerium profer-retur, htm
ib. Qu. XII, 19, 20, 21. Urs. ita:
dictum autem videtur pomoerium , - veluti post moe-
ros , id est, quod esset retro et - inlro muros urbis.
p. 253. Qu. XII, 21, 16. v. popularia. Laralia, insolito vo-
cabulo, Festus dixit Compitalia, nisi forte suspicari malunius, Larentinal
scriptum fuisse a Festo , de quo v. Varrò de L. L. \ I. §. 23. Sed hoc
me revocai, quod Larentiae parentalio a sacerdotibus, non ab omni po-
pulo fiebat.
ib. Qu. XII, 21, 17. v. pollucere. De pollucta docla est Scal.
anuotatio, qua demonstravit , libamenta et ùnuo-/ài ita dictas esse, quae
mercatores maxime diis de mercibus obtulerint. V. imprimis '\ ano de
L. L. VI. §. 54. Tertullian. Apolog. 39. Gloss. Isidor.: Polluclarc , con-
sccrare. Gioss. Labb. : Pollucco , (L-ioOiio.
SUPPLEMENTO*! ANNOTATIOMS.
399
ib. Qu. XII, 22, 5. 6. v. praecidere. Haec Festo reddere omi-
sit Urs.
ib. Qu. XII, 22, 26-28. Urs. suppleverat:
Publicus ager dietus , quia Augurum
publicor. est. - ut Oscus in fetenti; is e ni ih usu,
et iure Augurum - est.
At quis unquam augurum agrum simpliciter publicum dixit?
ib. Qu. XII, 22, 28. Secuntur haec apud Urs.:
Prodicere diem est, prodcre :
prodictio namque prod-itio est, quae, ut alt Verrius, in prae-
sens valet.
deinde Qu. XII, 22, 30.:
Patr-onus ab antiquis air dietus
sit , manifèstum: quia - ut patres filiorum , sic hi
numerari inter do-minos clientum consueverunt. ,.
quae sententiae parum esse congrua, non est quod demonstremus.
p. 254. Qu. XII, 23, 13. 14. v. Quirinus. Urs. ex hac caussa
Quirinum dicit Romulum appellatum:
quod curi, id est, hasla uteretur, a qua Jioma-ni eo
nomine Romulum appellaverunt.
ib. Qu. XII, 23, 16-18. v. Quirinalis. Resecui haec Urs.
supplementa :
posit-um aulem
unius nomen prò alterius nomine reperitur, quod ini-tio ita con-
iunclae fuerunt, ut unum tantum fuisse , qu-asi id sufj'ra-
getur.
ib. Qu. XII, 23, 25. 26. Alitcr Urs.:
Qui-
riles , dicti Sabini a Curi dea, cui - aqua et vino
sacrafacere soliti erant. quos tamen quidam a «iris
dictos volunt ,
et v. 30-33.
videntur ite-m Cures Sabinae
haslae appellatae , quibus ea gen-s armis erat potens.
nunc et Sabini et Romani popu-li singultire usur-
patur nomen ,
p. 257. Qu. XII, 25, 20. v. Quintipor. Quod Lind. coniicit,
Graecum TtaVq fuissse UAFI2 cura digammo , confirmari videtur titulis
vasculorum e Magna Graecia apporlatorum , in quibus non raro IfAFS,
etiam TIOVS prò TIAI2 legitur. Hinc maxime colligi potest, Latinum
puer et por ab eadem radice ductum esse.
ib. Qu. XII, 25, 23. v. quippe. Non recte Dac quippe etiam
apud Ennium nibil nisi quoniam significare contendi t, ncque opus est ut
cum LlND. prò quidni vel quoniam vel quianam reponas. Nempe quippe
revera mirantis est, qui res aliter esse possit, et comparandum maxime
cum Gracco nójg ov vel itwq yi'iQ. Itaque inter quippe et sententiam an-
nexam, qua caussa continebatur, olim dislinguebatur: quae dislinctio cum
diuturna consuetudine in oblivionem venisset, quippe ex interrogativa par-
ticula abiit in relativam. Nunc autem multi particula quippe nimis ab-
utuntur , quippe ? cum originis apud omnes summa fuerit oblivio.
ib. Q u. XII, 26, 17-22. v. Quintana m. Urs. supplementa
haec sunt :
Quin-
tanam classem - aitferrius dictam, quod in ca Ser. Tullius
rex distribul-a capite censorum multitudinc, quinque
fccit, cum eas ord-inavit. itane autem afferri cau-
sani de capite - censorum nomine, quod ii quo censcrentur,
iiihil practer se h-aberent, suumque caput.
At constat, quinlam classem non continuisse capite censos. Quanquam
Huschkius in libro de Servio p. 194. A. Aug. et Urs. opinionem ita de-
fendere studet, ut prima classis computo eximatur. Hic V. D. v. 19., ubi
Urs. quinque habet, scripsit V purtes, cuiu Goettliugio (Hermes T. XXVI.
p. 123.) et v. 20. eas refingit in cai, i. e. centurias.
ib. Qu. XII, 26, 24, 25. v. querqueram. Urs. ita:
Quer-queram febrem, gravati et magnam.
nam quidam querc-um dictam volunt, quod id genus
p. 258. Qu. XII, 27, 25. v. Q.R. C. F. Dac, cum faslus, quod
Urs. posuit, ut in nef'astus mutetur, postulat, rem iam a Scal. optime
explicatam denuo turbat. Etenim, cum regnum a Romanis tolleretur,
omnibus modis cavebalur, ne is qui cum sacriuciis regis nomen retinebat,
regiam sibi arrogaret auctoritatem et potentiam. Quapropter regi sa-
crorum interdictum erat, ne magistratum gereret aut unquam cum po-
pulo ageret. Plutarch. Qu. Rom. 63. Ob eandem caussam cautum erat»
ne saepius quam propter sacrificia necesse erat, in comitium veniret diu-
tiusve ibi commoraretur: iique dies, quamdiu rex in comitio versabatur,
nefasti habebantur, quibus magistratibus ius diccre non licebat. Quodsi
alii sacerdotes, ut pontifices, prò rege sacra illa obibant, cum caussa tol-
lebatur effectus.
ib. Qu. XII, 28, 5. v. quadrata. Quadrata Roma, quae in Pa-
latio ante templum Apollinis erat, ubi reposita erant ara tram, ìugum,
aliaque , quibus in condenda Urbe utebantur Romani , ut distingueretur
ab antiquissima Romuli urbe, quae primario significatu Roma quadrata
dicebatur , postulavi Etrusc. rer. Ili, 6, 7. T. II. p. 145. : eamque senten-
tiam non video quibus argumentis Hartungus de Roman, rell. T. I. p. 115.
400
SUPPLEMENTI^! AIMVOTATIOIXIS.
confulaverìt, qui Salmasii et Dacerii opinionem defendere videtur. Ipse
Ennii versus:
Et qui se sperat Romite regnare quadratae ,
fortissime contra hanc sectam militare -videtur. De finibus autem anti-
quae Urbis quadratae omnium diligentissime dixit Bunsen. Descr. Urbis
t. ni. P. si.
p. 261. Q u. XII, 29, 6. 7. v. quamde. Forma Enniahi versus
in COD. haec est: luppiter, ut muro fretus magis qua. deman impe . . .
cum lineola transversa per extremum e ducta. quamde manus impe
vg. Urs. quamde manus vi. Et corr. Scal. manu sui. Idem Urs. in
mg. : voluit haud dubie manus vi. quamde manuum vi. et IMerula, Ennii
Ann. I, 119. quam de manu stat Lambinus. Libri manuscripti vestigia
pressius sequemur scribendo:
luppiter, ut muro fretus magis quamde manu sa
Imperat.
Quibus verbis Remus Romulum non inepte invasisse videtur. Illud autem
sa propter raritatem formae facile poterat cum manu coalescere. V. de
eo pronomine Festus Qu. XIV, 9, 19. v. sos.
ib. Qu. XII, 29, 22. v. Querquetulanae. Quod in cod. legitur,
feminas antiqui, quas sciens dicimus, virus appellabant, criticos valde
exercuit. sagas coni. A. Aug. in mg. sagas nos Urs. scias Muncker.
in Petron. 63. p. 419. et Hyginum fab. 92. At nullam video caussam,
cur fatidicas tantum feminas viras appellatas esse credam. ineientes, i. e.
praegnantes, coni. Barth. Advers. II, 3. Ego ne dovfifiokog ab hoc loco
discederem, conieci seitas, i. e. bellas virgunculas , quales nymphae esse
fìngebantur. Scita facie ipse Festus, Qu. XV, 3., bona facie interpretatur.
p. 262. Qu. XII, 31, 19-30. v. Romani. Urs. supplementa
haec sunt: n
Montani
vìdentur ab initio nulla usi esse - artificum
opera, sed ubi primum ludos facere e-oeperunt,
tunc asciti artifices ab Etruscis ci-vitatibus
fuerunt: sero autem ludi - omnes, qui nunc
a Romanis celebrari solent , - sunt inflitti-
ti. Quidam primos ponuntliom-anos. Alii aiunt
Megalenses , id est, Matris - Magnae , ac po-
pulares Cereris. Alii aiunt - in conferendis
equis Troiam lusitasse pueros - Iiomanos. Alii
institutum , ut luderent e - quitando , iactu,
saltu, cursu festis Pa-lilibus : paribusque cliam
ut ludicrae certaliones a - ludcntibus ftercnt.
Quae si omnia uno articulo comprehendere voluisset Ycrrius, alium, puto,
titulum praefixisset, quam Romani. Quod attinet ad ea , quae illorum
locoposui, Romanos ludos, coustat , omnium fuisse antiquissimos. V.
Cic. in Verr. II, V, 14, 36. Liy. I, 35. Ilic quidem iam a Tarquinio
Prisco ad eos ludos celebrandos aurigas pugilesque narrat ex Etruria esse
adscitos : sed cum essent qui ludos Romanos sive Magnos iam ab Romulo
celebratos traderent Conso : iidem Romanorum ludorum appellationem
inde ducere poterant , quod nonnisi Romani artifices, id est pugiles auri-
gaeque (cf. Plin. N. H. VII, 53. §. 186.), admissi essent. Altera sententia,
quam Festo subieci, aperte quidem falsa est, cura stipem spargere non
nisi ad Megalensia sacra liceret (Cic. de legg. II, 9. 16. Ovid. F. IV, 350.),
Magni autem ludi multo antiquiores fuerint, quam Idaea mater Pessi-
nunte advecta: sed ad misi eam tamen, quoniam Magnos et Magnae deae
ludos a nonnullis grammaticis confusos esse video (v. Pitisc. Lex. Antiq.
T. II. p. 492.), eademque, quae in ludis Romanis facta esse alii tradide-
runt, ab aliis in Megalenses transferuntur (v. Madvig. de Attii didascali-
cis, Opuscc. p. 103.).
ib. Qu. XII, 32, 1. v. rubidus. Rost in Opuscc. Plaut. V, I.
p. 159. haec verba: Scorteae ampullae vetustate rugosae et coloris eius-
dem nullum sensum habere contendit: si vero prò rugosae posueris ru-
biginosac , apparere , quid sibi velit illud additamentum: et coloris eius-
dem. At hoc quidem non desiderat, quo referri possit, cum superius de
rubido sive rufo colore dictum esse manifestum sit.
p. 269. Qu. XIII, 6, 12-22. v. Romam. Urs. supplementa
haec sunt:
atque ita in musicis pri-
inam p-ucritiam traduxisse, cum inter aequales
omnes pr- acstarent corporis proceritate , et forma,
nomin-atos, alterimi Romulum; Remimi alterimi. Eos ubi ex
compre-ssu Iliae natos se cognoverint , et quod ex-
positos in - ripa Tiberis lupa lactaverit , praebens ru-
mata, monte- vicino dcsccndens, et quod reperti a Futistiilo
sunt educa- ti, Romitlusque et Remus a ruma no-
minati poti-ssimum ; practerea quo patre
essent procreati - inlcllexerint , Numitori avo primum
restituisse reg - num ,
p. 270. Q u. XRI, 7, 25. v. ruminai em. De ruminali fico cf.
Qu. IX, 18, 27. et X11I, 4, 10. In Germalo eam fuisse tradit Varrò de
L. L. V. §. 54., eundemque locum indicaut Dionys. Hai. I, 79. Servius
in Yirg. Aen. Vili, 90. Sed Festus non hunc locum significare videtur,
sed cura, quo ea ficus Navii augurio translata esse credebatur, in foro
et comitio: qua de re iam superius Plinii gravissimum atlulimus testimo-
lùurn, N. H.XV, 18, 20. §. 77. Cf. Tacitus Ann. Xlll, 5S. Sachsius in
Descr. Romae T. I. p. 39. hunc situm ab ilio non distinxit: quos qui non
dislinxerit, fieri non polest, quin in maximos errores inducatur. Reclius
Salmasius Exerc. Plin. p. 800. col. 2, e, quem sequitur Dac. Quod L RS.
eam ficum sub P'eteribus fuisse posuit (cum Scai. a veteribus scripsisset),
etiam hoc recte factum existinto , cura dubitari nequeat , quin veteres ta-
SUPPLEMENTI^ A1MX0TATI0NIS.
401
bemae alterum fori latus expleverint et comitium attlgerint. V. Bunsen
Descr. Urbis HI, II. p. 26 , qui V. D. , vellem , ut p. 60 sq. etiam hunc
Festi Iocum rcspexisset. Nam quae Bullet. dell' Insiti. 1835. p. 86. scripsit,
ea , nescio , an nunc improbet.
ib. Qu. XIII, 7, 32. v. rumentum. Verbum eanerti non puto
mutandum esse in canuerit, quanquam in composito occanui dicitur, sed
canerit ex reduplicato cecanerit, abiecta syllaba reduplicata, ortum est:
quae origo est plurimorum perfectorum disyllaborum , quorum prior syl-
laba corripitur. Quae autem Scal. proptfsuit: JRumenlum in auguralibus
significare videtnr abruptionem : Dum verberat anciliorum aerimeli,
avis canerit interea, id eo augurio rumentum esto, in bis magna usus
est fingendi licentia. Probabiliora duxi Urs. supplementa, praeter verba
v. 33. posita : tum aeque atf/ue auspici-o , quae omisi.
p. 273. Qu. XIII, 9, 1. v. redantruare. Versus in cod. bic est:
Praesul ut ampiruet , inde vulgus redamplavit at.
In priori eius parte Scal., postquam in Coniect. in Varr. p. 31 (55) am-
burvat coniecerat, in annot. Festi corr. amptruat. Lectionem ampirvat
defendere conatur Varges in Museo Rben. pbil. T. III. p. 62., parum ido-
neis documentis, me iudice. Posterior eiusdem versus pars apud Nonium
p. 165, 17. Mere sic legitur.: ut vulgus redandruel inde. A. Aug. in mg.
et Urs. apud Festum nihil nisi redantruavit reponere iubent. Scal.: inde
et volgu ' redamptruat olii; hunc sequitur Dousa. Merula totum versum
sic refingit: Praesul ut amptruet hinc , et vulgu' redamptruet inde.
Mihi cum ea certa esse videantur, in quibus Festus et Nonius congruunt,
et reliqua quam lenissima manu refingenda: hunc fuisse arbitror Lucilii
versum :
Praesul ut amptruet inde: ut volgu' redamptruet ollim.
Ollim, quod illim est, unde addito ce illinc ortum est, facillime poterat
librariorum ignorantia ita corrumpi, ut factum est. Caeterum in eiyiend.
lect. nonnullas literas mutavi, quas nunc video servari posse.
ib. Qu. XIII, 9, 26. v. reus. Quod in Festi COD. habetur diffen-
sus, Urs. mutavit in di/pnsus , quia apud Ulpianum in eadem Iege diflì-
sus legitur. Quidam, sed minus boni, Digestorum libri habent diffusus,
unde Scal. suum diffunsus duxisse videtur. Omnium autem aptissimum
est illud diffensus, neque aliud quicquam in XII tabb. fuisse existimo:
cum significatus verbi FENDO, unde offendo, defendo, infensus, infestus,
confestim , festino descendunt', quibus illud ostenditur synonymum fere
fuisse feriendo et tradendo, melius buie rei conveniat, quam findendi
aut fundendi notio. Quod posteriorum temporum usu diceretur: eam ob
caussam dies differetur: maiore cum vi nec sine emphasi quadam sic
pronunciabatur: eo dies diffensus esto. Punctum, quod post baec verba
ponebatur in Festo, delevi: nam ipsa res ostendit, argumentum, quod e
XII tabb. petebatur, nondum esse absolutum.
ib. Qti. XIII, 10, 17-20. v. ravi. Urs. supplevit:
Ravi coloris , ravistelli
appellantur - a Plauto, qui sunl inter flavos et caesios.
ravo sub con -
quod genus hominum - pessimum est. Idem in Epidico :
Quod legitur v. 19. con in mg. Urs. coni, fuisse colore.
p. 274. Qu. XIII, 11, 21. v. rati tum. jdntonius a Scal. intel-
ligitur Gnipho, recte, ut videtur. A. Aug. quidem haec de M. Antonio
triumviro dieta putavit, coli. Plinio N. H. XXXIII, 9, 46. §.132.: sed non
video, quid de buius adulterinis numis hic dici potuerit. Supplementa
Urs. w. 23 . . 29., quae omisi, haec sunt:
quod ratis appcllatio tertiae parti-s assis sii, quin-
ae autem, aut alius partis - nulla sit, sed se-
cundum numerimi, ut sex-tans. nec hac re ra-
teili dici solere, nisi de terno: - ac legibus Numae
unam ratem triente sig-nificat. quod hi pe-
nderentur trientes , cum ra-tio cum his putaretur,
quibus solvendae res es - seni. ,
Quod Urs. v. 26. posuit, legibus Numae, correctum est e legionum unam,
quanquam idem est in vg. , in qua ante ac piene interpungitur. Notare
oblitus sum, v. 28. ratio esse integrum in vg.
ib. Qu. XIII, 11, 33. 34. v. ravim. Caecilii versus sic expletur
ab Urs.:
Prius
ad ravim poscaris , quam plaeen-tam feceris.
Haec Urs. supplementa Dac. corrigit, quasi e codice desumpta essent,
cum poscaris. mutet in procaris , ac placentam in placentem. Etiam
Bothius et Spengelius additamentis illis nimiam tribuere videntur auctori-
tatem. Nihil revera est, cur-vel placentam vel placentem hic fuisse cre-
damus. Grauert. Anal. p. 73. iure meritoque taxat criticos, qui Caecilio,
.quae Ursini sunt, attribuerunt, sed fallitur, cum correctionem procaris
Scaligeri esse dicit. Ita saepius summus criticorum propter vicinitatem
cum infimo confusus est.
ib. Qu. Xin, 12, 9. v. Ratumenna. Eadem fere, quae Festus,
narrant Plinius N. H. Vili, 65. Plutarch. Public. 13. Solin. 45, 15. De
quadrigis autem in culmine Capitolini templi collatis acute nuper dispu-
tava" G. A. Becker, de com. Rom. fabulis p. 30 sqq. Quod legitur v. 11.
Etrusci generis iuvenis J^eis (Veiis) , ne quem offendat, locutio erat
quotidiano usu a Romanis trita, ut legitur in titulis militaribus Sex. Pilo-
nius Benevento , et eiusmodi multa.
ib. Qu. XIII, 12, 21. v. recipe ratio. Hanc Festi explicatio-
nem plures Vv. Dd. nuper tractarunt, diligentissime Ed. Huschlùus in I.
Huschlcii Anal. literarr. p. 208 seqq. et in Richteri Annal. critt. 1837.
fase. X. p. 868 sqq. : a quo in hoc uno discedo , quod non dubito , quin
Eec
402
SUPPLEMENTI^ ANNOTATIONIS.
recipero a capiendo eodem modo formatum sìt, quo genero ab antiquo
geno et tolero a TOLO. Graecorum uno av/ipókoiv óixaq cum recupera-
torum iudiciis iam comparavit Turnebus Advers. VI, 18.
ib. Qu. XIII, 12,-27. v. reciprocare. Pacuvii versus sic le-
guntur apud Urs. :
Pacuvius in Teucro. Rapido, reciproco, percito , augusto,
citare , rectem , reciprocare. ioide eque gremiis sub
iectare , adflqere.
neque aliter in cod. scriptos esse accepi, modo memineris, interpunctio-
nem, maxime leviorem, ab Urs. esse additam. Ac Scal. quidem correxit:
Pacuvius in Teucro :
Rapio , reciproco , pedetn cito aut ullro cifro restem.
Reciprocare , sursum deque gremiis subiectare , ac
adfligere.
Hugo Grotius primus vidisse videtur, duos bic confusos esse diversos Io-
cos, quod dubitare non sìnit duplex verbi reciproco mentio. Hic refinxit:
Rapido, reciproco , percito , angusto freto :
et Mercatore :
Reciproca te, nudisque genibus subiectare, adfigere.
Ger. Io. Vossius propius ad veruni accessisse videtur, cum in Iiteris illis
ERECTEM Orestis vel Dulorestis nomen latere intelligeret ac ver-
sum utrumque sic constitueret :
Rapio , reciproco , percito , agito ullro , citro
et:
Reciprocare inde, eque gremiis subiectare , adfligere.
Mibi illud: AUGUSTO fuisse videtur ANO ULTRO, i. e. animo, ultro:
extremum autem vocabulum a Paulo, qui Pacuvii versus non intellectos
et valde truncatos, sed ita tamen reddidit, ut in codice suo scriptos rep-
pererat, partim rectius puto exbiberi. Sic refinxi:
Rapio , reciproco percito animo ultro citro.
et in Oreste:
Reciprocare undam , eque gremiis subiectare ac fligere:
quo tetrametro versu remigum Iabor egregie describitur. De verbo fli-
gere v. Nonius p. 110, 29. Ac video in hoc versu restituendo me non
multum discrepare a Bothio. Quae C. Barthius Advers. XXXVIII, 11.:
augustito, et: Citare restem, reciprocare, mule et sphaeristeriis , subie-
ctare, adfligere, nullius pretii sunt. Neque G. Hermannus satis perspe-
xit, cui fundamento in bis versibus restituendis insistendum esset, cum
nuper in dissertatione de Aeschyli tragoed. fata Aiacis et Teucri com-
plexis p. 20. eos boc modo scribendos opinaretur:
ràpide percitam destus ocitér ratem
reciprocare, unddeque e gremiis subiectare, affligere. .
p. 277. Qu. XIII, 13, 20. 21. v. refriva faba. Verba datan-
tes tevirtico Marinius, Atti de' fiat. Arvali p. 202., frustra explicare co-
natur ex Arvalium tabula 41. I. 27. Non enìm possunt non esse cor-
rupta. data enim est et tritico coni. Scal. e tritico èva. Turneb. Adv.
XIII, 25. cf. VI, 18. et Urs. At quid fabae refrivae cum tritico? Urs.
etiam revertantur scribendum esse coniecit. Quae proposui: quasi revo-
eans fruges , ut domum ditent: e a est virtù te ad rem divinam fa-
ciendam: ita intellexi, quasi haec faba, quae ex segete relieta domumque
esset reportata, cum in sacris adbiberelur, arcana quadam virlute reli-
quas omnes, terra conditas, ad se vocaret, largamque sic pararet messem.
ib. Q u. XIII, 13, 30. v. remeligines. Remeligines in remo-
ragines mutandum censuit Lambinus, a Dac. laudatus: sed Latinis etv-
mologis condonari potest, quod remeliginem a remorando dictam puta-
runt, etiamsi aptissimum etymon in promellere, quod ipse Festus supra
Qu. XII, 22, 24. explicuerat, in promptu erat. Nec non ab eadem ra-
dice MEL orta sunt nomina remulcus et promulcus, de quibus dictum a
Festo Qu. XIII, 14, 33. et a Paulo p. 123. Isidori Glossae: Remilicines,
remoratrices.
ib. Qu. XIII, 14, 6. v. Remurinus a ger. Distinguendus dili-
genter Remurinus ager circa Remuriam sive Remoriam, quae ad Tibe-
rim circa XXX stadiis ab Urbe fuit (v. Dionys. Hai. I, 85. et Stephan.
Byz. v. 'Piftovgla), et Remoria, quae in ipsa Urbe in Aventino monte sita
fuisse traditur. Cf. Niebubr. H. R. T. I. p. 228. 'ify&mov boc dicit Plu-
tarchus in Romulo 9., sicut Paulus illum locum Remonam appellat. Vix
tamen dubitari potest, meliorem nominis utriusque formam esse Remo-
riam, et sic dieta esse inauspicata et infausta loca, a remoribus avibus,
quarum appellatio paulo inferius explicatur. Aventinum enim, constat,
extra pomoerium et infaustis auspiciis fuisse infamem. Hinc omnem pen-
dere de Remo fabulam facile est intelligere. Urs. supplementa w. 8 . .
12. non possunt piacere :
Remu-ria item in Aventino dieta, namque Avent-
inum, - in quo habitaret, elegisse Remum dicunt. Unde voci-
tatam - aiunt Remuriam locum in summo Aventino , ubi
de urb-e condenda fuerat auspicatus. alias Remo-
rum-j- qu- ondavi eum locum appellatum fuisse . . .
Remorum mutandum putat in Remorium vel Remonium.
ib. Qu. XIII, 14, 19 v. rimari. Ex misero Enniani versus frustulo,
quod hic superest, et versu a Schol. Cruqu. in Horat. Ep. I, 13, 10. ser-
vato Menila Enn. Ann. XI, 21. haec conglutinavit :
rimantur utrique
Silvarum saltus , lamas , latebrasque lutosas.
At nulla huius inventi fides est
p. 27S. Qu. XHI, 15, 6-20. v. regifugium. In hoc articulo
restituendo maxime sequenda erant, quae et ipse *\ errius in Kalendario
Praenestino ad IX. Kal. Apr. disputava: [Q. i?.] C. F. huuc diem pie-
SUPPLEMENTO!» ANNOTATIONIS.
403
rique perperam interpretantes putant appellali, quod eo die ex comitìo
fuqerit [Tarquinius rex. n\am neque Tarquinius ahiit ex comitìo , et
alio quoque mense (intellige IX. Kal. Iunias) eadem sacra fiunt i et quae
ex superiore loco Qu. XII, 27, 16. Q. R. C. F. enucleari possunt. Cf.
annot. p. 259. et Supplem. annott. p. 399. Itaque secundum Verrii
doctrinam, eamque, ut mihi videtur, verissimam, distinguenda sunt duo
inter se diversa genera dierum, alterum Quando rex comitiavit,
fas, quod ad Regis sacrificuli sacra in comitio obeunda spectat, cuius-
modi dies erant IX. Kal. Apr. et IX. Kal. Iunias: alterum Regifugium,
quod non alio die quam VI. Kal. Mart. celebratum est, quo die Tarqui-
nium fu gisse credidit Verrius, e comitio fu gisse — si ulla fides
illorum temporum memoriae — iure suo negat. In Kalendario Maffaeo-
rum adscriptum est ad d. VI. Kal. Mart. REGIF. N. ; nec discrepant ea,
quae Ovidius narrat, F. II, 685. Ad hanc sententiam supplementa huius
articuli conformavi, in quibus quae v. 20. posui, ea paululum immutanda
erunt, si supra , Qu. IX, 14, 17. v. NP. , recte statuimus ea nota signifi-
catos esse nefastos posteriores, non priores. Sed eam ipsam rem, in
Supplem. annotatt. p. 387., confessi sumus quam maxime videri dubiam.
Longe aliam ei articulo sententiam subiecit Urs., cuius supplementa
baec sunt :
. . Regifugium dies notatur in Fastis - VI. Kal,
Martias , ut ait Verrius , ita dict - us , quia
eo die rex Tarquinius Roma fugerit; - quod fal-
sum esse arguit Cincius in libro Faslorum, - et Jul-
ius de feriis , (fui Saliares virgines , et - Salios
adesse dicunt Regi sacrorum, cura facit saeri-ficium in
Comitìo, quo facto, statini fugit. quodverum cog-noverit
esse, qui legeril in Fastis dies tales , qua-les no-
tantur sic. Q. REX. C. F. idest - quando Rex
eomitiavit, Fas; id est ad comitium it-at: his
enim tantum feriis Regi sacrorum in Comitium, - nec in
aliis ire licet. qui mos videlur ascitus ex E- truria
Regifugium item dies notatur in Fastis, - Kal. luniis.
qui dies, quia totus nefastus non est, - legi debet cum
nota IST. non N. quod ille dies sit - e nefasto fastus.
In quibus cum multa cum Verriana eaque vera doctrina non congruant:
tum hoc mihi notandum venit, commune quidem vitium Scal. et Urs.,
quod ipsas Kal. Iunias prò Regifugio babent. Nam licet his Kalendis
Iunius Brutus post pulsum Tarquinium Carnae sacrum fecisse diceretur
(v. Macrob. Sat. I, 12.): Regifugium tamen ab hoc die alienum est.
ib. Qu. XIII, 15, 24-30. v. re già e. Urs. supplem. baec sunt:
Regiae feriae dictae videntur , q- uae fiunt fori , co-
nventus , et nundinarum causa in - civitate aliquem
per saeerdotem , qui sit regia mai- estate, sed non
semper ob hanc unum causam tant-um, quia homini talis
maiestatis cura datur etiam,cumexpiatio -ictus fulguris fit,
aut in procurando portento simi-li, quo regiae fe-
riae fieri etiam solitac sunt.
Quae omnia vix satis apta, nedum certa aut verisimilia sunt, quanquam
e v. 29. fragmento intelligitur, regiarum feriarum explicationem eo usque
fuisse continuatane Hoc autem feriarum genus alius non commemorai
scriptor: opinor tamen, regias ferias maxime propter regale fulmen ha-
beri solitas esse: ac regalia fulmina dicebantur, quorum vi vel comitium
vel principalia liberae urbis loca tangebantur, ut ait Seneca N. Q. II, 49.
ib. Qu. XIII, 15, 31. 32. v. reglescit. Hic est versus, quem
Urs. Plauto supposuit:
vix super-
sum dolori, qui in dies va- e misero mihi ac
perdito , reglescit magis magisque.
p. 281. Qu. XIII, 17, 5. 6. v. repoti a. Pacuvius in Iliona:
Ab eo
Depulsum mamma paedagogandum accipit
Repotiali lacte.
Ita volebam haec legi, interpretatione petita ex Hygini fab. 119.: Priamo
Polydorus filius ex Hecuba cum essel natus , Ilionae filiae suae dede-
runt eum educandum, quae Polymestori regi Thracum, erat nupta, quem
illa prò filio suo educavit : Deiphilum autem, quem ex Polymestore pro-
creaverat, prò suo fratre educavit. Itaque repotiale lac intellexi Dionae
nutrices mammas, quae post Hecubam Polydorum alebant. Bothius quod
ab eo in adeo mutat, et post accipit piene distinguendum putat: neu-
trum ei concesserim.
ib. Qu. XIH, 17, 8. v. repagula. Ut ex contrario quae op-
pangantur eo sensu dieta existimavi, ut quaedam ex altera, interiori parte
pangantur, quibus non dimotis repagula non possint laxari. Repagula
enim apud antiquos, constat, eo esse firmata, quod in contraria valvarunt
parte quaedam obiecta et affixa essent, de qua re nuper diligenter dixit
Becker, in Gallo T. II. p. 256. Frustra Dac. laborare videtur, qui corr. :
ut ex contrarioque (sic) oppangantur et repangantur. Forcellinus in
Lexico memorat lectionem: ex contrario quoque oppandantur.
ib. Qu. XIII, 17, 27. Afranii versum, qui in COD. hic est:
Repastina serati senex fugis,
Turnebus in Advers. XIII, 25. sic corrigit:
Repastinare sero tu senex fugis.
Hunc sequitur Urs. Scal. duplicem restitutionis modum proponit:
Repaslinasse ratus senles fugis,
vel:
Repastinatas crati sentìces fugis.
DAC. tentat:
Repastinasse ratus tu senex fugis, ',
Eee*
404
SUPPLEMENTI ANNOTATIOMS.
quo metrum videtur adiuvare voluisse. Botbius novo conamine:
Jiepastina , sere Atti ; sic senex fuas.
Neukircb. de fabula togata p. 248.:
Jiepastina , sere Atti, dum senex fugis.
Quae ipse proposui:
Repastinasse aetatem tu senex fugis ,
eadem metapbora diete putavi, qua Tertullianum saepe uti constat,
velut Anim. 50.: repastinare vitis modo vitam aetate renovata , quod
doctissimum hominem sine exemplo priscorum seriptorum ausum esse vis
crediderim.
ib. Qu. XIII, 17, 29. v. reluere. In nomine Caecilii fabulae
Carine Festus sibi constat, v. Qu. XIV, 21, 10. v. stalagmium. Ac recte
eam dici Carinen, demonstrarunt Meinekius Menandri fragm. p. 91. et
Spengel. Caecil. fragm. p. 5. 13.
ib. Qu. XIII, 18, 25. . . 19, 7. v. resecrare. Nini] magis do-
lendum, quam quod hunc de resecratione locum, rarae doclrinae moni-
mentum , fortuna nobis integrum invidit. Pithoeus in Advcrs. I, 10. haec
inesse putavit: Resecrare solvere religione, ut eum reus populum comi-
tiis oraverat per deos ut eo periculo liberaretur , iubebat magistratus
eum resecrare, id est, populum religione solvere: scilicet ut ila dentimi
populus religione teneretur, si is qui per deos oraverat insons innocens-
que esset. Urs. haec in contesto posuit:
Resecrare , reso - Ivere religione, utique cum
reus populum co - mitiis oraverat per deos,
ut eo periculo li-beraretur , iubebat magi-
stratus eum resec-rare. Rursus autem, idem
xiti se liberarent , ins -istebat , et quod insons
ìnnocensque esset, cau-sabatur: et quod caput
est, ne eidem iler-um dies diceretur, neve iterimi
animadverti sta-tuerent in eum , deprecabatur.
cumque comitia esse-nt dimittenda
in quibus, paucis verbis mutatis, secutus est Scal., qui cum bis coniun-
genda opinatus est illa , quae Qu. XIII, 26, 29-34. v. respici leguntur,
et ab Urs. , eodem Scal. auctorc , sic reficta sunt :
cum peracto sacri-
ficio , quasi finis imp - eti-atus esset , et quasi forent
comitia perfecta, sum-i tunc reum iubebant sacer-
dotes suo more, alii-sque peractis iuxta consueludi-
nem luci, in quo sacra fa- ciebant , reo a ca-
latoribus ingeniculato , - atque ita inclinalo
vinum in capiti infun-debant solatali cum pre-
catione.
Quae uno tenore esse coniungenda, nescio quo casu in diversos articulos
distracta , vix concedi posset, si etiamnunc sic concepta in libris msptis
extarent: nedum in fragmentis misere truncatis, qui apertum facilioribus
coniecturis campum relinquunt. Ubi Urs. posuit: aliisque peractis,
ScAL. voluerat: a lictoribus, et. Dac. ne videretur prae tantis coniecto-
ribus piane stupidus esse et hebes ad artem divinandi, sibi id sumpsit, ut
affirmaret literas illas, quae Qu. XIII, 19, 4. 5. solae restant: . .• . . ut,
et dica , medium quidem findere caput de resecrando , sed per-
tinere ad rem comperendinatam, eique sic esse annectendas: ita ut uno
tantum interiecto die res iudicetur. At hoc est, Festi hbro, esimio ve-
tustatis monimento, cum ludibrio et contumelia insultare. Quae in ea re
certa vel probabilia haberi possint, paucis dicam. Certum est, resecra-
tione tolli solitam esse religionem obsecrationis , uti si quid deos homi-
nesve obsecravisset aliquis , id resecrando irritum fieret. V. imprimis
Vales. in Ammian. Marceli. XXIV, 6, 17. p. 81. Wagner. Glossae Labb. :
Resecro , dvrifloXéo) , non male, nam resecratio nova et contraria est
obsecratio. Iam apparet, Paulo maxime comparato, reum, qui popu-
lum in comitiis per deos oraverat, quo minus condemnaretur, hunc
resecrare coactum esse , ne populus neglectae obsecrationis religione
teneretur. Ob eandem caussam supplicationes illae institutae sunt, a
quibus supplicia dieta esse intelligitur ex Festo Qu. XIV, 14, 6. v. sup-
plicium. Ac fieri poterat , ut reus in resecratione etiamsi ipse insons
ìnnocensque esset, populum a piaculo liberare!, accusatorem solum
caussaretur, similiter ut Athenis, qui in caussa homicidii in Palladio vicis-
set, si iniuria vicisset, se detestari, iudicibus autem optima quaeque ap-
precari cogebatur. V. Aeschin. de falsa leg. §. 87. Sed haec in dubio
relinquò: confidentius autem affirmo, ea quae Qu. XIII, 26, 27. legun-
tur, non ad reum damnatum, sed ad absolutum pertinere, qui in Capitali
luco expiandus erat, quoniam Paulus p. 50. haec scripsit: Capilalis Incus,
ubi, si quid violatum est, caput violatoris expiatur , ac luci mentio v.
31. manifesta est. Ac fuisse crimina, propter quae etiam absoluti rei ex-
piandi essent, ostendit narratio de sororio tigillo, Qu. XI\ , 1, 24. cf.
Qu. XV, 22, 2. v. subici. His rationibus permotus ea, quae Qu. Xlil, 26,
27. post v. respici leguntur, sic fere restituerira :
\\Respici avis - tnm dicitur , cum peracto sacri-
ficio quasi finis imp- etratus est. ||jReo absohtto, post
comitia perfecta, sum-tis verbenis ac combustis sacer-
dotes suo more, aliisque - peractis propter religio-
nem luci, in quo sacra fa- ciebant, reo a ca-
latoribus ingenieulato - atque deos oblestauli
vinum in caput infun-debant solenni cum pre-
catione.
Quod legitur v. 27. 28. sacri - fido , nescio an aus-picio fuerit. \. 2S.
in vg. : impe est.
p. 282. Qu. XII, 19, 31. 32. v. resera ri. Urs. haec finxit:
Pacuvius in
Armorum iudicio. Nunc - pandite vahas,
removete seras , ut - compicciar.
SUPPLEME1XTUM AIMNOTATIOIMS.
405
ib. Qu. XIII, 20, 4. v. refert. Manifestimi est, Verrii aetate
mea refert Romanos ita pronunciasse, tanquam me« re ablativo casu po-
sita essent. Verrius autem existimat, olim dativo casu dicturn esse mcai
rei fert , hinc multo usu ortum esse mea refert. Nec temere ille; certe
Lind. non recte ultimam syllabam pronominum mea, tua productam esse
censet propter elisum d paragogicum, id autem etiam in aecusativis neu-
trius generis pluralibus reperiri, velut in ead, et privileciad. Hoc enim,
quod ex XII tabb\ se promere testatur, Gotbofredus aliique novicii bomi-
nes scripserunt, non decemviri: advorsum ead autem in SC. de Baccan.
non aliam babet structuram ac praeterea, postea, interea. Verrianum
autem rei fert non multum discrepat a Catoniano rei est, de R. R. 3.
ib. Qu. XIII, 20, 21. v. retricibus. Asinaria via ex porta co-
gnomini (porta San Giovanni) , secta via Latina Appiaque et Egeriae
valle, in Ardeatinam viam ducebat. Ita designatur a I. H. Westpbal Ro-
mische Rampogne p. 16. Haec cum ad ea, quae Festus de retricibus
illis narrat, confero, eandem aquam suspicor intelligi, quae Egeriae vai-
lem perfluit.
p. 285. Q u. XIII, 22, 1. v. religionis praecipuae. Uni-
versum bunc articulum, Romanae historiae, donec integer extabat, insigne
monimentum, ad certos spedare censores, vidit A. Aug. Post hunc Urs.
eximio acumine perspexit, omnia religionis a censoribus observatae exem-
pla petita esse ex decem continuis lustris inde ab anno u. e. DLXXIV.
usque ad DCXXII. ; idemque diligenti studio , quae Festus in bis decem
censuris laudare potuerit, investigavit. Mibì ab eo in paucis secedendum
videbatur, quae partim in annot. indicavi, partim horum luslrorum con-
spectui interseram. I. M. Fulvius Nobilior et M. Aemilius Lepidus, lu-
strum fecerunt L., anno u. e. DLXXIV. Cf. Valer. Max. IV, 2, 1.' (Hic
aliquantulum mutavi Ursini supplem. v. 5. 6.: publicae rei causa - quae
in pri-mis spectalur.) II. A. Postumius et Q. Fulvius lustrum LI. a.
DLXX1X. Cf. Liv. XLIII, 3. 28. IH. Ti. Sempronius et C. Claudius
lustrum LH. a. DLXXX1V. (Urs. suppleverat v. 16.: qui . . . die dieta
collegam Claudium - eondemna-verat, fecit etc.) IV. C. Aemilius Pau-
lus et Q. Philippus lustrum LUI. a. DLXXXIX. V. P. Cornelius Scipio
Nasica et M. Popilius lustrum LIV. a. DXC1V. VI. M. Valerius Messala
et C. Cassius Longinus lustrum LV. a. DXCIX. VII. L. Cornelius Len-
tulus et C. (sive L.) Marcius Censorinus lustrum LVI. a. DCVI. Vili.
P. Cornelius Se. Afric. et L. Mummius lustr. LVII. a. DCXI. (Eadem,
quae a Festo, narrantur a Cicerone de Orat. II, 66, 268.). IX. Q. Ful-
vius Nobilior et Ap. Claudius Pulcer lustrum LV1H. a. DCXVH. (In
COD. servatum est ci, quo Urs. adductus coniecit, T. Annium Luscum,
cos. a. DCXXV., Fulvii fuisse in censura collegam. Dac. substituit Q.
Fabium Maximum. Sed Dio Cassius fragm. Peiresc. 84. vincit,! cum Ful-
vio censorem fuisse Ap. Claudium Pulcrum: quapropter suspicor, illud ci
in cod. fuisse eri. Ursini errorem notavit Reimarus in Dion. p. 36. X.
Q. Pompeius et Q. Caecilius Metellus Macedonicus lustrum LIX. a.
DCXXII. (In iis, quos Metellus senatu movit, C. Altinius Labeo erat.
V. Plin. N. H. VH, 44. §. 143.)
p. 286. Qu. XIII, 23, 20-28. v. Romanos. Haec Urs. sic re-
fingere voluit:
, Contendunt Grae-cos, Graios me-
morare solent sos, quod Graeca Un -gita longos per
temporis tractus gentibus B - esperiae. Non Ro-
manos ait Grucce locutos ,. - cum Romulus ur-
bis conditor verbis linguae Lati-nae locutus sit ,
sed quod olim lingua Graeciae - gentis fuerit
eadem cum Latina, parum prola-tione mutata,
hoc autem veruni esse ind - icat origo eius ,
quae videtur quasi Graecae u- surpatio.
ib. Q u. XIII, 24, 1. 2. v. rigido. Ennii versus sic a Festo b.
1. et altero, Qu. XIV, 3, 7., et Paulo inferiori loco redditur, ut omnes
formas uno sub conspectu ponam:
I. Unum usurum surus ferre tamen defendere possunt
IL .... rus surum
111. Unus surus surum ferret, tamen de fendere possent.
De ultimo verbo v. annot. ad Paulum p. 140. Quae si ipsa coagmenta-
tione bonum et sensum et versum redderent, gauderem: sed non video,
quomodo utrumque effici possit nisi vi quadam admota. Itaque conieci,
notam illam fabulam (in fabul. Aesop. 171.) de sene, qui fasciculo fustium
soluto singulisque fractis concordiae virtutem demonstravit, ab Ennio ita
fere enarratam esse, ut ille cum dixisset: suros singulos facile fregistis,
singuli Los lem nuli uni arcebunt, ita pergeret:
In unum
Surum ad surum ferie : tamen de fendere possent ;
sed haec salvis melioribus. Cf. etiam Paulus p. 45. v. crebrisuro, cum annoi.
p. 289. Qu. X11I, 26, 25-27. v. rica. Urs. ita:
patrimae , m-atrimae, quod caeruleo colore infcc-
tum lavetur aqua p-ura. Alii; quo Flaminica cingat pi-
Icum.
ib. Qu. XIII, 26, 27. v. respici avis. V. Supplem. Annot. ad
superiorem locum Qu. XIII, 18, 25.
p. 290. Qu. XIII, 27, 1-18. v. remisso. In vg. quaedam
paulo pleniora, alia minus piena leguntur: v. 1. usus. 7. untur. 12.
andò. 15. let. 17. etiti Quae mutavi Urs. supplementa, sunt in v. 5. :
fune si velit , discedere possit.
(ncque habet v. 4.: ita tamen.) Deinde v. 8. . . 10.:
Ap. Pulcher, sed tantum in auspi-cio , quos po-
stea dimittat is, a quo lege se-cures habitae
sunt prius ; quem, et priorem esse ait
406
SUPPLEMEINTIM ANNOTATIOMS.
Quae resecui supplementa v. 11 - 18. , hic babes :
quique eadem qu-oque lege signi-
ficari , ut prior sit in auspi- cando dicitur, ut
aìt idem Labco in libro de - officio Augu-
ris. Potest antan Augur id et • in Consilio fa-
cere , vel in alio , quo se - det loco ; pullis-
que pultem edentibus solistim-um facit auspi-
cium, potest etiam si ve -Ut, intra pomoe-
rium. sin autem, in te-mplo consistit.
ib. Qu. XIII, 27, 18-20. v. repertum. Urs. ita:
JRe-
pertum dicitur idem quod • amissum recipe-
re , quasi repartum et re-paratum.
ib. Qu. XIII, 27, 20. v. rictus. Urs. v. 21.:
rixae , rixosae , ringitur.
et v. 23. 24.
ut commo-
dius deductum videatur ,
quod quid significet, parum intelligo.
ib. Qu. XIII, 27, 26-29. Urs. supplementa sic concepta sunt:
Sesopia in Augurali et Salia -ri Carmine ap-
pellanlur, quae alias eso-pia prò sedilibus di-
cere habemus nunc ad-huc in consuetudi-
ne. ■
ib. Qu. XIII, 27, 30. 31. v. susque deque. Urs. supplevit:
signiftcat autem id - quod antiqui usque dice-
re soliti erant.
In vg. v. 29. ens (non quens) et 30. uod (non quod) est.
p. 292. Qu. XIII, 30, 1. v. soli tauri lia. Voce, et liquidas in-
siticia esse, id est ab Ursino non recte addita, censet Osannus Anal.
p. 10.: quod antiqui liquidas a semivocalibus non distinxerint: verissime.
Cf. Festus Qu. IX, 7, 6. et XV, 29, 4. Itaque scribendum: mutas semi-
vocalesque.
p. 293. Qu.XHI, 30, 18. 19. v. sublicium. Urs. supplementa,
quae vel mutavi, vel expuli, baec sunt, v. 18-22.:
quae non ali-
ter Formiani - vocent, quam a nomine
librorum : - et quae ab aliis auctoribus
sublices voca-ntur, quod sub eis
aqua liquens - laberetur , dictae.
et v. 26-28.:
quem liquidum - Sublicio franai ponte
amnem , et ab tab-ulis qui adhuc no-
men retinet
p. 294. Qu. XIII, 31, 2-4. v. super va caneum. Urs. ita:
quod sufficiat , satis - que sit fami-
liae ; quod autem supersit, super-vacaneum
id dicitur.
ib. Qu. XIII, 31, lì. v. strufertarios. Formulam ad exem-
plum eius, quae est apud Catonem de R. R. e. 134., reposuit Scal., qui
quod Oro te posuerat, Urs. in Precor te mutavit. Apud Catonem sic
legitur: Ferctum Jovi moveto et mactato sic: luppiter te hoc fercto ob-
movendo bonas preces precor, uti sies volens propitius mini liberisque
meis domo familiaeque meae, mactus hoc fercto. Nam Iovi tantum fer-
ctum, strues apud Catonem obmovetur Iano. In actis Arvalium fratrum,
quae ipse Scal. iam adbibuit, legitur: STRUIBUS FERTISQUE et STRUI-
BUS ET FERTIS (corrupie EFFERTIS). V. Marinius Atti dei frat.
Arv. p. 403. Cf. Festus Qu. XIV, 16, 25. v. strues, et Paulus p. 64. v.
firctum.
ib. Qu. XIII, 31, 18. 19. v. silicernium. Urs. (non Scal.) ita :
quam
alio nomine exsequium scriptores v-ocant. sed
(in quibus secutus est Placidi glossam: silicernium, exequium , quam
apud Maium quidem non reperio) et v. 22:
quo - fletu familia
purgabatur , quia cuius - nomine etc.
Cui in ea re obsecutus sum, quod fletu ex Paulo in Festi contextum
adsciscendum putavi. Nunc tamen dubito, ac vereor, ne hoc Paulo pe-
culiare vitium sit, cum in Festo facilius reponatur: quo purgabatur letum
familiae (vel m familia). Purgari dicitur letum, ut nefas, scelus, simi-
lia ; ac letum in ea re proprium et publicum quasi vocabulum, ut in
il] ìs : ollus Quiris leto datus est. Quam autem Dousa narrat se iuvenem
a Fruterio huius loci emendationem accepisse: quoius esu familia purga-
batur: haec novam piane rem in antiquitatem introducere videntur, farci-
mine quodam comesto purgatam esse familiam.
ib. Qu. XHI, 32, 27-32. v. scurrae. Quae Lucilium scripsisse
finsi :
Corneliu Publiu noster,
Scipiadam dico , tempus quom torqueat ipsum
Oti deliciis , cum lucifuga atque cinaedo et
Sedatore adeo ipse suo (quo rectiu' dicas)
Ibat forte domimi, sequimur multi atque frequentes.
versus sunt, quales Lucilius stans pede in uno ducentos fudit, quibus etiam
illud et in esitu bexametri condonandum esse videtur. Neque- absonum
putavi praesens torqueat, cum quotidiani Scipionis mores describi videan-
SUPPLEMENTI^ ANNOTATIONIS.
407
tur. Quod autem Scipio cum hoc cinaedo et sedatore suo iracundius
propter nescio quam rem expostulavit , ex iis quae Festus addidit , ob eo-
rum iurgia secutos videri, intelligitur.
p. 298. Qu. XIV, 3, 3-6. v. surum. Urs. ita:
nata qui-
a saepiebalur Cir-cus surculis,
lotigum deligebant su- rum, tura poli-
ebani ascia
ib. Qu. XIV, 3, 10. 11. v. suremit. Haec Urs. sic constìtuit:
Idem - surempsit,
usurpavit, prò p-uerum sustule-
rit.
Sed puerum coniungendum erat etiam cum surempsit, ut explic.atio con-
grueret, nisi forte prò puerum antiquius vocabulum praeferendum videa-
tur. Apertum enim est, antiquorum haec esse fragmenta versuum. Non
recte tamen Menila ea in Ennii Ann. I, 82. posuit, quem liquidas iam
geminasse constat (v. annot. ad Paulum p. 6. v. anus) ; hic autem appa-
ret consulto suremit et surempsit simplici r scripta esse. Hoc vero Me-
rula etiam magis erravit, quod surempsit indicativo modo positum putat,
cum coniunctivus fuerit, ut sponsit, incensit, incepsit.
ib. Qu. XIV, 3, 12-27. v. Syrium non Scyrium. Quan-
tum per caliginem obiectam dispicio , proverbium Graecum a Latino
poeta usurpatum explicabatur, simile illi: Ov Kiìoq ùklà Xìog. Syrus in-
sula Pherecyde philosopho nobilissima erat, Scyrus infestissima piratarum
domicilio. Forsitan hoc "Scyrius , non Syrius" acclamatum esse, tradi-
derint quidam , Py thagorae , Pherecydis discipulo , ut fama ferebat , qui a
multis Tyrrhenus ex eorum gente, qui Scyrum, Lemnum, Imbrum inco-
lebant, a Neanthe autem Syrius fuisse ferebatur. Clemens Alex. Strom. I.
p. 352. Pott. Sed nolui imitar! audaciam Urs. , qui omnes hos versus
12-27. coniecturis replevit incertissimis, in hunc modum:
Surium .... cum dixit:
qui ita appcllatus - est, quod cum
in j4.cadem.ia et Ly - ciò nobilissi-
mos inter excelleret, - atque ob eam.
causani, praestant - issimus semper
habitus fuisset; i-nstituit, cum
disputaretur , ut pri-mus sumere-
tur is , qui esset • ipso dignior.
unde . . oxvqiov xal ovxirt. ov-
Qiov Ulani nominavi-t. quod si mon-
itus esset, disputan-tem non num-
quam refellebat - Socratem, quas
.... coniece -rat in librum
a se scriptum, quem - inscripseratScy-
rium, ob eum, cuìus - grafia id app ri-
laverai opus.
Quae ipse Urs. sic explicat, ut de philosopho quodam Festum dixisse
existimet, qui natione Syrus cum esset, ne eo nomine male audiret, ut
Syri , a Varrone sive alio Scyrius appellatus sit. De eo autem composi-
tum librum ea de caussa oxvqiov inscriptum esse. Quaerendum esse phi-
losophi nomen vel potius historiam.
ib. Qu. XIV, 3, 34. v. summussi. Terentius quem Paulus po-
suit, cum removendus esse videatur, quoniam nullae eius fuerunt comoe-
diae praeter illas sex: Scal. Coni, in Varron. de L. L. 54, 1. (p.83.) non
P. Afrum intelligi suspicatur, sed Terentium quendam Libonem. Sed in
Varrone de L. L. VI. §. 50., quo nititur Scal., Terentius interim melio-
rum librorum subsidio expulsus est a Iuventio. Urs. substituerat Caeci-
lium , quod incertum esse monuit Spengel. Caecilii fragm. p. 11. Longe
probabilius Lind. reposuit Iuventium, eundem qui a Varrone de L. L.
bis (VI. §. 50. VII. §. 65.) inter comicos laudatur: cuius nomen et apud
Varronem priore loco et apud Gellium N. A. XVIII, 12. librariorum in-
curia in Terentium abiit.
p. 301. Qu. XIV, 6, 12. v. sospes. Urs. sic:
parentem. et pa-triae di servate
sospitem.
Non recte: nam hic Ennii versus exemplo ponitur consuetae significatio-
nis voc. sospes, qua salvum significat.
p. 302. Qu. XIV, 7, 9. v. sucerdae. Hanc lacunam Dac. e
Nonio p. 175, 12. sic explet: ut cum dixit Lueilius: fimo atque sucerdis,
vel: fimoque sucerdis, quae a Festo apposita non fuisse, ea quae super-
sunt demonstrant.
ib. Qu. XIV, 7, 14. 15. v. sucerdae. Urs. ita:
hom - inem , quem Sol
in opicerdis aspiri 't.
ib. Qu. XIV, 7, 15-22. v. Suburanam.. Urs. supplementa
haec sunt:
Suburanam
tribuni antea - Succusanam
per e. appellaba- nt ex nomine
regionis, nam parte-m illam quoque
tradunt fuisse suc-cusanam dictam.
Verrius autem ait se mi-ratum esse,
cur non a nomine - pagi Succusa-
ni , in quo milites exercerentur.
ib. Qu. XIV, 7, 29. v. suggillatum. KvXov cum Urs. scripsi,
non dubitans, quin xotXov, quod illius loco etiam in Graecis scriptoribus
408
SUPPLEMENTI ANNOTATIOMS.
nonnusquam legitur, ex vulgata vocalium v et ot, confusione ortum sit.
Videntur autem maxime oculi ex iclu suffusi cruore , ut apud Plinium
est (N. H. XXXI, 9, 45,), dicti esse sug g illati ; eaque appellatio, ut Grae-
cum vxomta, postea translata esse ad totum corpus.
p. 305. Qu. XIV, 11, 4. v. subsidium. Subsidum ex Santan-
dreana (quam Lind. expressit) in meum contextum venit; Romana, ad
quam COD. denuo collatus est, habet Subsidium, ut vg.
ib. Qu. XIV, 11, 16-22. v. sub so la ne a e. Quae resecui Urs.
supplementa , haec sunt :
Subsolaneae
quae sunt sub solo re-s appellantur ;
nee ad unius nomen - rei solum conferunti
subsolanei enim dicuntur , qu-i infintimi
solum colunt: ut qu-i in terram , super-
solanei. dicitur inde soli-dum, imum
solum i rursus quo pianta pedis - ihnititur.
p. 306. Qu. XIV, 12, 17. Ad dirimendam lilem, scribendumne
sit in Ennii versu cum Cicerone quem invocant omnes lovem, an cum
Festo quem vocant, facit Probus, qui in Virgil. Ecl. VI, 31. et ipse ^ueiii
voeant affert.
p. 309. Qu. XIV, 14, 6. v. supplicium. Discessi ab Urs. in
bis, v. 8. 9.:
quod - in usu sit, ut dicamus
haec deorum, - illud hominum; cum su-
et v. 21. :
patrim- oniumque , cui delibatum esset
et v. 23.: ,
ut - quia tunc in Forum suppli-
candi causa - prodiret Hex sacro-
quae cum Urs. scriberet, parum memor erat, Regi sacrorum non nisi
diebus Q. R. C. F. forum et comitium adire licuisse.
In refingendo v. 27. Urs. usus est Isidoro Origg. V, 27. , quem sua
Verrio debere probabile est: Supplicium proprie dicitur non quo quis pu-
nitur , sed qui ita damnatur , ut bona cius consecrentur et in publicum
redigantur. nam supplicia dicebantur supplicamenta ; et supplicium di-
citur, de cuius damnatione delibqtur aliquid deo. Cf. VI, 18. Ab Isi-
doro sumpsit etiam illud: citi delibatum esset, sed eo minus commode
usus est.
ib. Qu. XIV, 14, 32-34. v. sufes. Urs. ita:
iVem ne vobis I-ndices ignem
et fumus prosequi - et fiamma
vidctur.
p. 310. Qu. XIV, 15, 14. 15. v. supparus. Urs. supplevit:
Velum - omne quod
ex lino est, dicitur sup- parum:
sed apparet hic fuisse Pomponii, Atellanarum scriptoris, versum.
ib. Qu. XIV, 15, 21. 22. v. supparus. Urs. male:
expansa. Blulier vi-detur puella
supparo induta, ut sifran-ius ait.
ib. Q u. XIV, 16, 5. v. Sutrium. Plauti in Casina ni, 1, 9.
versus nunc ita leguntur:
Sed fucilo dum memineris versus quos cantai Colax: cibo
Cum suo quiqui, f 'acito , uti veniant , quasi eant Sutrium.
Colax habetur prò persona Naevianae fabulae. Pro memineris in Festi
COD. est merula per : sed memineris correxerunt A. AlTG. in mg. et Urs.,
nescio an parum certa emendatione : saltem numeri nondum integri sunt.
ScAl., mirifico invento, merula parae , i. e. parrae, scripsit, ita ut merula
versus illos cantare dicatur. Etiam in reliquis verbis vitiosis A. Aug. et
Urs. Festum Plautini versus receptae lectioni accommodant. In secundo
versu Scal. cum cibo, tum quiqui facito , A. Aug. in mg. et Urs. cum
cibo, tum quoque eos scribendum putat; Lixd. banc eius formam genui-
nam esse putat: cum cibo suo quique , fucilo, veniant, quasi eant Su-
trium , probabiliter.
p. 313. Qu. XIV, 18, 25-29. v. stirpem. Urs. supplementa
baec sunt :
t-radunt fainilias quo-
rundam Rom-anorum, Troiano stirpe ante
conditam Jiom- am procreatas. Idem Li-
vius. Ostrymon - quendam memorant
Grato stirpe exlitisse.
Graves in bis errores sensit etiam Osannus Anal. p. 32.
p. 314. Qu. XIV, 19, 8. v. stipes. Quae Urs. supplementa
susini! , baec sunt, v. 10-12.:
quam fecerit , qui slip - ite oslium
impiliti, vestram impl-oro fidem , qui
adestis ....
v. 14-16:
percussit la-tus, ut revoho
stipite milcs , qui iactu vali-
do percussit parmam.
ib. Qu. XIV, 20, 4-6. v. strigem. Averruncalorii huius car-
minis priorem versum Turnebus Adv. XIV, 1. sic refingit:
£rglyy' uxojcifixuv WKTifiouv orgiyy avrixa Xuoy.
ScAL. sic :
Srqiyy dxónofivov vvxri,ioav , tu* orqiyy axo Xaov.
SUPPLEMENTI^ ANNOTATIONIS.
409
Cui Alberti in Ilesych. T. I. p. 478. accessit. Sopingius in eodem Hesy-
chiano opere T. I. p. 220. corrigit:
2vi}{f UTtoTiffiTifiv vvxTtfìouv rav Orgtyy uluòiniv.
Hadr. Iunius a Dac. laudatus vvxn.vop.uv coniecit: reliqua uterque impe-
rilius. Lind. hanc eiusdem versus formam proposuit:
Stqiyy unoTtofiniviiv xuv vvxrifiouv . .
omisso altero orglyyu. Mauritio Hauptio, quem in consilium vocaverat,
placuit xuv axgiyy uno Xuóiv,
Alterum versum , qui non integer esse videbatur , Turnebus interpo-
sito voc. ìvdivdi ante w/.imògovs , Scal. addito in fine ì'Xuvvc suffulsit
(quod placuit Gu3'eto in Hesych. T. I. p. 478.); uterque uvuvvftov scribit.
Haupt. et Lind. axgiyy' ante oìximógov? interponunt, et uvojvv/tiov retinent.
Possis hunc versum facili machina in pentametrum convertere, si ùviavv-
ftiav et in fine vuv? (vel vìjvg collato Etymol. M. p. 437, 51.) scripseris.
Sed praetuli banc duorum bexametrorum restitutionem :
2xglyy unono/junilv , vvxxtxogoivrjv axgiyy uno Xumv ,
'Ogviv uvoìvv/iov laxvnogovq ini vìjag ìkuvvuv.
In quibus unonofiniZv, ut ùnoóiononniZv , de averrun candì piaculique pro-
curandi ritu aptissime dici videbatur (cf. etiam Hesychius v. ùnonofinéìv) :
vvxxixoQo'ìvTjv autem fictum est ad analogiam vvxxixóguxo<; , quo nomine
bubo dicebatur, ut vvxxtfìóuq (v. Hesych. v. axgiyXog , et cf. v. yXuvt), ut
inconcinnum illud ràv vitaretur. Quod autem noctua a editate in naves
mittitur, inde interpretor, quod cum noctua in terra mala portenderet,
in navali tamen proelio fausta significare credebatur. V. Diogenian.
Prov. Ili, 72. 93. cum aliis paroemiographis, coli. Schol. in Aristoph-
Eqq. 1102. (1091.) et Vesp. 1124. (1081.).
p. 317. Qu. XIV, 21, 30. v. stuprum. Naevianorum versuum
formam explicui in Suppl. Ann. ad Qu. XII, 15, 2.
ib. Qu. XIV, 22, 14-21. v. stultorum feriae. UrS. ita v.
14. 15.
qu • od eo die Quirino sa-
crifieant ii, - qui solenni die aut
et v. 20. 21.:
atque quod suis non fecerant ,
quibus p-ermittebatur feriis , saerum faciebant.
ib. Qu. XIV, 22, 26-30. v. sanctum. Haec sunt Urs. supple-
menta :
■plerique autem, - quod ei, qui id violavit,
poena sit multa - ve sancita ,
sed ponitur prò - saero tantum. Unde
et sanctio diet - a legum : sancta item
et rotjatio: quique c-ontionemrogavit, Tr.pl.
In his sed ponitur correctum est prò se ponetur , et qniqxte prò qui.
At quis rogationem sanctam fuisse dixit ? Macrobius certe, ad quem Urs.
in annot. provocat (Sat. Ili, 3.), non dixit.
ìb. Qu. XIV, 22, 24. v. sanctum. Aelium Gallura video Sti-
loni bic praelatum esse etiam ab Heimbachio de Aelii Galli fragm. p.47.
et Van Heusdio de Aelio Stilone p. 24.
p. 318. Qu. XIV, 23, 4. v. sol. Unum me retinet, quominus
lmius loci restitutionem, quae Scal. potissimum debetur, probandam ex-
istimem , literarum ordo. Quid enim unum So Inter toties repetitum
Sac? At enimvero de Sole et Apolline dici manifestum est. Nihil re-
Hctum nobis video, quam ut haec cum iis novo quodam artificio coniun-
gantur, quae de saccomoro , i. e. sycomoro, superius leguntur: nimirum
ut fingatur, sycomorum Iloro dicatum fuisse, qui ab Aegyptiis idem dictus
sit Sol et Apollo.
ib. Qu. XIV, 23, 19-25. v. sacrem. Urs. supplementa , quae
repudiavi , haec sunt :
««re - rem in si-
nu mudavi l. ponitur ali- quando prò h-
ostia. JEnnius. fuso sangui- ne sacrem.
Sacrificium quod prò uvis pr-imis fiat,
appellabatur ab anliquis sa - crima : est
autem, ut Aelius Stilo et Clo-atius dicunt,
mustum etc.
p. 321. Qu. XIV, 26, 8-27, 9. Urs. supplementa, pleraque a
Scal. accepta, haec sunt:
Sanates quasi sana-
ti appella -ti, id est, sanatae mentis.
Sulpicius - autem Hufus , Sanates,
et Opilius - Aurelius existimant
dici inferio • ris loci gentes ,
ut Tiburte - s , et alios , qui cum
populo Tibur-te habitarunt in agro
Tibiali , ide - st peregrinos , infe-
riorisque lo c-i gentes. itaque scriptum est
in XII. , Nex-o solutoque,
forti, sanati- que idem ius esto :
idest bonor - um , quod et peregrino,
qui et infe-riorum coloniarum,
quae sunt - deductae in Pris-
cos Latino s , - quas Priscus rex in*
egerit secundum - mare, supra et m~
fra Romani , in e - ivilates Latinorum,
eosque sanat-is, propterea quod
Fff
410
SUPPLEMENTO! ANNOTATIONIS.
praeter opinio - nem eos paravis-
set , sanavisse- tque , et cum eis pa-
tisci potuisset , no - minavit ; ut ait
Cineius l. II. de - officio iuriscon-
sulti. ne Valerius - ijtiidem Messala
in XII. explanatio-ne id omisit. qui Ite-
meli in eo libro qu - em de dietis in-
volute inscribit , for - tis et sanalis
duas gentes finitimas - esse ait,
de quibus le - geni liane scrip-
tam esse, qua cautu-m, ut id ius man-
ifesto, quod populu-s R. haberent.
neque alios, quam for-cios, et sana-
tes eam legem sig - nificare exis-
timat, hoc intellec-tu. multi sunt,
quibus quod alias pla-cuit, displi-
ceat postea: idcoque ai-t. sanati fitteti
significare sa- nati insani.
In quibusdam ScAt. sensui melius consuluerat, sed ita ut lileras et codi-
cis spatia minus attenderet, ut cum scribit col. 26, 20.: Sunt qui intcl-
ligunt colonius , quae sunt deductae in priscos Latinos. Idem v. 30.:
ut auctores sunt Cineius . ., M. Valerius Messala in ea (?) in XII.
explanationc. Idem tamen in eo libro etc.,' minus bene, et col. 2T, 2.:
legem liane inscriptam esse videri, Uti duae maritimae gentes eodem
cum P. R. habercntur iure.
p. 326. Qu. XIV, 31, 18-23. v. Salacia. Urs. supplementa
haec sunt:
Pacuvius
in ... . Hinc saeviti-am Salaciae
fugimus , laetique miniere - vescimur
Cererisx post condor tlialamo, • nemo ut me
tunc inde, queat abducere mortali-uni saeptam
circum moero.
p. 329. Qu. XV, 2, 9-14. v. Saeculares ludi. Urs. ita:
Ludos postea saeculares
et nonagensi-mo quoque anno facere ibi coepit
Popillio I Alenate - Duumviro sacrorum : in quibus ho-
stiis furulis est - operatus tribus diebus , totidem-
que noctibus , ac de -inde instila lina esse, ccn-
tuin post annos , ut - fierent.
Dac. legendum existimat: Coepit ducentesimo et nonagesimo quoque anno ;
etsi scribere debuerit Festus: ducentesimo et nonagesimo septimo: tunc
enim Popillium Laenatem Duumvirum fuisse sacrorum faciendorum. Ni-
mirum hausit haec ex A. Aug. annotatone, qui eos hic intelligi putat lu-
dos saeculares, qui (ut Censorinus ait) a. u. e. 297. celebrati sint, Lae-
nate (haec A. Aug. coniectura addit) Duumviro sacrorum faciendorum
caussa. Sed hic annus a Festo non sic poterat indicari, ut Dac. opinatus
est. Quae ipse posui , ea nullo alio teste niti, sed ex nonagesimo anno
et Popillio Laenate coniectura effecta esse confiteor. Nam Censorinus
alia omnia tradidit.
p. 330. Qu. XV, 3, 28. 29. v. scitae. Urs. ita:
Scita facie prò - bona facie , alias , bonis
prò scitis , a pò - etis usurpantur.
Quae de scitis mulieribus posui, coinpares velim cum restituta forma ar-
ticuli Querquetulanae Qu. XII, 29, 22.
p. 333. Qu. XV, 6, 2-4. v. scrutillus. Hic Urs.:
Plautus. venter suillus, - dicam suo nomine scr-
u tiUuni. ego me hodie ... si quid csset, quod com-
esa farte bibcrem
ib. Qu. XV, 6, 10. 11. v. scrupi. Urs. supplementa sunt:
difficili- a. petrae etiam attrecta-
ri insuetae , aut - naufragiorum pollutae sce-
lere.
ib. Qu. XV, 6, 17-21. v. scrautum. Post voc. dubitatio Urs.
ita pergit:
Scorteum ab eadem causa , qua scor-
tum vocabalur - pelliccimi, in quo sagittae
reconduntur , ab eo - quod ex pellibus factum est
quia pellibus nomen aax-vroq quod Grucce pellis . Undc
sey tiene, et scuta , - quia non sine pellibus sunt.
i b. Qu. XV, 6, 29. 30. v. S cribon ianu m. Urs. ita:
quod ign - oraretur attieni , ubi esset
(ut quidam) fulgur conditimi , - quod cum scitur , ne-
fas est in te f/ i , semper forami - ne etc.
In vg. post integi piene interpungitur.
p. 334. Q u. XV, 7, 28-34. v. sexagenarios. Urs. supple-
menta, praeterquam in singulis verbis, mutavi haec:
Quorum pro-
ditam memori- am redintegrari eo ge-
nte missum ab Graec-a legatimi quendam Arga-
eum , diu cum - iis liomne inoratimi esse, is ut
obieri-t, institutum esse a sacerdotibus , ut
effigies s~cirpea ex omnibus, cum quae publicae
erant rei nu - ntiavisset . per /lumen etc.
SUPPLEMENTI^ ANNOTATIONIS.
411
p. 337. Pauli exc. p.149. v. siciles. Siciles Iectionem etiam
commendat Osann. Anal. p. 16.
p. 339. Qu. XV, 14, 2-8. v. septentriones. Urs. ita, quae
a Scal. acceperat, literis accommodavit :
Septentriones
septem stellae appell- antur a septem ho
bus iunctis , quos trio - nes a terra rustici
appellent , quod iun-cti simul terram areni ,
(piasi terriones. - quidam a septem stellis,
quod id astrum Grae-ci ufiu+uv dicant, quia habet
partem quand - am temonis specie, etc.
ib. Qu. XV, 14, 17-21. v. signa. Supplementa , quac mutavi,
haec sunt:
Signa f ut rerum , ita - quoque res ipsae dicuntur,
aut lapides , aut - fidile , aut si qua eiusmodi
adiate aliqua. et - signa dicuntur , quae scul-
pantur etiam. Scd pò - cula etiam in quibus sunt
simulacra ad effigi- es, sigillata.
p. 340. Qu. XV, 15, 17-19. v. sipari uni. Urs. supplemen-
tum hoc est:
Si-
parium,quo in scaenis mimi - utuntur, dictum ait
Verrini a vela -mento , quod vocetur
aliis aulaeum. Supparum ap-pellant etc.
Supparum in navi Schefferus de mil. nav. Add. ad 1. II. p. 329. ed.
Ubsal., quod unum pedem babuerit, a malo seiunctum fuisse pulat et
propterea Festi sebedas ita esse supplendas: Siparum iunctum ei , quod
appellant dolonem , quod est velum minus in navi, ut acation tnaius.
Siparum antan dictum ait Sinnius Capito velut separatimi quod sit a
dolone interioris mali velo: spatiis codicis in primo versu parum con-
venienter.
p. 341, 6. Pauli exc. p. 149. v. silus. Guilelmus Verisimil.
I, 9. (in Gruteri Lamp. III. p. 265.) commendat Iectionem: nasus sursum
versus et repandus , e libro scripto Coloniensi ductam. Eandem invenio
in vetere edit. Ioannis de Colonia. Sed supposititiam eam esse ostendit
ipse Festus.
p. 342. Festi fragm. Qu. XV, 18, 9. v. Saturno. Lind.
corrigit adesse, facillima mutatione , sed et hanc Urs. supplemento ali-
quantulum reficto evitavi.
p. 344. Qu. XV, 19, 21-24. v. sacramento. Urs. supple-
menta haec sunt:
T'irne vero ibi ad - erunt , ne mala
facinora , bona fide, aut - scelera nefaria fie-
rent, qui dicerent sacra-mento, traderentur, legeaest-
imarentur.
Ego quanquam procul a pieno eius loci intelleclu absum, intelligere ta-
men mihi videor, Catonem de sacramenti actione dixisse , qua homines a
magistratibus interrogabantur , i. e. propter crimina postulabantur. V.
Festus Qu. XV, 21, 34., ubi apparet sacramento et in publicis et priva-
tis iudiciis agi solitum fuisse. Idque quaestionum genus ex Papiria lege
a Hlviris Capitalibus exercitum esse , ostendunt quae Qu. XV, 22, 4. le-
gunlur.
p. 347. Qu. XV, 21, 4-9. v. sacramentum. Papiriam legem
primus restituit Lucas Fruterius laudatus a Raevardo Varior. II, 18. , ab
lectione, quam posuimus, in eo solo differens, quod v. 7. a populo facti
scripsit. Minus diligenter Turneb. Advers. XXIX, 36. in ea lege resti-
tuenda versatus est. Caeterum Gifanius recte post hoc a correctione
postime defendisse videtur, in Ind. Lucret. v. post hoc.
p. 349. Qu. XV, 23, 9-16. v. secespitam. Supplementa Urs.
recisa sunt haec:
Ea-
dem alias dicitur , qua in sacrario utuntur
repagula. namque in templis - reticulo aeneo olim
saepiebantur , in quo - tubae relictae sunt,
per quas manibus sacr-a tangere licet: est
hoc in tempio Bonaedeae: -sedetinaliislocis: et
sunt velut cancella - quaedam. ita secespita di-
cuntur duobus modis.
p. 351. Qu. XV, 25, 11. v. bene sponsis. volueris in voleris
mutant Scal. et Lipsius Ep. Qu. HI, 20. p. 183. Àtque apertum quidem
est, antiquiorem verbi formam hic positam fuisse. Sed perfecti in con-
iunctivo antiquior forma incertissima est. Nam volsis esse non poterat,
cum coniunctivi et futuri exacti finitio sim et so non post liquidas, sed
post mutas tantum in usu esset. Cui sententiae ne quis opponat ulso,
sponsim et talia : in his mutae , velut e et d, exciderunt. Quocirca volis
scribendum esse conieci, coli. Prisciano IX. p. 848.
ib. Qu. XV, 25, 15. v. su ad ted. Suad ted in Sed ted et sic
te in sine te transmutat Scai.., audaciori conatu. Comparaverim potius
Oscae linguae monìmentum, tabulam Bantinam, in qua snae pis mani-
feste ti quis est. Adiectum est d, ut sic natum est e si et ce. Ted
etiam accusativo casu dictum esse ab antiquioribus , nota nunc res est.
Cf. Qu. X, 21, 17. v. Prae tet tramonti.
ib. Qu. XV, 26, 10-14. v. Terentum. Quae Urs. supple-
menta mutavi , haec sunt :
Fff*
412
SUPPLEMENTI)]*! ANNOTATIOMS.
ci
per ludos
Secularìs Ditis patris • ita leviter tera-
tur
aequiperct tno - tus rapidos velocìs Lu-
Priori loco Scal. , qui universi loci sensum primus aperuit, proposuerat:
(juod terendus sit saecularibus Ditis patris ludis et teratur; altero mo-
tus ipsos Lunae. Equidem illud Ditis patris aranti occulens sumpsi a
Paulo, ex quo et Festi reliquiis colligo, aram illam subterraneara post
sacrificia facta terra denuo obrutam esse , ut eodem loco equestres ludi
haberentur. Iam grammatici Romani aram cum terra , equos cum Sole
et Luna comparaverunt : quae nota est circensium symbolica interpretatio,
de qua plura Bellus de tempio augur. e. 8.
ib. Q u. XV, 26, 15. v. Tauri. Exiguus error hic magnas tur-
bas dedit. Nam Festum ipsum scripsisse apparet: ckdi magna incidissct
peslilentia in mulieres gravidas atque earu.ni fetus : /'adi sunt (videlicet
Tauri! ludi) ex carne divendita popolo taurorum immolatorum, vel etiam
i (i. e. ii) faeti sunt, qua ratione omnes literas, quae in COD. leguntur,
servari posse, commode monet V. D. Alb. Lion. Sed cum Pauli tempore
iam fetu si faeti sunt legeretur: ille pestilentiam ortam esse ex carne di-
vendita putavit, quod ut aliquo modo intelligi posset, librarii inde effe-
cerunt: carne din vendita, nimirum ut pestis carne putredine consumpta
illata esse videretur. Barthius contra, Adv. XXXIX, 11., ex carne din
non vendita ut scriberetur, iussit. Caeterum Taurios ludos et Saeculares
vereor ne quidam Vv. Dd. non recte confundant.
p. 352. Qu. XV, 26, 34. 27, 1-6. v. Triginta lictor. Urs.
supplementa haec sunt:
Tribuni-
eia rogatione l-ex Curiata ferlur , quo II anni-
bai anno in conspeetu -Romae cum esset, nec expraesidi-
is discedere liceret, - Q. Fabius Maximus Verru-
cosus, id per Tr. PI. et Ma-rcellus cos. facere in-
stituerunt, ut nota-vit Aelius in XII. signi-
ficationum verborum.
A viro doctissimo, quem ipse in refingendo eo loco seculus sum, hacte-
nus discessi, quod v. 4. piena coss. nomina posui, ubi ille, quod Tr. PI.
e cod. sumptum putavit, scripsit egit per Tr. PI. et et deinde instituit,
ut Fabius plebisciti auctor fuerit, Marcellus primum rei exemplum dederit.
ib. XV, 27, 8-15. v. togatarum. Alia supplementa proposuit
Neukirch. de fab. tog. p. 40., maximam partem a Val. Frankio monstrata,
approbata a God. Hermanno Opuscc. T. V. p. 258. :
Togatarum
duplex genus, praetextarum, ab h-ominum fastigio quae
appellantur , - quod togis praetextis rem-
publicam administrantes utantur; - tabernariarum, quia
cum rninus ex - cellentibus etiam humiles
personae , ut p - lagiarii , servi denique et
caupones ex tab-ernis honeste prodeant
in scaenam.
In quibus non placent homines minus excellentes ab humilibus distincti.
ib. Qu. XV, 28, 4-24. v. topper. Huius articuli ratio, similis
illa et cognata explicationi voc. numero, hic explananda esse videbalur,
ut is interpolationis suspicione, cui plures Vv. Dd. indulsere, velut Her-
mannus El. doctr. metr. p. 625. piane liberaretur. Forma totius tituli
hoc conspeetu facillime declarabitur:
Topper significare ait Artorius cito, fortas se , celeriter,
temere.
cito, sic in Nclci Carmine: Topper etc. ...
citius, sic C. ISaevius: Capesset flammam
cito, sic in codem: Namque nullum ....
fortasse, sic Coclius l. VII.: Ita, uti sese quisque . . .
f or tasse , sic Accius in Io: Topper, ut fit . .
Iam sequi debebat recensus locorum, quibus topper eo 'sensu, quo cele-
riter et temere, Artorio positum esse visum esset. Nam cito et cele-
riter ab Artorio distinguebantur. Nec dubitari potest, quin Verrius etiam
haec piene apposuerit. Sed Festus hoc lexilogicae disputationis corpus,
quod ipsi nimium videretur, medium dissecuit et truncavit, ac quaedam
ex alius grammatici, quem Verrius deinceps introduxerat, opere apponere
satius habuit. Hic cum Ennius , qui v. 16. appellari videtur, e&se non
posset, et praegressi voc. iras extrema litera ab ilio separanda sit, Sin-
nium cum fuisse apparet: qua re intellecta Festi sermo sic procedit:
Sinnius vero sic: "Topper fortasse valet in Enni et Pacuvi
scriptis :
apud Ennium est: Topper eie. . . .
Pacuvius: Topper tecum sit ....
At in antiq uis simis scriptis celeriter ac mature:
in Odyssia vetere: Topper facit homones eie.
Topper citi ad aedis
Salurnios Lì vìi et Naevii versus cum alio Supplementorum meorum loco
tractaverim (ad Qu. XII, 15, 2.): superest, ut de Accii , Ennii , Pacuvii
versibus, quae annotationis angustiis excludebantur, hic apponam. Accii
ex Ione versus apud Urs. est. :
Topper, ut fit, patris ten eicit iras
In COD. est té, transversa lineola per e ducta. fune vg. Faernus, ab A.
Aug. laudatus, corr. te eiecit foras. VrS. in mg. coni. : pater ùtam eie-
cit foras, sed idem in annot. proponi!: patris ten eicit ira. Facillimum
omnium est: patris ted eicit (vel eiecit) ira, praesertim cum S ab ira
semotum toti disputationi restituendae maxime conducat. Itaque Bothius,
SUPPLEMENTI^! ANNOTA.TIONIS.
413
qui Accii versum cum proximis ita coniungit: patris te mine eicit ira-
sceitlia. B. Veruni sic topper, non magis verum tetigit, quam A. Aug.
et Urs., qui voce. Ennius vero sic, uncis secluscrunt.
In Ennii verbis:
Topper (/nani nemo nielius scit
topper quam coniungendum videtur, ut sane quam, admodum quam.
Pacuvii autem versus ex mea sententia sic interpungendus est:
Topper tecum , si potestas , faxit, si mecuni velit.
ì. e. Facile te, si tu eum cogere possis, sectabitur, etiamsi me sequi
velit.
p. 355. Qu. XV, 29, 1. v. torum. Osanno Anal. p. 14. scri-
bendum videtur: Torum ubi significai torridum. Equidem, quod in co-
dice est, ita interpretor: Torum ut torridum significet . . . pronuncian-
dum est torrum.
p. 356. Qu. XV, 31, 10-13. v. tongere. Scal. baec supple-
menta proposuerat: quia Praenestini tongilionem dieant prò notione:
ut, Tom/ione potius dominari. Ennius : Alii rhetoricam (ungati, et vin-
cere volititi, norunt videtur significare.
ib. Qu. XV, 31, 31-34. v. tonsillam. In con. est: Acces ...
cani et tosillam pegi laeto in litore. Urs. corr. tonsillam , ut vg. legi-
tur, sed tosilla antiquiori forma scriptum est, ut cesor et cosol. Initio
versus Accessi ad eam supplet Urs., A . ad terram Bothius , probabilius
Accessi Aeam restituit Bergkius in Bhcn. philol. Musco T. IH. p. 78.,
quod Mcdii fabulae aptissimum est. Aeam syllabam extremam elisione
non amittit, aut Aean scribendum est. Quod autem diflicillimum est,
laeto, id in laevo mutat Scax.: sed id quid significet , non facilius est
intellectu. Nisi technicum antiquorum nautarum vocabulum hic latet,
scribendum videtur ledo , i. e. apto ad eam rem.
Accii versum in Festo Urs. ita exhibet: Tacete et tonsillas lito-re
la-edo edite ; sed vg. et in Pauli codd. in laeda legitur , quod num
etiam in Festi cod. fuerit, nunc diiudicari nequit, cum eae literae eva-
nuerint. Et hic Scal. corr.: i» laevo, Urs. laeto. Barthius in Advers.
XXXIX, 11. tentat: actae indite, Bothius m leda indite. Apparet idem
liic latere voc, quod in Pacuvii versu. Numeri autem senarii versus, qui
turbati esse videntur, in ordinem redeunt, si tonsillas bisyllabum babetur :
quod eadem pronunciationis lege facile fieri poterat, qua qualus, ala,
mala, palus, talus, velum, paulum contrada sunt e quasillus, axilla , ma-
xilla, paxillus, taxillus, vexillum , pauxillum , ut toles, de quibus Qu. XV>
32, 14. dictum est, sive tolae, ut in Glossis Labbaei legitur, e tonsiles et
tonsillae ortum est.
ib. Qu. XV, 32, 5. v. Tonsam. Asota Scal. Coniect. in Varr.
de L. L. p. 18, 13. (p. 29.) mutat in Sotadico , quam medelam etiam
aliis locis adhibitam nunc reiicere cogimur comparatis Varronis codd.
cum epistolis M. Caesaris ad Fronton. IV, 2. V. annot. ad Varron. de
L. L. V. §. 62. Hoc autem nomen Sota Graece est JZonuq, nota hypo-
coristici forma prò pleniori So>rùór]q positum, ut 'jd).ti,ij.q prò 'Atéiavd'Qoi;
et multa ad eundem modum' formata.
p. 311. Qu. XVI, 21, 16. v. vici. Hic articulus, specie integer,
ut multi in Pomponii Laeti schedis, caecis laborat vulneribus. Nam lacu-
nas in eo fuisse, ostendit vulgata scriptura, quae v. 21. 22. babet: magi-
stri , paucique annis fuerit (in mg. pagi). In eadem est v.
22. 23. aedificii, quae, omisso definitur ; 23. iis, oppidisque , 24. om.
inter se, 27. om. id est, 28. habet proprie, 31. vicarii, sed vicani) in
mg., 32. oppido vias, sed in mg. oppidi civis, quod ex voluntate A. Aug.
vicis esse debebat. 33. item vicarii, et in mg. vicani). Tali in condi-
cione scripturae cum crisis quasi per ignes suppositos cineri doloso ince-
dat: contextae Festi orationi nullas supposui emendationes nisi facillimas;
hic tamen, ubi paulo audacius provehi licebit, articulum , rarae et sanis-
simae doctrinae plenum, ita refictum dabo, ut olim fuiise videtur:
Vici appellari incipiunt ab agris , [et sunt eorum hominum ,~] qui
ibi villas non habent, ut Marsi aut Peligni , sed ex vicis partita ha-
bent rempublieam , [ubi] et ius dieitur , partim nihil eorum, et tamen
ibi nundinae aguntur negotii gerendi eausa , et magistri vici, item mar
gislri pagi, [in iis] quotannis fiunt. Altero , cum id genus aedificio-
rum [significatur] quae contilientia sunt in oppidis , quaeve itineribus
regionibusque distiibuta inter se distaili, nominibusque dissimilibus
discriminis causa sunt dispartila. Tertio , cum id genus aedificiorum
definitur, quae in oppido prive, id est in suo quisque loco proprio, ita
aedificat, ut in eo aedificio pcrvium sit, quo itinere habilatores ad suam
quisque habitationem habeat aecessum : qui non dicuntur vicani , sicut
ii, qui aut in oppidi vicis, aut ii, qui in agris sunt, vicani appellantur.
In his primum opponuntur rustici vici villis sive praediis, ut non
recte Scal. Dac. deleant non post villas. Deinde et ius iis dieitur pro-
posuit Huschkius, qui tamen ut in tantum mutetur suadet. Ad nundinae
aqunlur Urs. in mg. posuit: al. habentur, nescio unde. Lacunam, quae
postea in vg. indicata est, Scal. sic explere volebat: magistri pagi , qui
creati quotannis fuerint. Idem PACI iloyai'Mq prò pagi scriptum esse
putabat. Alterum genus vicorum intelligitur, quod in Urbe proprns no-
minibus distinguitur, ut vicus Cyprius, Tuscus, Iugarius etc. Hic Scal.
e vg. scriptura fecit: cum id genus aedificia, quae continentia sunt, vus
oppidi, itineribus etc. Huschlcius voluit: publicis oppidis. Tertio descri-
bitur genus aliquod insularum in Urbe, quod non alio quam hoc auctore
cognitum habemus. Pcrvium non est impersonaliler dieitur, ut a Var-
rone de L. L. V. §. 145. et a Tacito. Scal. ut legatur, iubet: qui aut
in oppidi viis: at sententia postulat vicis.
ib. Qu. XVI, 22, 10. v. vectigal. Quanquam ordinarium ex-
plicationem habet, si de pedite intelligitur (a quo significatu non multum
discedunt, quae Qu. X, 1, 8. v. ordinarium leguntur): praestat tamen
414
SUPPLEMENTI^ AJMXOTATIOMS.
multo ordiarium , i. e. hordiarium vel hordearium , quod cum equestri
aere a Gaio proxime coniungitur. V. Paul. p. 76. v. hordiarium , cum
annotatis. Atque hordearium hic scripsisse Waltherum in Iuris Rom. hi-
storia p, 36., doceor ab Huschkio de Servio rege p. 371., qui ipse ordi-
narium servat et oh in praeter (pt) mutandum censet. Cuiacium, video,
in Observat. VII, 4. extraordinarium proposuisse.
ib. Qu. XVI, 22, 14. v. viae. Non invidebo lectori, quae Husch-
kius in boc XII tabularum fragmento refingeudo tenlaverit, qui mecum
miratur , nullum dum nostra memoria celebrem Ictum haec Festi verba
ad XII tal)b. leges restituendas adbibuisse (v. etiam Puchta Ahhandlungen.
p. 99.), cuius rei in caussa fuisse suspicor, quod omnis de viis glossa in
vg. desideratur. Igitur Huschkius sic: Lex II: ni vias (vel viarn) mu-
f uuti f , qui viis (viae) amsegetes esunt , qua volet , iumentum agito: sed
ipse fortasse non improbabit, quod amsegetes quidem adscivi , lapides la-
men, quippe ad muniendam viam ulilissimos, non abieci.
INDEX I. VERBORCM.
Vocabula a Fcsto et Paulo explicata laxioribus lìtcris , quac obitcr commemorantur , uncis , vocabulis vcl pngimirum uumeris pracfixis , distincta
sunt. Literis arctioribus expressa indicarli quaedain in annotatone obiter dieta.
A.
Ab oloes 19.
Abacti 23.
Al» alienai us 25.
Ab ambulati te s 26.
[Abarcet 15.
Abavus 13.
Abditivi 22.
Abemito 4.
Ab ere et 25.
Abgregare 23.
Abicctarìa n egolia 27.
Abisso 26.
Abitionem 380.
Ablegmina 21.
A bn u tare 27.
Aborigines 19.
Abortum (neutro genere) 29.
Abrogare 12.
Abs 22.
Accensi 18. [14.
Accensi velati 14.
Accusativus prò nominatilo a
Paulo babitus 48. 105. 195.
Aceratum 20. [187.
[Acerosus 187.
Acerra 18.
Acetare 23.
Acieris 10.
Acies 24.
liixtQÓ? 22.
Aclassis 20.
[Actuosi 17.
Actus 17.
Acupedins 9.
Acus 9. 380.
Ad 12.
Ad caprae paludes 65.
Ad exitam actatem 28.
Adagia 12.
Adasia 12.
Adaxint 28.
Addicere 13.
Addubanum 21.
Adduis 27.
Adeo 19.
[Adgregare 23.
Adgretus 6. [78.
A di gas 24.
Adi tic ulum 29.
Ad mi ss i v ae aves 21.
Adnictat 29.
[Adolcscens 5.
Adolescit 5.
Adoptaticius 29.
Ador 3.
Adorare 19.
Adori ani land cui 3.
Adpr o in issor 15.
Adrumavit 9.
Adsciscere 14.
Adscripti 14.
Adscripticii 14.
Adsiperi 21.
Adtegraré XVlII,ann.2. 12.
Adtibernalis 12.
Adtritum 12.
Adulali 21.
Adulter 22.
Adulterina signa 28.
[Adultus 5.
Aduncatur 11.
Advelitatio 28.
Adversus 380.
Ad vose ni 25.
AE prò Gracco a 306.
Ae 25.
[Aedilatus 13.
Aedilis 13.
Aedis 13.
[Aeditimus 13.
Aedituus 13.
[AegeAmazo 24.
Acgcuin mare 24.
A e g r u m 6 .
Aegyptinos 28.
A e in i d u ni 24.
Aemiliam 23.
Acnariain 20.
Aeneatorcs 20.
Acneolo 28.
A cncsi 20.
Acnulum 28.
A e qui dia le 24.
A e<] u ila vi uni 24.
Acrarii tribuni 2.
[Aerarium 2.
Aeribus 27.
A eros ani 20.
A e rum a 26.
A erumnula s 24.
Aeruscare 24.
Aestimata 24.
A eslini ias 26.
Aestuaria 380. 382.
Af vobis 26.
Affabruin 28.
Affatim 11.
Affecta 2.
Affectarc 2.
Affincs 11.
-AipQtxyq 1,-
Afvolunt 26.
Agaso n e s 25.
Agea 10.
Agedum 23.
A g e r e 23 .
A gin a 10.
[Aginatorcs 10.
Agnus 6. 14.
A g o 1 u in 29 .
AGON. 10.
Agonalia 10 bis.
[Agonensis porta 10.
[Àgones 10.
[Agonia 10.
Agonias 10.
Agonium 10 bis.
[Agonus 10.
Albcsia se uta 4.
Al biona 4.
Albogalerus 10.
Albula 4.
Album 4.
Alcedo 7.
Alebria 25.
416
INDEX I.
Aleoncm 29.
Aletudo 27.
Alga 380.
Aigeo 6.
Aliae 27.
Alica 7.
Alicariae 7.
[Alienatus 25.
Alimodi 28.
Aliorsum 27.
Alites 3.
Aliata 6.
Allecti 7.
Allicit 27.
Alliesis dies 7.
Allivescit 28.
Allus 7.
Alma 7.
Almities 7.
[Alpes 4.
[Alphius 18.
Altaria 5. 29.
Alted 207.
Altellus 7.
Alter 7.
Alteras 27.
Altercatici 7.
Alternatio 7.
Alterplicem 7.
Altertra 7.
Alterimi 6.
Altuin 380.382.
Altus 7.
Aluci natio 24.
Alumento 18.
Aheolum 8.
Alvus 8.
Ani 4. [16.
Amasse. 28.
Amatio 28.
Ambactus 4.
Ambarvales 5 .
[Ambarvalia 17.
Ambaxioque etc. 26.
A mb egni 4.
A in b e s t 4.
Ambi deus 4.
Ambiguum 17.
[Ambitici 16.
Ambitus 5. 16.
Ambo 4.
Ambric es 16.
Ambrones 17.
Ambul a era 21.
Ani b urb ial es 5.
[Amburbium 17.
Ambustus 5.
[Ameci 15.
[Amens 23. [158.
Amenta 12.
Anuria 21.
Amian 21.
A ni i e i n u in 15.
[Amiciri 17.
Ainicitiac 15.
A mi e ulum 28.
Ani ita 14.
Amitcs 21.
Amneses 17.
Amnis 16. [60.
Animimi lamella nomina 60.
Am o e li a e u m 380.
Amo en a 2.
Amosio 26.
Amp e n di e e s 21.
[Amplexus 17.
[Ani pi us tri a 10.
Amputata 24.
Amsedentcs 21.
Am sege te s 21.
Amtermini 17.
Ainussiiu 6.
Anatein 29.
Anaxare 8.
Ancaesa 20.
A nccp s 19.
Ancillae 19.
[Anclabria 11.
Anclabris 51. [77*
Anelare 11,
Ancrae 11.
A n e lo s 29.
[Anculare 20.
[Anculi etAnculac 20.
An culo 11.
Ancunulentae 11.
Ancus 19.
Andron 22.
Andruare 9.
Angeronae 17.
[Angeronalia 17.
[Angina S.
Anginam vinariam 28.
Angiportus 17.
An gor 8.
Angulus 11.
Animula 25.
Ann a ria 27.
An n us 6.
Anquere 64.
A n q uir ere 22.
[Antac 16.
An tarium 8.
Antefixa 8.
Antcbac 8.
[Antemnae 17.
Antes 16.
An t eurbana 8.
Antiae 17.
[Antica 220.
Antigerio 8.
Antipagmenta 8.
Alitili, et Antcpagmcnta 8.
Antiqua re 26.
Antiquum 26.
Antras 11.
Antroare 9.
Anus 6.
Anxur 22.
Ao in Au mutatum 18.
Ape 22.
Apcllinem 22.
[Apere 18.
Aperta 22.
Apex 18.
Apica 25.
Apiculum 23.
Apluda 10.
Aplustria 10.
Apollinares ludi 23.
Apolloni 152.
Apor 26.
Apcllitavisse 27.
Appia via 24.
Apricum 2. 383.
Aptus 11. [18.
Apua 22.
Apud 12. 22.
Aqua 2.
Aqua et igni 2.
Aquaeliciuni 2.
Aquagium 2.
Aquarioli 22.
[Aquila 22.
Aquilius 26.
A qui lo 22.
A q u i 1 u s 22.
Aquipcdius 9.
Aquipenser 22.
Arabice olet 28.
Arbilla 20.
Arbiter 15.
Arbitrari uni 15.
Arbitri um 15.
Arboscm 15.
Arbutus 3S0.
Arca 25.
Arcani 16.
Arccre 15bis.
Arcirm a 15.
Arcubii 25.
Arcula 16.
Arculata 16.
Arculum 1 ti .
Arculus 16.
[A re us 15.
Area 11.
A r feria li.
Argea 19. [334.
A r geunon 14.
Argeoruiu succila 3S5.
Argcos 15. [334.
A r g u s 2 S .
Argutuni i ri 27.
.Ul
VERBORUM.
417
Ariduui 11.
Arillator 20.
Ariininum 25.
Aristopborum 27,
Arma 3. [25.
[Armentas 4.
Armentum 4.
[Armi 25.
Armillas 25.
Arni illuni 2.
Arniilustrium 19.
Armila 4.
Avnae caput 20.
Arquites 20.
[Arrogatione 153.
Arse verse 18.
Arsineum 20.
[Artenam 21.
[Artes 21.
Artifices 21.
Artitus 20.
Artus 20.
Arvales fratres 5.
Arvina 20.
Arvocitat 27.
Arvum 25.
Arytaenam 21.
[Ascanii filli 23.
Asparagus 19.
Assa 29.
As sar atum 16.
Asserere 25.
Assevero nianum et manu 25.
Asseres 16.
Assidelac 19.
Assiduus 9.
[Assir 16.
Ast 6.
Astasint 26.
Astu 6.
Astutus 380.
At 13.
Atavus 13.
Atkanuvi uni 1 8 .
Atra bilis 29.
[A tri a 13.
Atriplexum 29.
Atritas 28.
Atrium 13.
Atroces 18.
Attae 12.
Attam 12.
Attestata 12.
Atticissat 28.
[Attigit 356.
Attinge 26.
Auecta 25.
Auctarium 14.
Auctor 29.
Auctum 14.
Audacia 20.
Audacias 27.
[Audaculus 27.
Audax 27.
Auditavi 28.
Augur 2.
Auguraculum 18.
Augustus 1 .
Aulas 23.
[Aulicocia exta 23.
Aureas 27. [8.
Aure ax 8.
Aureliam 23.
A u ri eli alcuni 9.
Auritus 8.
Aurum 8.
[Aurunca 18.
Av<;1 13.
Ausculari 28.
Ausculum 28.
.[Auseli 23.
Ausis 27.
Ausonia m 18.
Auspicium 2.
[Ausum 9.
Autumnum 23.
A u x i li a ve s 17.
Auxilla 24.
Avcntinus 19.
Avere 14.
Aves 29.
Avidus 23.
Avillas 14.
Av un cui us 14.
Avus 13.
Axamenta 3.
Axare 8.
Axe agglomerati etc. 25.
Axis 3.
[Axit 3.
[Axites 3.
Axitiosi 3.
B.
Bacar 31.
15 a e eh a n al i a 30.
Bacrionem 31.
[Baio lari 35,
Baiolos 35.
Balaenae 31.
Balaenani 30.
Balatrones 34.
Barathrum 31.
[Barba promissa 224.
Barbari 36.
Barbaricum 31.
Bardus 34 bis.
Bari uni 33.
Barrire 30.
Basilica 30.
Basilicum 30.
Basiliscus 31.
Batus 30.
Bella ria 35.
Bellarium 35.
[Bellica columna 33.
Bellicrepam saltationem
35.
Belli l ud in cm 35.
Bellona 33.
Bellule 36.
Bellum 33.
Belutus 34.
Benéficiarii 33.
Beneventum 34.
Benignus 33.
Benna 32.
B e s s em 33.
G
Bibcsiam vid. Percdiam.
Bibliothecae 34.
Bidè n tal 33.
Bidentes 33.
Bi gè nera 33.
Bignae 33.
Bilbit 34.
Bilingues Bruttates 35.
Billis 34.
Binominis 36.
Biseta 33.
Bitienses 35.
Blandicella 35.
[Blateas 34.
Blaterare 34.
Blennos 35.
Blitum 34.
Boare 30.
Boarium forum 30.
Bocas 30.
Boiac 35.
Boicus 36.
Bonibizatio 30.
Bona 30.
Botulus 35.
Bova 30.
Bovcm bidentem 35.
Bovinatur 30.
Br acbium 31.
Brassica 31.
[Brenda 33.
Breve 3L
Bruma 31.
Brundisium 33.*
Bruti stupor 31.
Brutianac parmae 31.
Brutiani 31.
Brutum 31.
15 ubi nare 32.
Bubleum 32.
PvxàvT] 32.
Bucar 36.
Bucepbalus 32.
Bucerum pecus 32.
Bucina 32.
Bulgas 35.
gg
418
I IN D E X I.
Bui imam 32.
Bulla aurea 36.
Burranica potio 36.
Burrauicum 36.
Burrum 31.
Bus tu ni 32.
Buteo 32.
Butubatta 36.
c.
C et G pcrmutatae 23. 203.
Cacula 45. [225.
Ccculatum 46.
Cadmo a 47.
Caduca auspicia 64.
Caduccatores 47.
Caeeultant 62.
Caecultare 45.
Caeculus 44.
Caecunt 44.
Caecus 382.
Caedem 45.
Caeditiae 45.
[Caelare 20.
Caelibem 44.
Caelius nions 44.
Caenina 45.
C aeri moniarum 44.
Caesar 57.
Caesariati 45.
[Caesnas 205. 209.
Caesones 57.
Ca e sp e s 45.
Cac sticillus 45.
C aes tus 45.
[Caesullae 274.
[Calabi- a curia 49.
Calasis 51.
Calathos 47.
Calatores 38. [225.
C albe os 46.
Calcendix 46.
Calces 46 bis.
[Calendae 225.
[Calendarum 178.
Caletus 58.
Calie a ta 47.
Calie atis 59.
Caliptra 47.
Calix 47.
Callim 47.
Calones 46. 62. [225.
Calpar 46. 65.
Calpurni 47.
[Calumnia 225.
Camara 43 .
Camelis virginibus 63.
Camenae 43.
Camensem cursorem 58.
Camilla Flaminia 93.
[Camillum 63.
Cani ili us 43.
[K ù i-itit q a 48.
[C amuri borea 43.
Cana 45.
Canalicolae 45.
C an cri 46.
Candelabrum 46.
Canentas 46.
C anic ac 46.
Canifera 65.
[Canistclla 45.
[Canistra 45.
Canitudincm 62.
Canta 46.
Cantbcrius 46.
Canturnus 59.
[Canuam 65.
Caperatum 48.
Capidulum 48.
Capillatam vcl Captila-
rem arbore m 57.
Capis 4S.
Capita deorum 64.
Capital 48. 57.
Capitalis lucus 66.
Capita riu in aes 65.
Capitium 57.
Cappas 44.
Caprae 48.
Capreoli 57.
C a prona e 48.
Caprunculuin 48.
Capsae 48.
Capsit 57.
C ap tus 65.
Capuani 43.
[Capularis 61.
C apulum 61.
Caput 48.
[Cardo 71.
Carinantes 47.
C arissa 44.
Carnificis 64.
Casa 47.
Casaria 48.
Cascum 47.
C as e us 48.
C asinam 61.
[Casmenae 67. 205.
\y.ua/j,i).ov 63.
C asnar 47.
Cassabundus 48.
Cassia via 48.
Cassiculum 48.
Cassilam 48.
Casta mola 65.
[Castella 70.
Castrensi corona 57.
Casus 58.
Cataebrcsin 58.
[Catamitis 7. 18.
Catamitum 44.
Catampo 44.
Catax 45.
Cati 45.
Catillatio 44.
Catillones 44.
C a t ularia 45.
Catulinain cameni csi
t a v i sse 45.
Catulus 45.
Calus 61.
Caudecae 46.
Caudicariae 46.
C aula e 46.
Caviarcs bostiac 57.
Cavillati© 45.
Cavillum 46.
C a vitio n em 61.
Cavum 46.
C elassis 61.
C el er es 55.
Cella 66.
Cellere 50. 55.
C elsus 55.
Cen ser e 54.
C en sio 65.
Censio bastaria 54.
Censionem 54.
Censores 58. [65.
Censoria vocabula 66.
Censui censendo 58.
Cen t aurion 54.
Centenariae 54.
Centenas pondo 59.
Centumviralia iudicia
54. 64.
Centuria 53.
Centuriata 54.
Centuriatus 53.
Centurionus 49.
Cercolopis 54.
Cercopa 56.
\K. i q d torà 56.
C er e o s 54.
Cercs Libyssa 121.
C crmalus 55.
Ccrnuus 55.
Ccrritus 54.
Cerr o n e s 40.
[Cerus man us 122.
Cervaria 57.
C er vus 54.
C b a 1 e i d i e u m 52 .
C h a o s 52.
Cbilo 43.
Cboenica 52.
C bora giù ni 52.
Ci et qui syll. permut. v. qui.
Cibus 42.
Cicatricare 65.
C i e e u in 42.
Cicindela 42.
VERBORUM.
419
Ci e urna 381.
[Cicur 108.
Ciere 66.
Cilium 43.
Cillere 195.
Cillibae 43.
Cilo 43.
Cimbri 43.
Cimmeiii 43.
Cincia 57.
Cincinni terni antiquae artis
63.
Cine t a 65.
Cingulo 63.
Cingulos 43.
Cinxiae Iunonis 63.
Circanca 43.
Circite.s 43.
Circumluvium 64.
[Cis 42.
Cispius mons 42.
Cisterna 43.
Citeria 59.
Citimus 42.
Citior 61.
Citrosa 42.
Civicam corona:» 42.
Civitate imitali 70.
Clam 66.
Claritudinem 58.
Classes clypeatas 56.
Classici testes 56.
Classis procincta 56.
Clauder e 56.
Claudiana 57.
Clausula 56.
Clava 62.
Clavata 56.
[Clavator 62.
Clavim 56.
[Clavis 56.
Clavus annalis 56.
Clientam 61.
Clingcre 56.
Clitellae 59.
[Clivi 64.
Clivia auspicia 64.
Cloacae 55. [66.
Cloacale ilumcn 59.
Cloacare 66.
Cloelia 55.
Cloeliae fossae 56.
Clucidatum 55.
Cium ae 55.
Clunaclum 50.
Clunas 55.
Clunes 61.
Clura 55.
Clutum 55.
Clypeum 56.
Cnasonas 52.
Cnephosum 51.
Cocetum 39.
[Cocio 20.
Coclacae 39.
Coctiones 51.
Coc tum 39.
Cocula 39.
Cocuni 58.
Codcta 38. 58.
Coelestia auguiia 64.
Coclibari basta 62.
Cocna 54. [223. [339.
Coenacula 54.
[Co epere 59.
Coepiam 59.
[Coercere 16.
Cogitatimi 6*.
Cogitatio 66.
Cognitor 57.
Cognitn 59.
Cognomines 40.
Cobum 39 bis.
Coinquere 65.
Collatia 37.
Collativum 37. 58.
[Colligimus 155.
[Colliciae 114.
Collina porta 10.
Colluviaris 57.
Colophon 37.
Colossus 58.
Columnae 55.
Colurna 37.
[Cornac 63.
[Combennones 32.
Comedo , onis , 58.
Comedum 58.
Co mitiales 38.
[Commeare 277.
[Commeatus 277.
Co in ine ta e ul a 64.
C om me tac illuni 56.
Commissatio 41.
Committere '41 .
Commugento 65.
[Communicarius 220.
Comoedias 39.
Comoedice 61.
[Comparsit 60.
Compascuus ager 40.
[Compcndium 72.
Comperce 60.
Compercere etcompescere 60.
Compernes 41.
Compescere 40. 72.
— lucum 65.
Compilare 40. [204.205.
Compitalia 40.
Compluriens 59.
[Compluvium 108.
Compraedes 39.
Comptum 40.
Comptus 63.
Conauditum 65.
Concapis 365.
Conceptivae feriae 62.
Concili abulum 38.
Conciliatrix 62.
Concilium 38.
[Concinere 38.
Concinnare 38.
Concio 66.
Concionem 59.
Concipilavisti 62.
Conclavatae 58.
Conclavia 38.
[Concutere 261.
C o liliali uni 38.
Condere 41. 57.
Condicere 64.
Condictio 66.
Condictum 39.
Condulus 38.
Co n fé e er un t 59.
Confeta 57.
Conflagcs 40.
Confoedusti 41.
Confugelam 39.
Congruere 40. [97.
Coniector 60.
Coninqucrc 65.
Coniptum 40.
Coniugationum significalio
80.
[Coniugcs 104.
Conivola 61.
Conili e are 37.
Conregione 66.
Conruspari 62.
Cons cripti 41. [7.
Consentia 65.
Considerare 42. [75.
Consilium 41.
Consiluere 58.
Consiptum 62. 64.
Consiva 187.
Consonantes non gemi-
nabant 6.
Consonantes literae et syll.
ante liquidas elisae et con-
tractae 117 sq.
Consortes 297.
Consponsor 59.
Consposos 41.
Consternatio 42.
Constitutus 42.
Consualia 41.
[Consus 41.
Consuetionem 61.
Consulas 41.
Contagionein 59.
Contemplari 38.
Contestari 38.
G
gg
420
INDEX I.
Contestar! lite ni 57.
[Contigit 356.
Contignuna C5,
Contio 38.
Contrarium aes 64.
Co ntub ernale s 38.
C on t ub er n ium 38.
Contuoli 42. »
Convallis 42.
Conventae condicio 62.
Conventus 41.
Convexum 58.
Convicium 41.
Connoti 42.
Copona 40.
Copulativa particula ab anti-
quis omissa 67. 276.
Coquitare 61.
Corbitae 37.
Core u lum 61.
Cord a 65.
Corgo 37.
Cor intlii e n s cs 60.
Corius 60.
Corniscarum 64.
Cornua 37.
Corolla 63.
Corona 37.
Corpulentis 62.
[Cosmittere 67.
Cossi 41.
Cothones 37.
[JSl o t v X rj 51.
Coturni* 37.
Cracentes 53.
[Kqut ivi ai 53.
Craticuluni 53.
Crebrisuro 59.
Creduas 60.
[Crepas 48.
Crepcrum 52.
Crepidincs 55.
Crepitulum 52.
Creppos 57.
Creterrae 53.
Crevi 53.
Cri n es 53.
[K y i vió'u ? 53.
Crocatio 53.
Crocotillum 52.
C r o co ti num 53.
[Crucem 151.
Crucium 53.
Crumina 60.
Crusculum 53.
Cr ust ar iae 53.
C rust um in a 55.
Cubans auspicatur 66.
[C ubi culum 64.
Cuctio 51.
Cudere 62.
Culcita 50.
C ulig n a 51. 65.
C uli na 65.
Culliola 50.
[Cullus CO.
Culticula 50.
Cum imperio est 50.
— populo agere 50.
— potestate est 50.
Cum alter 50.
Cumbam 51. 64.
C um e rara 63.
Cu ni e rum 50.
Cuncti 50.
Cuniculum 50.
C un ir e 50.
[C upp e dia 48.
Cuppes 48.
C uprali a 65.
Cupressi 63.
Cura 50.
Curatores 48.
Curia 49.
Curia Tifata 49.
Curi ale s 49.
Curiales flainines 64.
Curiales mcnsae 64.
Curiata 49.
C uri on em 60.
Curionia sacra 62.
Curionium 49.
[Curionus 49.
Curis 49.
Curitim 49.
Curriculo 49.
Curriculus 49.
Currules 49.
Curtilacum 49.
Curules equi 49.
Cussilirem 50.
Custodelam 51.
Custoditio 61.
Cutiliae 51.
[KVTIV 51.
Cutis 51.
C utur nium 51.
Cybebe 51.
Cybele 52.
[Cybios 52.
Cybium 52.
Cyllenius 52.
Cymbium 51.
Cynthius 52.
Cyparissac et Cyparis-
siae 51. 64.
C y pr ia 52.
Cyprio bovi merendam
59.
Cytberea 52.
».
D in L transiens 68. 147.
D paragogicum 405.
Dacrimas 68.
Daedalam 68.
Dagnades 158.
Dalivum 68. •
[Dami a 68.
[Dami atri x 68.
1) a ni i u ni 68.
Danistae 68.
D a n u n t 68.
[Dapatice, dapaticum
68.
Daps 68.
Dasi 6S.
Daunia 6S.
D au tia (H.
Deactio 74. ,
[Deamare 70.
Deblaterare 72.
Decalicatum 75.
Decermina 72.
Decima 71.
D e cim anus 71.
D e e o t e s 72.
Decrepi tus 71.
Decultarunt 75.
[Decumana 4.
Decumana ora 71.
[Decumani fluctus 71.
Decurcs 71. 75.
D ecurio ne s 71.
[Dedicare 70.
Dedita 70.
Defomitatum 75.
[Deforma 83.
Defrensam 74.
Defrui 70.
Degere 73.
Degunere 71.
D e i n e ep s 71.
Deincipem 75.
D e i n de 75.
Delaniare 73.
Delapidata 73.
Delibare 73.
Deliberare 74.
Delicare 73.
Delicata 70.
[Delicatus 70.
Delicia 73.
[Dclicta 73.
[Dcligimus 113.
Delinquere 73.
[D e li qui a 73.
Dcliquium 73.
D e liquum 73.
D elubr um 73.
Deluit 73.
D e magi s 71.
[Demens 15S.
De min n tus capite 70.
VERBORUM.
421
A rj no > 72.
D e in u in 70.
[Demus 70.
Denariae 71.
Denicales feriae 70.
Dcorala 74.
Deorum sedcs 337.
Depeculatus 75.
Deperire 70 bis.
[Depilati 204.
D ep olitimi 71.
Dcp ontani 75.
Deprensa 71.
Depubem 71.
D epuvere 70.
Derogare 69.
jdiy(teig 70.
Derunciunt 69.
Desiderare 75.
D e si vare 72.
Desprctus 72.
Deteriae 73.
Detrectare 74.
Deludes 73.
Deus 71.
Deversus 71. "
Devitare 71.
D ex t a ns 73.
D ex ti m uni 74.
Dcxtra auspicia 74.
Dextrar um tibiarum 74.
DJ in Z mutatum 74.
Diabatbra 74.
[Diales flamines 10.
[Dialis fi amen 74.
D i a ni us 74.
Dicaearcbia 72.
Dicassit 75.
Dice 72.
Dictynna 72.
Dierectum 69.
Dies 74.
Dies diffensus 272.
Diffarreatio 74.
[Difficultas 87.
Digitii, Depidii 41.
Dignorant 72.
[Dii manes 147.
Dilectus 73.
Diobolares meretrices
74.
Diomedia 75.
Diomedis 75.
Diox 75.
Dirigere 69.
Dirus 69.
Dirutum acre 69.
Disertim 72.
Disertiones 72.
Disertus 72.
[Dispendium 72.
[Dispensata 72.
Dispensatores 72.
Dispescere 72.
[Dissipat 310.
Dissulcus 72.
Distisum 72.
Dium 71. 74. 75.
[Dius 74.
Dividiam 70.
Dividicula 70.
Doli 69.
Doliola 69.
Domus 67.
Donaticae coronae 69.
Donuni 69.
Dorica vocabula 52. 316.367.
Dorsum 69.
Dotem 69.
Dracones 67.
[Drua 9.
Du in B mutatum 66.
Dubat 67.
D ubenus 67.
Duco 66.
Duellimi 66.
Duicensus 66.
Duidens 66.
Duim et creduam 27.
Duis 66.
Dumccta 67.
Dumosa 67.
Duodeviginti 67.
D uo n um 67.
Duplabis 67.
Duplionem 66.
[Dup ondili in 72.
D u sin o in loco 66.
E.
E elisum 25.
E prò EI 15.
I 23. 395.
E am us 78.
Eapse 77.
Eccere 78.
Edeatroe 82.
Ederain 82.
Effafilatum 83.
Effari 81.
Effata 80. 81.
E gens 77.
Egregiae nymphae 77.
[Egregius 23.
Egretus 78.
E iur atio 77.
Elacatena 76.
Elaudare 76.
Elecebrae argentariae
76.
Elcctabo 76.
Elices 76.
E li ng u era 76.
Elixa 76.
Elucum 75.
Eluinbum 76.
Era 76. 77.
Emancipati 77.
E in e m 76.
Emere 76. [4.
E ni p anda 76.
E in p l i v u ni milite m 77.
E in us si tal a 76.
Endoitium 76.
Endoplorato 77.
Endo proci n et u 77.
E n n a m 76.
[^'Evvov 6.
"EVo; 6.
-Enubro 76.
E n un q u am 76.
Epeus 82.
Epicrocum 82.
E p i 1 i m ni a 82.
Epis tyli um 82.
Epolonos 78.
Epulani 82.
Epula res 82.
E que streaes 81.
Eq uir i a 81.
E quir i n e 81.
E qui tar e 81.
Equo 81.
Equus 81.
Ercto oppositum inerctum
110.
Erctum citumque 82.
Erebum 83.
Ergo 82.
Erigone 195.
Eri ni, esina 386.
Eritudo 83.
Erugere 83.
[Ervilia 82.
Ervura 82.
Escari a e 77.
Escit 77. cf. 386.
Euboicum tale illuni 78.
Eudiaeon 78.
Eum 77.
Europam 77.
Evelatum 77.
Everriator 77.
r
Exagogen 80.
Examen 80.
Esani us si ni 80.
Exanclare 80.
Exbures 79.
[Excellere 274.
Excidionem 80.
Exciet 80.
Excipuura 80.
Excudere 79.
Exdeci mata 80.
422
INDEX I.
Ex do rs il a 79.
Exdutae 80.
[Esemplar 81.
Esemplimi 81.
Exercircnt 81.
Ex erci t ionem cxcrciti
81.
[Exercitiorem, exerci-
tissimum 81.
Exercitus 81.
Exesto 82.
Exfir 79.
Exfuti 81.
Exgregiae 80.
Exbaustant 81.
Exiles 81.
Exilica causa 81.
Esiraiuin 82.
Exin 82.
[E x i n d e 75.
Exinfibulabat 81.
Existimare 82.
Exitium 81.
[Exlitius 381.
Exodium 80.
Exoletus 80. [5.
Exomides 81.
Exoriri 80.
Expapillato 79.
Expatare 80.
Expectorat 80.
[Expensa dispensata Tel
compensata 72.
[Expergitus 80.
Experitos 79.
Expcrrectus 79. 80.
Explenunt 80.
Explorare 79.
[Explorator 79.
Exporgere 80.
Expreta 79.
Exrogare 82.
Exscendere 79.
Exta 78.
E xtcr nus 79.
Exterrancus 79 Iiis.
Eitimum 78.
[Extraneus 78.
Extrarium 78.
Extremum mare 382.
Exurguentes 80.
Exuviae 81.
[Exverrae 78.
F.
F et H literae mutatae 84.
Faba fresa 91.
Fabam 87.
Fabii Favii et Fovii dicti
87. 335.
Fabulus 167.
Faccm 87.
F a e e s 87.
Facessere 86.
[Facilitas 87.
Factio 86.
[Factiosus 86.
Facul 87.
[Facultas 87. 214.
[Facultcr 87.
Fatugal 87.
Fai a e 88 bis.
[Falando 88.
Falarica 88.
Falcones 88.
Faleri 91.
Falsius et Falsior 92.
Fama 86.
[Famel 87.
Famella 87.
Famicosam 87.
Familia 86. 87.
[F amili arcs 86.
Familiaris Romanus 93.
Fantino 87.
Famuletium 87.
Famuli 86. 87.
Fan a 93.
Fanatica 92.
Fanum 88.
Farfcnum 88.
Farrago 91.
Farreum 88. [102.
Fartores 88.
[Fas 88.
Fascinum 88.
Fas tigium 88.
Fastis 93.
Fastorum 87.
Fatantur 88.
Faustulum porcellum
93.
Faventia 88.
[Favere 88.
Favi 87. 88.
Faviani 87.
Favissae 88.
[Fcbrua 85.
Februarius 85.
[Februatum 85.
[Februatus 85.
Felicata 86.
Fclices 92.
F elico ne s 86.
Felix prò filix 86.
|> rj M n 86.
[Femen 92.
F e m u r 92.
[Fcnebres 94.
[Fencbris 86.
[Fcncratores 86.
Fencro et Fencror 92.
Fenum 86.
Fenus 86. 94.
Feralia 85.
Fercntarii 85. 93. [14.
[369.
Fcrctrius 92.
Feria 85.
Feriac statae 92.
Ferias 86.
Ferire 86.
Ferocit 92.
Fcrus 86.
Fesccmnoe 86.
Fescennini 85-
[Fcsias 86.
Fcstram 91.
[Festuca 86.
Fetiales 91.
Fiber 90.
[Fibras 90.
Ficolea 93.
Ficus Ruminalis 168.
Fides 89.
[Fidicula 89.
Fidusta 89.
[Fimbrias 90.
Firctum 85.
Firmum 91.
Fiscellus 90.
Fivere 92.
Fixulas 90.
Flagratores 89.
Flamen Dialis 87.
Flamines 385.
Flamini Diali interdicta 81.
Flaminia 93.
Flaminia actles 89.
Flaminius 89.
Flaminius camillus 93.
Flaminius lictor 93-
Flammearii 89.
Flammeo 89.
Flammeo 92.
Flator 89.
FI e mina 89.
Florifertum 91.
F lumen 382.
Flumcntana 89.
Fluoniam Iunoncm 92.
F lustra 89. 382.
Focillationes 85.
[Foculi 85.
Focus 85.
Fodare 84.
Foedum 84.
Foedus 84.
Folium 85.
Folliculare 85-
[Folus 84.
[Fomenta 85.
F o m i t e s S4.
Fons 84.
VERBORUM.
423
Fontinalìa 85.
Forago 90.
[Forare 84.
[Foras 84.
Forbeam 84.
Forcipes 84.
Forctes 84.
[Forctura 102.
[Fordae 83.
Fordicidis 83.
[Forcculac 84.
[Fores 84.
Forma 83.
Formiac 83.
Formiani 292.
Forinucales 91.
Fornacalia 83. 93-
[Forulos 84.
Forum 84.
[Postero 84.
[Fosti a 84.
Fovii 87.
Fracebunt 90.
Frater 90.
Fratilli 90.
Fratria 90.
Fratr iare 91.
Frausus erit 91.
Franate 91.
Fregellae 91.
Ftcmitum 90.
Frendere 91.
Frequen tarium 93.
Fretum 382.
[Frictum 91.
Frigere 91.
[Friguttirc 80.
Fringilla 90.
Frivola 90.
[Frons, feni. 60.
Frontem 90. [151.
Fructam et Frnctum 92.
Frugamenta 91.
Fruniscor et Frunitum
92.
Frutinal 90.
Frux 92.
Fucilis 92.
Fulcere 92.
Fulguritum 92.
[Fulgus 84. 92.
[Fuligo 84.
Fulmen 92.
[Fumus 84.
Fundus 89.
Funcbres tibiae 93.
[Funus 84.
[Furcilla 88.
Furcilles 88.
[Furiae 84.
Furnalia 88.
[Fumus 84.
Fu rum 92.
Furvum 84. 93.
Futare 89.
Futilcs 89.
[Futilia 39.
Futuri formac èm et è ap.
Caton. 26.
G.
Gabinorum foedus 56.
Gabinus cinctus 225.
Gaia Caecilia 95.
[Gaipor 257.
Galbeuin 96.
Galearia 96.
Gallam bibere etc. 96.
Galli 95.
G a n e u m 96 .
Gannitio 99.
Gaudium 98.
Gaulus 96.
Geni arsa 95.
Genas 94.
Geniales 95.
Genialis lectus 94.
Gcnitivus quartae declin. in
uis 259. 279. 302.
Gè ni uro 94.
Gens Aclia 94.
Gcntilis 94.
Genuini dentes 94.
Genus 98.
[Gcnus diversum 60.
réoyiQU et yaqyaqa 97.
[Germani 95.
Germen 95.
JTéqqa 40.
Gerrae 94.
Gerrones 40.
[Gerulos 95.
Gerusia 94.
Gestit 96.
Gcstus 94.
Gesum 99.
Gigeria 95.
Gingriator 95.
[Gingrinae 95.
Gingrire 95.
[Glamas 96.
[Glires 278.
[G liscerà e 98.
Gliseere 98.
Glittis 98.
Glocidare 98.
Glomus 97.
Gloria 98.
Glos 98.
[Glubi 98.
Glucidatum 98.
r kv xlt, e iv 55.
Gluma 98.
Gluo , glutus , glulum 98.
Gluttire 98.
Gnarigavit 95.
Gnarivisse 95.
Gnarus 95.
Gnepbosum 95.
Gneus 96.
Gnitus et gnixus 96.
Gnotu 96.
Gnaccburis 97.
Graculi 97.
Gradi vus 97.
Gracca nomina a Latinis de-
formata 7. 18. 79.
Gracca sacra 97.
Grallato'res 97.
Gramia e 96.
Grando 99.
Grassari 97.
Gravastellus 96.
Grave aes 98.
Gravida 97.
JTqavg, Zeuxidis tabula 209.
Greges 97.
Gricenea 99.
Groma 96.
Grucre 97.
Grumus 96.
[Grunnire 97.
Gulliocae 98.
Gunere 71.
Gurgustium 99.
Gutturnium 98.
H.
' H et F literae mutatae 84.
Habitior 102.
Habitudo 101.
[Hactcnus 367.
Halapanta 101.
Hallus 102.
H a m in o 102.
Hamotrabones 102.
Manilla 103.
H a r v i g a 100.
Hastae 101.
Hcbes 100.
Hecate 99.
Hedera 100.
Hcliconides 100.
H e 1 u e u s 100.
Heluo 99.
Helus et belusa 100.
Helvacea 99.
Helvela 103.
Hemina 100.
H emona 100.
[Hemoncm 100.
Herbam do 99.
Herbilis anser 100.
Herceus 101.
424
INDEX I.
Herculaneus noclus 63.
Hercules astrologus 100.
Here 99.
Heredium 99.
Herem Marte a ni 100.
Hcres 99.
II erma 99.
[Herna 100.
Hernici 100.
Hetta 99.
Heus 100.
Hilarodos 101.
[Hilla 101.
Hilum 101.
Hippacare 101.
Hippagines 101.
Hippius 101.
Hippocoum 101.
Hira 101.
Hirquitalli 101.
Hirrire 101.
Hirtipili 101.
Histriones 101.
Hodoedocos 103.
IIoTueltium 103.
Honorarios 102.
Horctum 102.
Horda 102.
Hordiarium aes 102.
[Hordicidia 102.
Horreum 102.
Hortus 102.
Hostia 102.
Hosticapas 102.
Hostiliis Laribus 102.
Hostimcnlum 102.
[Hostire 102. 270.
Hostis 102.
Humanum 103.
Hyperborei 103.
Hyperionem 103.
I.
Iambi 105.
laneus 103.
1 a n i e u 1 uni 1041
Ianaal 104.
fi a nuli 3.
[Ianus 52.
Ibi 105.
[Ibidem 105.
Ibris 33.
Icadion 100.
Icit 105.
Idulis 104.
[Iduum 178.
Iecunanum 114.
Igitur 105.
Igncm 100.
Ignia 105.
Ignis 106.
Ignitabuluui 105.
Ilia 104. [81.
Ilicet 104.
[lllicere 27.
I Ili ci ii ni 114.
Illico 297.
[Illorsum 27.
Im 103. [47.
Imago 112.
Imbarbescere 109.
Imbclliam 114.
Imbrex 109.
Imbrica tempestate 109.
[Imbu Ibi tare 32.
Imbutum 109.
[Immanes 146. 147.
Immanis 111.
I ni m olare 1 10.
Immunis 109. [143.
Immusulus 112. 113.
Inipagcs 108.
Iniparem 109.
Iniparentem 109.
Impares 109.
I in p e 1 i ni e n ta 108.
Impenetralc 109.
Impensam stipem 108.
Impercito 108.
Ini pese ere 108.
Impetix 109.
[Impetrare 227.
mpetritum 108.
mpetum Ì10. 209.
mpiatus 109.
mpite 109.
m p 1 e x u m 109.
mplorare 109. [77.
mpluvium 108.
mpolitias 108.
mpomenta 108.
mporcitor 108.
mportunum 108.
mpos 109.
m p r o 1 u s vel improlis
108.
mpudicatus 109.
mputatum 10S.
n 108. 109.
n conventione 113.
n e o p t e 110.
n insula 110.
n mundo 109.
n pelle lanata 114.
n procinctu 109.
narculum 113.
ucalanto 114.
ncalationes 107.
ncalative 114.
n cavili a tio 107.
n e e n sit 107.
n e e p s 107.
[Inccpsit 107.
ncessere 107.
ncestus 107.
neboare 107.
ncicorem 108.
[Inciens 97.
n cilia 107.
ncita 107.
ncitega 107.
[Inclamando 108.
nclamare 108.
ne lu t us 107.
ncoctac 107.
ncomitem 107.
n e o in i ti a r e 107.
nconciliasti 107.
In e oh di tum 107.
Inconspretum 107.
Increpitare 107. 114. [52.
Increpitato 114.
Incuria 107.
[Incus 79.
Indepisci 106.
Indeptare 106.
Indictiyum funus 106.
Indiges, indigetis 106.
Indigetes 106.
Indi gi tam en ta 114.
Indigitando 114.
Indoles 106.
Indostruum 106.
[Indulgentem 110.
Industrium 106.110.313.
Inebrac 109.
I n e r e ta 110.
Inermat 110.
Iners 110.
Infectores 112.
[lnfelices 92.
Inferiae 1 12.
Inferium 113.
Infetari 3S1.
Infibulati 113.
Infindere 112.
Infit 112.
Infiteri 112.
Infitiari 112.
Infra classem 113.
Infrequens 112.
[Infrunitum 92.
Infulae 113.
[Infulas 81.
Ingens 114.
Ingluries 112.
Inhibere 109.
1 nigere 1 10.
Init 110.
I n i ti um 1 50.
I niuges 1 13.
Iniurum 110.
Inlaqueatum 113.
I ni ecebrae 113.
VERBORUM.
425
Inlex 113.
Inlicies 113.
Inlicitator 113.
Inlicium vocare 113.
Inliterata pax 113.
rinolevit 5.
[Inops 190.
Inori 114.
Inquilinus 107.
[Inquinare 50.
Insanum 113.
Inscitia 111.
lnsec'ta 111.
Inseptum 111.
Inseque 111.
Inses sore s 111.
[Insexit 111.
Insignes 114.
Insignis 111.
Insimularc 111.
[Insipat 310.
Insipere far in olam 105.
Insituin 111.
Insons 111. [296.
Instaurar! 111.
Instigare 111.
Insuasum 111.
Insulae 111.
Insù pare 111.
[Integrare 12.
Intempestam noctem 110.
Inter cutem flagitatos
110.
[Interamnae 17.
[Interatim 111.
Intercapedo 111.
lntcrcutitus 113.
[Interdiu 71.
Interduatim 111.
Interferivi 110.
Intcrnecio 110.
Internecivum 114.
Internum mare 382.
Intcrregnum 110.
lntrabere 111.
[Investis 368.
[Invocando 108.
[Involando 108.
Involvus 112.
Iovistae 105.
Ipsippe 105.
Ipsullices 105.
Iracundia 106.
Ircei 114.
Ircens 105.
Irnela 105.
Irpices 105.
Irpini 106.
[Irpum 106.
Irquitallus 105.
Ita Castor, ita me Her-
cules 107. XXII, ann. 7.
Italia 106.
Itonida 105.
lubar 104.
Iubere 103.
Iubilarc 104.
lugarius 104.
Iugere 104.
Iuges 104 bis.
Iugula 104.
Iugum 104.
Iulium 103.
Iunium 103.
[Iunonii 3.
[Iunonis Iugae 104.
lurare 104.
Iurgatio 103.
Iusa 103.
Iusti 103.
Iustum vadeni 113.
' Iuvenalia 104.
Iuventutis 104.
K.
Kalendae v. Cai.; etiam
Graeca quaedam voc. v. in
lit. C.
li.
L in D t ransi cns 68.
Labcs 121.
[Lacer 118.
Lacerare 117.
[Lacerna 118.
[Lacerum 117.
[Lacinia 73. 117.
Lacit 116. 117. [27.
Lacobrigae 118.
Lactaria 118.
Lacuna 117.
Lacus Lucrinus 121.
Laena 117.
Laeva 117.
[Laevorsum 117.
[Laevum 117.
[Lamam 117.
Lambdacismi fuga 45.
Lamberat 118.
Lance et licio 117.
Lancea 118.
Laneae 121.
Lanerum 118.
[Lanius 73. 117.
Lanoculus 118.
Lapidem silicem 115.
Lapidicinae 118.
Lapit 118.
Larentalia 119.
Larvati 119.
Latex 118.
Latine 118.
Latitaverunt 121.
Latrare 121.
Latrones 118.
Laudare 118.
Laureati 117.
Lautitia 117. 118.
Lautulae 118.
Lautumias 117.
[Lavernalis porta 117.
Laverniones 117.
[Lax 116.
Lectosia 115.
Lectus 115.
Leges aedium sacrarum 156.
164.
Lcgiinus 115.
Legio Samnitum lin-
teata 115.
L e nin.'isc i 115.
Lemonia tribus 115.
Lenones 115.
Lepareses 121.
Lepista 115.
Leria 115.
Lesbium 115.
Letum 115.
Levir 115.
LI prò LLI 152.
Libella 116.
Liber 115. t
Liberales 121.
Liberalia 116.
Liberata 121.
Libertatis 121.
Librile 116.
Librilla 116.
Libycus 121.
[Libyssa 121.
Licitati 116.
Lictores 115.
Limaces 116.
[Limina 116.
Limis 116.
Limitatus 116.
Limites 116.
Lingua 121.
Lingula 116.
Lingulaca 117.
Linteata vid. Legio.
Liquidae literae olim non
geminatae 6. 26. 85. 204.
219. adde Qu. XIV, 3, 9.
Liquitur 116.
Litatum 116.
Litis 116.
Litis et vindiciarum arbitri
378.
Litiuin annus 392.
[AItqu. 120.
Litus 382.
Lituus 116.
Lixabundus 116.
Hhh
426
INDEX I.
Lixac 116.
Localis casus 284.
Locatimi 119.
Locupletes 119.
[Loebertatem 121.
Loebesum 121.
Longitrorsus 120.
Lotos 119.
Lucani 119.
Lucar 119.
Lucaria 119.
Lue ari s 119.
Lucem 119.
[Lucere? 119.
Lucereses 119.
Lucetium 114.
[Lucina 305.
Lucius 119. [148.
Lu come di 120.
Lucomones 120.
Lucretilis 119.
[Lue rio 56.
Luctus 120.
Luculentus 120.
Lucuntem 119.
[Ludum 122.
L u e s 120.
[Lugere 120.
Luma 120.
Lumbago 120.
[Lupus 6. 60.
Lura 120.
[Lurcones 120.
Luridi 120.
Luscitio 120-
Lustra 120. 405.
[Lustratio 120.
Lustrici 120.
Lustro 29.
[Lustrum 117.
[Avxqa 120.
[Lutum 120.
Luxa 119.
Luxantur 120.
Lycii 119.
Lycopbos 121.
Lymphae 120.
[Lymphaticos 120.
Lyrnesiades 120.
M.
Macellum 125.
Macilenti 125.
Mactus 125.
Madulsa 126.
Maeandrum 136.
Maecia tribus 136.
Macniana 134.
Macnii collimila 135.
Maesius 136.
Maeson 135.
Magis 126.
Magisterare 126.152.153.
Magisteria 152.
[Mogistratus 126-
Magistri 126.
Magmentatum 126.
[Magna in a ter ter a 136.
Magnani socruni 126.
Magni fi cior 154.
Magnificissima 151.
Magnificius 152. 154.
Magnos ludos 122.
Magnum annui» 147.
Magnum socerum 126.
Maiestas 136.
Maiis idibus 148.
Maior ani i t a 136.
Maior avunculus 136.
Maior Graecia 134.
Maior magistratus 136.
Maior patruus 136.
Maior so e er 136.
Maior socr us 136.
Maiorem consulem 161.
[Maior es 122.
Maior e s fi ani in e s 151.
Maius mensis 134.
Maledictores 152. 154.
Malevoli Mercurii 161.
Malleoli 135.
[Malluviae 161. 207.
Malluvium 161.
Malo cruce 150.
[MuXÓìvtov 34.
Malta 135.
Mamercus 130. Pythago-
rae fil. 23.
Mamers 131.
Mani erti ni 158.
Mamilia turris 131.
Mamiliorum 130. 131.
Mamphula 142.
Mamphur 132.
Mamuri Veturi 131.
[Man a 125.
Manalem fontem 128.
— lapidcm 128.
Manalis fons 157.
[Manalis lapis 2.
Manare 128.
Manare solem 158.
Manceps 128. 151.
Mancini tifata 131.
Mancipatione 153.
Manduci 128.
Mane 125. 158. [122.
Manes Di 122. 157.
M a n i a e 144.
Manias 128. 129.
[Maniolas 128. 129.
Mani us 148.
Manliae gentis 151.
M. Manlium 125.
Mansues 152. 154.
Ma n sue tu m 132.
Man tare 133.
Manticulari 132. 133.
Manticularia 132. 133.
M a n t i e ul a iu m 133.
Mantinenses hoplomacbi 328.
Mantisa 132.
Manubiae 129.
M a n u e s 147.
Manum et mentum 149.
Man unii t ti 158.
Manuos 146.
M apali a 146. 147.
[Marcipor 257.
Marculus 125.
Marii templum Hon. etVirt.
345.
Marspedis 161.
Martialis campus 131.
Martias calendas 147.
Mar ti us mensis 150.
Mas 136.
Masculina et feminina 153.
Masculina a Paulo in neutra
conversa 8. 224.
Masculino 151. 152.
[Masculus 136.
Masucium 139.
Matellio 126.
Materfamiliae 125.
Mater Matuta 161. [125.
[158.
Materiaria negotiatio 27.
Matertera 136 bis.
Matralia 125.
Matrem Matutam 122.
Matrimes ac patrimes
126.
Matronae 154.
Matronas 125.
Matronis a munì reddi-
tum 152. 153.
Mattici 126.
Matula 125.
[Matura 125.
[M a t u r u m 122.
Mavortcm 147.
Maxi in a e dignationis
154.
Maximam hostiam 126.
Maximam mnltam 144.
Maxi mi annales 126.
Maximum prae torem 161.
Maximus ponti f. 126.
Maximus curio 126.
Me 161.
Meatus 125.
Mccastor et mehercules
125.
VERBORUM.
427
Meddix 123. .
Medialem 124.
Medibile 123.
Mediocriculo 154.
Medioxiinum 123.
Mediterream 123.
[Me di trina 123.
Mcditrinalia 123.
Meditullium 123.
Medius fidius 147.
Medullitus 123.
Megalesia 125.
Melancoryphi 124.
Me li a 124.
Meliboea purpura 124.
Melicae 124.
Melo 124. [7. [18.
Melos 124.
Meltom 122.
Membrum abscidi mor-
tilo 148.
Memorare 124.
Memoiiosus, memori o-
sior, memori'osius,
memoriosissime 124.
Mendicum 124.
Mendicus 161.
Mensa frugibusque iu-
rato 124.
Mensae 157.
Mensarii 124.
Mensas 158.
Mente captus 158.
Mentimi 124.
[Meopte 310.
Mcrcedituum 124.
Mercedonios 124.
Mercurius 124.
Merendam 123.
Mergae 124.
Meritavere 152. 154.
Mertat 124. [81.
[Merula 124.
Merum 124.
Mesancylum 125.
Messapia 125.
?Meta . . . . 153.
Metalli 146. 147.
Metapboram 153.
Metaplasticos 153.
Metari 123.
Metelli Tid. Metalli.
Metonymia 153.
M<jtus, fem. 123. [60.
Migrare mensa 158.
MiLipte 152. 154.
Mi item 122.
MiKum 157.
Mille 153.
Mille urbiuin 158.
Milus 151.
Millina 123.
Mimila verba 44. 313.
Minim 122.
Minar! 23. 25.
Mincrrimus 122.
Minelva 123.
[Minar vii 3.
Minile gentium 123.
Miniicitur 122.
Minori tempia 157.
Mino* et malora auspi-
ci a 157.
Minorjm Delum 122.
Minorls 122.
[Minoiis flamines 151.
Minormi pon tiff. maxi-
in u s 161.
Minotiiri 148.
Minuci 147.
[Minuee 122.
Minuith- populo luctus
154.
Minurrltiones 122.
Minuscuae quinquatrus
148. 14.
Minutii 122.
Minutu 121.
Minyac 122.
Miracidbn 123.
Miracul 123.
Mirior 23.
Miscellioncs 123. ]
Miscenum 123.
Miseratur 123.
Miseret 123.
Mi sere tur 123.
Modo 140.
Modo quodam 161.
Moene 145.
Moenia 151.
Moesius vid. Maesius.
Mocson vid. Maeson.
Mola 141. [salsa 3.
Moles 140. 382.
[Moliri 140.
[Molitiones 140.
Mollestras 135.
Molucrum 140. 141.
M ornar 140.
Momine 140.
Monile 138.
Monimentum 139.
[Moni ti o 196.
Monitores 138.
Monodus 148.
Monstra 157.
Monstrum 138. 140.
Moracias nuces 139.
[Moracillum 139.
Morbosum hominem 139.
Mortem obisse 147.
Mortis causa stipula-
tio 161.
Mortuae pecudis 161.
Mortuus 139.
Mos 157.
Moscillis 158.
Mox 139.
Mucia prata 144.
Muger 158.
Muginari 147.
Mugionia porta 144.
[Mule ere 144.
Mulciber 144.
Muli Mariani 149. [24.
Mulis 148.
Mulleos 142.
Muli ani 142- max imam
145.
Multi Mani Ariciae 145.
Multifacere 152. 153.
Multifariam 142. 144.
Mulus 148. 149.
Mummiana 140.
Mundus 142. 143. 154.
156.
M.unem 143.
RI u n era li s 143.
Municas 152. 153.'
Municeps 131. 142.
Municipalia sacra 157.
Municipium 127.
[Munifices 33.
Munificior 154. 155.
Munitio 143.
Munus 140. 157.
Murciae deae 148.
[Mure us 148.
Murgisonem 144.
Muri 158.
Muries 158. 159.
Murmillo 284.
Murrata potione 158.
[Murratum vi n uni 144.
Murricidum 125.
Murrina 144. 145.
[Murriola 144.
Murtiae deae sacellum
149.
Muscerdas 146.
Mussare 144.
Mustricula 147.
?Muta .... 153.
Muta exta 157.
Mutae 143. 153.?
Mutas 142. 158.
Mutini Titini 154.
Mutire 145.
Mutius Scaevola trib. pleb.
389.
Mutum 153.
[Myon 147.
Myoparo 147. 222.
Hhh
428
INDEX I.
Myrmillonica senta 144.
Myrtea corona 144.
US.
Naccae 166.
Naenia 161. 163.
Naeniae 161. 163.
Naeviam silvani 169.
Nancio 167.
[Nanciscitur 277.
Nancitor 166.
[Nanctus 277.
Nanua 177.
Nanxiior 167.
Napuras nectito 169.
Nave 166.
Nares 166.
Narica 166.
Narita 167.
Nassa 169.
Nassiterna 169.
Nat are 166.
Natinatio 166.
[Natinatores 166.
Natio 166.
Naucus 166.
Nauscit 169.
Naustibulum 169.
Nauteam 165.
Nautiorum 166.
Navali corona 162.
Navalis porta 178.
Navalis scriba 169.
Navi a 169.
Navitas 169.
Navos 177.
Navus 166.
[Nebrundines 162.
Nebulo 165.
Ne e 162. 387.
Nec mulieri nec gremio
credi oportere 165.
Nec unquem 162.
Ne catum 178.
N e e e m 177.
Necerim 162.
Necessari 162.
Necessarium 162.
Neceunt 162. 387.
Neci 162.
Neclegens 162.
Nectar 165.
Nectere 165.
Nefasti dies 165.
[Nefastis 93.
Nefrendcs 162.
[Nefrones 162.
Negibundum 165.
Negotium 177.
Negritu 165.
Negumatc 165.
Neminis 162.
Nemo 162.
Nemora 162.
Nemut 162.
Nep 165.
Nepa 165.
Nep os 165.
Nepotes 165.
Nepus 165.
Ne qua Ha 162.
Nequam 165. 176.
Ncquinates 177.
Nequinont 162.
Nequiquam 162. 386.
Nequitum et nequitur
162.
Nervum 165.
Ne si 165.
Ncunquam 162.
Neutiquam 165.
Ncxuin 165 bis.
Nictare 177.
Nictit 177.
Niger lapis 177.
[Nihil, nibilum 101.
Nihili 175.
Ningulus 177.
Niquis scivit 177.
[Nis 47.
Nivein 177.
Nixi di 174.
Nobilem 174.
Noctilugam 174.
Noctua 174.
N o e g e u m 174-
Nomea 173.
Non omnibus dormio
173.
Non pridem 165.
Nonarum 178.
Nonas 173.
N o n e o 1 a s 174.
Nonuncium 173.
Nota 174.
Notbum 174.
Nova via 174.
Novae curiae 174-
Novalem agrum l'4.
Novem trib. mil. 174.
Novendiales 177.
Noverca 174.
N o x a 174.
Noxia 174.
N P. 165.
Nuces 173.
Nuces mitti in C:riali-
bus 177.
Nuculas 173.
Nudius tertius 170.
Nuniam Pompili. m 173.
Numella 173.
Numen 173.
Numera Senatui 170.
Numerius 170.
Numero 170.
Numidae 177.
Numidas 173.
Nuiumum 173.
Nuncupata pec nia 173.
Nun di n a le in conni 173.
Nundinas 171.173.
Nuntius 173.
Nuper 173.
Nupta verba "0.
N ii p tam 170.
Nuptiarum ritus 3- 172.
Nuptias 170.
Nusciciosus 171. 173.
[Nyctegregia 78.
o.
Ob 178. 201. [147.
Ob os 201.
Ob vos sacra 190.
Obacerare 187.
Obacerbat 187.
Obambulare 187.
Obbrutuit 187.
Obdere 191.
Obescet 188.
Obcsus 188.
Obherbescere 190.
Obiacuisse 205.
Obices 187.
Obigitat 189.
Obinunt 189.
Obitu 188.
Obiurare 189.
Obiurgatio 194.
[Oblectare 27.
Obliteratum 187.
Oblucuviasse 187.
Obmanens 199.
Obmoveto 202. 205.
Obnectcre 190.
Obnoxius 191.
Obnubit 184.
Oboedire 187.
Oboritur 190.
Obprobrare 187.
Obpuviat 191.
Obrogare 187.
Obsalutare 193.
Obsatullare 192.
[Obscatae 189.
[Obscena 189. 201.
Obscuin 189.
Obsecrare 188.
Obsequela 192.
[Obsequium 226.
Observasse 190.
Obsidionalis corona 190.
Obsidioncni 198.
VERBORUM.
429
Obsidium 193.
[Obsipat 310.
Obsonitaverc 201.
Obstinato 193.
Obstinet 197.
Obstipum 193.
Obstituin 193.
Obstrudant 193.
Obtestatio 184.
Obtractat 187.
Obtrectator 199.
Obturare 184.
Obtutu 187.
Obvaricator 194.
[Oh vi ani 147.
Occare et occator 181.
Occasio 178.
Occasus 178.
Occentare 181.
Occidamus 181.
Occisitantur 201.
Occisum 178.
Occultum 205.
Occupaticius ager 181.
Ocimum 181.
Ocius et ocissime 181.
[Ocreae 181.
Ocrem 181.
Octaviae porticus XXIX,
ann. 3. 178.
October equus 178.
Oculatum 178.
Oculissimum 178.
Oculitus 178.
Odefacit 178.
Oc in secunda declinationc
19. 86. 204.
Oenigenos 195.
Oestrum 195.
Offectores 192. [112.
Offendices 205.
Offerumenta 188.
Officiosus 192.
Offi-inei 198.
Offucarc 192.
Offudas 192.
Ogygia ni oc ni a 178.
Oleagineis coronis 192.
Olentica 192.
Oleo 5. "
Oletum 203.
Olivetani 192.
Olivitam 202.
Ollic 196.
Olvatum 205.
Omen 195.
Ommcntans 190.
[Omnes 50.
onti in 3 pers. plur. 204.
Opaca 185.
Opalia 185.
Opertat 191.
Opiconsiva 187.
Opicum 188.
Opigenam Iunonem 201.
Opilio 191.
Opima spolia 186.
Opiparum 188.
Opis 187.
Opiter 184.
Opitulus 184.
Opperiri 187.
Oppido 184.
Oppidoruni 202.
Oppidum 184.
Opportune 190.
Ops 190.
Ops dea 189.
Optatam bostiam 186.
Ut qui Optima lege fue-
rint 189.
Optima lcx 198.
Optio 184. 198.
Optionatus 201.
Optutu 186.
Opunculo 191.
Ora e 182.
Orare 198.
Orata 182.
Oratores 182. [198.
Orba 182. 183.
Orbius eli v us 182.
Orca 181.
Orcbestra 181.
O re hi ti s 181.
Orcum 202.
Ordinariuin 182.
Ordir i 185.
Ordo sacerdotum 185.
[Oreadcs 182. 183.
Oreae 182.
Oreos 182.
Orestiades 185.
Oreus 183.
[Orias 8.
[Ori e ha le uni 9.
Originuni libros 198.
Oriri 182.
Ornamenta histrionuni 296.
Ornatus 185.
Ortygia 182.
Oscillantes 194.
Oscillum 194.
Oscines 197.
Osci n um auguri uni 196.
Oscinum tripudiuin 197.
Ose os 198.
Oscula n a pugna 197.
Osculimi 197.
Osi sunt 201.
Osorem 196.
Ostcnde 201.
Ostentas 201.
Ostentimi 194. 201. [140.
Ostia 382.
Ostiam 197.
Ostinet 196.
Oufentinae tribus 194.
Ovalis corona 195.
Ovantes 195.
Ovcm 195.
Ovibus duobus 202.
Oxime 195.
Pa et pò 205.
Pacem 230.
P a e i o n e in 250.
[Pacisci 250.
[Paco 250.
Paeana 222.
Paedidos 222.
Paenuria 222.
Pagani 221.
Pagi 221.
Paginae 221.
[Palaemon 242.
Palainys vid. P ciani ys.
Palatium 220.
Palatualis flanien 245.
[Palatuar 348.
Pales 222.
[Palilia 222.
Pallas 220.
[Palmata 209.
Palmites 220.
Palmulae 220.
Palpari 220.
[Paludamenta 253.
Paludati 253.
Pan e a i-pia e 220.
Panda n a porta 220.
Pandiculari 220.
Pandicularis 220.
Pan gè re 213.
[Pangere plantas, versus
108. 213.
Panibus 220.
Pantices 249.
[Panucula 220.
Pan us 220.
Papillae 220.
P a p i r i a 233.
[Papisii 23.
Papisios 242. 395.
Pappi 220.
Paragogae 3 pers. plur. exeni-
pla 68.
Parare in ter se munus
234.
[Pararium acs 221.
Parasangae 222.
Parco et pasco 60. 222.
Parcito lingua in 222.
430
INDEX I.
Parens 221.
[Parenteni masc. 151.
Parere 221.
Paret 221.
Paribus equis 221.
Paricidas 221 .
Parlila 245. [222.
Parilibus 237.
Parniulis 238.
[Paron 147.
Parones 222.
Parret 233.
Parrici (Parricidi) quae-
stores 221.
Parricidae nolio 221.
Parsi 242.
Participia 241.
Particip. in tus mutai, in
sus 81. 96.
Partus 222.
Parum cavisse vidcri
238.
Parumper 221.
Pasco vid. Parco.
Pascuales oves 242-
Passales 222.
Passer marinus 222.
Pastillum 250.
Pastillus 222.
[Patagiarii 221.
[Patagiata 221.
Patagium 221.
Patagus 221.
Patellae 249.
Pater patriinus 234.
Pateram perplovere 250.
Patres 246. [7.
Patri ci os 241.
Patricius 221.
Patrimi et matrimi pueri
245.
Patrocinia 233.
Patronus 253.
Patrum commune suf-
fragi um 233.
Patulum bovtm 221.229.
Pauciens 220.
Pauperies 220.
Paveri frumenta 250.
253.
Pavimenta 191. Poenica
242.
Pax vid. Pacem.
Pectenatum tectum 213.
Pectuscum 213.
Pecnlatus 213. 237.
[Peculia 23.
Peculium 249.
Pecunia 213. 253.
Pecunia sacrificium 245.
[Pecunias 23.
Pecuum 246.
Pedam 210.
Pedarium 210.
Pedem struit 210.
[Pedes 210.
Pedestria auspicia 245.
Pedibus obsitum 210.
[Pedicosus 210.
Pedulla 230.
Pedum 210. 249.
Pegasides 212.
PegasumXXV. ann.5. 218.
Peligni 222.
Pelamys 207.
?Pellates 237.
Pellem 207.
Pellexit 207.
[in Pellibus 207.
Pellicator 204.
Pellices 222.
Pclliculationem 242.
Pellirem 204.
Pelluviae 207. [161.
Pclta 207.
[Pelvem 246.
[P e n a r i u s 211.
Penatis 253.
Penatores 237.
Pendere poenas 208.
Penem et penes 208.230.
[Pencs 22. 250.
Penetrale sacrificium
250.
Penetralia 208. [250.
Penetrare 208.
Peniculi 208.
Penitam offam 242.
Pennas 209.
Pennatas 211.
Penora 211.
[Pensiones 208.
Pentathlum 211.
Penuria vid. Paenuria.
Penus 250.
Perbitere 215.
Percontatio 214.
[P er cun ctatio 214.
Percunctatum 242.
Perditum 215.
[Perduellio 67. 102.
Perediam etbibcsiam
214.
Peregrina sacra 237.
Percgriuus ager 245.253,
Percmere 214.
Peremne 245.
Perempta et interempta
217.
Peremptalia fulgura
214. 245.
Perfacul et persefacul
214.
Perfincs 205.
Perfugam 214.
Pergere 215.
Pergite 215.
Pergraecari 215.
Pcriculatus sum 342.
Perihodos 217.
Perimit 249.
[Perinde 75.
Permissus 215.
Permutatur 214.
Perpetem 217.
[Perpetrare 227.
Perpetrat 217.
Perpulit 217.
Persibus 217.
Persicum portnm 217
Persicus 217.
Persillum 217.
Personata fabula 217.
Pertisum 217. [72. [273.
Pertusum dolium 242.
Pes 242.
Pescia 210.
Pesestas 210.
Pesna prò penna 22.
Pesnis 205.
Pestifera 245. auspicia
245.
Pestiferum fulgur 210.
Petauristas 206.
Petilam 205.
Petimina 209.
Petissere 206. 213.
Petoritum 20fi.
Petrarum genera 206.
Petreia 242.
Petrones 206.
Petronia aninis 250.
Petulantes et petulci
206.
Phascola 223.
Pbilologam 241.
Piacularia auspicia 245.
Piacularis porta 213.
Piani 255.
Piamenta 213.
Piari 213.
Piatrix 213.
Picati 206.
Picena regio 212.
Pietà 209.
Pictor Zeuxis 209.
Picum 209. regem 246.
Pieridcs 214.
Pietati 209.
Pigere 213.
Pignosa 213.
Pila 204.
Pilae effigies 237.
Pilani 204.
VERBORUM.
431
Pilare 205.
Pilat 204.
Pilates 237.
Pilentis et carpentis
245.
Pilentum 204.
Pillea 207.
Pilumnoe 205.
Pimpleides 212.
Pinarium vid. Potitium.
Pipatio 212.
Pipulum 253.
Pisatilem 210.
Piscatori! ludi 210.238.
Piscatori um aes 210.
Pi se in a e publicae 213.
Pistum 210.
Pitpit 212.
Plancae 230.
[Planci 230.
Planipedes 391.
Pianta oleaginea 250.
Plantae 230.
Plaustrum perculi 230.
Plauti 230.
[Plautus 238.
PlcbeiaePudicitiae 237.
Plebeias tabernas 230.
Plebeii aediles 230.
Plebeium magistratum
230.
[Plebes 330.
Piena sue 238.
Plentur 230.
Piera 230.
Plexa 230.
Plisima 205.
Plorare 230.
Plotos 238.
[Plotus 238.
Ploxinum 230.
Plutei 230.
Poenas pendere 242.
Polimenta 234.
Polet 205.
Po Hit 242.
Polluc'ere 253.
Polteo 205.
Polubrum 246.
Pontonai 250.
Pomptina 233.
Pondo 246.
Pone 249. 398.
Popillia 233.
Popularia sacra 253.
Populi commune suf-
fragium 233.
[Populo Romano Qui-
ritibusque 67.
Porca 108.
Porcae 218.
Porcam 238.
Porcas 238.
[Porcet 15.
Porci effigies 234.
Porigam 218.
Porriciam 218.
Portenta 245. rerum 245.
[Portentum 140.
Porticulus 235.
Portisculus 234.
Porto rium 237.
Portuin 233.
Portunus 242.
Posimerium 249.
Possessio 233.
Possessiones 241.
Posticam lineam 233.
Posticum 220.
Postliminium receptum
218.
Postularla fulgura 245.
Postuinus 238.
Potestur 241.
Potitium et Pinarium
137.
Potitus servitute 250.
Prae tet 205.
Praebia 234. 238.
Praecem 242.
Praeceptat 205.
Praeciamitatorcs 249.
Praccias 224.
Praccidanea agna 223.
porca 218.
[Praecidarium 218.
Praecidere 253.
[Praecipuum 80.
Praedia 238.
Praedonulos 242.
Pracdotiont 205.
Praefecturae 233.
Prae f ericulum 249.
Praeficae 223.
[Praegnans 97.
Pia ci ara ti o n cs 224.
Praeliares dies 226.
Praemetium 234. [318.
Praemiosam 242.
Praeneste 224.
[Praenestini 356.
Praenominibus 224.
[Praepetere 245.
Praepetes aves 205. 245.
Praerogativae centu-
ria e 249.
Praes 223. [151.
Praesagire 223.
Praesagitio 254.
Praesentanca 250.
Prae si de rare 223.
Praesidium 223.
[Praesipere 21.
Praestinare 223.
Praestitem 223.
Praestolari 223.
Praeteriti Senatores
246.
Praetexta pulla 237.
Praetextae 223.
Praetextatis 244.
Praetcxtatum sermonem
245.
Praetor 234. 241.
Praetoria cobors 223.
Praetoria porta 223.
[Praetorium 223.
Praevaricatores 226.
Pragmatica fabularum expli-
catio 78. 100.
Prandicula 250.
Prandi uni 223.
Precem 243.
Presan vid. Praesentanea.
[Pri 226.
Prima aut sccunda bora
245.
Primanus tribunus 234.
Primigeniae Fortunae
238.
Primigenius sulcus 237.
Primordia 224.
[Princeps 71.
Principalis 224.
Priscae Latinae colo-
nia e 241.
Prisci Latini 226.
Priscus Tarquinius 226.
Pristina 253.
Pristinum 226.
[Privata 226. sacra 245.
Privatae feriae 242.
Privato sumptu 234.
[Privatum 226.
[Privatus 236.
Priveras 253.
Privicloes 205.
Privignus 226.
Privilegium 226. 395.
Privos privasque 226.
Pro 229 bis.
Pro censu classis iunio-
rum 246.
Pro rostris 226.
Pro scapulis 234.
Pro sententi» 226.
Pro aedi f i catum 242.
Probi 229.
probruin 229.
Probrum virginis Vesta-
li s 241.
[Probum 228.
[Procaces 224. 249.
Procalarc 225.
452
INDEX I.
Procapis 225.
Pro e are 224. [249.
Procat 225.
Procedere 242.
Procellunt 225.
Procera 225.
Procestria 225.
[Procet 225.
Proci 224. 249.
Procincta classis 225.
249.
[Procit 225.
Procitant 225.
Procitarc 226.
Procitum 225. testamen-
tun» 225.
ProcuLitores 253.
[Procudere 19.
Proculato 249.
Proculiunt 253.
Proculum 225.
Procum 249.
Procurationes 245.
Prodegeris 229.
Pro di disse te in pus 242.
Prodigere 228.
Prodigia 229.
Prdigiatores 229.
[Prodigium 140.
Prodiguae bostiae 250.
[Prodigus 228.
Prodinunt 229.
Prodit 229.
Proditio diei 353.
Produit 229. 245.
Proeliales dies 103.
Profanum 229. 253.
Profecturi 228.
Profesti 229.
Profestum diem 253.
Profestum facere 253.
Profundum 229.
Profusus 229.
Pro gene rum 229.
[Prognare 95.
Prohiberc comitia 234.
[Proinde 75.
Prolato aere 242.
Proletarium 226.
Prologium 226.
Prolugere 226.
Promellere 253.
Promenervat 205.
Promerion 205.
Promiscam 224.
Promissum capillum 224.
Promonstra 224.
Promptum 250.
Promulco 224.
Promulga ri 224.
Pronomina reflex, et demon-
str. distinguenda 47.
Pronubae 242. 244.
Pronurus 224.
?Prop. . . . 253.
Propages 227.
Propatulum 229.
Properam 253.
Propcrare 234. 235.
Properus 229.
Propetrare 227.
Propbetas 229.
Propius sob rino 230.
Proporlio uvuXoyla 295.
Propriassit 229.
Propter ?iam fit sacri-
fitium 229.
Proptervia auspicia 245.
Propudium 227.
Propudianus porcus 238.
Prorsi limitcs 234.
Prorsum 223.
Prorsus 234.
Prosapia 225.
Proscdas 226.
Prosequium 226.
Prosicium 225.
Prosignani 239.
Prosita 226.
Prospera nomina 218.
Prospiccs 205.
[Prostibula 7.
[Prostibulae 226.
Prosumia 226.
Protelare 234.
Protinam 226.
Provinciae 226.
Provorsum fulgur 229.
Prox 253.
Prugnum 226.
Pruina 226.
Prymnesius 224.
Pube praesente 253.
Pubes 217. 250.
Publica pondera 246.
Publici augures 246.
Publicius clivus 238.
Publicus ager 245.
Pudicitiae 242.
[Pudicus 24.
[Pudor 24.
Puelli 249.
Pueri 238. [191.
Pueri aeneum signuni
238.
Pugio 234.
Pugnus 218.
Puilia saxa 250.
Pulchcr bos 238.
Pulcbralibus 242.
Pullariam ni a nu m 242.
Pullarium 245.
Pullus 245. Iovis 245.
Puls 245.
Punctariolas 243.
Puncta tori ola s 242.
Punici 241.
Punicum 229.
Pupinia 233.
Pura rcstimenta 249.
Pure la u t u m 249.
Puri, probi, profani,
sui a uri 250.
Purime tetinero 253.
Purimcnstrio 253.
[Purpurea 209.
[Pula re vitcs 10S. 217.
P nicol os 218.
Puteum 217.
Puticulos 217.
Putitium 217.
Putum 217. [23. [108.
[Puvire 245.
Q.
Quadrantal 258.
Quadrata [legio 336. Roma
258. 399.
Q uadripl at ores 258.
Quadrurbem 258.
[Quaesere 258.
Quaeso 258.
Quaestores 258.
Quamde 261.
Quam mox 261.
Quando 258.
Quando rex comitiassit,
fas 258.
Quando stercus dela-
tum, fas 258.
Quartarios 25S.
[Quasillos 47.
[Quassare 261-
[Quatenos 258.
Q uà t e nus 258.
Quaterc 261.
[Quatinus 258.
Quatrurbcm 259.
Quaxare 258.
Quercus 259.
Querqueram 257. 259.
Quer que t ulan a e 261.
Querquetularia porta
261.
Ques 261.
Qui boc censetis eie.
261.
qui mutai, in ci 9. 23. 73.
qui syll. , orla e cui 9.
Quia nani 257.
Quid nis i 257.
Quietalis 257.
Quincentum 254.
Quinquatrus 254. [149-
VERBORUM.
433
Quinque genera signo-
rum 261.
Quinque n nales 261*
Quinquertium 257.
Quintana 257.
Quintana ni classem 257.
Quintiaprata 257.
[Quintiliani 47.
QuintilianiLuperci257.
Quintipor 257.
Qui patres, qui con-
scripti vocati sunt in
Curiain? 254.
Quippe 257. 399.
Quirina tribus 254.
Quirinalia 254.
Quirinalis Collis 254.
[Quirinalis mons 10.
Quirinalis porta 254.
Quirinus 254. «[49.
Quirites 254. [49.
Quiritium fossae 254.
Quispiam 254.
Quisquiliae 257.
Quod 261.
Quoniam 261.
Quot servi, tothostes
261.
K.
R et S permutatae 15. 41.
60. 86. 100. 204. 211. 264.
R ante S disunì 25.
R. duoli us 274.
Rabidus 273. *
Rabula 273. 282.
Radere genas 273.
Rapi solet fax 289.
Rapi simulatili- virgo
289.
Rasores 274.
Rates 273.
[Ratio nes 286.
Untissima 286.
Ratituni quadrantem 274.
I\ a t u ni e n a porta 274.
[Ratus 274. ■*
Ratus suni 274.
Raucos 289.
Raudus vid. Rodus.
Raudusculana porta 274.
Ravam vocem 282.
Ravi coloris 273.
Ravi li a e (Ravillae) 274.
Ravi ni 274.
[Ravio, ravias 275.
[Ravistellos 273.
Reapse 278.
Recellere 274.
Receptitium servura 282.
Receptus mos 289.
[Rcciniati 277.
Ree ini uni 274.
Reciperatio 274.
Recipie 286.
Reciprocare 274.
Re e o n il ne la e (Reconduit)
277.
Rcctae 277.
Recto fronte 286.
Redantruare 270.
Redemp ti ta vere 286.
Redemptores 270.
Red arguisse 273.
Redhibitum 270.
Redhostire 270.
Redibitur 270.
Rediculi fanum 282.
R e dim i e illuni 273.
Redinunt 286.
Rediviam sive r eluvium
270.
Redivivum 273.
Referri diein prodictam
289.
Refert 282.
Refriva faba 277.
Re fu tare 277.
Regale 286.
Regalia exta 289.
Regia 278.
Re già e fcriae 278.
Regifugium 278.
Regillis 286.
Regimen 278.
Regium 286.
Reglescit 278.
Relegati 278.
Religioni est 285.
Religionis praecipuae
babetur Censoria ma-
iestas 285.
Religiosi 289.
Religiosum ac sacrum
289.
Religi os us 278.
Reluere 281.
Reluvium vid. Rediviam.
Remanant 282.
Remancipatam 277.
Remant 283.
Re me are 277.
Remeligines et remo-
rae 277. 402.
Rem ili um 277.
Rem isso exercitu 289.
Remorae vid. Remclig.
Remorbcscat 277.
Remores aves 277.
[Remoria 277.
Remulco 277. 278.
Remulcus 224. ■
Remurinus ager 277.402.
Renancitur 277.
Renovativum fulgur
289.
Re or 277.
[Repages 281.
Repagula 281.
Repanda 273.
Repastinari 281.
Repedare 281.
Repertum 290.
Repotia 281.
Repudium 281.
Repulsior 286.
Reque eapse 286-
Res coiipercndinata 282.
Rcsccrare 281. 404.
Reserari 282.
Reses 281.
[Residuus 281.
Resignare 281.
Resignatum aes 285.
Rcsparsum vinum 262.
Respicere avem 289.
Respici avis 289. 404.
[Respondere 343.
Respublicas 286.
Restat 282. 285.
Restibilis ager 281.
Resultare 281.
Retanda 273.
Retiario 285.
Retractare 273.
Retricibus 282.
Reus 273. 289. R. prò-
mittendo, stipulando
273.
Rex sacrorum 399.
Rb e giù in 270.
Rbinocerotem 270.
Rbondesicadionque
(Rboncbes Icadionque) 270.
Rica 289.
Ricae 277.
Rictus 290.
[Ri cui a e 277.
Rideo cantei-io 282.
Ridicu lus 282.
Rienes 277.
Rigido 286.
Rigidum 278.
Rimari 277.
[Ringi 290.
[Rite 273.
Rituales 285.
Ritus 273. 289.
Rivus 273.
[Rixae 290.
[Rixosae 290.
Robigalia 267.
Robum 264.
[R o b u r 264.
Iii
554
INDEX I.
[Rebus 264.
[Robusti 264.
Rodus Tel raudus 265.
Rodusculana porta vid.
Rauduscul.
Rogat 282.
Rogatio 266.
Romam 266. 268.
Romanam portam 262.
Romani ludi 262. 400.
Romanos 286.
Romanus ager 266.
Romuliam tribuni 2T0.
Romulum 266.
Romulus et Remus 267.
[Rorarii 14.
Rorarios milites 264.
Rorarium vinum 267.
Roscii 289.
Rosea 282.
Rotundam 263.
R. R. vid. R. duobus.
Rubi. 1 us 262.
Ruotare 262.
[Rudem 265.
Rudentes 265.
Rudiarii 265.
Rudus vel raudus 264.
Rufuli 261.
Rumcn 270. [9.
Ruinentum 270.
Rum ex 270.
Ruminalem 270. 400.
[Rumis 270.
Rumitant 270.
Runa 262.
Rupitias 265.
Ruri 285.
Ruscum 262.
Ru spari 265.
Rustica vinalia 265.289.
Rustum 265.
Ruta caesa 262.
Rutabulum 262.
Rutilae 285.
Rutili uro (Rutilimi) 262.
Rutrum 262.
[Rutuli 261.
Rutundam 262.
s.
S ante C 60. 147.
S olim ante liquidarti posi-
tura 67. 204.
S geminai. 48.
Sabatina 343.
Sabini 343 .
Sabini quod volunt
somniant 325.
Saccomorum 317.
Sacella 318.
Sacena 318.
Sacer mons 318.
Sacram viain 290.
Sacramento 344»
Sacram cn tiini 344.
Sacrani 321.
Sacratae leges 318.
Sacrem porcum 318.
Sacrificium vid.Palatuar.
Sacrificulus • 318.
Sacrima 318*
Sacrosanctum 318.
Saeculares ludi 329.
Saga 321. [213. [254.
Sagaces 321. [254.
[Sagax 223.
Sagra ina 321.
Salacia 326.
Salariam 326.
Salentinos 329.
S alias virgines 329.
Salicem 329.
Sali n uni 329. 344.
Saliorum mansiones 328.
Salios 326.
Salmacis nomine ny al-
pha 329.
Saltum 302.
Salutaris porta 326.
Salva res est etc. 326.
Sam 47. 325.
Sambuca 325.
[Samb ycistriae 325.
Samnitibus 326.
Sanates 321. 348.
Sanctum 317.
Sanderacam 325.
Sanqualis 317.
Sanqualis porta 343.345.
Saperda 325.
Sapsa 325.
'[Sarcire 322.
Sarcito 322.
S ar da nap allus 322.
Sardare 322.
Sardi venales etc. 322.
Ti. Gracchus Sardorum victor
323.
Sargus 322.
Sarissa 318.
[Sarmenta 322.
[Sarperc 322.
Sarpiuntur vineae 348.
Sarpta vinea 322.
Sarra 322.
[Sarta tecta 322.
Sarte 322.
Sas 325.
Sateurnus 323. 325.
Saticula 340.
Satis 351.
Satur 294.
Satura 314.
Saturnia Italia 322.
Saturni! versus 325.
Saturnius mons 322.
Saturno dies festus 325.
Saturno sacrificium fi t
cap. aperto 343.
Saxura Tarpcium 343 .
Scacvam 325.
Scandulaca 330.
Scaptensula 330.
Scaptia tribus 343 •
Scelerata porta 334.
Sceleratus campus 333.
Sceleratus vicus 333.
Scena 318.
Scenam 330.
Scenici ludi 326.
Scensas 339.
Schedia 334.
Scboetiicnlae 329.
S eh ola e 347.
Scirpus 330.
Sciscito 303.
Scita plebei 293.
Scitae 330.
Scitum populi 330.
Scorta 330.
[Se or tea 330.
Scortes 330.
Scraptae 333.
Scrautum 333.
Scribas 333.
Scribonianum 333.
Scriptum 330.
Scriptum lapidem 348.
Scripturarius 333.
Scrupi 333.
Scrutillus 333.
Scurrae 294.
[Senta 333.
[Scutica 333.
Scutilum 329.
Secespitam 336. 348.
Secessiones 336.
Secivnm 348.
Seclusa sacra 318.
Sec tarius vervix 336.
Sectio 337.
Se e t or e s 337.
Seculares ludi 328.
Secundae res 337.
Secures bipennes 19.
Securus 294.
Secus 297. 334.
Sed 336.
Sediculum 336.
Sedum 343.
Seges 340.
Segesta 340.
[Scgestria 70.
VERBORUM.
435
a
Segni tia 339.
[Segregare 23.
[S e i u g e s 104.
Scliquastra 340.
Sellae curulis locus
344.
Sellisternium 299.
Sementivae feriae 337.
[Semiplotia 238.
Scmis, semodius, se-
mancia 293.
Sempronia horrea 290.
Senacula 347.
Senaculum 337.
Senatores 339.
Senatus decretum 339.
Senis crinibus 339.
Senium 339. [29.
Senonas 339.
Sentes 339.
Sentinare 339.
Seplasia 317. 340.
Septem dies calo 348.
Septentriones 339.
Septimontio 348.
Septimontium 340.
Septuennio quoque 347.
Sepulchrum 339.
Se pulì ura morte mero-
qu*e 340.
Se quamqne 348.
Sequester 339.
[Serae 25.
[Seri 25.
Serilla 340.
Serins 343.
Sero sapiunt Phryges
343.
Serpsit 348.
Serpula serpserit 351.
Serra proeliari 344.
Sertorem 340.
Servilius lacus 290.
Scrvorum dies 343. 345.
Sesopia 291.
Sesterti no tara 347.
Sestertius 334.
Sex millium et duccn-
tor. nominimi legio
336.
Sex suffragia 334.
Sex Vestae sacerdotes
344. 349.
Sexagenarios 334.
Sextantari 347.
Sexu 334.
Sexus 335.
Sibus 336.
Sic il e s 337.
Sicilicum 336.
Siculi Graeci 135.
Siculorum comoedia 47. 140.
cf. 144 v. Murgisoneni.
Sicyon 267.
Sicyonia 337.
Sifus 340.
Signa 339.
Signare 284. 340.
Silatum 347.
Silentio surgere 348.
Silere 344.
Si licer nium 294.
Silus 340.
Silvi 340.
Simpludiarea 334.
[Simpulatrices 337.
Siili pul u m 337.
Simultas 337.
Si nei ni ara 337.
[Sine dolo malo 69.
Sine sacris hereditas
290.
[S i n i s tira um 74.
Sinistrae aves 339.
Sinistrura 351*
Sinus 382.
Siparium 340.
Siremps 344.
[Sis 297.
Sispitem 343.
Sisterc fana 351.
Soboles vid. Suboles.
Sobrinus 297.
Sobrium vicum 29*7 .
Socordiam 293.
Sodalis 297.
Sodes 297.
Sol 318.
Solari 301.
[Solarla 298.
Solatimi 301.
Solcus 303.
Solea 301.
Solemnia sacra 344.
Solia 298.
[Soliar 298.
[Soliaria 298.
Soli e ilare vid. sollicit.
Solida 293. sella 347.
Solino 351.
Solipugna 301.
Solitaurilia 293.
Solla vid. Solia.
[Sollemne 298.
Sollers 293. 298.
Sollicitare 351.
Sollicuria 298.
[Solliferrea 293.
Solliferrcum 298.
Sollistimum 298.
Sollo 298.
Solox 301.
Solum 293. 298.
Sonivio 290.
Soni vi um 297.
Sons 297.
Sontica causa 344.
Sonticum morbnm 290.
[Sonticus 111.
Soracum 297.
Sororiare 297.
Sororium tigillum 297.
307.
Sors 297.
[Sortus 297.
Sos 301.
Sospes 301.
Sospitare 301.
Spara 330.
Spatiatorem 344.
Speciem 347.
Spectio 333.
Spectu 330.
[Speculator 79.
S p e e u s 343 .
Speres 333.
Spetile 330.
[Spieio 2.
Spicit 330.
Spiciunt 344.
Spicura 333.
Spintbcr 333.
Spintyrnix 330.
Spira 330.
Spirillum 330.
Spondere 329. 343.
bene Sponsis 351.
Spurcum vimini 348. .'
Squaliduin 329.
Squarrosi 329.
Stagnum 314.
Stalagmiti in 317.
Stata sacrificia 344.
Statae Matris 317.
Statuliber 314.
Statua 290.
Status dies 314.
Stelionein 313.
Stellami 351.
Stcllalina tribus 343.
Stellionem 313.
[Stercus 344.
Sterilam 317.
[Stilla 345.
Stipatores 314. 351.
Stipem 297. 313.
Stipes 314.
[Stiria 345.
Stiricidium 344.
Stirpem 313.
Stlata 313.
Stlcinbus 313.
tlitem 313. 314.
[Stlocus 313.
1 1
436
INDEX I.
Stolidus 317.
Strebula 313.
S tre nani 313.
Strigae 314.
Strigem 314.
Strigores 314.
Stritavuni 314.
Stroppus 313.
Struere 310.
Strues 310.
Struices 310.
[Struferctarii 85.
Strufertarios 294.
Strappi 347.
Strutheum 313.
[Struthocainelum 222.
Stultoruw feriae 254.
317.
Stuppam 317.
Stuprimi 317.
Stura 317.
Suad ted 351.
Snasum 302.
Sub corona 306.
[Sub diu 71.
Sub iugum ai itti 305.
Sub yineam iacere 310.
Sub vitem hastas iacere
309. 310.
Sub vitem proeliari 310.
Sub vos placo 309. [190.
Subacti 309.
Subditus 343.
Suber 317.
Suberies 294.
Subices 305.
S ubici aries 347.
Subigere arietein 351.
[Subinde 75.
Sublesta 294.
Subii cium pontem 293.
Sublimavi! 306.
Sublimem 306.
Sublucare arbores 348.
Suboles 309.
S u br u mar i 306.
[Subruinos 270.
Subscudes 306.
Subsidium 306. [223.
[Subsiguare 281.
Subsilles 306.
Subsolancae 306.
Substillum 306.
Subuculam 309.
Subulo 309.
Suburam 309.
Suburanam tribum 302.
Sub v e rb us lam 309.
Succ enturiar e 306.
Sue cida nea bos tia 302.
Succingulum 302.
Succrotilla 301.
Sucerdac 302.
Sucula 301.
Su ili e ulum 336.
Sudum 294.
Sufes 309.
Suffibulum 348.
Suffi menta 348.
Suffiscus 309.
[Suffitio 3.
Suffragatore s 3 47.
Suffuerat 348.
Snggillatum 302.
Suillum geuus 310.
Sulci 302.
Sulpicius Cornutus rex sa-
crorum 319.
Sultis 301. 343.
Sum prò eum 298.
Summanalia 348.
S umm iss i or fi ni 344.
Summussi 298.
Suopte 310.
[Supare 225.
Supat 310.
Supcllectilis 294.
[Super 305.
Supercilia 305.
Supercilium 305. [43.
Superescit 302.
Sup e in uni mare 382.
Superstites 305.
S up erv ac aneum 293.
Supervaganea avis 305.
Supparum 340.
Supparus 310.
Suppernati 305.
Supplicium 309.
Snppremum 305.
Suppum 290.
Surcmit 298.
Surregit et sortus 297.
Surrempsit 298.
Surum 297.
Sus Minervam 310.
Suspectus 310.
Susque deque 290.
Sutelae 310.
Sutrium quasi cant 310.
S yb in am 336.
Sycopbantas 302.
Syncope (v. arcubii) 25. 118.
Syrium non Scyrium 298.
T.
[Tabellari! 359.
Tabellis 359.
Tabem 359.
Tabernacula 356. [38.
[Tabernae continuae 12.
Tablinum 356.
Taciturnus 368.
[Tacitus 368.
Tacdulum 360.
Taenias 360.
Taenpoton 358.
Taepocon 359.
Tagax 359.
Tages 359.
Tagit 356.
Talassionem 351.
[Talassus 359.
Talentorum non unum
genus 359.
Taliam 359.
Talionis 363.
Talipedare 359.
Talus 359.
Tarn 360.
Tarn perit quam estre-
ma faba 363.
Tama 360.
Tame 360.
Taminare 363.
Taminia 359.
Tammodo 359.
Tamne 359.
Tandem 360.
Tanne 358.
Tappete 351.
Tapullam legem 363.
Tarmes 359.
Tarpciae effigies 363.
Tarquitias scalas 363.
Tartarino 359.
Tatium 360.
Tauras 352.
Tauri ludi 351.
Tauri verbenaeque 360.
Tauricana regio 159.
Taurium aes 360.
Taurorum specie sima-
lacra 363.
Taxat 356.
Taxat et Taxatio 357.
[Taxatores 356.
[Tectum deliciatum 73.
Tegillum 364.
[Tegulae deliciares 73.
Tela 364. [3.
Temerare 365.
T o m e t u ni 364.
Tempesta 362.
Tempestatem 362. [110.
Templum 367.
Tenitae 368.
T e n s am 30 4.
Tentipellium 364.
Tenus 367.
Terentum 351.
Teres 363.
Tere t iu a tibus 363.
Terni cn l um 363.
VERBORUM.
437
Terra e s 367.
Termino sacra facie-
bant 368
Terminus 3C8.
Termonem 363.
Terracina sive Tarracina 22.
Tersuin «li era 363.
Tertium, quartum 364.
[Teruncium 172. 173.
T e s e a XXVIII, ann. 2. 356.
Testiculari 366.
[Testilari 366.
[Te s ludi na tu ni tectum
213.
Tet accusativus 204.
Tetini 366.
Tbaleae 359.
Thcmin 367.
[Tliesaurura 8.
TLiasitas 366.
Tbocum 367.
Thomices 356.
Tliraeces 366.
Tbymbreum 356.
Thymele 180.
Thy melici ludi 326.
Tiberis 366.
Tibicines 352. 366.
Tibilustrìa vid. Tubil.
Tibris 366.
Tifata 366.
Tifata curia 366.
Tigillum sororium 364.
Tignum 364.
T i ni a 365.
[Tin tinnabant 364.
Tintinnare 364.
[Tintinnire 364.
Tippula 366.
T iti a 366.
Titienses 366. cf. 119.
Titivillitium 366.
Tituli 366.
Tcmesis Latina 204.
Todi 352.
Toeporcbon? 359.
Togatarum 352.
Tolenno 356.
Tolerare 356.
Toles 356.
Tolleno 356.
Tolli 382.
Tongere 356>
Tonsam 356.
Tonsilla™ 356. [224.
Topper 352.
Torrcns 352. 382.
Torreri 355.
Torum 355.
Torvitas 355.
Toxicum 355.
Trabica navis 367.
Trabs 366.
Trachali 367.
Tragula 367.
Tragus 367.
[Transfuga 214.
Trans tra 367.
[Trepidatio 367.
[Trepido 367.
Trepit 367.
[T riambi 105.
Tributorum collati o-
n e m 364.
Tributum 367.
[Tricenariae 71.
Tricntem tertium pon-
do 363.
Trifax 367.
Triginta lictoribus
351 sq.
Tripudium 363.
Trisulcum fulgur 352.
Tritogenia 367.
Triumpbales coronae367.
Troia 367.
Troni cu lina tribus 367.
Trossuli 367.
[Truam 9.
[Truant 9.
[Trullam 31.
Truo 367.
Tryga 366.
[Trygetus 366.
Tubicines 352.
Tubilustria 352.
[Tuditano 352.
Tuditantes 352.
Tudites 352.
Tueor 355.
Tuguria 355.
Tullianura 356.
Tullios 352.
Tumultuari! milites 355.
Tumulimi 355.
Tuopte 310.
Tuor 355.
Turannos 355.
Turbelas 355.
Turma 355.
Turrani 354.
Tuscos 355.
Tusculum 355.
Tuscum vicum 355.
Tutela navis 78.
Tutulum, 355.
Tutum 381.
Tymbreus 357.
Tyria maria 355.
Tyrus 323.
. IT.
Uls 379. [42.
[Ultra, ultimus 42.
Uinbrac 377.
linciarla lex 375.
linda 376.
Ungulatros 379.
Ungulus 375.
Ungustus 377.
Urbanas tribus 368.
Urvat 375.
Uti verb. e. acc. et pass. 69.
Uv mutat. in ov 251.
Uxori uni 379.
V.
Vacerram 375.
Vada 382.
Vadem 377.
[Vadiin oniuut obis'se
147.
Vae victis 372.
Vae vobis, nohis 379.
Vagorem 375.
Vagulatio 375.
[Valesii 23-
Valgos 375.
Vallescit 377.
[Vallicula 42.
Valvoli 375.
Vapula Papiria 372.
Vastum 372.
Vaticanus Collis 379.
[Ve 368. 379.
Ve victis vid. Vae v.
Vecors 372.
Vecticularia vita 378.
Vectigal 371.
Vegrande 372. 379.
Vebere 372.
Veia 368.
[Veiarii 368.
[Veia tura 368.
[Veiovem 379.
Vel 369.
[Velabra 77.
Velati 369. [14.
Velitatio 369.
Velite-s 28.
Venditiones 376.
Venenari 375 sq.
Venerar! 374.
Ventabant 376.
Ver sacr um 379.
Verberitare 379.
Verbix 4.
Veredos 372.
Vergiliae 372.
Vermina 375.
Vernae 372.
Vernisera .379.
Verruncent 372.
Versuram 379.
tf
458
INDEX I. VERBORUM.
Versuti 370.
Verticulas 371.
V eruta pila 375.
[Vesanus 372.
V e s e o r 368.
Vesculi 372.
Veicns 368.
Vespae et vespillones
368.
Vespe™ a 368. [54. [339.
Vesperugo 368.
Vespices 369.
Vespillones vid. Vespae.
[Vespulae 369.
Vesticeps 368.
[Vestimentum 368.
Vestis 368.
Vestis sensn collectivo 12.
Veteratores 369.
Veterinam bestiam 369.
Vcternosus 368.
Vexillum 377.
Viae 371.
Viatores 371.
Vibices 369.
V i b r i s s a e 370.
Vibrissare 370.
Vici 371.
V i e i n i a 368.
Victimam 371.
Viduertas 369.
Viere 375.
Vie tu s 377.
Viget 371.
Viginti quinque pocnas
371.
Viginti sex viri 232.
Viminalis porta 376.
Vinalia 374. [65.
Vinciam 379.
Vindemiam 192.
Vindex 376.
Vindiciae 376.
Vindicius 381.
Vindicta 381.
Vineae 376.
Vinnulus 377.
Vinum defunditur 15.
[Violarli 89.
Virgiliae 373.
Viritaaus 372.
Viritim 378.
Vitiligo 369.
Vitulans 369.
Vivatus et vividus 376.
Vivissimus 379.
Vocalis litera in simplicibus
violata 2. 116.
Voisgram avem 371.
[Vola 370.
Volae vestigium 370.
V o 1 o n e s 370.
Volturnalia 379.
Vopte 379.
Zfr? unde ort.
74.
INDEX II. SCRIPTORUM.
Laxiores literae signilicant scriptores et libros a Festo Pauloque commemoratos , quorum nomina ubi ab illis non indicantur scmicirculis inclusa
sunt: arctiores literae eos scriptorum locos, qui in annotatione emcndanttir vel explanantur.
A.
Accius (Attius) 142.238.
258. 281 bis. 301. 359. 372.
Annali XXVII. 146. in
Amphitryone 193. 270.
343. Bacchis 197.314.
Chrysippo 265. 302.
Diomede 174. 178. Hel-
lenibus 145. 229. Io
352. Melanippo 174.
229. 265. 274. Neopto-
lemo 273 bis. 356. 360.
Oenomao 170. Philo-
cteta356. Phinidis356.
A e li us 68. 122 bis. (141.)
170. 225. 277- 297. 355.
372. 375.
in explanat. e annui.
Saliar. 141.
Aelius Gallus 142. 162.
165. 182. 206. 214. 233.
266. 274. 277. 278 bis.
297. 313. 317. 318. 321.
339 bis.
in 1. I. significai ver-
bo r. qua e ad ius p er-
ti n. 218. 1. II. 273. 302.
352. 1. XII. 352.
Aelius Lamia 181.
Aelius Stilo 129. 138.
146. 165. 166. 173. 174.
185. 193. 206. 210. 217.
234. 290. 309. 329. 356.
359. 371.
Afrani us 18. 40. 147.187.
262. 277. 301. 310. 314.
355. 359.
in Abducta 339. Brun-
disina 321. Consobri-
nis 364. Emancipato
182.277. Epistola 257.
273. 301 bis. 355. Ida
206. Materteris 161.
Privigno229.334. Pro-
dito 277. Promo 364.
Repudiato 281. 334.
Rosa 281. Simulante
170. Suspectal70. Vir-
gin e 140. 141. 305. 355.
(Vopisco) 364.
Agatkocles Cyzicenar. rer.
script. 269 bis.
Al e ini us 266.
Alfius 1. I. belli Car-
tbagin. 158.
T. Ann ius Luscusin ea
<] u a m dixit advers. Ti.
Oraceli. 314.
Antigonus Italicae List or.
scriptor 266.
Q.Antistius L ab e o XXIX.
161. 205. 250 bis. 263
saep. 290. 348 quater.
in commentar, iuris
pontific. 166. 249.1. IX.
253. 1. X. 348. 1. XV.
351 bis. de iure pontif.
l.XI. 253.
Anton ius 274. P a n u r-
gus Antonius 170.
388.
Apollodorus in Euxe-
nide 266.
A |> olio ni us 165. 383.
Apostolus (Paul, ad lioni.
I, 14) 36.
Appii sententiae 317.
Appius Claudianus (Clau-
dius) 197.
Appius Pulcber 297. in
augurai. discipl. 1.
I. 298.
Aristarchus interpres
H omeri 165.
Aristophanes Gramma-
ticus 134.
Artorius 225.352. 364.388.
Arvalium fratrum cantici ini-
tium emend. Praef. XXXIV,
ann. 3. 406.
Atellanae 330.
Ateius Capito 162. 238
bis. 273. 285. 351 bis.
in 1.VI1. Pontific. 154.
Ateius Pbilologus 166.
173. 181. 313. 352. 375.
in 1. Glo ssematorum
181.
Atbenaeus IV. 175. d. cinemi.
324.
Atta 238. in togata 382.
Qui n et ius A Ita 12.
Attius vid. Accius.
Aufustius 94.
Augurales libri 253.
270.? 322.
Augustus 382.
Aurelius Opilius 68.85.
141. 147. 162. 165. 173.
257. 274. 317. 321. 330.
343. 356 bis. 3.59. 369.
375.
Caecilius 34. 229. 257.
360. 367.
in Acthrione 170. 182.
339. Androgyno 317.
360. Carine 281. 317.
404. Davo 229. Epistola
133. Gamo 355. Hymni-
de 177.229.339. Hypo-
bolimaeo 272.317.355.
Hypob. Cbaerestrato
174. Imbris 193. Obo-
lostate 294. Pugile 177.
Triumpho 306.
L. Caesar 161.
Calidius in orat. in Q.
Gallium 309.
Callias (Caltinus) Agatho-
clis Siculi qui res gestas
consci'. 269.
Carmen 360. antiquum93.
Carmen Saliare vid. Sa-
lini', cairn.
440
INDEX n.
Carmina reterà 197.
M. Cato XVII sqq. 27 ter.
47. 51. 59 ter. 83. 89. 92
quater. 121. 154 saep. 158.
162. (165.) 177. 224. 234.
242 saep. 246. 249. 286.
369 ter. 378 bis. 379 quater.
Originum libr. 198. 1.
I. 162. 182. 1. II. 306. 1.
III. 182. 1. IV. 146. 1. V.
166. 237. 1. VII. 142. 262.
265. 293.
Ora ti oli. 242 ter. 305.
313. in e a q. scr. de sa-
crif. co nini. 234. ad ver s.
M.' Acil. quarta 237.
de feuerationc lcgis
Iuliae 234. in M. Cae-
cilium 59 f. in Q. Mi-
nile. Tliermum 286. adv.
Q. M. Tli. post e e ns li-
ra in 318. in ea q. scr.
de suis virtutib. con-
tra Therm. 182. 185.
234.281. e. Q.M.Tberni.
deX. hominib. 152.153.
177. 193. 344 bis. de po-
testate tribun. 162. in
suasione de lege Or-
chi a 201. 242. in or. q.
compos. in Q. Sulpi-
cium 169. in e a q. Ita-
li u i t ap. equitcs 201.
in dissuas. de rege At-
talo et vectig. Asiac
234. in ea q. comp. in
M. Caelium si se ap-
p e 11. 169. 234. q. scr. ad
lit. Censo r. 242 bis. q.
est de fundo oleario
242. de coniurationc
242. ea q. dixit de re
Histr. milit. 242. de
consulatu 154. in dis-
serta t. constila t. 286.
ne quis Co ns. bis fi e-
r et 242. contr a Oppium
258. de spoliis ne fi-
gerentur, nisietc.281.
e a q. scr. e uni e dis-
serta vi t Fulv. Nobil.
Censur. 282. in suas.
leg. Vocon. 282. in di ss.
ne lex Bacbia dero-
garetur 282. ea qua
egit de signis et tab.
286. contra Cornei,
ap. pop. 286. prò L.
Caesetio 301. contra
A n n i u ni 305. e u m p'r o-
ficisceretur in Hisp.
154. 169. in or. aediles
plebis sanctos esse
318. de Indigitibus339.
in dissuad. leg. etc.
344. in or. q. scr. de
L. Veturio de sacri f.
conimi s so, quuni ei
eq. ade m. 344. prò C. . . .
344. in Ann. (M.)dael.,
si se appell. 344. in ea
q. scr. L. Furio de
aqua 376. cf. 378. de re
Floria 344. or. q. de
Auguriis inscr. 241. q.
scr. de paso, m usta
agna 154.242. de aedil.
vitio creai. 162.
de re milit. 214. 253 bis.
306. 344.
in epist. 154. 242.
in commentar, iur.
civ. 156.
Cato nepos 154.
Catullus (97,6.) 230. in
Galliambis 273.(17,19.)
305.
Censoria lex vid. Lex.
Cepbalon Gcrgitkius
de adventu Acn. in
Itali 266.
Clmrisius cmend. 36. 388.
Cicero (165.) 356. (de se-
nect.) 181. 241. 262. 1. 1.
de Gloria 202. in Verr.
(11,1,56.) 173. (11,4,43.)
281. de Or. (1, 28.) 289.
(in Pis. 11, 24.) 340. (in
Catìl. 2, 1) 360. (prò do-
mo) 241.
L. Cincius 94. 166 ter.
170. 174. 193. 218. 277.
329. 339. 352. 376.
de consulum potest.
241. de comitiis 241.
1. II. de off. i uri se.
173. 321. 347. de verb.
prisc. 214. 265. 277. II.
330. in Mystagogicon
L. II. 363.
Clinias (Galitas) 269.
Cloatius 141. 189. 193.
213. 309. 318.
Co eli us bistoriar. 1. 181.
1. VII. 352. prò se ap.
pop. 182. (vid. Lael.)
Commentarius sacro r.
pontif. 165. 286. 360.
C o ni m e n t a r i u s quidam
210.
Cornificius 123.166.170.
182. 194. 217. 282. 359.
Corvi ni us (Covvinus) prò
Lib urnia 359.
Critolaus 329.
Curiatius 166. 170. 355.
».
(Dioclcs Peparctbius)
269.
Dionicdcs corr. 93. explic.
XIV.
Dionysius 270.
E.
Ennius 4. 6. 22. 59 bis.
62 bis. 121. 123. 142. 153.
( 158.) 166. 198 bis. 293. 29S.
301, 1-3.? 309. 314 bis.
329. 343. 347? 351. 359.
360. 369.
Ann al. 1. I. 68. 178.198.
242. 261. 262. 274. 282.
286 bis. 298. 317.
1. II. (v. 13 ap. Merul.)
161 Col. 1. 160. 177. 178.
258 bis. 261. 286. 298. 301
325. 333. 352. 355. 356. 367.
1. IH. 229. 298. 301 bis.
1. IV. 301. 325.
1. V. 178.
1. VI. 144. 166 sq. 286 bis.
298. 302. 313. 330.
1. VII. 153. 157. 166. 193.
249. 277. 285. 286. 301.
(319.) 330. 336. 356 bis.
363 bis. 376.
1. AHI. 23. 35. 53. 116.
153. 178. 179. 190. 305. 352.
1. X. 111. 144. 177. 286.
305. 369. 375.
1. XI. 206. 257.277. 286.301.
1. XII. 94.
1. XIII. 321, 3. 4. 325.
1. XIV. 201. 286.
1. XVI. (59.) 169. 257 bis.
193. 229. 278. 333. 337. 375.
1. XML 58. 330. 343.
(XVUL) 330. 356.
in Achille (Aristar-
chi) 242.305. Aiace 3)2.
Alexandro 217.317.360.
Andromacha 298. A n-
t tiro meda 258. 333. 375.
A s o t a 356. Cresphon-
te 258. 270. Ercchthco
162. Hcctoris lytris
270. Iphigeuia201.249.
339. 398. (Pancratiast.)
240. Phoenicc 24l. S o-
ta 356. 375. 377. Tela-
mone 198. Telepho
145. 329. Thycste 306.
EuLeruerus 310.
SCRIPTORUM.
441
F.
Fabius Pictor 250.
Flaccus iambograph. 262.
Foedus Latinum 166.
a.
Galitas vid. Clinias.
Gallica lingua 4.
Gallus Aelius vid. Ae-
lius Gali.
Gannius 369.
Gellius N. A. Ili, 18,6. emend.
337. IV, 3. XIX, 1. restit.
222. 337. V, 18, 2. dcf.
XXX. V, 17,1. esplic.ibid.
Glossae Isidori XXXIV. corr.
34. 35. 48. 140. 175. 195.
204. 211. 252. 271. 374.
Glossae Labbeanae XXXIV.
coir. 2. 9. 11. 19. 21. 30.
34. 49. 50. 53. 54. 65.
66 sq. 68. 71. 72. 73.
75. 76. 84. 89. 91. 97.
99 bis. 101. 103.v104. 105.
106. 109. 110. 112 bis.
119. 126. 132. 135. 268.
332 sq. 357. 366. 383 bis.
defens. 42.
Glossae Mscr. Gothofr. coir.
107. 120.
Glossae Pithoei corr. 7.
_ Placidi XXXIII. corr.
XXXIV. 7. 8. 9. 15. 17.
18. 20. 39 ter. 41. 44 bis.
46. 47. 54. 68. 69. 70.
74. 75. 76 bis. 78. 82. 83
bis. 86. 89. 91. 93. 95.
96. 100. 101. 102. 111.
126. 128. 132. 171. 175.
192 bis. 247- 377. 383.
Glossarium ap. Barili, corr.
112.
Glossematorum scripto-
re s 166.
C. Graccbus 151. 242.
in orat. q. est in P.
Pop ili. poster. 150.
prò rostr. in Popill.
201. de legg. a se pro-
mulgai 201. in ea q.
est de le gè Minucia
201. qua usus est e u ni
circ. conciliab. iret
241. quam conscr. de
lege Penni 286.
Graccus 214.
Graecum proverbium 149.
Granius 277.
H.
Hcraclides vid. Lembos.
Hesiodus 107. (Theog.
116) 52.
Hesycbius corr. 69. 135. 140.
Hippocrates 8.
Historici 326, 30.
Homerus II. (XI, 480.)
162. 1. III. (50.) 170
(XVIII, 547.) 174.
Hostius de bello Histr.
325. 1. I. 356.
Hyginus vid. Yginus.
(Hyperocbus) bistor. Cn-
man. compositor 266.
Hypsicrates 8.
I.
Incerti auctorcs et poetae
83. 93. 173, 13. 190. 193,
14. 206, 11. 209, 16-18.
257, 10. 265, 26. 27. 298,
9. 10. 305, 4 - 6. 24. 313,
31-33. 318, 6.7. 321,27.
28. 333,1.4.5. 375,2.3.
Isidori Origg. emend. 20.
(VI, 19, 6.) 337. Vid. et
Gloss. I sid.
Iulius in Adrasto "229.
Iulius de feriis 278.
Iuvenalis (II, 97.) emend.
264. (VIII, 155.) 267-
luTcntius inAnagnori-
zomene 298. 407.
Ma.
Lab co vid. Antist.
C. Laelius prò se ap.
pop. 193. 314.*)
*) Fragmentum orationis
prò se ap. pop., quod
Qu. IX, 32, 28. p. 182.
Coelio tribuitur, Laelii
esse credo. A. Lion.
Laevius 206. 270. 350?
L e g e s 309.
Leges XII. tabb. 21. 162
bis. 166. 172. 210. 233.
258. 265. 273. 274. 305.
313. 315. 321. 322. 348
bis. 363. 364. 371 bis. 375.
376 sec. tab. sec. lege
273. emend. 105.
Leges Laurentum 4.
— Numae Pompili 6.
178. 189. 221. 222. 273?
• 368. 372.
— Romuli et Tatii 230.
_ Servi Tulli 230. 393.
Legum sanctio 314, 28.
Lex censoria 229.
— dedicationis arae
Dianae Aventinens.
165.
— Ovinia Tribunicia
246.
— L. Papiri! 347.
— rivalicia 340.
— Tarpeia 237.
— tribunicia prima 318.
Lembos qui appcllatur
Heraclides 269.
L. Livius Andronicus poeta
11. 67. 68. 162. 181 ter.
229. 257. 297. 298. 313
bis. 333. 375.
in Gladiolo 210. in
Lydio 330. Odyssea
v et ere 162. 174. 190.
Kkfc
225. 310. 352. 397. in
Vlrg. 174. (Fquo troiano
342.). Ap. Nonium v. po-
lubrum emend. 396.
Livius (Histor. 34, 14.) 299.
Lucanus (I, 447.) 34.
Lucilius 22. 32. 44. 50.
(ann.). 70. 96. 122. 132.
142. 161 (fr. ine. 34. ap.
Dous.). 165. 173. 194. 206.
209. 210 bis. 213. 249.
257 ter. 258. 265. 270 ter.
273. 274. 277 bis. 282.
290. 294 bis. 298. 301.
310 bis. 313. 322. 329.
330. 334. 337. (341.) 356.
359. 360. 363- 369. 371.
376.
1. II. 174. _ defend. 75.
Lucretius (I, 7.) 68. (327.)
368. (641.) 261. (II, 368.)
206. (577.) 375. (840.) 321.
(847.) 165. (1143.) 352.
(Ili, 189.) 140. (387.) 220.
(IV, 44.) 217. (519.) 193.
(1226.) 309. (VI, 810.) 330.
(837.) 177.
M.
Macròbius (Sat. I, 16.) ex-
plic. 103.
Maii Intpp. in Virg. A. II,
171. corrig. 392. Eiusd.
Mytbograpbi corr. 195.
Manilius 334.
Marcius vates 176. 326.
Cn. Marci vatis Car-
men 165.
Martialis (I, 31.) 369.
Messala augur 351 qua-
ter. 379.
Messala (Valer.) (157.) 161.
in explanat. XII. tab.
253. 321. 355. de dictis
involute 321.
M2
INDEX II.
Cn. Naevius 10. 29. 34.
36 bis. 58. 62. 116. 170.
209. 210. 217. 223. 242.
262 bis. 270. 290. 298.
325. 352 bis. 360. 364.
384. 397. espile. 18.
in carm. Punici belli
s. de bello Punico 257.
293. 310. 317 bis. 320.
322. 325. 382. (Equo troia-
no 342.) in Hariolol82.
Lupo 270. Lycurgol93.
Nautis 310. Personata
fab 217.Phoenissis330.
Satyra 257. Tarentilla
29. Tunicularia 166. ì^o
Nelei carmen 170. 314.
317. 352. 388.
N icostratus in 1. qui
inscr. de Senatn hab.
347.
Nonius coir. 44. 70. 95 bis.
295.
Novius 372. in duobus
Dossenis 364. Fuuere
364. Macco copone
177. Pboenissis 330.
Pico (Parco) 262. Surdo
364. Togularia 257.
o.
Opilius vid. Aurclius.
Oppius 182.
Ovidius 327.
P.
Pacuvius 94. 108 bis. 133
ter. 144. 162. 193. 226.
281. 282. 301. 326. 330.
352. 367. 382 bis.
in Antiopa 352. Armo-
rum iudicio 278. 281.
355 bis. Atalanta 334.
375. Chrysc 273. 343.
Duloreste 330. Hemio-
tta 277. 356. Iliona
217. 281 (403.). 372. 375.
Medo 194.229. 305.356.
Ni p tris 217. 306. 343.
Oreste 274. 402. Teu-
cro 86. 217. 229. 230.
270. 274. 325. 356.
372.
Penthesilea fabula 189.
Placidus , vid. Glossae
Plac.
Platon 347.
Plautus 24. 27. 36. 49.
60 saep. 61 ter. 62. 77.
90. 99. 107 not. 110. 113.
143. 165. 166. 169. 181.
217. 223. 226. 229. 242.
(278.) 282. 298. 309. 333.
367. 368.
Amphitryone (1,1,119)
367. (li, 1, 252.) 217. (I,
2, 28.) 61.
Artemone 165. 305.
Asinaria (1, 1, 83.) 198.
(II, 3, 67.) 113.
Astraba 274. 306.
Aulularia (I, 1, 11.)
28. (II, 1, 41.) 238. (II,
4, 45.) 173. (II, 5, 10.)
274. 282. (H, 6, 6.) 364.
(Ili, 6, 19.) 28. 179. (111,6,
26.) 60. (IV, 1, 9.) 166.
330. (IV, 7, 2.) 282.
Baccbidibus 169. (I,
2, 15.) 217. (Ili, 3, 7.)
60. (IV, 8, 48.) 161. (IV,
9, 5.) 363. (V, 1, 2.) 35.
Ili, 3, 42. explic. 79.
(Captivis, III, 3, 6.) 133.
(IV, 2, 40) 336.
Carbonaria 330.
Casina 61 bis. (Grex 7.)
166. (11,2,33.) 73. (11,5,
in.) 262. 355. (II, 5, 39.)
366. (II, 8, 7.) 165. (Ili,
1, 9.) 310. (HI, 5, 21.)
170. (IV, 3, 7.) 277. (V,
4, 22.) 28.
(Cistellaria) 274. 329. 372.
Clitellaria 373.
Condalio 229.
Cornicularia 28.
Cureulione (1,1, 5.)
314. (1,2, 5.)166.(I,2,16.)
258. (I, 2, 28.) 178. (II,
1, 16.) 58. (Ili, 1, 30.)
107. (Ili, 54.) 69. (HI,
74.) 214. (IV, 2, 4.) 210.
(IV, 4, 12.) 372. (I, 1, 15
emend. 391.)
Dyscolo 170.
Epidico (III, 1,16) 125.
(IV, 4, 22.) 230. (V, 1,
14.) 96. 273.
Fasmate 162. 305.
Foeneratricc 372.
Frivolaria 169. 257.
297. 301. 306. 313.
Hortulo 306.
Lenone gemino 249.
Men aeckmis (prol. 120
28. (I, 1, 2.) 258. (I, 1,
26.) 310. (I, 3, 17.) 302.
(11,2,16.) 318. (11,3,440
273. (Ili, 3, 4.) 333. (V,
2, 28.) 369. (V, 2, 80.) 220.
Mercatore (IV, 3, 36.)
339.
Milite glorioso (11,1,
16.) 375. (II, 2, 56.) 36.
(II, 2, 60.) 61. (11,6,24.)
16. (II, 6, 98.) 169. (III.
1, 100.) 330. (IV, 5, 13.)
305.
Mostellaria (I, 3, 60.)
8. (Ili, 2, 39.) 305. (V,
1, 2.) 166.
Nervolaria 169. 181.
197. 229. 294.
Par a sito pigro 166.
Patina 277.?
Persa (II, 2, 62.) 366.(111.
1, 20.) 294. (IH, 1, 64.)
297. (Ili, 3, 13.) 336.
Poenulo (I, 2, 55.) 330.
(Ili, 1, 27.) 97. V, 5,
12. emend. 28.
Pseudolo (1,1, 108.) 355.
(I, 3, 25.) 258. (I, 3, 320
218. (I, 3, 66.) 178. (II,
1, 18.) 174. (Ili, 1, 12.)
215. (IV, 2, 9.) 174. (IV,
7, 103.) 217. (V, 1, 32.)
161. (1,3,24. emend. 391.)
Rudente (II, 6, 51.) 128.
(II, 7, 18.) 366. (Ili, 5,
40.) 301. (IV, 6, 4.) 318.
Saturione 45. 162. 277.
306.
Silitcrgo (Sitelliter-
go) 375.
Sticbo (I, 2, 34.) 196.
(II, 2, 27.) 168.
Syro 52. 301. 352.
Tr in nino (I, 1, 10 109.
I, 1, 16.) 277. (Ili, 2,
98.) 45.
Truculento (I, 1, 14.)
305. (11,1,3.) 161. (11,2,
16.)302.(II, 2,23)221. (II,
6, 8.) 178. (II, 7, 50.) 166.
Plinius N. H. (XV, 18, 20,
77.) emend. 16S. XIV, 12,
14, 88. emend. 263.
Poetae inceiti vid. incerti.
Polemon 329.
Pompeius Sextus 170.
Pomponins 31S. 408. in
Adclpliis 317. in Deci-
ma 364.
Pomponius de V. S. in Di-
gest. 239, §. 6. corr. 377.
(I, 1, 2. 31) 379.
Pontificum libri 1S9.356.
QuinctiusAtta vid. Atta.
T. Quintius D ict a tor 363.
SCRIPTORUM.
445
Si.
Sabini 4. 9. 23. 339.
Saliorum carmina XXV.
ann. 3. 3. 122. 146? 203
not. 205 saep. 210. 211. 290.
Sallustius bistor. I. 193.
IV. 293. 359. (Iug. 29, 7.)
315. Catil. (36.) 359.
San tra 68. 170. 194. 254.
333. 1. II. de verbor. ali-
ti q. 173. 277.
Satnrnii versus 93. 162.
325. 396 sq.
Q. Muc. Scae-vola 162.205?
Scipio AemilianuB ad
popul. 151.
Scipio African. 273? in
ea q. est de imp. D.
Brnti 241. in ea or. q.
scr. postq. ex Afr. re-
diit 258. 261. cum prò
aede Cast, dixit 286.
Servilius (Servius fil.) 142.
Servilius (P.) augur 351.
Servius ad Virgil. Aen. emend.
(I, 433.) 350. (Ili, 90.)
296. (Ili, 427.) 32. (Ili,
537.) 104. (IV, 244) 378.
(VII, 681.) 44. (Vili, 1.)
103. (XI, 201.) 32.
Sicnloruin vocabula 21.
Siliorum plebiscit. 246.
Sinnius Capito 138. 162.
165. 166. 170. 177. 230.
261 bis. 282. 289. 309.
322. 325. 326. 334. 339.
340. 352. 364. 372.
Con». Sisenna 123. histor.
1. IV. 333.
Strabo tentat. 5. (vid.p. 230.)
Suetonius XXXIV. 1. Tran-
qnillus 382.
Sulpicius in orat. 153.
Ser. Sulpicius Rufus 174.
182? 210? 321. 322. 376.
T.
Tarquitius 274.
Terentius 8. 11. 60. 299.
407.
Adelpbis (1,2,54.) 229.
(Ili, 3, 5.) 96. Andria
(I, 1,58.) 297. (1,3, 1.)
340. Heautontimo ru-
meno (IV, 5, 16.) 330.
(Hecyra prol. II, 1.) 182.
Pbormionc (I, 2, 60.)
330. (4, 13.) 226. (II, 3,
16.) 285. (V, 7, 10.) 372.
Titinnius 58. 123. 139.
193. 197. 210. 215. 301.
302. 360 bis. 364. 370.
(Gemina) 220. Barbata
301. 364. in Prilla 333.
Fabula Quinto 189.
Fullonia 310. Soriana
(Setina) 142. 182. 270.
Titius 205. 289.
Turpilius in Demetrio
162. 351.
Tusci 28.
U.
Umbroram monimenta 21.
86. 100. cf. 313.
V.
Valerius Valen tinns 363.
Valgius 297.
M. Varrò 48. 83. 189. 269.
270 bis. 310. 325. 343.
351 bis. 355. 372. restitut.
21.
De Lingua Latina (V, 25.)
217. (V, 75.) 97. (V, 95.)
203. (V, 147.) 48. (V, 182.)
98. (VI, 64.) 25. (VI, 76.)
296. (VI, 81.) 53. (VII, 27.)
68. (VII, 47.) 21. de tem-
pore eorum librorum XXIX
sq. Emendationum Varro-
nianarum mantisa XLIV.
De Vita Pop. Rom. 285.
ap. Non. r. fornum emend.
39.
In Antiquitat. 274.
1. I. 158.
Quaestt. Epistol. 1.1.
142. 1. V. 339.
Rerum buman. 1. VI.
246. 249. 1. VII. 347.
1. Vili. 348.
de re rust. émend. I, 29.
238. II, 5. 102.
Rer. rustie. I. et III.
380.
in Europa 381.
Ver ani us 158 bis. 203.
205. 250 bis. 253. 348.
in eo qui est auspi-
cior. de comit. 289.
Vcrrii opera XII sqq.
Verri us 35. 110. 142. 153,
154. 157. 158. 161. 166.
169. 170. 177 bis. 178.
181. 198. 202. 209 bis.
213. 214. 218. 234. 238.
246. 249 bis. 253. 261.
262. 269. 270. 274 bis.
277. 281 ter. 282. 285.
289 bis. 293 bis. 294 ter.
298. 301 bis. 309. 313.
314. 318. 325. 329 saep.
330. 339. 340 ter. 347 bis.
351 ter. 352. 355 bis. 356
bis. 359 bis. 360. 363.
364. 376.
1. V. 326.
Virgilius 382. (Ecl. IV,
49.) 309. (V, 88.) 249.
(V, 89.) 210. (VI, 13.) 215.
(VII, 42 et 46.) 380. (IX.)
23.
Geòrgie. (1. II, 242.) 306.
(IV, 10.) 206.
Aen. (I, 437.) 165. (Ili,
85.) 356. (Ili, 241. 367.)
201. (IV, 295.) 86. (VI,
404. 671.) 83. (VII, 282.)
68. (VIII, 470.) 301. (Vili,
641.) 84.
Ygi
182.
'. n i l I i\ <. 1 l: , TTI'IS Ell'UESSIT OrriCIMA DIETEtUCUIAMA.
1
Printed in Gernuuif
i
mM
LIBRARY OF CONGRESS
0000^03^75
-.S